دوراق Duraq

تبریزلی‌لر دوشنبه‌یه قدر آذربایجان کیتابلارینی آنلاین کیتابچی‌دان الده ائذه بیلرلر. یئر: تبریز سرگی‌سی، پروین اعتصامی سالونونون گیریشینده، آنلاین کیتابچی‌‌‌ غرفه‌سی دوشنبه‌یه قدر هر گون ساعات ۴-دن ۱۰ قدر @onlinekitabci

اوچ ایل اؤنجه‌نین یازیلاریندان

✍🏻دوراق @kitabtanitimi بوگون‌لرده رومانیالی بلگه‌سل‌چی ولاد پئتری‌نین «انقلاب‌لار آراسیندا» آدلی سندلی اثرینی ایزله‌مک یئرسیز ساییلماز منجه. بو اثر رومانیادا اورتاق دانیشگاهدا پزشکی اوخویان ایکی قیز یولداشین آیریلدیقدان سونرا آرالاریندا بیری‌بیرینه یازدیقلاری مکتوبلاردان اقتباس آلیناراق حاضیرلانیب‌دیر. قیزلارین بیری زهرا آدیندا ایرانلی، ماریا ایسه رومانیالی‌دیر. زهرا درسی ائیله‌جه یولداشی ماریانی یاریدا بوراخیب اؤزو یازمیشکن امپرالیسم‌له ساواش آپارماق اوچون ایرانا دؤنور. فیلمده ١٩٧٩ ایران اینقیلابین قیزمار گونلری اینسانلاردا اولان حیات شورو، چوخ تئزلیکله اؤز یئرینی یئنی ارتجاعا وئریب سونرا بوتون قوروپلارین انقلابی‌نین نئجه مصادره اولماسی حاقدا بیرچوخ تانیش صحنه‌لر گؤروروک. زهرا گؤردویو ایشدن (انقلابدا مشارکت) ناراحات اولماسا دا داها مأیوس اولدوغونو دفعه‌لرجه یولداشی ماریایا یازیر. و نهایتده ساواشدا (ایران-عراق) ایتیب باتیر. سونرا رومانی‌ده انقلاب اولور، چائوشئسکو دئوریلیر. ٢۵ ایللیک دیکتاتوریا آرادان قالدیریلیر. رومانیالی ماریا ایران اینقیلابینا باخاراق هر زامان قورخویلا یاشاییر. صحنه‌لرین تکرارلانماسیندان چوخ یئرلی حالدا راحاتسیزدیر. گؤرونور اوردا اولان دئوریمدن سونراکی گلن فلاکت‌لر ده قورتاراسی اولمور سانکی. باهالیق، میللی پولون دیرسیزلشمه‌سی، یئنی بیر استبدادین دوغوشو رومانی انقلابچیلارینی دا اوزگون ائدیر. انقلاب‌لار آراسیندا آدلی سندلی فیلم چاغداش تاریخیمیزده داها آنلامسیزلاشان دئوریم کانسئپتیندن فایدالانسا دا سانکی گونوموزده‌کی تکرارلانان حیس‌لاری بیر داها بئینیمیزده جانلاندیرماق ایسته‌ییر. بو صحنه‌لرله بیرگه تاریخی اولایلار هله ده ایزله‌ییجی‌یه یئنی گلیر. بو اثر بیر چیلتیک کیمی موخاطبی اویاندیرماق ایسته‌ییر. بو فیلم دئوریم دئدیییمیز مفهومون کئچیجی دویغولارین ساکینلشمه‌سیندن سونراسینینی الیشدیریر. کئچمیشده‌کی نسلین تاریخی یانیلمالاری یارغیلانیر. بو اثر آرمانلارین نئجه راحات مصادره اولماسینی انقلابلارین نئجه اوغورلانماسینی یادیمیزا سالیر.

یوخاریداکی یازینین آردی 👇🏻 کیتابین سونونا کیچیک بیر سؤزلوک، یا دا صحیفه‌آلتی بیر ایضاح (اتک یازی) آرتیریلسایدی، آنلاماق داها درین اولاردی. ایکینجیسی، منه گؤره رومانین بعضی بؤلوملرینده فضا چوخ فرقلی رنگه بویانیر، بیر بؤلومون هاواسی او بیریسی ایله تام اویغون گلمیر، بو دا اوخوجونون ذهنینی بیر آز چاشدیریر. اوچونجوسو، بعضی جومله‌لر ادبی-رسمی بیر قورولوشدان اوزاقلاشیب، تامامیله دانیشیق دیلینین اؤز آخارینا تسلیم اولور کی، بو دا بعضن اوخوماغی چتینلشدیریر. بو سؤزلری بیر اوخوجونون سئوگییله وئردییی بیر تؤوصیه کیمی قبول ائتمک لازیمدیر. بو باغین قاپیسی داها گئنیش آچیلسین، داها چوخ آدام ایچری گیرسین دئیه. نئچه صحیفه بوغاناغین ایچینده گزیندیکدن سونرا، اوخوجو کیتابی یئره قویاندا اوستونده هله ده توز قالدیغینی حیس ائدیر. بلکه ده بو، بیر رومانین ائده بیله‌جه‌یی ان بؤیوک ایشی‌دیر. آدامی اؤز تاریخینین ایچینده‌کی کوله‌یه سالماق، سونرا دا او کولکدن بیر آز داها سانباللی، بیر آز داها معلوماتلی چیخارتماق. محمد ملک‌نژاد گئتدی، آمما اکدییی توخوم ادبیات تورپاغیمیزدادیر. بیزه دوشن او توخومو سولاماق، اونون کؤلگه‌سینده اوتورماق، او دانیشیلمامیش تاریخه صاحیب چیخماق و بلکه ده گونون بیرینده اؤزوموزون ده بیر یئنی بوغاناق قالدیرماغی باجارماغیمیزدادیر. @kitabtanitimi

بوغاناغین ایچینده قالان سؤز ✍🏻دوراق @kitabtanitimi 🔸 بوغاناق دئییلن او آن، هامیمیزین تانیدیغیمیز بیر آن‌دیر. کولک دار بیر بوغازدان، بیر کئچیددن کئچنده، بوغولا-بوغولا ییغیلیر، سونرا بیردن‌بیره پاتلاییب، توزو-تورپاغی، سامانی-یارپاغی گؤیه قالدیریب فیرلاندیران او گوجلو فیرتینایا چئوریلیر. محمد ملک‌نژاد رومانینا بو آدی قویاندا، گؤرونور، بیزه بیر مسئله‌نی ده اعتراف ائتمیش اولورموش. گونئی آذربایجانین یادداشی دا، دیلی ده، تاریخی ده لاپ بئله دار بیر بوغازدان کئچیب گلیب و اوزه چیخاندا دا، محض بو اوزدن بو قدر گوجلو، بو قدر فیرلانان بیر شیددته صاحیبدیر. بوغاناغی الینه آلان اوخوجو، بیرینجی صحیفه‌دن سونونجویا قدر اؤزونو او فیرلانان توزون فیرتیناسی‌نین ایچینده حیس ائدیر؛ نفس دارلیغی چکه-چکه، آنجاق کیتابی یئره قویا بیلمه‌دن. 🔸 ملک‌نژادین نثری، سؤزو بزه‌مکدن قاچان، آمما هر جومله‌سینده یاشانمیش بیر حیاتین ایزینی داشییان بیر نثردیر. رومانین بطنینده یالنیزجا بیر کندین و یا بازارین سسی دئییل، عئینی زاماندا دیشلانمیش، یوخ ساییلمیش و ظولم گؤرموش اینسانلارین ان آز دؤرد نسیللیک سؤزلو تاریخی یاتیر. تاریخ بورادا بیر عایله‌نین سفره‌سینده، بیر کندین کوچه‌سینده، دانیشیلمامیش بیر سؤزون آراسیندا گیزلنیب، آز-آز اوزه چیخیر. رومان یئتمیش ایللیک بیر دؤورون آغریلاری‌نی، خانلارین استبدادیندان توتموش آسیمیلاسیون سیاستلرینه قدر، هئچ بیر شعارا، شابلونا و یا سیاسی پروپاقاندایا چئویرمه‌دن، تام صمیمی و اولدوغو کیمی اوخوجویا چاتدیریر. حتی بو ظولم تکجه خاریجی بیر گوجدَن و اؤزگه‌دن گلمیر؛ حاکیمیّت‌ین یؤنلندیردییی، ایچریمیزدن چیخان ساتقین اوزلرین ده بو آغریلارین اینشاسیندا پایی وار. بلکه ده ملک‌نژادین ان بؤیوک اوغورو بو درین فضانی یاراتماقدادیر. اوخوجو، بو یئتمیش ایللیک تابلونون قارشیسیندا دایاناندا، اؤز آتا-بابالاری‌نین و کئچمیش نسیللری‌نین یاشادیقلاری ایله اوزلشیر. 🔸 بو رومانین ان ده‌یرلی قاتلاریندان بیری ده ایدئاللارینا قوووشماق اوچون باش قالدیرانلارلا، تقدیره بویون اَیَن‌لر آراسینداکی سس‌سیز چاتیشمادیر. یازیچی هئچ بیری‌نین طرفینی توتمور؛ عکسینه، آرزیلارینا چاتا بیلمه‌ین بیر نسیلین نئجه اؤزوندن سونراکی قوشاقدا اومودسوزلوق و قارامسارلیق یاراتدیغینی اوستالیقلا تصویر ائدیر. یئنی نسیل، اؤنجه‌کی‌لرین ایدئاللارینی و مغلوبیتلرینی بیر کابوس کیمی گؤره‌رک، او یولدان اوزاق دورماغا، بویروغو آلتینا گیردییی طالعیی ایله باریشماغا چالیشیر. بیرینین قوتسال بیلدییی یول، دیگری‌نین قارغیشینا و قورخوسونا چئوریلیر و تاریخ ده محض بو چلیشکیلرین اورتاسیندا آخیب گئدیر. 🔸 بیر واخت یازمیشدیم: رومان شعر کیمی بیر گونده دوغولمور، نسیلدن-نسیله کئچه-کئچه بویا-باشا چاتیر. گونئی آذربایجان ادبیاتی، هامیمیزین بیلدییی کیمی، شعرده زنگین، روماندا ایسه هله ده گنج بیر باغ کیمی‌دیر. بونون سببی آچیقدیر: بیر دیلین مکتبی اولمایاندا، مطبعه‌سی قاداغان اولوناندا، او دیلده روماندان دانیشماق، تَمَلی قویولمامیش بیر ائوین دامینی تیکمه‌یه بنزه‌ییر. آنتونیو گرامشی‌نین دئدییی کیمی، بو، حاکیم مدنیتین کؤلگه‌سینده اؤز آنا دیلینده بیر سؤز عابیده‌سی یاراتماق‌دیر. بو باخیمدان، "بوغاناق" او هله گنج باغین ایچینده کؤک سالمیش بیر آغاج کیمی گؤرونور و قالیجیلیغی دا بلکه بورادان گلیر: توخوم بیر دفعه تورپاغا دوشوب کؤک سالاندان سونرا، گلن نسیل‌لر اونون کؤلگه‌سینده اوتوروب میوه‌سیندن دادماسا، اونو قورویوب ساخلاماسا، او آغاج تک‌باشینا بؤیویه بیلمز. 🔸 بو یازینی یازارکن، اوره‌ییمی سیخان بیر گئرچک وار ایدی: ملک‌نژاد بو دونیادان کؤچوب، بیر داها بیزه یازمایاجاق. حئیف اولدو، گئرچکدن حئیف اولدو. یازیچی، اؤزو یاراتدیغی او بوغاناغین ایچینده، سانکی بیر گون اؤزو ده گؤتورولوب آپاریلدی. بللی دئییل نه قدر باشقا سؤز، باشقا صحنه، باشقا نسیل اونون قلمینده گیزلی قالیب. بو آدامدان داها نئچه فرقلی، نئچه قالیجی اثر اوخویا بیلردیک؛ بونو دوشونمک بئله آدامی کدرلندیریر. آذربایجان ادبیاتی کیمی، هر بیر سسه، هر بیر قلمه بو قدر احتیاجی اولان بیر ادبیات، بئله بیر ایتگینی داها آغیر حیس ائدیر. 🔸 بورادا بیر ادبیات سئور اوخوجو کیمی، اوره‌ییمین ایچینده قالان بیر نئچه سؤزو ده دئمه‌سم راحاتلیق تاپمارام. بیرینجیسی، رومانین دیلی ائله‌جه سؤز داغارجیغی کؤکلو و حددیندن آرتیق زنگیندیر؛یازیچی کند حایاتینی و توپلومسال پسیکولوژینی جانلاندیرماق اوچون آتالار سؤزلریندن، قارقیشلاردان، سؤیوش‌لردن، دوعالاردان و یئرلی دئییملردن چوخ یئرینده و اوستالیقلا فایدالانیب. آنجاق بو زنگینلیکله یاناشی، بعضی یئرلی سؤزلر هر اوخوجویا، خصوصاً ده آذربایجاندان اوزاق بؤیویه‌ن گنج اوخوجولارا آیدین گلمه‌یه بیلر. آردی 👇🏻

بوغاناغین ایچینده قالان سؤز ✍🏻 دوراق @kitabtanitimi

Yüksəkdəki Bayraq Son günlərdə Rafael Hüseynov'dan Firidun İbrahimi haqqında "Ölümü Öldürən Ölməz" başlıqlı bir yazı oxudum. Bu yazını oxuyurkən, nədənsə tüklərim biz-biz oldu. Hüseynov yazısının bir bölümündə, sanki Firidun İbrahimi'ni son görən insanlardan biri olan Əsgər Tacəhmədi'dən, Firidun'un edam sonrası gördüyünü son ləhzələr üzrə eşitdiyi sözləri də qələmə almışdır. Guya ki, Əsgər Tacəhmədi uşaqkən, 1947-ci ilin May ayının 23-də səhər tezdən məktəbə gedərkən, Firidun İbrahimi'nin dar ağacından asıldığı səhnəsinin şahidi olmuşdur: hələ alaqaranlıq imiş, Gülüstan bağından keçirmiş, gendən görübmüş ki, ayın ışığı düşdükcə yuxarıda nəsə parıldayır. Yaxınlaşanda, baxıb görübmüş ki, ayyaqqabıdır, yaxşıca silinib təmizləndiyi ucundan ayın ışığı düşdükcə parıldayır. Uşaq yaşlarında olan Əsgər Tacəhmədi başını qaldıranda, o müdhiş, sarsıdıcı mənzərənin şahidi olubmuş: Görübmüş ki, Firidun'dur, asılmış... Əsgər Tacəhmədi bu sözləri 54 il üstündən keçəndən sonra, 2001 ili Yanvar ayının 25-də, Fransa'da, Strasburq'da Avropa şurasına həqiqi üzv kimi qəbul edilən Azərbaycan'ın bayrağının qaldırıldığı mərasimdə, qəhərlənərək, səsi titrəyə-titrəyə dilə gətiribmiş. O Hüseynov'a deyibmiş ki, beynində həkk olan o səhnə yaşadığı bütün illər ərzində gözünün önündən getmir; Firidun İbrahimi'nin dar ağacından asılmış gövdəsi ona sadəcə dar ağacından sallanan bir insan gövdəsi kimi deyil, yüksəkdəki Azərbaycan bayrağı kimi gəlir. Necə də nisgilli, nəcə də şərəfli bir bayraq imiş o yüksəkdəki bayraq... #TürkcəYaz @Kritike

بو اولای ۴ ایل اؤنجه‌نین اولایی‌دیر آنجاق یازینی بیرآز دییشمیشم

کیچیک اعتیراضلاردان بؤیوک دیییشیملره ✍🏻دوراق @kitabtanitimi بو گون محکمه‌ده کپی چیخارتماق اوستونده بیر ایشچی ایله سؤزوم چیخدی. کپی پولو اوستونده اوز-گؤزونو تورشادان، آغزیندان یئکه دانیشان آدامجیغازین یاخشیجا جاوابینی وئردیم. سانکی بو ایشیم آغایا آغیر گلیب: اؤزوندن اخلاق‌سیز بیر-ایکی ایش یولداشییلا بیرلشیب، «فیلانی بو گون محکمه‌نین نظمینی قاتیب، منه حؤرمت‌سیزلیک ائدیب» دئیه، بیر صورت‌جلسه یازمیشدیلار. نه‌یسه، مسئله حل اولدو. آنجاق ایندی نییه رئیسین ایسته‌یینه گؤره او گده‌دن شیکایت ائتمه‌دیم؟ نییه او جور زنجیر قیرمیشلاری یووالارینا قدر قوووب چیخارتمادیغیما پئشمانام. منه گؤره بیر اینسان، آخساق اولان وضعیتین دَییشیلمه‌سی اوچون دیرنمه‌لی‌دیر. بو دیره‌نیشین موطلق نتیجه‌سی نهایتده بوتون توپلومون خئیرینه اولا بیلر، بو ایسه اصلینده حقوقوموزو بیلمه‌ییمیزله گئرچکله‌شه‌جک‌دیر. بیزیم بو گونکو کپی پولو موباحیثه‌میز نه قدر خیردا گؤرونسه ده، عئینی منطقین باشلانغیج نؤقطه‌سی‌دیر؛ بو اوزدن ده هوشنگ مرادی کرمانی‌نین «مربای شیرین» آدلی بالاجا رومانی یادیما دوشدو. بیر مکتب اوشاغی، جلال آدیندا، آتاسی‌نین آلدیغی بیر موربّا شوشه‌سی‌نین قاپاغینی آچا بیلمیر. آناسی دا، قونشولاری دا، محلّه‌نین بؤیوکلری ده بونو کیچیک بیر طالع‌سیزلیک بیلیب یانیندان کئچیرلر، آنجاق جلال کئچمیر. اوّل ماغازاچی‌یا گئدیر، سونرا موربّا کارخاناسی‌نین صاحبینه، آخیردا دا یئمک و ساغلاملیق مادّه‌لرینه نظارت ائدن دؤولت ایداره‌سینه قدر یول آلیر. روایت کامیل‌لشدیکجه بللی اولور کی، بیر شوشه‌قاییرما فابریکه‌سینده ایشچی‌نین بیر آنلیق دیققت‌سیزلیگی و هر کسین بونا سس‌سیزجه گؤز یومماسیلا بیرلیکده، بو اولای گئرچک‌لشمیش‌دیر. یالنیز بیر مکتب اوشاغی‌نین اینادی بو زنجیری باشلانغیجینا قدر گئری آپاریب آچیقلایا بیلیر. بو یئرلی و آلقیشا لاییق اثر، آلمانین مونیخ شهرینده‌کی بئین‌الخالق گنج‌لر کیتابخاناسیندا «ایلین کیتابی» آدینی قازانمیشدیر. بو گؤستریر جلالین حیکایه‌سی، حاققینی آختارماغی بیلن هر کیمسه‌یه، هر یئرده توخونان بیر حئکایه‌دیر. بو آرادا آذربایجان ادبیاتیندان دا بیر باشقا، کیچیک آنجاق نه قدر بؤیوک بیر تمثیل یادیما دوشور. تبریزلی معللیم و یازیچی صمد بهرنگی‌نین «قاراجا بالیغی». بو حیکایه‌ده بالیق، آتالاری‌نین "دره‌نین بو باشیندان او باشینا قدر گئدیب-گلمکدن باشقا دونیا یوخدور" سؤزونه اعتیبار ائتمیر، دنیزی گؤرمک اوچون یولا دوشور. یولدا نه قدر تهلوکه‌ ایله اوزلشسه‌ ده گئری دؤنمور. سونوندا اؤز جانیندان اولور، آنجاق آرخاسیندا قویدوغو سوال، "دنیز هارادادیر؟"، باشقا بالیقلارین ذهنینه‌ بیر توخوم کیمی اکیلیر. روایته گؤره بهرنگی اؤزو ده بو حیکایه‌نی یازماسیندان آز سونرا آراز چاییندا غرق اولاراق دونیاسینی دَییشیب؛ بعضی‌لری بونون صرف بیر تصادوف اولمادیغینی پیچیلداشیرلار. تمثیل بلکه ده بورادا اؤزونو بیر داها تصدیق ائدیر: دیرنن هر کس بللی بیر قیمت اؤده‌مه‌یه حاضیر اولمالی‌دیر، آنجاق او قیمتی اؤده‌ین هر کس، آرخاسیندا باشقالاری‌نین یولونو ایشیقلاندیران بیر ایز قویور. جلال دا، قاراجا بالیق دا منه عئینی درسی وئریرلر. سیستملی بیر یانلیشین قاباغیندا اویغولانان سوکوت، او یانلیشی بسله‌ین گیزلی بیر شریکلیک‌دیر. بو اوزدن دئییرم: بئله زیبیل‌لری جاواب‌سیز بوراخماق بوتون توپلوما خیانت‌دیر! هر یئرده-هر یاندا بیریلری سیستملی بیر ایشی مختل ائدن ان کیچیک بیر آخساقلیغی (نظره گلمه‌سه بئله) گؤروب ده اعتیراض ائتمه‌سه‌لر، کئسینلیکله او یانلیشین یئنی‌دن تؤره‌دیلمه‌سینده سوچ اورتاغی حساب اولونورلار.

بو اولای ۴ ایل اؤنجه‌نین اولایی‌دیر آنجاق یازینی بیرآز دییشمیشم کیتابین پی‌دی‌افینی ده کانالدا گؤندره‌جه‌یم. یازینی بوردان اوخویون لوطفاً @kitabtanitimi

بو حئکایه کئفیمی برک سازالتدی یازاندا بئله یازین باخ 🤗

فیسبوک دوستلاریمدان حمید جباری یازدی: چوخ ساغ اولون گوزل یازی اوچون. معدن‌لر، سو قایناقلارینا و کند و شهرلره چوخ تاثیر ائدیر. تاسوفله بیزه منفی تاثیرلرینین پایی دوشور. مثبت تاثیرلری دئییل. تیکانتپه معدن‌لرله دولودور، اونلار جیغاتینین باش‌قوللارینین سولارینی استیفاده ائدیرلر. اوردا بویوک قیزیل معدن لری (زرشوران، آغ‌دره و سقز معدنلری) جیغاتینین باش‌قول چایلاری اولان ساروغ‌چای، خورخورا، و چم ساققیز جیددی سولارینی آزالدیبلار و قالان سو و توپلاقلاری چیرکلندیریبلر. بو‌معدن و باشقا داش معدنلرین فعالیت‌های گوره آرسنیک، مس، کروم، کادمیوم و...کیمی آغیر فلزلر تورپاقدا و سورا چوخالیب. و اونلارین یانیندا کارخانالار بو اورداکی اینسانلارین حیاتینی تهلوکه‌یه آتیر. بو معدن‌لرین اطرافیندا سرطان آماری جیددی شکیلده یوکسه‌لیب. بو معدن‌لر یالنیز قیزیل، داش بولگه‌دن آپارمیرلار، اونلار اورمو گولونون سویونو کسیرلر، و چیرکلندیریرلر، خصوصی ایله سویون گوزو و بولاقلاریندان بو ایشی گورورلر. بو مسئله قایناقلارین چاپیلیب، تالان ائدیلمه‌سینین یانیندا چوخ اونملی مسئله‌دیر. یعنی قیزیل‌لا یاناشی جیغاتینی دا تالاییرلار. جیغاتینین سویونو، ماساسینی، شینینی. بو معدن‌لرجیغاتی کیمی گوزل چایین باشا باشیندا وار. یول بویو و قوشاچایین ایچینده(شن معدنلری و ماسا معدنلری کی تیکیتی صنعتینده و یول چکمه‌لرده چوخ ایستیفاده اولور) بئله بو معدنلر جیغاتینی چوخ آغیر بیر دوروما گتیریب چیخاریب. جیغاتینین و آردیجا اورمو گولونون قوروماسیندا بو معدن‌لرین جیددی تاثیری وار‌. جیغاتی آذربایجانین اونورغا سوتونودور. زرشوران معدن کارخاناسی تکجه ۳۰۰ میلیون لیتر جیغانینین سویوندان ایستیفاده ائدیر. زره‌شوران آغ دره معدنینه گوره کیچیک معدن حساب ائدیلیر. تیکانتپه‌ده، جیغاتی بویو معدن‌لری تکجه تیکان‌تپه و اورانین اطراف محیطینی دئییل، بوتون جیغاتینین اکوسیستمینی، جیغاتی اطراف شهر و کندلری و اورمو گولونه و اورمو گولونون اطرافینا تاثیری ائدیر. جیغاتینی بو معدن و سو استخراجی، معدن استخراجی صنعتیندن قورنماسا لازیمدیر. جاوابیم: ✍🏻 دوراق دئدیکلرینیز تمامیله آجی بیر حقیقتدیر و بؤلگه‌نین اکوسیستمینه، سو قایناقلارینا و گله‌جگینه دریندن یانان بیر اینسانین هارایی‌دیر. آنجاق بیزیم آذربایجانیمیزدا طبیعتیمیزین تالانی تکجه بیر بؤلگه‌یه عایید دئییل؛ بو، بوتون اکوسیستمی و قیدا گوونلیگینی (امنیت غذایی) اوچوروما آپاران گئنیش بیر فاجیعه‌دیر. جیغاتی و تیکان‌تپه‌نین دردینه اوخشار، چئوره‌میزده یئر و سو قایناقلارینی تهدید ائدن باشقا آجی اؤرنک‌لر ده وار: ماراغادا «کاوه سودا» فابريكاسی: بو کارخانانین آتؽق‌لاری و زهرلی پسابلاری، یئرآلتی سو سفره‌لرینه قاریشاراق ماراغا و گونئی ماحالینین برکتلی تورپاقلارینی، باغلارینی شورلاشدیرماقدا و اکینچیلیگی محو ائتمکده‌دیر. سونگون میس معدنی (قره‌داغ): اورداکی آچیق معدن استخراجی، مینلرجه هکتار تای‌سیز مئشه‌نی قیرینتییا وئرمکله یاناشی، باطله سدلریندن سیزان آغیر فلزلر اهر چایی و آراز اکوسیستمینی آغیر تهلوکه‌یه سالیب. سهندین پوکه و داش معدنلری: سهند داغی‌نین اته‌گینده، خصوصیله اوتلاق و یایلاق‌لارداکی تخریبات، سطحی سولارین آخیمینی دییشدیريب و یاماجلاردان گلن برکتلی سولارین قارشیسینی آلماقلا بؤلگه‌نین مالدارلیغینا و طبیعی بیتکی اؤرتویونه آغیر ضربه ووروب. انجرد میس معدنی: اهر بؤلگه‌سینده‌کی بو معدن ده، عئینی ایله اطرافینداکی کندلرین اکین یئرلرینی و سو قایناقلارینی کیمیوی ماده‌لرله چیرکلندیره‌رک یئرلی اهالی‌نین ساغلاملیغینی تهدید ائدیر.

چئوره عیرقچیلیغی ✍🏻دوراق @kitabtanitimi بو یاخینلاردا، غربی آذربایجان’دا ۱۴۰ تونلوق بؤیوک بیر قیزیل معدنی‌نین کشف اولونماسی خبری یاییلدی. ایلک باخیشدا بو، بؤلگه‌نین گله‌جگی اوچون بؤیوک بیر ثروت و فرصت کیمی گؤرونور. آنجاق آذربایجان خالقی‌نین تجروبه‌سی، بیزه آجی بیر سورغو سوردورور: بو بؤیوک ثروت، دوغرودان دا بو تورپاغا و بو بؤلگه‌ده یاشایان اینسانلارا خرجلنه‌جک‌می؟ یوخسا یئنه هر زامانکی کیمی، تالانچی‌لار قیزیلی آپاریب، زهرلی هاواسینی، کیرلنمیش سولارینی و ایشلنمیش قایناقلارینی بیزه میراث بوراخاجاقلار؟! بو سورونون آدی «چئوره عیرقچیلیغی»-دیر. چئوره عیرقچیلیغی نه دئمک‌دیر؟ ان ساده دیل‌له، زهرلی فابریکالارین، چئوره‌نی کیرلَدن صنایع‌لرین و تهلوکه‌لی پروژه‌لرین، سیستماتیک اولاراق معیّن بیر ائتنیک قوروپون (بیزیم اؤلکه‌ده تورک، عرب، کورد، بلوچ کیمی) یاشادیغی بؤلگه‌لرده قورولماسی‌دیر. بو ایشلرین فایداسی باشقا یئرلره گئدرکن، ضرری، زَهَری و خسته‌لیگی یئرلی خالقا قالیر. بو، بیر تصادوف دئییل، عدالتسیز بیر سیاستین سونوجودور. بیز بو عدالتسیزلیگی اؤز گؤزوموزله گؤروروک: اورمو گؤلو فاجیعه‌سی: اورمو گؤلو تکجه قوراقلیقدان دولایی قورومادی. گؤله تؤکولن چایلارین اوزرینده ساییسیز بندلر تیکیلدی و سو، باشقا بؤلگه‌لرین صنایع و اکینچیلیگی اوچون یؤنلندیریلدی. نتیجه‌ده، گؤلون دوز فیرتینالاری، خسته‌لیک‌لر و محو اولان اکینچیلیگی آذربایجان خالقینا قالدی. گؤلون نعمتی باشقالارینا، فلاکتی ایسه بیزه یئتیشدی. بو، چئوره عیرقچیلیغی‌نین ان آچیق اؤرنکلریندن‌دیر. تالان ائدیلن معدن‌لر: تیکان‌تپه’نین قیزیل معدنی، سونگونون میس معدنی و ایندی ده کشف ائدیلن بو یئنی ۱۴۰ تونلوق معدن، دونیانین ان زهرلی ماده‌سی اولان سیانور ایله ایشله‌یه‌جک. بو معدن‌لرین ثروتی و گلیری مرکز اوچون آپاریلاجاق، آنجاق اونون زهرلی سولاری، تورپاغی و هاواسی بؤلگه خالقینا، کندلی‌لره و حئیوانلارا میراث قالاجاق. یئرلی خالق بو ثروت‌دن مینیموم فایدا گؤره-گؤرمه‌یه، سرطان و دیگر آغیر خسته‌لیک‌لر کیمی ان بؤیوک ضررلرینی چکه‌جک‌دیر. سو قایناقلاری و ضررلی صنایع‌لر: ماراغا یاخینلیغینداکی "کاوه سودا" و قزوین یاخینینداکی "شیشه سازی" فابریکالاری، بؤلگه‌میزده اولان بیر چوخ فولاد و اونون تبدیل فابریکالاری کیمی صنایع‌لر، قوراقلیقدان اذیت چکن بؤلگه‌لریمیزین میلیونلارلا متر مکعب سویونو ایچیر. بو فابریکالار، هم ده داواملی اولاراق چئوره‌نی کیرلَدیرلر، هم ده بؤلگه‌نین ان دَیَرلی وارلیغی اولان سویونو یوخ ائدیرلر. نه‌دن بو قدر چوخ سو ایستیفاده ائدن فابریکالار، سو آزلیغی اولان آذربایجان تورپاقلاریندا قورولور؟ جاواب، چئوره عیرقچیلیغی سیاستینده گیزلی‌دیر. اورمو گؤلونون قوروماسی، معدن‌لرین تالانی و سولاریمیزین توکنمه‌سی، آیری-آیری حادیثه‌لر دئییل. بونلارین هامی‌سی، بیر توپلولوغون حیاتینی و گله‌جگینی فدا ائدن سیستماتیک بیر عدالتسیزلیگین، یعنی چئوره عیرقچیلیغی‌نین پارچالاری‌دیر. بو سورونون چؤزوم یولو، «چئوره عدالتینی» طلب ائتمکدن کئچیر. یعنی، تورپاقلاریمیز و قایناقلاریمیز حاقیندا وئریلن قرارلاردا، یئرلی خالقین اؤزونون سؤز صاحیبی اولماسی‌دیر. چئوره‌میزین قورونماسی، ساغلام بیر گله‌جکده یاشاما حاقیمیزین تامین ائدیلمه‌سی اوچون بو عدالتسیزلیگی تانیماق و اونا قارشی چیخماق، هر بیریمیزین وطیفه‌سی‌دیر.

چئوره عیرقچیلیغی بو یازی بیر ایل اؤنجه پایلاشیلمیشدی

✍🏻دوراق @kitabtanitimi

«قوزغونلارین اوچدوغو گؤیدن، دارا چکیلمیش بیر اومودون آغیسی»-شهریور آیی‌نین ١٢سی‌نین آنیسینا ✍🏻 دوراق @kitabtanitimi تاریخین توزلو صحیفه‌لریندن، یالنیز بیر ایل گونش کیمی پارلایان، آنجاق مین ایللیک بیر حسرتی اوره‌کلره اَکن بیر حیکایه سیزلاییر. بو، قارانلیق دوستاقلارین سویوق دیوارلارینی سسی ایله تیتره‌دن، قلمی ایله ظولمت گئجه‌لرینه ایشیق ساچان، و نهایت بیر خالقین اونودولموش آرزولارینی ۱۲ شهریور گونونده بایراق ائدن بیر لیدئرین، میرجعفر پیشه‌وری‌نین حیکایه‌سی‌دیر. او گلمه‌دن اؤنجه، سؤزلر دوستاق، دیل‌لر لال ایدی. ایل‌لر بویو حبسخانالارین نملی دیوارلاری آراسیندا، آزادلیغین نفسینی دویماغا چالیشمیش‌دی. "آژیر" سسی ایله اویاتدی غفلت یوخوسونا دالانلاری. ژورنالیست کیمی یازدی، مبارز کیمی دایاندی و بیر میللت‌ین سؤنموش اوجاغینی یئنی‌دن آلوولاندیرماق اوچون، اؤزونو بو یولدا شمعین اودونا یانان پروانه سایاغی فدا ائتدی. و نهایت او گون گلدی. ۱۲ شهریورده، آذربایجاندا یئنی بیر اومود جوجردی. "فیرقه" یالنیز بیر حزب دئییلدی؛ ایل‌لرجه بوغولان بیر سسین هایغیرتیسی، اَزیلن بیر کیملیگین آیاغا قالخماسی ایدی. پیشه‌وری ائله‌جه اونون یولداشلاری بیر ایل ایچینده، بیر عؤموره سیغماز ایش‌لر گؤردولر. یوزلر و بلکه مین‌لر ایل سونرا، آذربایجانین مدرسه‌لرینده آنا دیلیمیزین شیرین نغمه‌سی اوخوندو. تبریز بیلیم یوردونون تمل داشی، جهالتین باغرینا آتیلان بیر گولله کیمی قویولدو. قادینلارا ایلک دفعه سس وئریلدی، تورپاقسیز کندلی امک وئردیگی تورپاغینا قوووشدو. او بیر ایل، تاریخین بیزه باغیشلادیغی ان گؤزل رؤیاسی ایدی. بیر ایل ایچینده، بیر خالقا نئچه یوز ایللیک بیر خیدمتین شرفینی یاشاتدی. آنجاق بو رؤیا چوخ سورمه‌دی. دونیانین بؤیوک گوجلری‌نین سیاست شطرنجینده، آذربایجانین طالئعی بیر پیادا (شطرنجده اولان سرباز) کیمی قوربان وئریلدی. ایناندیغی داغلارا قار یاغدی، آرخالاندیغی دوستلاری خیانت ائتدی. وعده‌لر اونودولدو، آندلار پوزولدو و میللی حؤکومت یالنیز بوراخیلدی. او قارا گون‌لر گلنده، تبریزین کوچه‌لرینده کیتابلار یاندیریلدی. هر آلوو، دیلیمیزین، مدنیتیمیزین و تاریخیمیزین قلبینه سانجیلان بیر خنجر ایدی. اومودون سون قارانقوشلاری اولان سردارلار، تبریزین میدانلاریندا دار آغاجلاریندان بیر داها یئره ائنمه‌ین بایراق سایاغی آسیلدیلار. گؤوده‌لر جانسیز یئره سَریلرکن، بیر خالقین آزادلیق آرزولاری دا او دار آغاجلاریندا بوغولدو. اینانمیش فدایی‌لر، یوردلاریندان دیدرگین دوشدولر؛ هر بیری بیر یانا سپه‌لندی، آنجاق اوره‌کلرینده‌کی آذربایجان سئوگیسی‌نی و پیشه‌وری آندینی هئچ بیر زامان اونوتمادیلار. و نهایت بو خیانت‌لرین، بو آجی‌لارین آردیندان، ساختا بیر ماشین قضاسیندا بو بؤیوک لیدئرین حیاتینا سون قویولدو. سنی اؤلدورن او قضایا "تصادف" دئدی‌لر. آنجاق بیز بیلیریک: سنی اؤلدورن، بیر خالقین اومودونو یئنی‌دن دیرچلتمه‌یه جسارت ائتمه‌ن ایدی. سنی اؤلدورن، خیانتین سویوق اَل‌لری و تاریخین عدالتسیزلیگی ایدی. بو گون، سنین آدین و خاطیره‌ن، یاندیریلان کیتابلارین کول‌لریندن یئنی‌دن دوغولور. دارا چکیلمیش سردارلارین روحو، گؤیلرده بایراق کیمی دالغالانیر. و سنین بیر ایللیک حؤکومتین، گله‌جک نسیل‌لره بیر یول خریطه‌سی، بیر شرف و بیر اومود میراثی اولاراق قالیر. روحون شاد، یولون داواملی اولسون.

بو یازینی بیر ایل اؤنجه فیسبوکدا پایلاشمیشدیم

«قوزغونلارین اوچدوغو گؤیدن، دارا چکیلمیش بیر اومودون آغیسی»-شهریور آیی‌نین ١٢سی‌نین آنیسینا ✍🏻 دوراق @kitabtanitimi

صمد، اؤزو تک لییینده بیر «حزب» و بیر «اوردو» ایدی بیر نئچه ایل بوندان اول معین بیر مناسبت اوچون، آدی و خاطیره سی هر زمان یاشار «صمد بهرنگی» حقده بیر نئچه‌ جمله یازمیشدیم. یازینین - شاعیرلر دئمیش - «شان‌ نزولی» ایندی یادیمدا دئییل. هر حالدا «صمد» حقده هر زمان‌ یازماق اولور و بو ایش اوچون بیر مناسبت و یا ایلدؤنومو گؤزلمک‌ لازیم دئییل. هر حالدا فیسبوک دوستلاریمدان «حامید مرسلی» جنابلاری او زمان منیم او ناچیزانه یازیم حقده، قیسادا اولسا، عالمانه و مشفقانه- انتقادی بیر یازی (جواب) یازمیشدی. «تبریزین‌ گؤزل اوغلو» صمدین پارلاق خاطیره سی هر زمان‌ کؤنلوموزده یاشاتدیغیمیزی نظرده آلاراق، یازیلارین هر ایکیسینی ده بورادا قویورام. ××××× صمد، اؤزو تک لییینده بیر «حزب» و بیر «اوردو» ایدی صمد، اؤزو تک لییینده بیر «حزب» ایدی. بیر «اوردو» ایدی. بولدوزر کیمی یول آچان ایدی. هر کیم دئسه کی، تک باشینا بیر ایش گؤرمک ‌ممکون دئییل، صمدین نائلیت لرینه باخسین و اوتانسین. صمد «بالاجا قارا بالیق» کیمی یولا دوشدو و دالیسیجا مینلر و اون ‌مینلری چکیب، آپاردی. صمدین یولونو فقط آذربایجاندا یوخ، بوتون ایراندا مینلر معلم دوام ائتدی و بئله لیکله، اوجقار کندلرده مدنیت ده ن اوزاق و هر یئرده ن خبرسیز محروم اوشاقلارا، حیات اوچون یئنی بیر پنجره آچیلدی. او اوشاقلارین ایچینده ن نه گؤزل شخصیت لر عمله گلدی. ایران کیمی بیر اؤلکه ده، صمد گؤره ن و باشاران ایشی، بیر «حزب» باشارا بیلمزایدی. آذربایجان شاعیرلرینده ن توپلادیغی و چاپا وئردیگی شعر مجموعه سی «پاره- پاره»، زمانیندا بیزیم کیمی گنج آذربایجانچیلارا، بیر مانیفست اولدو. ایندی بیر پارا «چوخ بیلمیشلر»؟؟!!... صمدی بگنمیرلر. اونلار اوچون صمد رادیکال، آنارشیست و شدتی تبلیغ ائده ن دی. اونلارا صمد بهرنگی یوخ، عباس یمینی شریف لازیم دی. نه ایسه: ایت هوره ر کروان کئچه ر. صمد بیزیم کؤنلوموزده یاشاییر. چوخ اوزاق دئییل کی، آزاد آذربایجان دا یوزلر مدرسه، یونیورسیته و پداگوژی اوجاقی صمدین آدینی داشییاجاقدی. صمد حالا یاشاییر. ... ××××× حامید مرسلی جنابلاری یازدیلار: حؤرمتلی خوجام، یازینیزداکی صمیمیّت و او دؤورون روحونو عکس ائتدیرن جوشقونلوق، شوبهه‌سیز کی، تقدیره لاییق‌دیر. سیزین نسلینیز اوچون صمدین بیر "بولدوزر"، بیر "اوردو" و بیر "کاروان" اولدوغو، دانیلماز بیر حقیقت‌دیر. او، دوغرودان دا، دورغون سولاری چالخالایان و چوخلارینا ایلهام وئرن بیر گوج ایدی. آنجاق زامان دَییشیر و کاروانلار دا بعضاً گئتدیکلری یولو یئنیدن دوشونمه‌لی اولورلار. "بیزه عباس یمینی شریف یوخ، صمد بهرنگی لازیم‌دیر" دئمک، موباحیثه‌نی ایکی قطبه سیخیشدیریب آسانلاشدیرماق‌دیر. مسئله، اوشاقلاریمیزا یا تسلیمیتچی بیر ادبیاتی، یا دا اینتیقامچی بیر ادبیاتی تقدیم ائتمک دئییل. مسئله، اوشاقلاریمیزا دونیانی بوتون چئشیدلیلیگی و قاریشیقلیغی ایله گؤسترن، اونلارا "نئجه دوشونمه‌یی" اؤیرتمک یئرینه، "نه دوشونمه‌لی اولدوغونو" دیکته ائدن بیر ادبیات آخیمینا قارشی چیخماق‌دیر. بیر نسله "مانیفست" اولان بیر کیتابین، سونراکی نسل اوچون بیر "سورغو" اوبیئکتینه چئوریلمه‌سی، گئریله‌مه دئییل، عکسینه، جمعیتین فیکری اینکیشافی‌نین گؤستریجی‌سی‌دیر. بولدوزرلر یول آچارکن، اؤنلرینه چیخان هر شئیی، او جومله‌دن ظریف چیچکلری ده ازیب کئچرلر. بو گونون "چوخ بیلمیشلری" دئدیگینیز اینسانلار، بلکه ده ساده‌جه او ازیلن چیچکلرین ده فرقینده اولانلاردیر. صمدین آدینی یوزلرله مکتبه وئرمک، اونا بیر حؤرمت اولا بیلر. آنجاق اونا ان بؤیوک حؤرمت، اونون آرزولادیغی کیمی سورغو سوروشان، تنقید ائدن و هئچ بیر شخص و دوشونجه‌نی بوت‌لاشدیرما‌یان آزاد بیر نسل یئتیشدیرمک‌دیر. بلکه ده صمدین اؤزو ده یاشاسایدی، اؤزونو بیر دوگمایا چئویرنلری دئییل، اونو بئله آشماغا چالیشانلاری آلقیشلایاردی. "ایت هورر، کاروان کئچر" سؤزو دوغرودور، آنجاق عاغیللی کاروان، هورن ایت‌لرین نییه هوردویونو ده دوشونر. کیم بیلیر بلکه کاروانین یولوندا بیر تهلوکه وار؟! هله قالسین کی صمد بهرنگی "کند و کاو در مسائل تربیتی کودکان ایران" اثرینده بیر پارادوکسیکال یاناشمانین آچیقجا گؤسترگه‌سی اولور. بهرنگی، آنا دیلی فارسجا اولمایان اوشاقلارین مدرسه‌ده دیل بیلمه‌دیکلری اوچون "آخماق" و "تنبل" دامغاسی یئدیگینی گؤرور و بو عدالتسیزلیگی کسکین شکیلده تنقید ائدیر. بو، اونون عدالتلی و مسئله‌نین فرقینده اولان یؤنودور. آنجاق بو پروبلئمه حل یولو اولاراق، اوشاقلارا فارس دیلینی ان تئز شکیلده اؤیرتمک اوچون "روش مستقیم"ی تکلیف ائدیر. بو متودا گؤره، معلم صینیفده اوشاقلارین آنا دیلیندن اصلاً ایستیفاده ائتمه‌مه‌لی، هر شئیی تکجه فارسجا، ژست و تکرارلا اؤیرتمه‌لی‌دیر.

کتاب بو یاخینلاردا لود اولاجاق... کانالی الیزدن گلن قدر پایلاشین لطفا. سانسورسوز یازیب یازینین قول-بوداغین وورماماق اوچون بیر چالیشمادیر. استقبال یاخجی اولسا البته بوندان سونرا ارشادین کینیندن و بعضی انتشارات کبریندن اوزاق راحاتجا یازیب پایلاشماق داها چوخ اولاجاق. اولمازسادا بو چالیشمادا ملتین حؤصله سیزلیغیندان و دیلیمیزسین اؤکسوزلویوندن، بیر گوشه‌ده توزلانار. اؤنملی اولان الدن گلینجه یولدا اولماق‌دیر! حیکایه لرده آدی کئچن موزیکلر و حیکایه لرین فضاسیندان اولان گؤرونتولری بو کانالدا تاپا بیلرسیز @A_artash