کربن ✏️

تصاویری از نسخه های اولیه و دست نویس شاهنامه در موزه ها (عکس از کتاب شاهنامه دست نویس موزه فلورانس، به کوشش دکتر عزیزالله جوینی)

شاهنامه اصلاً از کجا آمد؟ شاهنامه یک کتاب تاریخی نبود که فردوسی بنشیند از صفر بنویسد. بخش بزرگی از داستان‌های آن قرن‌ها پیش از فردوسی در فرهنگ ایران وجود داشتند؛ بعضی در سنت‌های شفاهی و پهلوانی و بعضی در نوشته‌های دورهٔ ساسانی و پس از آن. یکی از مهم‌ترین ریشه‌های این سنت، اثری پهلوی به نام خُدای‌نامه / Xwadāy-nāmag بوده که خودش امروز باقی نمانده است. البته پژوهشگران تأکید می‌کنند که نباید ساده بگوییم «فردوسی خدای‌نامه را جلویش گذاشت و ترجمه کرد»؛ رابطهٔ منابع ساسانی با شاهنامه چندمرحله‌ای و پیچیده‌تر است. چیزی که خیلی مستقیم‌تر به فردوسی مربوط می‌شود، شاهنامهٔ ابومنصوری است. در سال ۳۴۶ قمری / ۹۵۷ میلادی، ابومنصور محمد بن عبدالرزاق در توس دستور داد روایت‌های تاریخ و داستان‌های شاهان ایران را گردآوری کنند و به نثر فارسی بنویسند. خود آن کتاب تقریباً از بین رفته و فقط مقدمه‌اش باقی مانده، اما بنا بر شواهد، همین اثر یکی از منابع اصلی فردوسی بوده است. برخی منابع میگویند فردوسی نسخه‌ای از همین شاهنامهٔ منثور را در اختیار داشت و کارش را بر اساس آن آغاز کرد. پس دقیقی چه کاره بود؟ قبل از فردوسی، شاعری به نام دقیقی شروع کرده بود این روایت‌ها را به شعر درآورد، اما خیلی زود کشته شد و کارش نیمه‌تمام ماند. حدود هزار بیت از کار دقیقی باقی مانده بود؛ فردوسی همان ابیات را در بخش گشتاسپ و ظهور زرتشت داخل شاهنامهٔ خودش حفظ کرد. یعنی در شاهنامه‌ای که امروز می‌خوانیم واقعاً حدود هزار بیت وجود دارد که سراینده‌شان فردوسی نیست، بلکه دقیقی است. فردوسی چه زمانی شاهنامه را نوشت؟ فردوسی احتمالاً حدود ۹۷۶–۹۷۷ میلادی کار جدی روی شاهنامه را آغاز کرد. یک صورت اولیه از اثر تا حدود ۹۹۴ میلادی آماده شده بود، اما او سال‌ها به کار، تکمیل و بازنگری آن ادامه داد و تاریخ پایان شاهنامه را خودش ۸ مارس ۱۰۱۰ میلادی ثبت کرده است. بنابراین صحبت از «سی سال» کار روی شاهنامه بی‌راه نیست؛ بر اساس تاریخ‌های موجود، پروژه‌ای بیش از سه دهه از زندگی او بوده است. نکتهٔ مهم این است که هنر فردوسی فقط منظوم‌کردن یک کتاب نثر نیست. او روایت‌های قدیمی را انتخاب، سازمان‌دهی و به یک روایت عظیم پیوسته تبدیل کرده و شخصیت‌پردازی، گفت‌وگو، صحنه‌سازی، زبان حماسی و بسیاری از ظرافت‌های ادبی شاهنامه حاصل کار خود اوست. پژوهشگران حتی وقتی منابع قدیمیِ بعضی داستان‌ها را در اختیار دارند، به وفاداری فردوسی به اصل روایت از یک طرف و قدرتش در تبدیل آن به داستان منسجم از طرف دیگر اشاره می‌کنند. اما «نسخه‌های شاهنامه» یعنی چه؟ هیچ نسخه‌ای که به خط خود فردوسی باشد باقی نمانده است. قدیمی‌ترین نسخهٔ باقی‌مانده‌ای که امروز می‌شناسیم، نسخهٔ فلورانس است که در ۶۱۴ قمری / ۱۲۱۷ میلادی کتابت شده؛ یعنی حدود دویست سال بعد از فردوسی. تازه این نسخه هم کل شاهنامه نیست و فقط بخش نخست آن را دارد. در این دویست سال و قرن‌های بعد، کاتبان شاهنامه را دوباره و دوباره با دست رونویسی می‌کردند. طبیعی است که در این فرایند: یک کلمه عوض شود، بیتی حذف شود، بیت یا ابیاتی اضافه شود، یا کاتب چیزی را که فکر می‌کرد اشتباه است «اصلاح» کند. حتی بعضی نسخه‌ها عمداً دستکاری شده‌اند. مثلاً شاهنامهٔ بایسنقری که در سال ۱۴۳۰ میلادی تکمیل شد، با مقایسهٔ چند شاهنامه تهیه شده بود، اما هدف سازندگانش فقط پیدا کردن متن اصیل فردوسی نبود؛ زبان را تغییر دادند و ابیاتی هم به متن افزودند و در نتیجه نسخه‌ای با بیش از ۵۸ هزار بیت پدید آمد. برای همین امروز پژوهشگر نمی‌تواند بگوید «این نسخه همان شاهنامهٔ فردوسی است». باید نسخه‌های قدیمی را با هم مقایسه کند. یکی از مهم‌ترین کارها در این زمینه تصحیح جلال خالقی‌مطلق است. او تعداد زیادی نسخهٔ قدیمی را بررسی کرد و نهایتاً ۱۶ نسخهٔ معتبرتر را برای تصحیح خود انتخاب کرد؛ حاصل کار، تصحیح انتقادی هشت‌جلدی شاهنامه شد.

ما امروز دست‌نویس فردوسی را نداریم؛ چیزی که می‌خوانیم متنی است که پژوهشگران با مقایسهٔ نسخه‌هایی که طی قرن‌ها از شاهنامه رونویسی شده‌اند، سعی کرده‌اند تا جای ممکن به شاهنامه‌ای که فردوسی سروده نزدیک کنند.

#شاهنامه_خوانی

خب اولین قسمتش رو براتون وویس گرفتم و ۲۵ دقیقه‌ است منتظرم یه وویس آپلود بشه :))) چرا اینترنت و آنتن ها اینجوری شده!

دیده را فایده آن است که دلبر بیند ور نبیند چه بود فایده بینایی را؟ #سعدی

یه نکته دیگه هم یادم نره، واسه هر پیتزایی، چون ما تنور صنعتی تو خونه نداریم، حتما تمام مواد رو از قبل کامل بپزید! #نکات_آشپزی

اگه این برق رفتن ها اجازه بده فردا اولین قسمتش رو میذارم 😁. همیشه دوست داشتم این کار رو بکنم، خیلی خوشحالم بالاخره دارم انجامش میدم💫

نکته مهم تو درست کردن هر پیتزایی برای اینکه شبیه تنوری در بیاد: فر رو داغ داغ کنید. ۲۲۰-۲۳۰ درجه. حتما سینی رو در پایین ترین طبقه بزارید و المنت ها فقط از پایین روشن بشه. بعد از ۱۰-۱۵ دقیقه با قاشقی چیزی زیر خمیر رو بلند کنید اگه عین نون برشته داشت می‌شد، سریع بردارید بزارید طبقه بالا، گریل (المنت بالا) رو روشن کنید و ۲-۳ دقیقه بزارید روی خمیر کمی برشته بشه و پنیرش آب بشه. اگه پنیر خیلی شل دوست دارید، همون چند دقیقه آخر قبل گریل پنیر رویی رو بریزید. من برشته دوست دارم😁. #نکات_آشپزی #رسپی

بله، چطور میشه تو ۱۵ دقیقه پیتزای خونگی سالم درست کرد؟ این خمیر یکی از سه تا خمیر پیتزایی هست که درست می‌کنم، و اسمش خمیر ۲ دقیقه‌ای هست😁 مخمر نیاز نداره 👌 دستورش اینقدر راحته میتونید حفظ کنید، و برای خانوم شادی هم بگم که بدون گلوتن میشه😁 (با آرد جوی دو سر امتحان کردم خیلی خوب شد) من با ماست پروبیوتیک کم چرب درست کردم که کل خمیرم ۲۰ گرم پروتئین داره. اگه با ماست یونانی یا پروماست درست کنین، بیشتر میشه.

برای یک پیتزای یک نفره کوچک (۲۰ سانتی) ۱ پیمانه آرد + کمی برای ورز دادن ۱ پیمانه ماست همزده دلخواه (از این آبکی ها استفاده نکنین، سبو، سون، ویژه خزر، پرو ماست و…خوبه) ۱ قاشق چایخوری بکینگ پودر نمک و فلفل و ادویه های دلخواه

اول فر رو روی ۲۲۰ درجه سانتیگراد گرم کنید. همه مواد رو با قاشق مخلوط کنین. من بهش کمی پودر سیر، پیاز و آویشن و رزماری هم میزنم. بعدش کمی به دستتون آرد بزنین و به آرومی شکلش بدید، اصلا به دست نمیچسبه! اگه خیلی خشک یا خیس بود کمی آرد/ماست اضافه کنین. روی سینی کمی آرد بریزید که نچسبه. همیشه یه لایه نازک روغن زیتون روی خمیر بریزید تا سس و پنیر اون رو خیس نکنه. بعد مواد دلخواه و پنیر رو اضافه کنید و ۱۵ دقیقه بپزید! خیلی نرم و خوشمزه است و اگه خمیر خیلی نازک دوست دارید نازک تر پهنش کنید. #رسپی

دوستان من اعتراف می‌کنم که چون گاهی تند تند اینجا مینویسم (نظرسنجی رو وسط کلاس گذاشتم🤣) ممکنه غلط املایی داشته باشم، اگه دیدید حتما بهم بگید چون ممکنه ۱۰ بار متن رو بخونم متوجه نشم😅

ما تو کلاسمون تحلیل تاریخی و ادبی داستان رو انجام میدیم. یکی از جذاب ترین داستان‌هاش بخش سام و زال هست، اگه دوست داشتید میتونم خلاصه‌اش رو همراه با برخی شعر ها براتون وویس بگیرم😁 مثلا یه روز در هفته یه بخش رو توضیح بدم 👀

بهترین هدیه‌ای که یکسال اخیر به خودم دادم: کلاس شاهنامه خوانی. تا اینجا حدود ۱۰ هزار بیت رو خوندیم 😇

عشقِ رخِ یار، بر منِ زار مگیر بر خسته‌دلانِ رندِ خَمّار مگیر صوفی چو تو رسمِ رهروان می‌دانی بر مَردمِ رند، نکته بسیار مگیر رباعی #حافظ

Vesuvio اسم یک کوه آتشفشانی در ایتالیاست. “Vae Suis” از کلمه لاتین اومده. یعنی “وای به حال خودش!” این آهنگ رو تو سریال The Sopranos اولین بار شنیدم. یه حال عجیبی داره.