اسقاط کافه خیارات

آلبوم‌های عکس و گالری گوشی‌ها، بزرگ‌ترین بایگانی جعل اسناد در تاریخ بشرند. آدم‌ها در کسری از ثانیه دندان‌هایشان را برای لنز بیرون می‌اندازند تا یک دروغ بصری را ثبت کنند. هیچ‌کدام از این کادرهای خندان واقعیت آن روز را نشان نمی‌دهند. پشت آن ژست‌ها معمولاً یک خستگی مزمن، یک دعوای مسکوت یا یک استیصال عمیق پنهان است که با شمارش معکوس دوربین، زیر انقباض عضلات صورت دفن می‌شود. ما این تصاویر را ذخیره می‌کنیم تا در روزهای تاریک‌ بعدی به خودمان دروغ بگوییم که زمانی خوشبخت بوده‌ایم. غافل از اینکه روان آدم، برعکس لنز دوربین، هیچ جزئیات تلخی را فیلتر نمی‌کند.

عجیبه که کسی با این متن مخالفت نکرده:)

آدم وقتی تمامِ بضاعتش را بی‌دریغ روی دایره ریخت و دید خریداری در کار نیست، بی‌سروصدا کرکره را پایین می‌کشد و عطای معامله را به لقایش می‌بخشد. حالا گیرم که پس از گذشتِ ایام، در خلوتِ خودت پی برده‌ای که عیارِ آن بساط چه بود. گیرم که از لابه‌لای سکوت‌های کش‌دار و پرسه‌زدن‌های حوالیِ گذشته بشود خواند که تازه متوجهِ خسرانِ ماجرا شده‌ای و تبِ ندامت به جانت افتاده است. اما آدمی وقتی از مرزِ انصراف گذشت و همه‌چیز را بوسید و کنار گذاشت، دیگر با دیدنِ پشیمانیِ پنهان و دست‌وپازدن‌های خاموشِ دیگری، نه قند در دلش آب می‌شود و نه هوای برگشتن به سرش می‌زند؛ صرفاً در کمالِ خونسردی تماشا می‌کند. مثلِ تماشای کسی که در سرمای استخوان‌سوز، تازه یادش افتاده بگردد دنبالِ خاکسترِ آتشی که پیش‌تر خودش با دستِ خودش روی آن آب ریخته بود. تماشایی سرد، بی‌تفاوت و خالی از هرگونه دریغ.

واقعا برای چندنفر سوال است که پشت این نوشته‌ها کیست؟ گول ثقل و سفتی و استحکام و صراحت سخنان را نخورید، هر کسی هرچند هم محکم گاهی سستی خاطرش را پشت محکمی کلمات مخفی می‌کند.

این مدت زیاد چیز نوشتم، شاید مدتی کمی کمرنگ‌تر شوم...

در یک نقطه‌ی مشخص از زندگی، آدم ناگهان با حجم بی‌اهمیت بودن خودش روبه‌رو می‌شود. می‌فهمی که نه محور کائناتی، نه غیبتت خلئی در این ساختار ایجاد می‌کند و نه اصلاً کسی آن بیرون منتظر فتح و ظفر توست. برای خیلی‌ها این کشف معادل فروپاشی است، اما برای من شبیه زمین گذاشتن یک بار سنگین بود. وقتی بپذیری که در تصویر بزرگ‌تر کاملاً بی‌اثری، تازه می‌توانی بدون اضطراب نفس بکشی. دیگر نیازی نیست روی صحنه برای اثبات چیزی به دیگران تقلا کنی. تبدیل می‌شوی به یک تماشاگر بی‌تفاوت در تاریکی انتهای سالن که فقط نشسته تا زمان بلیت این نمایش تمام شود.

گوشی روی میز ویبره می‌رود و اسم یک آشنای قدیمی روی صفحه می‌افتد. تا همین چند ماه پیش اگر زنگ می‌‌زد هزار کلمه در ذهنم ردیف می‌شد تا جوابش را بدهم یا با کنایه از خجالتش دربیایم. الان فقط نگاه می‌کنم تا تماس قطع شود و صفحه خاموش شود. خشم هم تاریخ انقضا دارد. سکوت الان از سر رضایت یا گذشت نیست فقط از سر بی‌حسی مطلق است.

یک توهم دسته‌جمعی به جان آدم‌ها افتاده که فکر می‌کنند رسالتی بزرگ در این جهان دارند. هر جا را نگاه می‌کنی یک نفر می‌خواهد دنیا را جای بهتری کند یا روی زندگی میلیون‌ها نفر تاثیر بگذارد. هیچ‌کس حاضر نیست بپذیرد که شاید کل سهمش از این هستی یک زندگی کاملاً معمولی، کار کردن برای اجاره‌خانه و در نهایت یک مرگ بی‌سروصدا باشد. همین فرار از معمولی بودن باعث شده تا چشم کار می‌کند آدم‌هایی با  رویاهای واهی فتح قله باشند. پذیرفتن سهم واقعی از این دنیا شجاعتی می‌خواهد که اگر بیشتر از فاتحان قله‌ها و انسان‌هایی که سرنوشت بشر را تغییر داد‌اند نباشد کمتر نیست.

به قول آن کلیپ قدیمی بلانسبت‌بلانسبت بوی *بد می‌دهد! *نه من آن‌قدر بی‌ادبم و نه پروای رفتار خلاف شان می‌گذارد خود کلمه را بنویسم.

یکی از کسانی که برای آزمون وکالت به او مشاوره می‌دهم، این روزها علاوه بر فشارِ نزدیک شدن به آزمون، درگیر بیماری هم شده است. ترکیبِ این شرایط باعث می‌شود ذهن خسته شود و مدام درگیرِ زمانِ باقی‌مانده و حجم کارها باشد؛ وضعیتی که بازدهی مطالعه را پایین می‌آورد و مانع از تثبیت مطالب می‌شود. به او گفته‌ام هد شب یک قسمت انیمه ببیند. این یک ترفند کاملاً مکانیکی برای جلوگیری از ذوب شدنِ مغز است. تماشای ۲۰ دقیقه از یک محتوای اکشن و دور از فضای درس، هم حالت هیجانی دارد و انگیزه می‌دهد، و هم آن چرخه‌ی باطل فکر و خیال را به‌زور متوقف می‌کند. این توقف کوتاه، سطح کورتیزول (هورمون استرس) را می‌کشد پایین. نتیجه‌ی کار این است که وقتی سرت را روی بالشت می‌گذاری، دیگر با کابوس ماده و تبصره نمی‌جنگی و با حالِ خوب می‌خوابی. همه‌ی ما در این روزمرگی فرسایشی به یک «خلأ» و وقفه‌ی مطلق نیاز داریم. خاصیتِ اصلی‌ این حرکت  هم این است که برخلافِ کتاب خواندن، هیچ تقلای ذهنی و همتی نمی‌طلبد؛ یک کنده شدنِ بی‌دردسر است. اگر این توقف‌ها را به خودتان ندهید، خیلی پیش‌تر از رسیدن به خط پایان، روانتان را از رده خارج کرده‌اید.

طرف در آستانه‌ی چهل‌سالگی تعهداتِ قطعی و روابطش را به بازی می‌گیرد، روان و روزگار اطرافیانش را شخم می‌زند، بعد با یک قیافه‌ی حق‌به‌جانب ادعا می‌کند: «کودک درونم آسیب دیده و نیاز به درک شدن دارد» تو گویی بقیه‌ی عالم موظفند جورِ پوشک کردن و هزینه‌ی مهدکودک این طفلِ نامشروعِ روانی را بکشند. قانون و شرع برای طفل صغیر تکلیف و مسئولیتی بار نکرده، اما تو صغیر نیستی؛ یک کلاشِ تمام‌عیاری که روان‌شناسی بازاری را سپر بی‌عرضگی‌ات کرده‌ای. این چیزی که در تو لگد می‌اندازد و جفتک می‌پراند، اصلاً کودک نیست؛ یک جانورِ بالغ و خودخواه است که یاد گرفته چطور از زیر بار عواقب اعمالش شانه خالی کند. آن بچه‌ی خیالی را همان گوشه‌ی تاریک مغزت خفه کن و مثل یک آدم مقصر، مسئولیت تقصیرت را گردن بگیر و این‌قدر خودت رو توجیه و تبرئه نکن!

البته بیشترشان کتاب نمی‌خوانند، فوقش دو سه تا کتاب مثل: ۴میثاق و جادوی فکر بزرگ و قانون جذب و بیندیشید تا ثروتمند شوید و...

برخی از این جانورانِ دوزاری هستند که مفاهیم غامض و پیچیده‌ی اخلاقی را در حد پیام‌های صبح‌بخیر واتساپی تقلیل می‌دهند. همان‌ها که دائم هجو تفت می‌دهند که «ببخش و رها کن»، «به همه خوبی کن»، «کارما جواب می‌دهد» و از این دست اراجیف قانون جذبی. اتفاقاً این قماش، خطرناک‌ترین و کثیف‌ترین آدم‌های عالم‌اند. اخلاق، یک مفهومِ خطی و تک‌بعدی نیست که با ذهنِ سطحی و جلبکی این‌ها درک شود. کسی که همه‌چیز را مطلق می‌بیند و با یک جمله‌ی قصارِ پلاستیکی برای کل بشریت نسخه می‌پیچد، در واقع هیچ فهمی از عمق تعارضات ندارد. خطر اصلی این ابلهان اخلاق‌مدارنما آن‌جاست که وقتی خودشان در یک بن‌بستِ واقعی و دوراهیِ اخلاقی گیر می‌کنند، دقیقاً ضدِ همان مزخرفاتی که وعظ می‌کردند عمل می‌کنند. چون در توهمات فانتزی‌شان هیچ استثنایی برای واقعیتِ زمختِ روزگار قائل نشده بودند، به محضِ فشار و احساسِ خطر، ذاتِ لزج و بی‌اخلاقشان را بالا می‌آورند. عوام فکر می‌کنند متفکرینی مثل ماکیاولی (با آن نگاهِ عریانش به هدف و وسیله) یا شوپنهاور (با موشکافیِ مغالطات و رذایلِ انسانی)، آدم‌های بی‌اخلاقی بوده‌اند. اما زهی خیالِ باطل! فهمِ این تاریکی‌ها هوشِ حداقلی می‌خواهد. آن‌ها صرفاً کثافتِ ذاتِ بشر و راه‌های بی‌اخلاقی را «کشف و تبیین» کردند، در حالی که چه‌بسا خودشان در عمل بسیار اخلاق‌مدارتر از آن بودند که گمان می‌شود. اما این شیادانِ کائنات‌پرست، بی‌اخلاقی را تئوریزه نمی‌کنند، بلکه در کمالِ وقاحت آن را زیست می‌کنند و در همان حال نقابِ قدیس به چهره می‌زنند. هر جا دیدید کسی مفاهیمِ اخلاقی را این‌طور مطلق و واتساپی قِی می‌کند، بدانید با یک جانی بالقوه طرفید و فقط باید راهتان را کج کنید و بزنید به چاک.

کتابخانه‌اش پر از کتاب‌های زرد و بی‌خاصیت روان‌شناسی بازاری است. هر روز هم یک پادکست موفقیت توی گوشش پلی می‌شود که چطور به نسخه‌ی بهتری از خودش تبدیل شود. اما در عمل؟ یک موجودِ راکد و بی‌مصرف که توان مدیریت ساده‌ترین بحران‌های زندگی‌اش را ندارد. این توهمِ رشد و توسعه فقط یک مخدر است برای این که احساس پوچیِ مطلقش را پنهان کند. خواندنِ این خزعبلات به او توهم دانایی می‌دهد بی‌‌آنکه نیازی به زحمتِ عمل کردن داشته باشد. پیشرفت با هشتگ زدن و استوری کردنِ جملاتِ قصار به دست نمی‌آید با جان‌کندن و عرق ریختن و پاره شدن در دنیای واقعی رقم می‌خورد.

پرونده را باز می‌کنی و می‌بینی دو نفر سرِ یک متر زمین یا یک چکِ برگشتی ده سال از عمرشان را در راهروهای دادگاه تلف کرده‌اند. کلمات قلمبه‌سلمبه، دادخواست‌های پرطمطراق و لایحه‌هایی که انگار برای فتح اندلس نوشته شده‌اند. آخرش که چه؟ تهِ این ماراتنِ فرسایشی برنده‌ هم بازنده است چون سال‌ها پیش روحش همان‌جا لای پوشه‌های مقوایی بایگانی شده. من هم این وسط نشسته‌ام و تماشاگرِ این گلادیاتوربازیِ مضحکم. ذات این رشته و این فضا همین است؛ تغذیه از استیصالِ روزمره‌ی آدم‌ها.

خداوکیلی برایتان جای سوال نیست کانال با این کیفیت چرا انقد اعضایش کم است؟

برای خودم همیشه جای سوال است.

یک بساطِ نوبرانه‌ای که این روزها پهن شده، دکّان کردنِ «رنج» و «تروما»ست. انگار افسردگی و زخم‌خوردگی شده یک اکسسوریِ شیک که حضرات می‌اندازند گردنشان تا در محافل، عمیق و متفاوت جلوه کنند. طرف بزرگ‌ترین تراژدیِ عمرش این بوده که شریکِ عاطفیِ دوهفته‌ایش جواب پیامش را دیر داده یا فلان خواسته‌ی پیش‌پاافتاده‌اش اجابت نشده، بعد جوری از فروپاشیِ روانی و زخم‌های عمیقش قدقد می‌بافد که گویی تنها بازمانده‌ی اردوگاه‌های کار اجباری است. این ادا و اطوارهای مالیخولیایی و مسابقه گذاشتن برای اثباتِ «من از همه داغون‌ترم»، توهینِ مستقیم به شعورِ کسی است که واقعاً لبه‌ی پرتگاه قدم زده و طعمِ گسِ استیصال را تا خرخره چشیده. کسی که استخوانش زیرِ بارِ رنجِ واقعی خرد شده، نه هشتگ می‌زند، نه برای جلبِ ترحمِ چهار تا رهگذرِ مجازی، سفره‌ی دلش را پهن می‌کند. دردِ اصیل، لال است؛ انزوا می‌آورد و آدم را در سکوتِ مطلق، ذره‌ذره در خودش حل می‌کند. این‌هایی که غمشان را مثلِ جنسِ حراجیِ ویترین جار می‌زنند، فقط دارند گداییِ توجه می‌کنند. اگر یک روز، فقط یک روز، آن تاریکیِ غلیظ و آن زوالِ بی‌صدایی که اسمش را لقلقه‌ی زبان کرده‌اند گریبانشان را بگیرد، در همان ثانیه‌ی اول شیرازه‌شان از هم می‌پاشد و قالب تهی می‌کنند.

من می‌ترسم یک وقت این حرف‌هایی را که تو این کانال می‌نویسم بردارند بعنوان‌ مصداق رفتار خلاف شان قالب کنند...

این دخترک‌های حقوق‌خوانِ ادایی را دیده‌‌اید که میز مطالعه‌شان شبیه ویترین لوازم‌التحریر است؟ ۱۰تا هایلایترِ پاستلی ردیف کرده‌اند کنار یک ماگ قهوه‌ی فانتزی و دارند با خط نستعلیق مواد قانون مدنی را خلاصه‌نویسی می‌کنند و تنگش هم یک جمله‌ی انگیزشی می‌چسبانند که فلان قدر مانده تا ردای مقدس وکالت. توهم زده‌اند که دنیای حقوق همین رنگ‌آمیزی کتاب تست و خیال‌بافی در کتابخانه‌ی دانشکده است. هنوز پایشان به یک شعبه‌ی شلوغِ دادگاه خانواده یا اجرای احکامِ بوگرفته باز نشده که ببینند قانون در دنیای واقعی نه پاستلی است نه بوی قهوه‌ی عربیکا می‌دهد. بخشی از دنیای حقوق یعنی تقابل عریان دروغ و پول و وقاحت. آن روزی که موکلِ کلاه‌بردارت تو چشم‌هایت زل زد و ازت خواست برای بالا کشیدنِ مال شریکش راه‌درروِ قانونی پیدا کنی تازه می‌فهمی آن هایلایترهای صورتی و سبز به هیچ کجای این لجن‌زار نمی‌خورند.