دوراق Duraq
Open in Telegram
«دوراق» ایلک باشدا «کیتاب تانیتیمی» اوچون آچیلمیشدی. سونرا هر هانسی قونودا یازدیقلاریمی و بعضن دوستلارین یازیلارینی بوردا پایلاشماق قرارینا گلدیم. کانالین آدینی دوراق سئچدیم. بو دوراقدا بیزیمله یول بیر اولون 🤍☺️
Show more332
Subscribers
+224 hours
+57 days
+1530 days
Posts Archive
332
آبیدهنین چاتلاری
✍🏻 دوراق
کیملیک بلگهمه گؤره بوگون یئنه دوغوم گونومدور. کئچن ایل بو گونون شرح حالینی ائوین ایچیندهکی بیر شمعین ایشیغیندا یازمیشدیم، یانان تکجه بیر شمع ایدی، بو ایل او شمع بؤیویوب بوتون بیر اؤلکهنین اوستونده یانان اودا دؤنوبدور دئمک اولار. فئورالین سونونجو گونوندن بری گؤیده دمیر قوشلار اویانیر، استرسدن بوغولماق حیسی گلیر آداما، خبرلرین ساییلاری هر گئجه آرتیریلان بیر یئنی میثقال داش کیمی منیم چیینیمه قویولور سانکی.
سانکی یاشامیمیزین بوتون آلانلاریندا بیر تعزیه اوینانیلماقدادی هر گون، آنجاق پرده یوخدور آرتیق. آداملار ساختاکارلیقلا صحنهده گولور، صحنهدن یئنیب ائولرینه قاییداندا ایسه اوزلریندن او یالانچی نیقابی چیخاریب، آلتیندا باشقا بیری آغلاماسا دا، ماتم توتماقدادیر. یوللار یاد آداملارلا دولوب، هر کس بیر یئرده بیر گئجهلیک قوناقدیر، سانکی بوتون شهر بیر کاروانسارادیر آنجاق بللی اولان بودور: هئچ کس گئتدییی یئری بیلمیر.
من ایسه اوتاغیمدا یاشاماقدان داها چوخ خوشلانیرام، کؤلگهدن ائشییه چیخمایان، گونشه طرف اَییلمهین، کؤلگهده قالماغی سئچن بیریسی سایاغی. باشیمین توکلری قار توتموش داغین زیرووهسی کیمی آغاریب، گؤودَم ایللرین یوکو آلتیندا بوکولوب، قارینیم قورساق کیمی ساللانیبدیر. گوزگو هر سحر، هر گون تکرارلادیغی حؤکمو اوخویور منه، آنجاق ایندی داها آلچاق سسله، سانکی او دا یورولوب بو خبری منه هر گون تکرار ائتمکدن.
بو ایل آتام خستهلنیب. هردن کناریندا اوتوراندا اونون اوزونده گلهجک اؤز اوزومو اوخویور سئزیرم، ایکی گوزگونون بیر-بیرینه باخدیغی کیمی، هر ایکیسی ده آیری بیر سونسوزلوغا آچیلیر.
یورغونلوغوم بؤیویوب، اینجارسیز، اوزانیق حاللاریم چوخالیب. بعضن گئجهلری بیر رومانین بیر یازینین ایمگهلهدیگی فضاسیندا گیزلنیرم، بعضن بیر فیلمین کولگهسینده باشیمی قاتیرام. منه گؤره اینستاگرام ریلزلری دا بوینوموزا بیچیلمیش عصریمیزین مدرن نارکوتیکی سایاغی او میراثا قالمیشی الینه آلانی اؤزونه باغیملی ائدیر، سونسوز، هئچ بیر یئره چاتمایان بیر باغیملیلیق. «چئس دات کامدا» شاهمات اوینویورام، نه ده اولسا شاهمات تاختینین دیکتاکوراسی اؤزومم. اوردا بیر کیچیک کراللیغیم وار، هر داشین یئرینی اؤزوم تعیین ائدیر، اونلارین اؤلومونه نهایتده ایسه اودوزماغیمین دا سببی ائله همین من اؤزومم.
خالقیمین گلهجهیینه باخاندا، بئش-اون ایل سونراسی بئله قارانلیقدیر گؤزومده. نظره گلیر بیزیم طالع گونشیمیز چوخداندی باتیب، نه ایسه کی هله گؤمولمهییبدیر.
کئچن ایل اؤزومو «جسارتسیزلیک آبیدهسی» آدلاندیرمیشدیم، نه یاشاماغا او قدر جسارتیم چاتیردی، نه ده بیتیرمهیه. بو ایل او داش هله میدانداکی یئریندهدیر، آنجاق اوستونده تزه چاتلار وار: ساواشین سسی، آتامین ناخوشلوغو، باشیمین آغ توکلری، هر بیری بیر چکیج ضربهسی کیمی گؤودهمه ائندیریلیر. دونیانین بیر چوخ آبیدهسی چاتلاقلاریلا یاشاییر، هله آدلاری وار، هله زیارتچیلری وار.
یالنیز بو اؤلکه فتح اولونماییب هله: مادام کی بو صحیفه وار و مادام کی من یازیرام هله. واختیمی آلا بیلرلر، بدنیمی، حتی تورپاغیمین دیلینی بیر گون سسسیز قویا بیلرلر، آنجاق بو سطیرلرده من هله اؤز فرمانیمی یازیرام. بلکه بو دا بیر جسارتسیزلیکدیر، بیلمیرم. دای یورولموشام بو تکرارلاردان، آنجاق چوخ شوکور قلمیم هله یئره دوشمهییب. اوخوجولاریمی دا چوخ سئویرم؛ نه یاخشی وارسیز :))
332
BİZ DOĞULANDA
Dağlarda seyrək yağış tökürdü biz doğulanda
Qurdlar ulaşırdı
Atlar kişnəşirdi
Topraq doğur kimi ah çəkirdi biz doğulanda
Sonra dincəlirdi
Yeriyindən düşmüş qadın kimi
Bəlkə günəş batıdan doğurmuş onda.
Topraq dalğa vururmuş dəniz kimi
Dəniz sinə gərirmiş topraq kimi
Qılınclar danışırmış,
Kişilər susurmuş
Ah yazıqlar qısır toprağa, quru dağlara
Doğuluruq
Çiyinlərimizdə yüzilliklərin yükü
Biləklərimizdə el yarası və dil yarası
Duaların məlhəm qoxusu yaralarımızda
Təbrizin dolanbadolan küçələrindən çıxırıq
Ərkin qızıl köynəyi əynimizdə
Göy məçidin Tanrı qoxusuna bürünürük
Yol döyürük
Gözlüyür yolumuzu dar ağacları
Ucalırıq
Ucaldıqca yaxınlaşır başımız sabunlu kəndirlərə
Hey, yetim ulduzların anası
Bir daha batıdan çıxdığın olmazmı?
Bir daha dağlara seyrək yağış yağmazmı?
Gəbə topraq ah çəkməzmi bir daha?
Ah yazıq qısır toprağa, quru dağlara
Ən yaşlımız ana qarnında yaşayanlardır
Ən uca qalxanımız kəndir boyunca qalxanlar.
HADİ QARAÇAY 🤍🌺
332
بیر ایل اؤنجهدن قالان بیر یازی:آغاجری ائلینین سوی کؤکو و تاریخی ✍🏻 دوراق آغاجری و یا آغاج اَری، کؤکنی اوغوز تورکلرینه دایانان تورکدیللی بیر ائلدیر. بو ائلین آدی "آغاج" و "اَر" (کیشی، آدام) سؤزلریندن دوزهلیب و تحت الفظی "مئشه آدامی" معناسینی وئریر. بو آد، اونلارین مغول ایستیلاسیندان سونرا سیحون چایینین اؤتَسیندن کؤچهرک آنادولونون مئشهلیک بؤلگهلرینده مسکونلاشدیقلاری اوچون اونلارا وئریلمیشدیر. آغاج ایشلری ایله مشغول اولدوقلاری اوچون اونلارا "تاختاچی / نجار" دا دئییلمیشدیر. تاریخ بویونجا ماجراپرست و دؤیوشکن بیر طایفا کیمی تانینان آغاجریلر، آنادولودا سلجوقلار ایله مغوللارلا ساواشمیش و نهایتده باسغیلارا معروض قالاراق بیر قیسمی ایندیکی سوریهیه کؤچموشدورلر. سونرالار، قاراقویونلو دؤولتینین یارانماسی ایله اونلارلا یاخین علاقهلر قورموشلار. قاراقویونلو حؤکمداری «قارا یوسف»-ون آذربایجانی فتح ائتمهسیندن سونرا، آغاجری طایفالارینین بیر بؤلومو اونونلا بیرلیکده ایرانا گلمیشدیر. بو دؤورده، حسنبیگ و حسینبیگ کیمی بیر سیرا تانینمیش آغاجری امیری قاراقویونلو اوردوسوندا خیدمت ائدیردی. ایرانین بوگونکو بهبهان و کهگیلویه بؤلگهلرینده یاشایان آغاجریلرین، همین قاراقویونلولار دؤورونده ایرانا کؤچن آغاجریلرین تؤرهمهلری اولدوغو دوشونولور. قاراقویونلولارین سقوطوندان سونرا دا آغاجریلر اؤز مؤوجودیتلرینی قوروموش و صفویلر دؤورونده و اوندان سونرا دا ایرانین جنوب-غرب بؤلگهلرینده اؤنملی بیر گوج اولاراق قالمیشلار. بو گون آغاجری آدی ایراندا بیر چوخ کند و بؤلگه آدی اولاراق مؤوجوددور کی بو دا همین طایفانین تاریخی میراثینا دلالت ائدیر. اؤرنک اولاراق، خوزیستان اوستانیندا یئرلشن و نفت صنایعسی ایله تانینان آغاجری شهرینین آدی دا بو تاریخی ائلین یادگاریدیر. تانینمیش جامعهشناس هاشمی آقاجری ده همین ائلدندیر. بو ائل افشار، بیگدیلی، جغتایی، قرهباغی و گشتتیل کیمی چئشیدلی تیرهلره بؤلونور کی بو دا اونون دیگر اوغوز طایفالاری ایله درین تاریخی باغلارینی گؤستریر. گونوموزده آغاجری ائلینین بیر قیسمی ایراندا یاشاسا دا، اونلارین تؤرهمهلریندن اولان و شیعه مذهبینه اینانان قوروپلار تورکیهنین ده فرقلی یئرلرینده مؤوجوددورلار. اساس تاریخی قایناقلار: کتاب دیار بکریه (ابوبکر طهرانی): بو کیتاب قاراقویونلولار دؤورونون ان اؤنملی قایناغیدیر. آغاجری امیرلرینین (حسنبیگ، حسینبیگ و...) آدلارینی و او دؤوردهکی فعالیتلرینی ثبت ائتمیشدیر. جامعالتواریخ (رشیدالدین فضلالله همدانی): تورک و مغول طایفالارینین کؤکنی، او جوملهدن اوغوز بویلاری حاققیندا اساس معلوماتلاری احتیوا ائدیر. فارسنامه ناصری (میرزا حسن فسایی): قاجار دؤورونده ایرانین جنوب بؤلگهلرینده، خصوصاً فارس و کهگیلویه ایالتلرینده یاشایان ائللر و طایفالار حاققیندا چوخ دَیَرلی معلوماتلار وئریر. آغاجریلرین تیرهلری و یاشادیقلاری یئرلر بو کیتابدا قئید اولونوبدور. معاصر آراشدیرمالار: Faruk Sümer, "Oğuzlar (Türkmenler)", "Karakoyunlular", "Ağaçeriler": تورک تاریخچیسی پروفسور فاروق سومرین اثرلری اوغوزلار و آغاجریلر حاققیندا ان قاپساملی و دقیق آراشدیرمالاردان ساییلیر. متندهکی بیر چوخ بیلگی اونون تحقیقلرینین نتیجهسیدیر. خوزستان و کهگیلویه و ممسنی (احمد اقتداری): ایرانین بو بؤلگهلرینین تاریخی جوغرافیاسی و ائللری حاققیندا یازیلمیش بو اثر، آغاجری شهری و طایفاسی آراسینداکی علاقهنی و اونلارین بؤلگهدهکی ایزلرینی آراشدیریر.
332
دوستلارین بیری سوروشوبلار:
بوردا فارس ناسیونالیزمین ایلکین دیرچهلیش فعالیتلری ائتکیسینی نئجه دگرلندیرمک اولار، مشروطه فارس ائتنیکینین ملی اویانیشی و فارسلیق اۆزره قورولان مدرن دولت-ملت چاباسی دئییل می ایدی؟
آذربایجان و تبریز مشروطهچیلری سیز وورغولادیغیر کیمی دوشوننده، فارس مشروطهچیلری نئجه دوشونوردولر؟ یقین کی اونلاردا ائتنیک کیملیگی و میللتچی دویغولاری، میللتچیلیک قیلغیجیمی یارانمیشدی، حتی بیر چوخلاریندا میللتچیلیک اولقون بیر حالدا ایدی و سیاسی ادبی دوشونجهلری بو یؤنده ایدی. بیزیم غلفتیمیزین اونلارین آییقلیغینی نئجه تحلیل ائتمک اولار، کؤکلری و ندنلریندن باشلاساق هانکی آنلاما گئری دؤنوش ائدیب اونلارین بیزدن فرقلی اولاراق تئز ائتنیک کیملیگین اؤنمینه وارماقلارینا دا گؤزوشوزو پایلاشین لوطفن.
@kitabtanitimi
جاوابیم:
✍🏻دوراق
سیزین وورغولادیغینیز نوقطه، مشروطه تاریخینین ان درین و عئینی حالدا آذربایجان تورکلری اوچون ان آجی پارادوکسلاریندان بیریدیر. مشروطه دؤنمی، تکجه قانونخواهلیق و دموکراسی آختاریشی دئییل، تام آنلامیلا مدرن فارس میللتچیلیگینین دوغوش و پراتیک (عمل) مرحلهسی ایدی.
فارس ضیالیلاری (میرزا آقاخان کرمانی، فتحعلی آخوندزادهنین یولداشلاری، ملکم خان و باشقالاری) باتیلی شرقشناسلارین (اورینتالیستلرین) یازیلاریندان ایلهام آلاراق، ایرانین گئریقالمیشلیغینی ایضاح ائتمک اوچون بیر "گوناهکار" آختاریردیلار. اونلارین فلسفهسینده گوناهکارلار عربلر (دین آچیسیندان) و تورکلر (حاکیمیت و اوردو آچیسیندان) ایدیلر. اونلار اوچون مدرن دؤولت-میللت قوروجولوغو، هگئلیان بیر "دیالکتیک" کیمی ایدی: اؤز یئنی کیملیکلرینی تورک و عربه قارشی اولاراق تئوریزه ائدیردیلر. فارس دیلی و ایسلامدان اؤنجهکی (هخامنشی-ساسانی) تاریخه قاییتماق رومانتیکاسی، اونلارین میللتچی دویغولارینین تملینی قوردو.
آذربایجان مشروطهچیلری و ضیالیلاری نیه بو کیملیک و ائتنیک مسألهسینده غفلتده ایدیلر؟ بونون ایکی اساس کؤکو وار:
مین ایله یاخین ایدی حاکیمیت تورکلرین الینده ایدی. قاجار دؤولتی بیر تورک خاندانی ایدی و ولیعهدین اوتوردوغو یئر تبریز ایدی. فلسفی قایدا بودور: "اؤزونو حاکیم و سیستمی اؤزونونکو بیلن، اؤز ائتنیک کیملیگینی ساوونماغا (مدافعه ائتمهیه) احتییاج دویماز." فارس ائتنیکی اؤزونو محکوم و کنارا ایتهلنمیش گؤردویو اوچون کیملیک سیلاحینا ساریلدی. بیزیمکیلر ايسه مملکتین صاحیبی کیمی، بوتون "ممالک محروسه"نی قورتارماق، ظولمو آرادان آپارماق و سیستمی ایصلاح ائتمک دوشونجهسینده ایدیلر.
آذربایجان و تبریز، دینی دوشونجهنین، عدالتخانهنین و سوسیال-دموکراتلارین (مرکز غیبی کیمی قوروپلارین) مرکزی ایدی. بیزیم موباریزلر (ستارخان کیمی) مسألهیه شخصلر و بؤلگهلر اوستو باخیردیلار. اونلارین دردی دموکراسی، مجلیس و شریعتین/قانونون حاکیمیتی ایدی. ائتنیک مسألهسی بیزیم اوچون هله بیر "اگزیستانسیال (وارلیق) بحرانی"نا چئوریلمهمیشدی، اونون اوچون نظریهپردازلیق ائدک.
فارس ائتنیکی مشروطهنی بیر "میللی-کیملیگینی یئنیدن یاپیلاندیرما" پروسهسی کیمی گؤردو. بیز ایسه مشروطهنی بیر "سیستئم ایصلاحاتی" کیمی گؤردوک. نتیجهده، بیزیم قانیمیزلا، تبریزین دیرهنیش و فداکارلیغی ایله قورولان مشروطه و یئنی سیاسی اورتام، سونرادان چوخ راحاتجاسینا پانایرانیست ضیالیلارین و نهایت پهلوی رژیمینین الینه کئچدی. بیز دموکراسی و قانون اوچون اؤزوموزو فدا ائتدیک، اونلار ایسه بو یارانان فورصتدن اؤز مدرن، تک-دیللی و فارس-مرکزلی دؤولتلرینی قوردولار. بیزیم غفلتیمیزین ان بؤیوک بدلی ده ائله بو اولدو: مرکزده دؤولت قورانلار، بیزی کنارا ایتهلهییب آسیمیله ائتمک پروسهسینی باشلاتدیلار.
332
بیر ایل اؤنجهنین یازیلاریندان
✍🏻دوراق@kitabtanitimi ایرانین ایلک چاپخاناسی (سربی چاپ)، تهران و یا اصفهان کیمی شهرلرده دئییل، تبریزده قورولدو. عباس میرزا ناییبالسلطنه زمانی، ۱۸۱۶-جی میلادی ایللرینده، زینالعابدین تبریزی طرفیندن ایلک مطبعه تبریزده ایشه باشلادی. بو چاپخانادا چاپ اولونان ایلک کیتابلاردان بیری میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانینین "فتحنامه" اثریدیر. یعنی، تبریز بوتون ایران اوچون علم و ادبیاتین یاییلماسینا اؤنجوللوک ائدیردی. پایتخت تهران، بو تکنولوژیدن فایدالانماق اوچون ایللرجه گؤزلهمهلی اولدو. ایرانین ایلک رسمی دؤولت قزئتی تهراندا چیخسا دا، پایتختین خاریجینده یاییلان ایلک اؤنملی قزئتلر و مطبوعات فعالیتلری یئنه ده تبریزده باش وئردی. اؤرنک اولاراق، مشروطه اینقیلابیندان چوخ اؤنجه، ناصرالدین شاه زامانیندا میرزا تقیخان امیرکبیرین تشویقی ایله تبریزده قزئت یایینلاماغا جهدلر اولدو. آنجاق ان اؤنملیسی، مشروطه دؤورونده تبریزین ایرانین "آزاد مطبوعات پایتختی" اولماسیدیر. "انجمن"، "آذربایجان"، "ستار" کیمی اونلارلا اینقیلابی و آیدینلانما یانلیسی قزئت تبریزده یاییلاراق بوتون ایرانا یاییلیردی و ایستیبدادا قارشی موباریزهنین سسی اولوردو. بونا بنزر باشقا بیر گوجلو تاریخی اؤرنک ملانصرالدین ژورنالیدیر. بو مجله، تورک دونیاسینین ایلک ساتیریک (طنز) و دموکراتیک مطبوعات اورگانلاریندان ساییلیر و اونون تاثیری ایران تورکلرینین اؤز فرهنگی اصالتینی و اؤنجوللوگونو گؤسترن بؤیوک بیر فاکتدیر. ۱۹۰۶-جی ایلده تفلیسده، بؤیوک آذربایجانلی ادیب و دوشونر جلیل محمدقلیزاده طرفیندن یایینلانماغا باشلایان "ملانصرالدین" ژورنالی، تکجه قافقازدا دئییل، بوتون شرق عالمینده، خصوصیله قاجار ایرانیندا و عوثمانلی امپراتورلوغوندا بؤیوک بیر فیکری اینقیلاب یاراتدی. بو مجله، ساده و خالق دیلینده یازیلاری و دونیا سویهسیندهکی کاریکاتورلاری ایله ایستیبدادا، جهالته و خورافاتا قارشی ساواش آپاریردی. ملانصرالدین ژورنالی، او دؤورده عوثمانلیدان و یا باشقا یئرلردن ایرانا گَلَن بیر فیکیر آخیمی دئییلدی، تام ترسینه، قافقاز و آذربایجان آیدینلارینین یاراتدیغی و اورادان ایرانا، عوثمانلییا و حتی هندوستانا یاییلان گوجلو بیر فرهنگی دالغا ایدی. ایران مشروطه اینقیلابینین بیرچوخ قاباقجیللاری، بو مجلهدن ایلهام آلیر و اونو گیزلی شکیلده یاییردیلار. مجلهنین تاثیری او قدر بؤیوک ایدی کی، جلیل محمدقلیزاده ۱۹۲۱-جی ایلده تبریزه کؤچهرک مجلهنین ۸ ساییسینی تبریزده چاپ ائتدی. بو حادیثه گؤستریر کی، تبریز او زامانلار یالنیزجا بیر توکهدیجی (مصرفکننده) دئییل، عئینی زاماندا بوتون منطقه اوچون فیکیر و مدنیت اورهدن (تولید ائدن) بیر مرکز ایدی. ملانصرالدین، استانبول تورکجهسی و یا آیری بیر لهجه ایله دئییل، آذربایجان تورکجهسینین خالق شیوهسی ایله یاییلیردی. بو، دیلیمیزین نه قدر گوجلو و مدرن فیکیرلری ایفاده ائتمک اوچون نه قدر زنگین اولدوغونون تاریخی بیر ثبوتودور. یوز ایلدن داها اؤنجه، بیزیم آیدینلاریمیز و خالقیمیز، تکجه اؤز دیللرینده اوخویوب یازماقلا قالمیر، عئینی زاماندا بوتون شرقی اویاندیران، ایستیبدادی تیترهدن و مدرنلشمهیه یول آچان بیر مطبوعات یارادیب تبریزدن یاییردیلار. بو، بیزیم مدنیتیمیزین کؤکلو، اؤنجول و یئرلی اولدوغونون دانیلماز بیر ثبوتودور.
332
بوگون پایلاشیلان یازیلار اوزون و یوروجو گله بیلر. بیر ایکی گون هئچ نه پایلاشمایاجاغام🤗
332
اونلارین موباریزهسی "تورک شاهی"نی ییخیب یئرینه "فارس شاهی" گتیرمک دئییلدی؛ اساس مقصد، شاهین موطلق حاکمیتینه (استبدادا) سون قویماق، قانونون حاکمیتینی ائیلهجخ میللتین ایدارهده ایشتیراکینی (مشروطیتی) تأمین ائتمک ایدی.
او دؤنمین دیالکتیکینده، موباریزه ائتنیک کیملیکلر اوزریندن دئییل، "مستبد" ایله "آزادیخواه" آراسیندا گئدیردی. رضا خانین قدرته گلمهسی، مشروطهنین بیرباشا و ایستهنیلن بیر نتیجهسی دئییل، بلکه انقلابدان سونراکی قاریشیقلیق، مرکزی دؤولتین ضعیفلهمهسی و آردیجیل بحرانلارین دوغوردوغو بیر نتیجه، یعنی هئچ بیر مشروطهچینین اؤنگؤرمهدیگی و آرزولامادیغی تاریخی بیر "سنتز" ایدی. تبریزین قهرمانلاری قانون اوغروندا آیاغا قالخارکن، نیتلری ایللر سونرا اورتایا چیخاجاق مرکزییتچی و فاشیستی بیر رژیمه یول آچماق قطعاً دئییلدی. بونا گؤره ده، مشروطهچیلری سونرادان باش وئرن اولایلارا گؤره سوروملو توتماق، تاریخی آنالیز یئرینه، آناکرونیستیک (dövrünə uyğun olmayan) بیر یارغیلامادیر.
کئچمیش نسلی بو گونون آنلاییشی و بیلگیسی ایله قیناماق، اصلینده اؤزوموزو آلداتماقدیر. بیز اولایلارین سونونو بیلیریک، اونلار ایسه بیلمیردیلر. بیز او دؤنمین چاتیشمالاریندان، موباریزهلریندن و دیالکتیک پروسهلریندن اورتایا چیخان نتیجهنی گؤروروک، اونلار ایسه او پروسهنین ایچینده یاشاییر، اومیدلر بسلهییر و قرارلار وئریردیلر.
بو باخیش آچیسی بیزیم اوچون ده اؤنملی بیر درس وئریر: بیزیم بو گون وئردیگیمیز قرارلار و آتدیغیمیز آددیملار دا گلهجکده فرقلی نتیجهلره یول آچا بیلر. گلهجک نسللر ده بیزیم محدود بیلگیمیز و او دؤنمین شرایطی ایچینده ائتدیگیمیز سئچیملری، اؤز گئنیش بیلگیلری و فرقلی دَیَرلری ایله شاید ده آنلاماقدا چتینلیک چکهجکلر. اؤنملی اولان، کئچمیشی آنلاماغا چالیشماق، اوندان درس آلماق ائلهجه گلهجهیی قورارکن داها آچیق گؤزلو و چوخسَسلی بیر یاناشما منیمسهمکدیر. تاریخ بیر محکمه دئییل، اؤیرهنیلمهسی گرکن بؤیوک بیر تجروبهدیر.
332
«کئچمیشی بو گونون گؤزلویو ایله یارغیلاماق»
✍🏻 دوراق
@kitabtanitimi
بعضاً گؤرورم بیر سیراسی یاشلیلاری قیناییرلار آی سیز نییه چیخیب انقلاب ائلهدینیز. اونلاری ایندیکی آنلاییشلاریلا یارغیلاییر یانلیش سونوجلارا واریرلار. بیر یئرده اوخوموشدوم: انقلاب بیر اؤزل تاریخی دؤورده چئشیدلی اینقیلابچی قوروپلارین بیر-بیری ایله دیالکتیکی ائتکی-تپکیلریندن تؤرهنیر. بونلاری گؤز اؤنونه آلساق کئچمیشی ایندینین گؤزلویو ایله یارغیلاماق بیزی یانیلدار. همن دیالکتیکی نظرده توتساق او تاریخی دؤورده دئمک اولماز هانسی ایش دوغرو هانسی یانلیش ایمیش. قالسین کی ایندی اؤزل بیر قناعته چاتمیش اولساق دا. بیزیم گلهجهییمیزه ده همین ایلیشکی قوراللاری صادیقدیر.
بو فیکری داها دا آیدینلاشدیرماق اوچون دئمک اولار کی، هر هانکی بیر تاریخی اولای، اؤزللیکله بؤیوک اجتماعی-سیاسی دییشیکلیکلر اولان انقلابلار، لابوراتور و آزمایشگاه شرایطینده باش وئرمز. هر انقلاب، اؤزوندن اؤنجهکی تاریخی، اجتماعی، ایقتیصادی و مدنی زمینهلرین محصولودور. ۱۹۷۹-جو ایل ایران انقلابی دا بو قایدادان مستثنی دئییل. او دؤنمده شاهلیق رژیمینه قارشی اولان گوجلر تک بیر فیکیر و یا ایدئولوژیدن عبارت دئییلدیر. مارکسیست قوروپلاردان توتموش، ملیگرالارا، لیبرال-دموکراتلاردان ائلهجه چئشیدلی ایسلامی جریانلارا قدر گئنیش بیر طیف بو پروسهده ایشتیراک ائدیردی. بو قوروپلارین هر بیرینین اؤزونه مخصوص ایستکلری، آرزولاری و گلهجکدن تصوّرلاری وار ایدی.
انقلابین دیالکتیکی ماهیتی ده محض بورادا اورتایا چیخیر. "دیالکتیک" دئدیکده، قارشیلیقلی تئز-آنتیتئز موباریزهسیندن یئنی بیر سنتزین (وضعیتین) اورتایا چیخماسی نظرده توتولور. او دؤورون انقلابی فضاسیندا، بو فرقلی قوروپلار هم شاه رژیمینه قارشی (تئز) موباریزهده بیرلشیر، هم ده اؤز آرالاریندا گلهجک ایرانین نه جور اولاجاغی قونوسوندا گیزلی و یا آچیق بیر رقابت (آنتیتئز) ایچینده ایدیلر. انقلابین نهایی نتیجهسی، بو قوروپلاردان هئچ بیرینین تام اولاراق پلانلادیغی کیمی اولمادی، بلکه بو چئشیدلی گوجلرین بیر-بیریله ائتکی-تپکیلریندن، موباریزهلریندن و بعضاً ده اوزلاشمالاریندان دوغان یئنی بیر "سنتز" اولدو.
تاریخی مثاللار بو قونونو داها دا آیدینلادا بیلر. آشاغیدا بیر نئچه اؤرنک گتیرمیشم.
فرانسه انقلابی (۱۷۸۹): بو انقلاب "آزادلیق، برابرلیک، قارداشلیق" شوعاری ایله باشلادی. ایلک باشدا مقصد، موطلق مونارشینی محدودلاشدیرماق و داها عدالتلی بیر سیستم قورماق ایدی. آنجاق پروسه ایرهلیلهیینجه، ژیروندنلر، ژاکوبنلر کیمی فرقلی و حتی بیر-بیرینه دوشمن قوروپلار اورتایا چیخدی. رادیکاللار گوجلندی، شاه اعدام اولوندو و "ترور دؤورو" باشلادی. سونوندا ایسه انقلاب، هئچ کیمین گؤزلهمهدیگی بیر نتیجه ایله، ناپلئون بوناپارتین ایمپراطورلوغو ایله سونا چاتدی. ایندی بیز بو گونون دَیَرلری ایله او دؤنمین بیر ژاکوبنینی و یا لیبرالینی "نییه بئله ائتدینیز کی سونوندا ناپلئون گلدی؟" دئیه قینایابیلریکمی؟ بو، او دؤنمین دینامیکلرینی و هر قروپون اؤز منطیقی چرچیوهسیندهکی اومید و قورخولارینی گؤرمزدن گلمک دئمکدیر.
روسیه انقلابی (۱۹۱۷): چار رژیمینی ییخان فوریه انقلابی، لیبراللار و سوسیالیستلرین گئنیش بیر اتفاقی ایله باش وئردی. آنجاق بولشویکلر، لنینین باشچیلیغی آلتیندا، قدرت بوشلوغوندان و اجتماعی ناراضیلیقدان ایستیفاده ائدهرک اکتبر انقلابینی حیاتا کئچیردیلر. او دؤنمده چارین استبدادیندان جانا گلمیش بیر چوخ اینسان اوچون، بولشویکلرین "چؤرک، صولح، تورپاق" شوعاری ان جذاب سئچهنک ایدی. اونلارین سونرادان قورولاجاق توتالیتر رژیمین نهلر گتیرهجهیینی بو گون بیزیم بیلدیگیمیز کیمی بیلمهلری مومکون دئییلدی. اونلاری "نییه لنینین آرخاسینجا گئتدینیز؟" دئیه موحاکیمه ائتمک، تاریخی آنلاماق یئرینه، اونو یارغیلاماقدیر.
ایراندا مشروطه انقلابی(١٩٠۶): بو یانلیش دَیَرلندیرمهنین بیر باشقا اؤرنهیینی، بو گونلرده بعضی تورکچو چئورهلرده مشروطه انقلابینا قارشی گؤرونن تنقیدی باخیشدا تاپماق اولار. بو باخیشا گؤره، مشروطه حرکاتی نهایتده تورک کؤکنلی قاجار سولالهسینین ییخیلماسینا و یئرینه فارس میللییتچیلیگینی اساس آلان پهلوی رژیمینین و رضا خانین گلمهسینه سبب اولدوغو اوچون، تورکلرین ضررینه اولان بیر حرکت ایمیش. آنجاق بو نتیجهیه وارماق دا، تاریخی اؤز دینامیکلری و فاعللرینین گؤزو ایله دئییل، یالنیز نهایی نتیجهلره باخاراق حؤکم وئرمکدیر. مشروطه انقلابینین مرکزینده و اونا اؤندرلیک ائدنلرین اؤنملی بیر قیسمی، ستارخان ایله باقرخان باشدا اولماقلا، آذربایجان تورکلری ایدی.
332
«کئچمیشی بو گونون گؤزلویو ایله یارغیلاماق»
✍🏻دوراق
@kitabtanitimi
* بو یازینی بیر ایل اؤنجه اینستاگرامدا پایلاشمیشدیم.
332
مستر روبات (Mr. Robot): نظارت عصرینده اؤزونو تانیماق
✍🏻 دوراق
@kitabtanitimi
گاهدان بیر اثر اوزه چیخیر، آدامی یالنیز بیر نئچه ساعتلیق اَیلنجهیه چاغیرمیر، بلکه دؤورونون گیزلی سیماسینی بوتون چیلپاقلیغی ایله گؤزلرین اؤنونه سریر. سام اسمایلین یاراتدیغی مستر روبات (Mr. Robot) دا محض بئله بیر اثردیر. ۲۰۱۵-جی ایلدن باشلایاراق دؤرد فصل بویونجا یاییملانان بو سریال، نه صرف بیر هکر دراماسی اولاراق قالیر، نه ده باشقا تلویزیون محصوللاری کیمی تئز یاددان چیخیر؛ او، داهیجهسینه بیزیم عصریمیزین باطنی خریطهسینه چکیلمیش بیر آینادیر. حئکایهنین مرکزینده الیوت آلدرسون دورور. او، گوندوزلر بیر سایبر-تهلوکهسیزلیک مهندیسی، گئجهلر ایسه اؤز ائوینده یالنیزجاسینا دونیانین ان بؤیوک شرکتلرینین گیزلی قاپیلارینی آچان بیر هکردیر. الیوتون حیاتی گیزلی بیر هکر قروپو اولان fsociety-نین اونا اؤز قاپیلارینی آچماسی ایله تامامیله دییشیر. آنجاق سریالین ان بؤیوک گوجو سادهجه بو سس-کویلو حئکایهده دئییل، محض تاماشاچینی چاشدیران، اونو دائم شکّه سالان و حتی اؤز گؤزلریندن ده شبههلندیرن او قارانلیق آنلاردادیر.
بو قارانلیق و چاشقینلیق، سریالین گؤرونتو دیلینده ده اؤزونو فلسفی بیر شکیلده گؤستریر. کادرلارین چوخوندا آداملاری چرچیوهنین کناریندا، و یا بوش فضانین ایچینده ایتیب-باتان حالدا گؤروروک؛ سانکی کارگردان بو تصویرلرله بیزه دئمک ایستهییر، بو دونیادا فرد مرکزدن قووولموش، حاشیهیه سیخیشدیریلمیش کیچیک بیر وارلیقدیر. رامی مالکین، الیوت رولوندا گؤستردییی ایفاسی، مک کوئیلین ایضطرابلی و سویوق موسیقیسی ایله بیرلشهرک تاماشاچینی باشدان-سونا درین بیر پارانویا حالینا سالیر. بو دونیادا هئچ بیر شئی و هئچ بیر آدام اولدوغو کیمی، یا دا گؤروندویو کیمی دئییل.
آنجاق مستر روباتین اصل گوجو بو فردی پارانویانین آرخاسیندا گیزلنن دهشتلی سیاسی و فلسفی قاتدادیر. بو قات اؤزونو دونیانی ایداره ائدن اوچ بؤیوک قورومون سیماسیندا گؤستریر. بونلاردان بیریسی، دموکراسی گؤرونتوسو آلتیندا هئچ بیر سئچکیدن کئچمهین، لاکین پرده آرخاسیندان هر شئیه حاکم اولان مالی-سازمانلی تشکیلات، ائویل کورپدور. دیگر طرفدن، چینین دولت تهلوکهسیزلیک آپاراتی ایله تکنولوژی قدرتینین بیر-بیرینه قاریشدیغی، اویغور خالقینین اوزرینده قورولموش گئنیش نظارت شبکهلرینی و دوشرگهلری خاطیرلادان «دارک آرمی» قارشیمیزا چیخیر. بو قروپ بیزه دونیانین آرتیق بیلدییی آجی بیر گئرچکلییی وورغولاییر: یوخوسو و گؤزو یومولمایان توتالیتر بیر دولت محض قورغو دئییل. بوتون بونلارین زیروهسینده ایسه بو گونون اقتصادی نابرابرلیک بحرانینین جانلی عکسی اولان، دونیانین ثروتینی الینده توتان و سسوئرمهدن حؤکم ائدن معاصر آریستوکراتیا مرکزینده دئوس قروپو دایانیر.
بو قورخونج سیستملر بیزی حیاتی بیر سواللا اوز-اوزه قویور: نظارت هارادا بیتیر، آزادلیق هارادا باشلاییر؟ بو سوال، خصوصیله ایران کیمی، وطنداشین شیفرهسی، گوگلده آختاریش تاریخچهسی و یا آنا دیلینده یازدیغی تک بیر جوملهنین بئله دولتین تهدیدینه چئوریله بیلدییی یئرلرده یاشایانلار اوچون اوزاق بیر علمی-فانتزیک بیر اثر ساییلمیر، آجی بیر گوندهلیک گئرچکلیکدیر. بئله بیر باسغین محیطده مستر روباتین پارانویاسی تانیش و دوغما بیر حسّه چئوریلیر؛ الیوتون یازدیغی سایبر-کود ایسه سوسدورولان بیر دیلین یئرینه دانیشان بیر دیرهنیش دیلینی خاطیرلادیر.
بوتون بو سیاسی چکیشمهلرین آلتیندا سریالین ان درین سوالی تمامیله وجودی و فلسفیدیر: بیر داها اؤزو ایله باش-باشا قالمایان، هر آنی گؤزتلهنن بیر دونیادا یاشاماق نه دئمکدیر؟ الیوتون روحی گرگینلیکلری و سیستم ایچینده اؤز کیملییینی آختارماق چاباسی، اصلینده سقراطین اؤزونو تانی چاغیریشینین معاصر سسلهنیشیدیر. چونکی بو حئکایهده ان بؤیوک دوشمن خاریجی قوروملار دئییل، آدامین اؤز ایچینده گیزلنن، اؤزونو بئله تانیمادیغی او قارانلیق حیصهسیدیر.
محض بونا گؤره ده، مستر روباتی ایزلهمک سادهجه بوش واخت کئچیرمک و یا بیر اَیلنجه سئچیمی حسابلانماز، تام آنلامی ایله بیر اویانیش ائیلمیدیر. بو اثر بیزی بورجون، نظارتین و حاکم هژمونیانین درین یوخوسوندان سیلکهلهییب آییندیران بیر اثردیر. اگر بو گونه قدر بو اثری ایزلهمهییبسینیزسه، موطلق واخت آییریب و اؤز دؤورونوزون گیزلی سیماسینی گؤرمک، ائلهجه ده مدرن دونیانین گؤرونمز زنجیرلرینی درک ائتمک اوچون اونو اؤنملی بیر آچیشقا ساناراق تاپیب ایزلهیین.
332
سسسیز قالان نثریمیز: سوچ کیمدهدیر؟
✍🏻 دوراق
@kitabtanitimi
بو سورونو سوروشمازدان اؤنجه، سوروشدوغوموز سوالین اؤزو اوزرینده بیر آن دایاناق. ایران تورکلری ادبی اثر یاراتماقدا باشاریلی اولماییبلار دئدیکده، بیز کیمی متهم سالیریق؟ دوشونجهنین اؤزونو مو، یوخسا او دوشونجهیه ائو تیکمهیه هئچ واخت ایجازه وئریلمهین بیر تاریخی می؟ سقراط آتئنا بازاریندا سن دوغرودانمی بیلیرسن؟ دئیه سوروشاندا، اونون آماجی جاواب آلماق دئییلدی، سوالین اؤزونو یئنیدن دوغورماق ایدی. من ده بورادا همین یولدان چیخیرام: قبول ائتمزدن اؤنجه سورغولاماق.
بیزیم شعریمیز واردیر، هم ده نه شعر! اؤرنهیین شهریارین حیدربابایا سلام اثری بیر میللتین دوداقلاریندا اؤز-اؤزونه یاشادی؛ مطبعهسیز، رسمی ایجازهسیز، حتی بعضن کاغیذسیز؛ آغیزدان آغیزا، اورکدن اورهیه. نییه؟ چونکی شعر ائو ایستهمیر؛ او یاددا قالماق اوچون یازیلیر، حافیظهنین اؤزونو مطبعه کیمی ایشلده بیلیر. آنجاق رومان بئله دئییل. رومان تک بیر فردین ایمضاسی ساییلمیر، او بیر معمارلیقدیر. اوخوجو کوتلهسی ایستهییر، نشریاتخانا ایستهییر، تنقیدچی ایستهییر و هامیسیندان اؤنجه و اؤنملی، زامان ایستهییر: بیر نسیلین باشلادیغینی او بیری نسیلین داوام ائتدیره بیلمهسی اوچون کسیلمهمیش بیر زامان. بیزه بو زامان هئچ واخت وئریلمهدی. ۱۹۲۵-دن سونرا مکتبلریمیز باغلاندی، مطبوعاتیمیز سوسدو و هر نسیل صیفردان آمما اؤز دیلینده یوخ، باشقاسینین دیلینده باشلاماغا مجبور ائدیلدی.
میرزه جلیلین طالعی بونو لاپ آیدین گؤستریر. او، موللا نصرالدینی ۱۹۲۱-ده تبریزه داشیدی؛ بیزیم توپراغیمیزا، بیزیم ائوه. آنجاق بیر ایل کئچمهدن، همین ائوده اونا یئر تاپیلمادی؛ ژورنال یئنیدن تیفلیسه، سونرا باکییا قاچمالی اولدو. باکیدا ایسه هر نه قدر سووئت ظولمو آغیر اولسا دا تورک دیلینده مکتب وار ایدی، نشریاتخانا وار ایدی، یازیچیلار ایتتیفاقی وار ایدی. اورادا رومان بؤیویه بیلدی: میرزه ایبراهیموف، سونرا آنار، ائلچین، کامال عبدالله، اسماعیل شیخلی و ... یاشادیقلاری دمیر قفسده اولسا دا، لاپ آزی اؤز دیللرینده بیر قفس ایدی. بیزده ایسه هئچ قفس یوخویدو. سورگونلوک وار ایدی، اؤز ائویندن سورگونلوک.
بو، ذهنین ده بؤلونمهسی دئمکدیر. اؤز آنا دیلینده مکتبه گئتمهین بیر یازار، اوزون بیر رومانین معمارلیغینی باشقا بیر دیلده اؤیرهنیر. تورک دیلی اونا تکجه آنا لایلاسینین، سئوگینین، یاسین دیلی اولاراق قالیر؛ آنجاق او دیل هئچ واخت بو معمارلیغی قورماق اوچون ایشلهدیلمیر. بابیل قوللهسینده تانری دیللری قاریشدیراندا، ائللری بیر-بیریندن آییردی؛ بورادا ایسه دیللری قاریشدیران حاکیملر ایدی و مقصد آییرماق دئییل، سیلمک ایدی.
بس بیزیم آیدینلاریمیز نه ائتدی؟ گرامشی اورگانیک آیدین دئینده، اؤز خالقینین ایچیندن چیخان، اونون اؤز مؤسسهلرینده کؤک سالان بیر طبقهدن دانیشیردی. بیزیم آیدینلاریمیز ایسه دؤنه-دؤنه تهرانین بؤیوک حرکاتلارینا قاریشدیلار؛ مشروطهچیلیگه، تودهیه، ایصلاحاتا، اؤز مطبوعاتینی، اؤز تنقید عنعنهسینی قورماق فورصتی تاپمادان. بیر-ایکی پنجره آچیلدی ۴۶-۴۵ ایللرینده فرقه مطبوعاتی، سونرا ۱۹۷۹-دان وارلیق سونرالار دیلمانج و داها سونرالار آز زامان آکتیو اولابیلن درگیلر، آنجاق هر دفعه یا باغلاندیلار یا تکجه نفس آلماغا یئتدیلر، کؤک سالماغا یوخ.
دونیا ادبیاتینا بیر گؤز آتساق هر یوکسهلن ادبیات، اونو گؤرن بیر مرکزه احتیاجی اولوب، لاتین آمریکا رومانی اوچون پاریس، تورک رومانی اوچون ایستانبول، قوزئی آذربایجان نثری اوچون باکی. بیزیم ایسه بئله بیر مرکزیمیز اولمادی: تبریز دیلسیز ایدی، تهران دوشمن، باکی یاریم عصر باغلی سرحد، ایستانبول ایسه دیلجه و سیاستجه اوزاق. ایکیقات چئورهده قالدیق. نه مرکزین گؤزونه گؤروندوک، نه ده دونیانین.
آنجاق بو، سون طالع یازیسی دئییل. بو، ایتمیش بیر ایستعدادین ماتمنامهسینی یازماق دا دئییل؛ ایتمیش بیر ایسکلهنین دیاقنوزونو قویماقدیر. بوگون اینترنت واسیطهسیله یاییلان هر بیر استاتوس حددینده پایلاشیلان یازی سوسوزلوقدان جان وئرمکده اولان گؤدهیه حیات بخش ائدن سو دامجیسی قدر اؤنملیدیر. بیزیم ایشیمیز یازارلاریمیزی ایندیکی وار اولان قیسیرلیقدا متهم سالماق دئییل؛ ایشیمیز اونلارین سؤزونون کؤک سالا بیلهجهیی بیر تورپاق حاضیرلاماقدیر.
--------------
https://t.me/kitabtanitimi
332
اؤنجهلر دوستلارلا بیرلیکده ماراغا رصد خاناسیندا بو یانلیش بیلگیلره اساسلاناراق بیر ویدیو چکیب یوتویوبدا یایمیشدیم و اوردا آشاغیداکی اسکرین شاتدا گئدن یانلیش ادعانی من ده تکرارلامیشدیم. آنجاق تاریخلره درین باخدیغیمیزدا بو بیلگیلرین یانلیش اولدوغونا اینانیب بو متنی یازیرام.
@kitabtanitimi
✍🏻دوراق
۱۲۵۹-جو ایلده هولاکو خانین حمایهسی ایله قورولان ماراغا رصدخاناسی، خواجه نصیرالدین طوسینین باشچیلیغی آلتیندا اسلام دونیاسینین ان اؤنملی علمی مرکزلریندن بیرینه چئوریلدی. بو رصدخانا، اؤز دؤورونون ان موکمل آسترونومی آلتلری و زنگین کیتابخاناسی ایله تانینیردی. آنجاق، خواجه نصیرالدین طوسینین ۱۲۷۴-جو ایلده وفاتیندان و هولاکو خانین حمایهسینین آرادان قالخماسیندان سونرا رصدخانا تدریجاً اؤز اؤنمینی ایتیرمهیه باشلادی. ۱۳-جو عصرین سونلاریندا حمایهسیزلیک و بؤلگهده باش وئرن زلزلهلر نتیجهسینده ماراغا رصدخاناسی فعالیتینی دایاندیراراق ویرانهلیگه چئوریلدی.
اولوغ بیگ (۱۳۹۴ - ۱۴۴۹)، خواجه نصیرالدین طوسیدن تقریبا بیر عصر سونرا یاشامیشدیر. تیموریلر دؤولتینین حؤکمداری و عئینی زاماندا گؤرکملی بیر آسترونوم اولان اولوغ بیگ، گنج یاشلاریندا ماراغا رصدخاناسینین قالینتیلارینی زیارت ائتمیش و بوندان دریندن تأثیرلنمیشدیر. او، ماراغا رصدخاناسینی اؤزونه اؤرنک آلاراق، ۱۴۲۰-جی ایللرده سمرقندده اؤز دؤورونون ان بؤیوک و ان گلیشمیش رصدخاناسینی اینشا ائتدیردی. سمرقند رصدخاناسی، "زیج سلطانی" اولاراق بیلینن و عصرلر بویو آسترونوملار اوچون اساس منبع اولان اولدوز کاتالوگونون حاضیرلانماسیندا بؤیوک رول اوینادی.
گؤروندوگو کیمی، اولوغ بیگ ماراغا رصدخاناسینی داغیتمامیش، عکسینه، اوندان ایلهام آلاراق سمرقندده داها موکمل بیر علمی مرکز یاراتمیشدیر. خواجه نصیرالدین طوسی ایله اولوغ بیگ آراسینداکی بؤیوک زامان فرقی، اونلار آراسیندا هر هانسی بیر مستقیم قارشیدورمانین اولماسینی ایمکانسیز قیلیر. ماراغا رصدخاناسینین محوی، طبیعی فلاکتلر و سیاسی حمایهنین کسیلمهسی کیمی تاریخی شرطلردن قایناقلانمیشدیر. اولوغ بیگین سمرقنددهکی رصدخاناسی ایسه، اونون اؤلوموندن سونرا باشلایان سیاسی قاریشیقلیق و دینی فاناتیزم نتیجهسینده داغیدیلمیشدیر. بو سببدن، یاییلمیش اولان ادعا تاریخی باخیمدان اساسسیزدیر.
ی س: ابراهیم ساوالانین یازیسینی بوردان اوخویون لوطفاً
332
اؤنجهلر دوستلارلا بیرلیکده ماراغا رصد خاناسیندا بو یانلیش بیلگیلره اساسلاناراق بیر ویدیو چکیب یوتویوبدا یایمیشدیم و اوردا آشاغیداکی اسکرین شاتدا گئدن یانلیش ادعانی من ده تکرارلامیشدیم. آنجاق تاریخلره درین باخدیغیمیزدا بو بیلگیلرین یانلیش اولدوغونا اینانیب بو متنی یازیرام.
332
بو دا ۴ ایل اؤنجهنین یازیسیدیر.✍🏻 دوراق @kitabtanitimi بعضن اینسان اؤز گوجو هم ده نهلر ائده بیلهجهییندن خبرسیز اولماسایدی چوخ بؤیوک بیر ایشلره، چوخ بؤیوک بیر دهییشیملره، چوخ بؤیوک دئوریملره ایمضا آتاردی. اینسان تاریخینین باشا باشیندا تکرارلانان ریوایت، بیلمهینلرین حقوقو بیلنلر طرفیندن یییهلهنیب سؤمورولمهسینین ریوایتیدیر. اینسان بیلگیلندیکجه، اؤز گوجونون فرقینده اولدوغوجا داها کیمسه اونو ایستهدییی کیمی یؤنلندیرنمز. عینی حالدا بیلمهدییی سورهجه اونون باشینا اولمازی اویونلار گلهبیلر. بئله اولورسا دا نهایت آدینی ایلاهی تقدیر قویماقلا بو حقوق پوزونتوسونو اؤرت باسدیر ائتمک ده اولار. بیلیمین داییرهسی یئکهلیب هر شئیی اؤزونده چؤزدوکجه جهالت کؤلگهلیکلری محو اولماق زوروندا قالاجاقدیر. بوآرادا اینسانلارین ائیلهجه غیری دئموکراتیک حکومتلرین منافع توققوشماسی قاچینیلمازدیر. اؤز حقوقویلا تانیش اولماقدا اولان یئنی دیرچهلن میللتلر گون گئده حکومتلری ایله منافع تضادلاری داها آرتیق گؤزه گلیب، بؤیوک چکیش-برکیشه سبب اولاجاغی قاچینیلمازدیر. سؤمورگهچی دؤولتلر باغلی حاکیمییتلردن یانا اولماقلاری دئمک کی اؤز منفعتلرینی قوروماغی دوشونمکلریله ایلگیلیدیر. دئمک بو سادهلشمیش تصویر ایدی. رئال دونیادا ایندی بو ایلگیلر داها دولاشیق داها نئچه قاتلی و نئچه بویوتلو بیر ایلگیلردن عیبارتدیر. قدرت اینسانلاری اینمز-دینمز بیر قول ائتمک اوچون ایدولوژی، دین/خرافه، پروپاگاندا آراجلارینی و س ایشه آلیر بلکی دیرچلمکده اولان ضدقدرت ایش اوستونه گلمهسین. اینترنت، ساختا و قوندارما اوپوزیسیون قوللاری، ایقتیصادی سیخینتیلار، ایدولوژیک رئکلاملار و بیرچوخ بنزری آلانلار اینسانلاری اللرینده اسیر بیر وارلیق کیمی ساخلاییب اونلاری ایستهدیکلری یونه آپاریر. بو آرادا اینسان وارلیغی چوخ اؤنملیدیر. اینسانلار بیرلهشیب ضدقدرت اولوب، بؤیوک دهییشیملره ایمضا آتابیلرلر. بو اوزدن هر بیر حاکیم گوجدن، حاکیم سؤیلمدن، بیرجه سؤزله قدرتدن فرقلی دوشونن اینسانین یاشایا بیلهجهیی بو بئش آشاما اونون هانسیسا یولونداکی اینامینین ثبوتونا بؤیوک بیر سیناق حسابلانا بیلر: تبلیغ، ترغیب، تهدید، تطمیع، تحریم! بو آشامالارین آدلاری و باشلیقلاری هر شئیی آیدینجاسینا چاتدیریر. حاکیم گوج بوتون فرقلی دوشونن اینسانلارا قارشی بوتون ایمکانلاریلا بو پیلانلاری آرد آردینا ایشه آلار. آنجاق اویانیش دالغالاری گوجلو اولورسا و بیرچوخ اینسان حقوقلاریلا تانیش اولارلارسا وضعییت فرقلنمهیه طرف ده گئدهبیلر. تکی گوجلو ایرادهلر و بیلگین اینسانلارین یئتیشدیریلمهسی اساس قوشولدور (شرطدیر).
332
بوگون ایش یئریمده روحومو سیزلادان، ایچیمی آغریدان چوخ اوزونتولو بیر اولای یاشادیم. سحر ائرتهدن ایشه چاتار-چاتماز، امکداشلاریمین بیری ایله آیاقاوستو صؤحبته باشلادیق. سؤز دؤنوب دولاشیب اونون یئنیجه دونیایا گؤز آچمیش کؤرپهسینه گلدی. سئوینجله، «مهندیس، اوشاق دیل آچیبمی؟» دئیه سوروشدوم. گولومسهیهرک، «یوخ، هله تک-توک قاقا دئییر» دئدی.
ماراقلا سوروشدوم: «بس سیز اوشاغی ائوده هانسی دیلده دانیشدیریرسینیز؟» جاوابی بئینیمده قایینار سو کیمی باشیما تؤکولدو: «فارسجا!» چاشقینلیقدان دونوب قالمیشدیم. قولاغیما اینانمایاراق بیر داها سوروشدوم. اؤزو اصیل تبریزلی اولان بو آدام، چوخ آرخایینجاسینا، «شوخلوق ائتمیرم، بیز اونو فارسجا دانیشدیریریق» دئدی.
ایچیمده قوپان فیرتینانی بوغا بیلمهدیم. «آخی فارس دیلینین هانسی اوستونلوگونه و اؤزللیگینه گؤره اوشاغینی اؤز دوغما آنا دیلیندن محروم بوراخیبسینیز؟» دئیه سورغولادیم. منه وئردیگی جاوابلار او قدر دایاز، او قدر اوزئیسل هم ده بوشویدو، سؤزون بیتدیگی یئره چاتمیشدیم. دایانا بیلمهدیم، گؤزلرینین ایچینه باخیب بونلاری دئدیم: «سیز بؤیوک بیر یانیلغی ایچیندهسینیز! بو ائتدیگینیز هم او معصوم اوشاغا ظولمدور، هم ده دیلیمیزه، کولتوروموزه و کؤکوموزه آچیق-آشکار بیر خیانتدیر. سیزه یالنیز تأسف ائدیرم!»
بو سؤزلرین آغیرلیغی قارشیسیندا دایانابیلمهین و اؤزونه حاق قازاندیرماغا بیر سؤز تاپا بیلمهین امکداشیم، سانکی بیر بومبا کیمی پارتلاییب گؤیه گئتدی. قیشقیراراق، «سن اؤزونه تأسف ائت، حددینی بیل!» دئدی. ایندی اؤز-اؤزومله دوشونورم: گئرچکدن ده من می حددیمی بیلمهدیم؟ یوخسا بو اینسانلار بو قدر دایازلاشیب، اؤزلویوندن بو قدر قوپوبلار؟ بیلمیرم!
بو آجی اولای کؤنلومو یارالایارکن، باشقا بیر سیزیلتیلی گئرچکلیک ده بوغازیمدا دویوملندی. ایکی گون اؤنجه او تایدا «آذربایجان الیفباسی گونو» ایدی؛ بوگون ایسه ایراندا «تبریز گونو» آدلانیب. اونلار اؤز دیللرینی گؤز ببگی کیمی قورویاراق بؤیوک قوتلامالار کئچیردیلر. بورادا ایسه عئینی گونده، تبریزین دوز اورگینده بیر دکترا اؤیرنجیسینین تئز ساوونماسی، سادجه تئزینی تورکجه ارائه ائتدیگی اوچون لغو ائتدیلر!
آدام دوشوندوکجه دلی اولور؛ اونلار دیللرینه، وارلیقلارینا صاحیب چیخاراق هانسی اوجا زیروهلری فتح ائدیرلر، بیز ایسه اؤز ایچیمیزده، اؤز الیمیزله یاراتدیغیمیز هانسی دایازلیقلاردا سورونمکدهییک؟!
-----------------
https://t.me/kitabtanitimi
332
ماراغادا ریرا انتشاراتی جلسات شاهنامه خوانی یولا سالماق ایستهییر. بونا اعتراض اولاراق یازیرام:
ماراغا کیمی تاریخی، فرهنگی و ادبی میراثی چوخ زنگین اولان بیر شَهَرده شاهنامهخوانی مجلسلری یئرینه، اؤز میراثیمیزا، اؤز ادبییاتیمیزا و اؤز تاریخیمیزه اؤزل اولان مجلسلرین تشکیلی داها مناسب، داها اویغون اولاردی.
بولود قاراچورلوخوانی (سهند)، فضولیخوانی، ددهقورقودخوانی، اسطورهشناسی، آذربایجان تاریخی، دیل، فولکلور و اجتماعی مسئلهلر حاققیندا صؤحبتلر؛ بونلارین هامیسی بیزیم کیملیییمیزی، حافظهمیزی و معنوی وارلیغیمیزی گوجلندیرن دَیَرلردیر.
شاهنامه اوخوماق ایستهینلر اوچون ایرانین هر یانیندا، حتی ماراغانین اؤزونده ده چوخلو فورصتلر و ایمکانلار وار. آنجاق گلین بیر دوشونک بیزیم اؤز ادبی و تاریخی شخصیتلریمیزه، اؤز دوشونجهلریمیزه و اؤز اسطورهلریمیزه کیم صاحب چیخاجاق؟ اگر بونا بیز اؤزوموز صاحیب چیخماساق، باشقاسیندان بونو گؤزلمهک گولونجدور.
سهند شهریارا یازمیشدی:
اؤزگه چیراغینا یاغ اولماق بسدیر
دوغما ائللریمیز قارانلیقدادیر
یانیب یاندیرمایاق یادین اوجاغین
ائویمیز سویوقدور قیشدیر شاختادیر!
آچیغی، بیگانهپرستلیگین و اؤزگهسئورلیگین بیزده بو قدر گوجلو اولماسینی آنلامیرام. کیملیک باشقالارینی اینکار ائتمکله دئییل، اؤزونه صاحب چیخماقلا قورونار.
ماراغا، هر شیدن اؤنجه، اؤز سسی، اؤز سؤزو و اؤز هویتی ایله تانینمالیدیر.
332
ریپلی (Ripley) کؤلگهلرده، داشلاردا و تابلولاردا یازیلان آغ-قارا بیر شاهاثر
✍🏻 دوراق
ریپلی، سادهجه بیر کیملیک اوغورلوغو و آردیجا مئیدانا چیخان بیر جینایتین حئکایهسی یوخ؛ سینما و اینجهصنعت وورغونلارینی تام آنلامیلا مست ائدن، ایتالیانین سویوق، قارانلیق و سیرلرله دولو کوچهلرینه چکن گؤرسل دولو بیر ضیافتدیر. بو مینیسریال، ایزلهییجینی اؤز آغ-قارا و سئحرلی دونیاسینا چکرک، روحون ان گیزلی بوجاقلارینداکی آرزولارلا قورخولارینی اکرانا داشیییر.
تامامیله آغ-قارا چکیلن بو اثر، ایشیق و کؤلگهلرین اینجه اویونویلا یارادیلیب. بو سئچیم، کئچمیش زامانلارین نوآر سینماسینی خاطیرلاداراق، باشرولون ایچیندهکی قارانلیق نیّتلریله گیزلین حیسلرینی لاپ دریندن تاماشاچییا چاتدیریر.
کامئرا تئز-تئز کاراکترلردن اوزاقلاشاراق، ایتالیانین ووقارلی بنالارینی، بؤیوک کیلیسالارینی، هیکللرینی ائلهجه دار کوچهلرینی گئنیش آچیلاردان گؤستریر. بو لانگ شاتلار، اینسانین بو نهنگ داش قورولوشلار ایچینده نئجه ایتدییینی، نئجه کیچیلدییینی چیلپاقلیغی ایله وورغولاییر. معمارلیغین او سرت جیزگیلری، باشرولون یالنیزلیغینی و اوجسوز-بوجاقسیز بیر لابیرئنتده ایتمیشلییینی گؤزلر اؤنونه سَریر.
شاتلارین قورولوشو، داواملی اولاراق پیللهلرین هندسی شکیلی، بوش مکانلارین درینلیگی و سویوق داشلارا باخان زوملار، تدوینین صبیرلی و آغیر ریتمی ایله او تایسیز تابلولارین یارانماسینا سبب اولور. بو کئچیشلر سانکی بیر رسام تابلوسونون باشقا بیر تابلویا دؤنوشمهسی کیمی، تاماشاچییا قورخو ایله قاریشیق بیر حئیرانلیق حیسی وئریر.
بو اثری لاپ درینلشدیرن و اونو صنعتین زیروهسینه قالدیران باشلیجا عونصور، آدلیم رسّام کاراواجونون تابلولاریدیر. تام ریپلی بو عاصی و قارانلیق رسّامینین اثرلری قارشیسیندا دایانارکن، اصلینده اؤز ایچینه، اؤز قانلی و قارانلیق طالعیینه باخیر. کاراواجونون صنعتیندهکی او مشهور ایشیق-کؤلگه چاتیشماسی تکجه کتان اوستونده قالمیر؛ تامامیله سریالین آغ-قارا گؤرونتوسونه و شیدّت صحنهلرینین او چیلپاق رئالیزمینه سینیر. کامئرایلا باخدیغیمیز هر بیر کیلیسا و اینجهلهدیییمیز هر بیر تابلو، تامین گوناهلاری و ایچ چکینمهلری ایله قورولان سسسیز بیر دیالوگدور.
قیساجاسی، ریپلی ایتالیا تاریخینین داشلاری اوزهرینده چکیلمیش، زامانین دایاندیغی، کاراواجونون فیرچاسیندان دامیپ جانلانان آغ-قارا بیر یوخودور سانکی.
-------------
https://t.me/kitabtanitimi
332
سون واختلار ایزلهدیییم بو مینیسریالی، سیزین ده ایزلهمهنیزی تؤوصیه ائتمک آماجیلا حاققیندا بیر جیزما قارام اولوب:
ریپلی (Ripley)
یازینی بوردان اوخویا بیلرسینیز
👇🏻👇🏻👇🏻
@kitabtanitimi
