تاجیکستان شناسی

چهره دیگر فردوسی: روایتی از پژوهشگر بزرگ ✍شاه‌منصور شاهمیرزا: 🔹کتاب «درباره فردوسی و شاهنامه او»، نوشته استاد صدرالدین عینی، بنیان‎گزار ادبیات نوین تاجیک تلاشی است پژوهشگرانه برای بازخوانی سیمای شاعر بزرگ ایران‎زمین در آینه نگاه متفکر و ادیب برومند آسیای میانه و ایرانِ دوره معاصر. 🔹 نویسنده کوشیده است میراث فردوسی را نه تنها از منظر ادبی، بلکه از زاویه تاریخی، هویتی و تمدنی بررسی کند. همین رویکرد چندبُعدی، اثر را از بسیاری نوشته‌های معمول درباره شاهنامه متمایز می‌سازد. 🔹کتاب از سوی جناب آقای محسن فرح‎بر، محقق و تاجیک‎پژوه سرشناس و دلسوز و آگاه برگردان و از طریق انتشارات نگارستان اندیشه با شمارگان ۲۰۰ نسخه و در ۱۱۸ صفحه منتشر شده است. 🔹به کتاب مذکور بزرگان ادب فارسی، استادان محمدجعفر یاحقی، صدر سعدی، عبدالخالق نبوی و رستم وهاب‎زاده مقالاتی راجع‎به فعالیت‎های استاد عینی در ادب‎پژوهی و نیز ارزش و اهمیت رساله مذکور مقالاتی افزوده‎اند. 🔹مهم‌ترین ارزش این اثر، لحن تحلیلی و مستند آن است. نویسنده بر پایه منابع کم‌تر شناخته‌شده—به‌ویژه آثار پژوهشگران تاجیک و غربی چهره‌ای متفاوت از فردوسی را طرح می‌کند. 🔹تمرکز کتاب بر جایگاه شاهنامه در هویت فرهنگی تاجیکان و فارسی‌زبانان فرای مرزهای ایران کنونی، نکته‌ای بدیع و قابل توجه است. 🔹آقای محسن فرح‎بر جهت درک بیشتر از مضمون و معنی کتاب پاورقی های مفصل و مفید می‎آرد و با تفسیر و تشریح منابع و زندگی‎نامه مولفان و کتبی که استاد بر آنها اشاره نموده است، راه خواننده را هموار میسازد. 🔹حسن دیگر کتاب باز در آن است که برگرداننده در پایان کتاب زندگی و آثار استاد عینی را همراه با عکس هایی که هر کدام گویای هزار داستان است و نیز نمایه بر این رساله آورده است. @irtaj

برگردان کتاب "درباره فردوسی و شاهنامه او " اثر صدرالدین عینی به کوشش محسن فرح‌بر منتشر شد @irtaj

انتقال مشتی از خاک مقبره رودکی به استان خراسان 💬 رئیس انجمن دوستی ایران و تاجیکستان، گفت: بر اساس یک طرح فرهنگی - دیپلماتیک، شهر نیشابور میزبان خاک آرامگاه رودکی خواهد شد و نتیجه این طرح، ساخت آرامگاهی نمادین برای پدر شعر فارسی در ایران و فرصتی برای پیوند بیشتر ساکنان حوزه تمدن ایران خواهد بود. 🔗 مشروح خبر 👈🏻ایسنا خراسان‌رضوی را در صفحات مجازی دنبال کنید: ✅ وبسایت | تلگرام | اینستاگرام

خیام و عطار میزبان رودکی می‌شوند بازتاب خبری این پروژه فرهنگی- دیپلماتیک در رسانه‌های خراسان👇 https://sarasari.khorasanonlin.ir/Newspaper/item/139702 isna.ir/xdVHHy https://shrr.ir/001bLb

بوی جوی مولیان در نیشابور انتقال مشتی از خاک مقبره رودکی به استان خراسان در نشست مورخ ۴ دیماه ۱۴۰۴ موسسه پژوهشی میراث مکتوب به مناسبت بزرگداشت رودکی از طرح انتقال مشتی خاک از مقبره رودکی به نیشابور صحبت به میان آمد. نتیجه یک طرح ساخت آرامگاهی نمادین برای پدر شعر فارسی در ایران و فرصتی برای پیوند بیشتر ساکنان حوزه تمدن ایران است. از آنجا که شهر نیشابور برای میزبانی از خاک آرامگاه رودکی پیشنهاد شده گفت‌وگویی با رئیس انجمن دوستی ایران و تاجیکستان درباره این طرح فرهنگی-دیپلماتیک داشتیم، دکتر علی‌اشرف مجتهد شبستری، در این خصوص گفت؛ در پی سفر سال گذشته(۱۴۰۳) چند نن از استادان زبان و ادبیات فارسی از جمله دکتر ژاله آموزگار، دکتر علی‌اشرف صادقی، دکتر اکبرایرانی و بنده به تاجیکستان، سمرقند، بخارا این ایده شکل گرفت. در این سفر و هنگام حضور بر سر مزار آدم الشعرا رودکی، دکتر آموزگار اظهار داشتند امید وارم شرایطی فراهم شود که مشتی از خاک مقبره پدر شعر فارسی به ایران منتقل گردد. در راستای تحقق آرزوی خانم دکتر آموزگار و با توجه به سابقه انتقال مشتی از خاک آرامگاه کمال خجندی از تبریز به تاجیکستان، انجمن دوستی ایران و تاجیکستان پی گیر انجام این اقدام فرهنگی شد. اولین سفیر جمهوری اسلامی ایران در جمهوری تاجیکستان درباره سابقه انتقال خاک مقبره کمال خجندی از ایران به تاجیکستان گفت؛ این حرکت نمادین در حوزه تمدن ایرانی، با میزبانی و راهبری انجمن دوستی ایران و تاجیکستان و با سفر هیئتی سیاسی- فرهنگی از ولایت سغد تاجیکستان ( شامل والی سغد و شهردار خجند و جمعی از شاعران و استادان تاجیک) در سال ۱۳۹۳ اجرایی شد و در مدت کمتر از یک سال، تاجیکان در زادگاه کمال نیز برای او آرامگاهی نمادین در پارک زیبایی ساختند. مجتهد شبستری در خصوص انتخاب نیشابور نیز گفت؛ پس از رایزنی‌ های بعمل آمده توسط انجمن و خانم دکتر آموزگار با اعضای فرهنگستان زبان و ادب فارسی، موسسه دهخدا و مسئولان استان خراسان رضوی، شهر نیشابور که در تمدن ایران و ادبیات فارسی نقشی برجسته دارد برای میزبانی از خاک مقبره پدر شعر فارسی پیشنهاد شد. امیدوارم این حرکت فرهنگی با مشارکت وزارت میراث فرهنگی ، مسئولان استان و شهر ، فرهنگ دوستان خراسان و نیشابور، در انس بیشتر ایرانیان با ادبیات غنی فارسی و همچنین تقویت پیوندهای فرهنگی ایران و تاجیکستان موثر افتد. @irtaj

📺  #اجرای_زنده بوی جوی مولیان 🎼  #آرش_فولادوند 🎙  #مهدیه_محمدخانی 🎙  #مهرنگار_رستم 🎙  #سینا_سرلک ✍  #رودکی 🏤  #کنسرت_لندن 6. Bouyé Jouyé Moulian - بوی جوی مولیان - (Arash Fouladvand feat Mahdieh, Mehrnigori and Sina) @Asheghaneha_Concert

ضمیمهٔ سخنرانی علی‌اشرف مجتهد شبستری تلفیق اسناد ادبی و تحلیل‌های باستان‌شناختی: مورد مطالعاتی رودکی این متن، ضمیمه‌ای بر سخنرانی آقای علی‌اشرف مجتهد شبستری در نشست بزرگداشت رودکی است و نمونۀ بی‌نظیری از همکاری متن‌پژوهی ادبی (توسط صدرالدین عینی) و روش‌های علمی انسان‌شناسی و باستان‌شناسی (توسط میخائیل گراسیمف) برای حل یک معمای تاریخی را شرح می‌دهد: اثبات هویت، علت نابینایی و محل دقیق آرامگاه رودکی. 👇 مرا بسود و فرو ریخت هر چه دندان بود /  نبود دندان، لابل چراغ تابان بود  سپید سیم‌رده بود و در و مرجان بود / ستارۀ سحری بود و قطره‌باران بود یکی نماند کنون زان همه، بسود و بریخت /  چه نحس بود! همانا که نحس کیوان بود. این مصرع‌ها از قصیدۀ ابوعبدالله رودکی که در پایان عمر پرفراز و نشیبش نوشته بود، پس از هزار سال یکی از سرنخ‌های دانشمندان تاجیک و روس برای پیدا کردن آرامگاه آدم‌الشعرا شد. "میخائیل گِراسیمف" (۱۹۰۷-۱۹۷۰)، مردم‌شناس، باستان‌شناس و مجسمه‌ساز شهیر روس، قبل از این که در سال ۱۹۵۶ به منظور شناسایی پیکر رودکی عازم روستای پنج‌رود در منطقۀ کوهستانی زرافشان تاجیکستان شود، آثار رودکی را نیز مطالعه کرد تا بتواند نشانه‌هایی از ظاهر شاعر را در آن پیدا کند. از سوی دیگر، صدرالدین عینی،  نویسنده و پدر ادبیات مدرن تاجیک، نیز شواهدی را دال بر موقعیت جغرافیایی زادگاه و آرامگاه رودکی گردآوری کرده و در اختیار گراسیمف قرار داده بود. در همۀ مأخذهای ادبی و تاریخی کهن فارسی زادگاه رودکی را قریۀ "پَنـُج" یا "بنج‌رودک" در نزدیکی شهرهای "نخشب" و "سمرقند" ذکر کرده‌اند. صدرالدین عینی پس از کندوکاو مفصل و مسافرت به روستاهای اطراف این دو شهر، گذارش به روستای "پنج‌رود" در ناحیۀ پنجکنت تاجیکستان می‌افتد و درمی‌یابد که "بنج‌رودک" معرب "پنج‌رود" فارسی بوده با مزار بزرگواری گمنام. عینی در سال ۱۹۳۹ با انتشار پژوهش خود ادعا می‌کند که روستای زادگاه رودکی را یافته‌است. در سال ۱۹۵۶ در آستانۀ  ۱۱۰۰ سالگی رودکی، حکومت تاجیکستان دستور بازگشایی قبری را می‌دهد که گمان می‌رفت آرامگاه رودکی باشد. "میخائیل گِراسیمف" و گروه تحقیقاتی دانشمندان روس و تاجیک با گشودن قبر مورد نظر عینی و بررسی بازمانده‌های جسد مدفون تمام نشانه‌هایی را که برای شناسایی پیکر رودکی مشخص کرده بودند، می‌یابند: پیکر مدفون در آن مزار متعلق به نمایندۀ نژاد سفید بود، دندان‌هایش، همان گونه که در بیت‌های بالا توصیف شده، فرو ریخته بود، کاسۀ چشمانش حالت حدقۀ چشمان یک نابینا را داشت و شکل استخوان گردنش هم دال بر نابینا بودن او بود. تحقیقات بیشتر آشکار کرد که رودکی نابینای مادرزاد نبوده، بلکه در دهۀ ششتم عمر چشمانش را میل کشیده و چند دنده‌اش را شکسته‌اند. اشیائی هم که در اطراف این گور کشف شد، از جمله پیراهن و قبای پشمی‌ای که به تن و دستاری که بر سر داشت، متعلق به دوران زندگی ابوعبدالله رودکی بود. بازمانده‌های جسد را به آزمایشگاه‌های مسکو بردند و به مدت دو سال آن را مطالعه کردند تا به نتیجۀ تحقیقات اطمینان تمام و کمال حاصل کنند. روز ۱۶ اکتبر سال ۱۹۵۸ استخوان‌ها را بازپس به روستای "پنج‌رود" در شمال تاجیکستان برگرداندند و در همان‌جا دوباره به خاک سپردند. تصویری که "میخائیل گراسیمف" پس از انجام تحقیقات به عنوان چهرۀ رودکی منتشر کرد، تصویر چهرۀ همان پیکری بود که دانشمندان شوروی در رودکی بودنش دیگر شکی نداشتند. مزار رودکی در همان سال ۱۹۵۸ به مناسبت هزار و صدمین سالگرد تولدش آباد شد. سال ۱۹۹۹ در آستانۀ تجلیل از هزار و صدمین سالگرد تأسیس دولت سامانیان به کمک دولت ایران آرامگاه آدم‌الشعرا بازسازی شد و برای سومین بار این مقبره در سال ۲۰۰۷ مرمت شد. #میراث_مکتوب #رودکی #سخنرانی_مجتهد_شبستری #باستان_شناسی #کشف_آرامگاه @mirasmaktoob #میراث_مکتوب📚 #پدر_شعر_فارسی #رودکی #علی_اشرف_مجتهد_شبستری

📺  #اجرای_زنده ای پادشه خوبان 🎼  #آرش_فولادوند 🎙  #مهدیه_محمدخانی 🎙  #مهرنگار_رستم 🎙  #سینا_سرلک ✍  #حضرت_حافظ 🏤  #کنسرت_لندن 9. Ey Pâdéshàhé Khoubân - ای پادشه خوبان - (Arash Fouladvand feat Mahdieh, Mehrnigori and Sina) @Asheghaneha_Concert

حال و هوای بامداد برفی29 آذر 1404 آرامگاه فردوسی عکس از مهدی روحانی 🆔@ferdowsi_tomb

با باریدن اولین برف سال تاجیکستانی‌ها و افغانستانی‌ها رسمی به جا می آورند به نام برفی کردن با دادن خبر برف از هم طلب پاداش و مهمانی می‌کنند برف می بارد مسلسل از هوا برفش از ما برفی اش از شما تمهید سمرقندی در بارۀ برگزار کردن مراسم برفی از جانب زنان سمرقند شعری که زنان می‌خواندند را چنین نقل کرده: ریزه ریزه برف می بارد سفید یک ضیافت از شما داریم امید خانه ها را گرم ساخته از الو دولمه ها و منتو و آش پلو نان تفتان و مویز سایگی گوشت کِکلیک پاره کرده خاصه گی کلچه های کنجیدین و شیرمال نان و آلو و دلافروز و انار حافظ خوشخوان و تنبور و دوتار نای و غیژک، دوستان بی غبار به مناسبت برفی که آسمان ایران را فرا گرفته شعری که شاهینه و شریفه دو کودک تاجیک اجرا کرده‌اند پیشکش شما روزگارتان سپید @irtaj

محی‌الدین عالم‌پور، روزنامه‌نگار و عکاس نامدار تاجیک، شب ۱۲/۱۳ دسامبر ۱۹۹۵ در شهر دوشنبه به قتل رسید. او در آن زمان گزارشگر رادیوی فارسی بی‌بی‌سی در تاجیکستان بود. از درگذشت محی‌الدین ۳۰ سال می‌گذرد. او پلی بود میان تاجیکان و فارسی‌زبانان جهان. افسوس که این هنرمند بی‌همتا و تاجیک اصیل به دست دشمنان ملت و سرزمین ما به قتل رسید. ‎اکنون از گنجینه عکس‌ها و تصاویر گران‌بهای زنده‌یاد محی‌الدین علیم‌پور، گفت‌وگویی کوتاه از او با استاد محمدرضا شجریان را در میدان ریگستان سمرقند منتشر می‌کنیم ! برگفته از صفحه اینستاگرام @irtaj

نوروز عبدالرحیم، پیرمردی اهل بدخشان تاجیکستان، از اژدرکوه گرم رود می‌گوید برگرفته از صفحه اینستاگرام آرزو کریم @irtaj

اژدرکوه طوس، کوهی یکه در کنار کشف‌رود و در نزدیکی آرامگاه فردوسی است که در داستان رستم و رودابه فردوسی از زبان سام روایت میکند که این پیکر اژدهایی است که سام کشته و خونش ریخته است. این کوه که با ادبیات فارسی و فرهنگ عامه مردم مشهد و طوس گره خورده اما چند سالی است به بهانه معدن اهک و دکل گذاشتن مورد تخریب قرار گرفته و هویتش در حال نابودی است در پست بعدی روایت برادر اژدرکوه طوس را در بدخشان تاجیکستان میتوانید ببینید تصویرسازی بر روی اژدرکوه اثر :سمیه خاکشور @irtaj

سنت «پخت سَمَنَک یا سمنو» که یکی از اقلام اصلی سفره نوروزی در تاجیکستان است، به‌عنوان میراث فرهنگی این کشور در یونسکو به ثبت رسید. یونسکو این تصمیم را در بیستمین نشست کمیته بین‌دولتی برای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس، در دهلی نو اتخاذ شد. سمنک یا سمنو که از جوانه گندم و آرد تهیه می‌شود، معمولاً در نخستین ماه فصل بهار پخته می‌شود که این سنت در ایران و افغانستان هم رایج است. آیین سمنک‌پزان در تاجیکستان با رقص، شادمانی، و گردهم‌آیی اعضای خانواده، خویشاوندان و همسایگان در کنار آتش و دیگ سمنو همراه است. سمنو در سفره هفت‌سین نماد قدرت، برکت، فراوانی و باروری است. استفاده از جوانه گندم در تهیه آن، نمادی از رویش دوباره طبیعت، انرژی و خیر در آغاز سال نو به‌شمار می‌آید و پیوندی عمیق با سنت‌های کهن و همبستگی خانوادگی ایجاد می‌کند. @BBCPersian

اولین شماره فصلنامه "خُوَرآسان" (نشریه انجمن علمی دانشجویان تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد) منتشر شد. این نشریه با هدف انتشار پژوهش‌های تاریخ، فرهنگ و هنر خراسانِ تاریخی فعالیت می‌کند. و آماده دریافت مقالات خراسان پژوهان است. ارتباط با ادمین: @hadinali @irtaj