سایه روشن

فلسفه در ایران عصر اسلامی جز در همان دو سه قرن اول چیزی مُرده و کلیشه است. اینجا هم باز تکرار می‌کنم و به مکرّر بودن مسأله اشراف دارم. نشانه مُردگی فلسفه در ایران عصر اسلامی به ویژه بعد از ابن‌سینا همین است که از آن همه مباحث دقیق و گاه عجیب و غریبِ فلاسفه‌ی ما در بابِ اصالت وجود و اصالت ماهیت و اشتراک وجود، کوچک‌ترین بازتابی در حوزه حیات فرهنگی جامعه و خلاقیت‌های ادبی و هنری ما دیده نمی‌شود، در صورتی که در اروپا هر حرکت هنری و هر مکتب ادبی که ظاهر می‌شود، هر قدر محدود و کوتاه مدت باشد مثلاً دادائیسم، باز نشانه‌هایی از تأثیر یک اندیشه فلسفی را بر مبانی آن مکتب می‌توان به وضوح دید. هر کس با تاریخ هنرها در اروپای دوران بعد از قرون وسطی آشنایی داشته باشد، این سهمِ روسی حقیقت را به روشنی احساس می‌کند. اما در حوزه تحولات هنری ادبي ايرانِ عصر اسلامی کوچک ترین رابطه ای میان «فلسفه» و «هنر» نمی‌توان دید. ما جریان های قابل ملاحظه‌ای در حوزه معماری داریم. جریان‌های مهم و خیره کننده‌ای در حوزه سبک‌های ادبی داریم حتى نقاشی - با همان نمونه های نسبتاً محدود که دارد - دوره‌ها و سبک‌های گوناگون دارد، به ویژه در هنر مینیاتور هیچ کدام ازین مکاتب هنری و سبک‌های ادبی کوچک‌ترین تأثیرپذیریی از اندیشه‌های فیلسوفان ما را در خود آیینه‌گی نمی‌کنند. رستاخیر کلمات-شفیعی کدکنی

به‌نامِ خداوند جان و خرد ‌ نظریه‌های ادبی - قسمتِ دهم اصول و مفروضاتِ بنیادینِ روانکاوی: ✅رویا، شاهراهی برای راه یافتن به ضمیر ناخودآگاه است: در قسمت قبل به این موضوع اشاره کردیم که ذهنِ ما، برخی عواطف، احساسات و امیال رو سرکوب می‌کنه و اجازه بروز بهشون نمیده، اما چرا؟ خب دلایل متفاوتی دارن؛ برای مثال ممکنه اون احساس به زیان ما باشه یا ممکنه با قوانین اجتماعی تضاد داشته باشه یا بر خلاف قوانین انسان‌دوستانه باشه. به همین دلیل ذهنِ ما در عملی فعال، این امیال رو سرکوب می‌کنه و به سیاهچاله ذهن (که همون ضمیر ناخودآگاه هست) می‌فرسته و اون‌ها رو زندانی می‌کنه. این فرایند «واپس‌رانی» نام داره. این امیالِ سرکوب شده، مثل فنری هستن که روی هم انباشته شدن و فنر رو جمع کردن و بالاخره یک جایی باید انرژی این فنر تخلیه بشه وگرنه به مشکلات متعدد ذهنی و روانی و حتی جسمی منجر میشه. ضمیر ناخودآگاه همواره به دنبال یافتن راهی برای خروج مفاد انباشته شده در این بخشِ تاریک از ذهن هست و هر میلی که محقق نمیشه یا سرکوب میشه یا تعارض‌های حل نشده‌ی روانی یا خاطرات تلخ و مشوش‌کننده، به صورت مُبَدٌَل بروز پیدا می‌کنن. فروید فرآیند این تغییر را «کار-رویا» می‌نامد. یکی از مهم‌ترین روش‌های تخلیه‌ی قدرتِ امیالِ سرکوب شده، رویاست. روش‌های دیگه‌ای هم وجود داره: انواع کنش‌پربشی (مثلا تُپُق)، تداعی‌های ذهنی و خیال‌بافی. فروید این فرآیند رو «بازگشت امرِ واپس‌رانده» می‌نامید. احمد شاملو در شعر «خواب وجین‌گر» به زیبایی این مشکل رو بیام کرده: خواب چون درفکند از پایم خسته می‌خوابم از آغازِ غروب لیک آن هرزه علف‌ها که به دست ریشه‌کَن می‌کُنم از مزرعه، روز، می‌کَنَم‌ْشان شب در خواب، هنوز… خوابِ وجین‌گر؛ شاملو «هرزه‌علف‌ها» استعاره از افکار و امیال و آرزو‌هایی هستن که در طول روز سرکوب شدن و به ضمیر ناخودآگاه واپس‌رانی شدن. اما در هنگام خواب که ذهن انسان قدرت و آگاهیِ خودش رو از دست میده؛ این امیالِ سرکوب شده به شکل رویا بروز پیدا می‌کنن و خودی نشون میدن. به ساده ترین بیان، رویا زبانی است که ضمیر ناخودآگاهِ هر فرد برای مراوده با او به‌کار می‌برد. مطابق با نظریه‌ی روانکاوی، رویا دو وجه دارد: «محتوای آشکار» و «محتوای نهفته». محتوای آشکار همون تصاویری هستن که در خواب دیدیم و می‌تونیم اون‌هارو بیان کنیم. برای مثال دیدنِ خوابِ یک حیوان. محتوای نهفته‌ی رویا، معنا یا دلالتِ خوابی است که می‌بینیم که در واقع تصویرِ مُبَدَّل شده‌ی امیال ماست. برای مثال فردی که ناخودآگاهانه احساس می‌کند که پدر سخت‌گیر و اقتدارگرایی داشته و در کودکی هیچ‌گاه مجال نیافت مطابق میل خودش رفتار کند، ممکن است خواب ببیند که افسر پلیس او را هنگام رانندگی توقیف کرده و به علت نوع اتومبیلی که دارد (نه زیر پا گذاشتن قوانین رانندگی) جریمه می‌کند. این همان روش «جابجایی» در فرآیند «کار-رویا» است. دیگر تدبیرِ دخیل در فرآیند کار-رویا «ادغام» است. در این روش، ذهنِ ما دو یا چند تصویر را همزمان و بر روی یکدیگر در یک قاب نمایش می‌دهد. مثلا در مثال قبل، مامور پلیس می‌تواند همزمان هم پدرِ اقتدارگرا و هم رییسِ سخت‌گیر باشد و شاید ذهن، برخی از مشخصاتِ جسمانیِ پدر و رییس را همزمان با هم در یک شخص به‌کار گیرد. این رشته‌یِ اصولِ روانکاوی، سرِ دراز داره... . #پست_دهم #نقد_ادبی #نظریه_های_ادبی

‍ 🏛 ایران ❤️🤍💚 شاهنامه تنها متنی است که در آن به تفصیل و افتخار از ایران سخن رفته است. در متون دیگر جز به ندرت و اتفاق نام ایران را نمی‌بینیم. در بسیاری از متون معروف چون مثنوى، بوستان و گلستان سعدی یا دیوان حافظ، ابدا ذکری از ایران نیست. سعدی در حمله مغول نگران اقلیم پارس و کشور پارس است. مفهوم ایران گم شده بود. باری فقط در شاهنامه است که می خوانیم: «فتاده تن شاه ایران به خاک» و خواسته و ناخواسته اشکی از گوشهٔ چشم می‌رانیم. خسرو پرویز وقتی در حبس پسر نابکارش شیرویه گرفتار است، هنوز در فکر ایران است. یکی از اتهامات او این است که چرا بزرگان ایران را در مرزها مستقر کرده است. خسرو به شیرویه می‌گوید که همین درست است و تو هم بعد از من همین کار را ادامه بده و می‌گوید یکی از شاهان هند به نیای او انوشیروان نوشته بود که کشور بهشت آسای شما غبطه تمام همسایگان است. او ایران را به باغی خرم تشبیه می‌کند که همه می‌خواهند از دیوارهای آن بگذرند و وارد باغ شوند. در بندهشن (ص ۱۴۱) آمده است « هیون و ترک به بس شمار و بس درفش در ایرانشهر بتازند. این ایرانشهر آبادان خوشبوی را ویران کنند‌». باری خسرو به شیرویه می‌گوید آگاه باش:  که ایران چو باغی است خرم‌بهار شکفته همیشه گل کامگار پر از نرگس و نار و سیب و بهی  چو پالیز گردد ز مردم تهی سپرغم یکایک زبن برکنند  همه شاخ نار و بهی بشکنند  سپاه و سليح است دیوار اوی به پرچینش بر، نیزه‌ها خار اوی  اگر بفگنی خیره دیوار باغ  چه باغ و چه دشت و چه دریا چه راغ  نگر تا تو دیوار او نفگنی  دل و پشت ایرانیان نشکنی  کزان پس بود غارت و تاختن  خروش سواران و کين آختن  زن و کودک و بوم ایرانیان  به اندیشه بد منه در میان  اما سالی چند از مرگ خسرو پرویز نمی‌گذرد که این باغ خرم بهار به ریگستان سرزمین‌های حجاز وصل می‌شود و دل و پشت ایرانیان برای همیشه شکسته می‌ماند. منبع؛ شـاهِ نامـه ها، سیروس شمیسا، نشر هرمس، فصل چهارم(گریه آورها) صص ۱۳۰-۱۳۱.

آقا درِ مدرسه قفله😂

مثل اینکه باید بریم مدرسه👀

به‌نامِ خداوند جان و خرد ‌ نظریه‌های ادبی - قسمتِ نُهم اصول و مفروضاتِ بنیادینِ روانکاوی: ✅انسان، دارایِ بُعدی ناخودآگاه است: روانکاوی، تصویرِ دیرینه‌ی انسان به منزله‌ی موجودی خِرَدورز و مسلط بر خویشتن را واژگون کرد. از گذشته تا امروز، انسان همواره موجودی دارای عقل و خِرَد محسوب می‌شد؛ اوجِ این نگرش در فلسفه‌ی دکارت بود که گفت: «من می‌اندیشم؛ پس هستم» اما روانکاوی این تصور را به چالش کشید. مطابق با نظریه‌ی روانکاوی، ذهن انسان از سه بخشِ «ضمیرِ آگاه»، «ضمیرِ پیشاآگاه» و «ضمیرِ ناخودآگاه» تشکیل شده است. ☑️ضمیرِ آگاه: ضمیرِ آگاه کوچکترین بخشِ ذهن انسانه که بخشِ آگاهانه‌ی ذهنِ ما رو تشکیل میده. در واقع هر چیزی که از جهانِ اطراف‌مون می‌دونیم، در ضمیرِ آگاه قرار داره. مثلِ درک صداها و تصویر‌ها و شناختِ افراد و مکان‌ها و حتی برخی از خاطرات، احساسات و هیجاناتی که به راحتی یادمون میاد رو شامل میشه. ☑️ضمیرِ پیشاآگاه: ضمیرِ پیشاآگاه محتوای ذهنی‌ای رو در خودش جای میده که مربوط به گذشته‌های نه چندان دور هستن. برای مثال خاطرات که حالتی نهفته دارند و یه جورایی آماده به کار یا آماده‌ی به‌یاد‌آورده شدن هستن و منشأ اضطرابِ ما نیستن و به همین دلیل به راحتی می‌تونن یادآوری بشن. با یه مثال ساده‌ متوجه فرقِ ضمیرِ آگاه و پیشاآگاه می‌شیم: فرض کنید الان دارید این متن رو می‌خونید و می‌دونید که دارید نقدِ ادبی می‌خونید، این دونستنِ شما ناشی از ضمیرِ آگاهِ شماست. حالا اگه بپرسم: موضوعِ هفته‌ی قبلِ نقدِ ادبی چی بود؟ اونایی که مطالب رو دنبال می‌کنن و خوندن، می‌دونن که ملاحضاتِ کلیِ روانکاوی رو توضیح دادیم و این به‌یادآوری رو مدیونِ ضمیرِ پیشاآگاهِ خودمون هستیم. خب تا اینجا مشخص شد که ضمیر آگاه و پیشاآگاه با هم دشمنی ندارن و یه جورایی با هم همکاری می‌کنن. ☑️ضمیرِ ناخودآگاه: شاید باورش سخت باشه ولی بزرگترین قسمتِ ذهنِ ما ضمیرِ ناخودآگاه هست. ذهنِ ما هر خاطره، احساس، عاطفه، تجربه و خلاصه هر چیزی رو که بخواد به هر دلیلی پنهان نگه داره و دیگه یادآوری نکنه، به سیاه‌چاله‌ی ذهن که همون ضمیر ناخودآگاه هست، می‌فرسته و اونجا زندانی می‌کنه. (https://t.me/saayehroshan08/262) فروید، برای درکِ قدرت و عظمتِ ضمیر ناخودآگاه، ذهن رو به یه کوهِ یخِ شناور تشبیه می‌کنه: مقداری از کوهِ یخ که روی آب دیده میشه، همون ضمیرِ آگاهِ ماست. اگه دقت کنیم؛ مقداری از بدنه‌ی کوهِ یخ رو زیر آب می‌بینیم که در واقع ضمیرِ پیشاآگاهِ ذهنه. اما بخشِ خیلی بزرگی از کوهِ یخ در زیر آب هست که اصلا دیده نمیشه. این همون ضمیرِ ناخودآگاه ماست که تا قبل از فروید ناشناخته مونده بود در حالی که هدایتِ بخشِ قابل توجهی از رفتار ما رو به عهده داره. ❗️نکته مهم: معمولا فروید رو کاشف ضمیرناخودآگاه می‌دونن اما درست نیست؛ قبل از فروید، فیلسوفانی مثل شوپنهاور و نیچه در مورد بُعدِ ناپیدایِ انسان صحبت‌هایی رو مطرح کرده بودن. خودِ فروید هم شاعران رو کاشف واقعیِ ضمیرناخودآگاه می‌دونست. در واقع نوآوری فروید این بود که اصطلاحاتی رو برای توصیف و روش‌های نظام‌مندی رو برای بررسی فرآیند‌های ضمیر ناخودآگاه، ابداع کرد. این رشته‌یِ اصولِ روانکاوی، سرِ دراز داره... . #پست_نهم #نقد_ادبی #نظریه_های_ادبی

با دو صد فکر، نیاید به زبانم یک حرف بس‌که در کنجِ خموشی سخن از یادم رفت...

طغرای مشهدی

چرا ز هم بگريزيم، راهمان که يکي‌ست سکوتمان، غممان، اشک و آهمان که یکی‌ست چرا ز هم بگریزیم؟ دستِ کم یک عمر مسيرِ ميکده و خانقاه‌مان که يکی‌ست تو گر سپيدیِ روزی و من، سياهیِ شب هنوز گردشِ خورشيد و ماه‌مان که يکی‌ست تو از سلاله ليلی من از تبارِ جنون اگر نه مثلِ هميم، اشتباه‌مان که يکی‌ست من و تو هر دو به ديوار و مرز معترضيم چرا دو توده‌ی آتش؟ گناه‌مان که يکی‌ست اگر چه رابطه‌هامان کمی کدر شده است چه باک؟ حرف و حدیثِ نگاه‌مان که یکی‌ست

محمد سلمانی

حتی حیوانات هم زبانِ محبت رو می‌فهمن ۲.... فرنگیسِ عزیزم❤️‍🔥

حتی حیوانات هم زبانِ محبت رو می‌فهمن...

به‌نام خداوند جان و خرد ‌ نظریه‌های ادبی - قسمتِ هشتم در این قسمت به بررسی نظریه‌ی روانکاوی می‌پردازیم: ✅ملاحظات کلی درباره‌ی روانکاوی: روانکاوی عنوانی است که بنیانگذارِ این نظریه «زیگموند فروید» در سال ۱۸۹۶ برای نامیدنِ روشِ ابداعيِ خود در درمان اختلال‌های روانی و بیماری‌های روان‌تنی به کار برد، هر چند که باید افزود روانکاوی به نظریه‌پردازی فروید محدود نماند و از اوایلِ قرن بیستم تا به امروز با نظریه‌های تکمیلیِ شاگردان و پیروان او بسط و گسترش فراوانی پیدا کرده است. توصیف عام روانکاوی به منزله‌ی شیوه‌ای از درمان، بلافاصله این پرسش را به ذهن خواننده‌ی علاقه‌مند به نقد ادبی متبادر می‌کند که اگر روانکاوی روشی برای درمان بیماری است آنگاه چه نسبتی بین این نظریه و مطالعات نقادانه‌ی ادبیات می‌توان برقرار کرد؟ شکل دیگری از این پرسش می‌تواند بدین قرار باشد: چرا پژوهشگران و دست اندرکاران نقد ادبی باید با نظریه‌ای آشنا شوند که در اصل نه به منظور تحلیل ادبیات بلکه برای اهدافی دیگر در حوزه‌ی سلامتِ تن و روان ابداع شده است؟ در پاسخ باید گفت: مفاهیمِ بنیادینِ روانکاوی بر اساس و با ارجاع به ادبیات شکل گرفته‌اند. فروید، آشنایی عمیقی با شاهکارهای ادبی جهان داشت و در آثارش بارها به نمایشنامه های شکسپیر، رمان‌های داستایفسکی، اشعار گوته و آثار سایر ادبای برجسته استناد می‌کرد. او در سال ۱۹۰۶ در نوشتاری با عنوانِ «اداءِ سهمی به یک پرسشنامه درباره‌ی مطالعه» از اشعار و نمایشنامه‌های هومر، سوفوکل، گوته و شکسپیر به عنوان درخشان‌ترین آثار ادبی نام برد. درواقع ادبیات الهام بخش نظریه‌های فروید درباره‌ ساختارِ شخصیتِ انسان بود و او برای سنجش یا اثباتِ دیدگاه هایش غالباً از شخصیت‌های آثار ادبی مثال می‌آورد، از اُدیپ در نمایشنامه‌ی اُدیب شهریار نوشته‌ی سوفوکل گرفته تا هملت در نمایشنامه‌ای به همین نام از شکسپیر، راسکلنیکف در رمان جنایت و مکافات نوشته‌ی داستایفسکی و ناتانائل در داستان آقاشنی نوشته‌ی هوفمان. فروید اعتقاد داشت: بسیاری از یافته‌های او درباره‌یِ روانِ انسان، پیشتر در رفتار شخصیت‌های آثار ادبی به نمایش گذاشته شده‌اند و از این رو باید ادبیات را به منزله‌ی مجموعه‌ای از شواهد و قرائنی که بر نظریه‌ی روانکاوی صحه می‌گذارند، به دقت خواند و تحلیل کرد. نخستین کسی که به این موضوعات توجه عميقی نشان داد؛ فيلسوفِ يونانِ باستان، ارسطو بود که بیش از دوهزار و سیصد سال پیش در رساله‌ای به نامِ «شعر شناسی» مفهومِ روان پالایی را مطرح کرد. وی در این رساله استدلال کرد که تماشای نمایشِ تراژیک یا خواندنِ داستانِ تراژیک باعثِ روان پالایی (کاتارسیس) در تماشاگر یا خواننده می‌شود. به این معنا که مواجهه‌ی تماشاگر با سرنوشت غم‌بارِ شخصیتِ اصلیِ نمایش، آمیزه‌ای از هراس و ترحم در او بر می‌انگیزد. تماشاگر با دیدنِ این که شخصیتِ تراژیک چگونه بر اثر اشتباه در قضاوت‌هایش، یا میدان دادن به امیالِ ویرانگرانه‌اش، به عاقبتی مصیبت‌بار گرفتار می‌شود، از خطای مشابهی که خود ممکن است مرتکب شود، می‌هراسد و در عینِ حال با قهرمانِ تراژیک احساس همدردی نیز می‌کند. به اعتقادِ ارسطو، جمعِ این دو احساس (هراس و ترحم) روانِ تماشاگرِ نمایش را از امیال و تمایلات ویرانگرانه تصفیه می‌کند. علاوه‌بر «روان‌پالایی»، ارسطو یکی دیگر از عناصر تراژدی را «وقوف» یا «بازشناخت» می‌نامد که قهرمانِ تراژیک در پایانِ نمایش به موضوعی آگاهی پیدا می‌کند که تا آن زمان از آن بی‌اطلاع بود، اما تمامِ مصیبت‌های زندگی‌اش در واقع از ندانستنِ همان موضوع سرچشمه گرفته است. برای مثال در نمایشنامه اُدیپ شهریار این وقوف زمانی رخ می‌دهد که ادیپ به ازدواج نادانسته خود با مادر و به قتل رساندن نادانسته‌ی پدرِ خویش پی می‌برد. به همین دلیل ارسطو، «بازشناخت» را «گذار از نادانستگی به دانستگی» می‌نامد، گذاری که چشمان قهرمان تراژیک را بر روی حقیقتی تلخ مربوط به رویدادی در گذشته می‌گشاید و رابطه‌ی او با دیگران را عوض می‌کند. در قسمت بعد، اصول و مفروضات بنیادین روانکاوی رو بررسی خواهیم کرد. #پست_هشتم #نقد_ادبی #نظریه_های_ادبی

ز روزِ گذرکردن اندیشه کن پرستیدنِ دادگر پیشه کن

فردوسی

نظامیِ عروضی در چهار‌مقاله درباره ارزش ادبی شاهنامه می‌نویسد: «و الحق هیچ باقی نگذاشت و سخن را به آسمانِ علیین برد و در عذوبت، به ماءِ معین رسانید و کدام طبع را قدرتِ آن باشد که سخن را بدین درجه رساند که او رسانیده است؟» سپس در نقد قطعه‌ای از شاهنامه می‌نویسد: «من در عجم سخنی بدین فصاحت نمی‌بینم و در بسیاری از سخنِ عرب هم»

مقدمه‌ی شاهنامه؛ تصحیحِ مرحوم استاد خالقی‌مطلق

به‌نام خداوند جان و خرد ‌ نظریه‌های ادبی - قسمت هفتم ✅مزیت‌ها و محدودیت‌های فرمالیسم: «فرمالیسم» تاثیر به‌سزایی در نقد ادبی گذاشته است که همچنان باقی‌ست. اصطلاحاتِ «مغالطه‌ی نیت»، «نقد عملی»، «قرائت تنگاتنگ»، «شکل» و «ساختار» بخشی از مصطلحات نظریه و نقد فرمالیستی‌اند که اکنون به میراث ماندگارِ این رویکرد تبدیل شده‌اند. ☑️فرمالیسم را به سهولت می‌توان آموخت و به‌کار بَست. ☑️نقد فرمالیستی رویکردی است که اعتماد به نفس دانشجویان و پژوهشگران ادبی را زیاد می‌کند: در گذشته مدرس سنتی ادبیات با توضیحات مبسوطی که درباره‌ی رویدادهای تاریخی یا اصول و مفروضات نحله‌های فلسفی و فکری می‌داد، حسی از اقتدار استاد بر می‌انگیخت که اعتماد دانشجویان به توانایی خودشان در فهم آثار ادبی را تضعیف می‌کرد. متقابلاً فرمالیسم با ترویج این دیدگاه که دانشجوی ادبیات قادر است با قرائت تنگاتنگ متن، دور نشدن از خود متن و تحلیل دقیق فرایندهای معناسازانه‌ای که در آن به کار رفته‌اند، به معنای آثار ادبی پی ببرد این باور را تقویت می‌کند که می‌توان این آثار را خواند و فهمید بی آن که به دانش فرامتنی گسترده ای نیاز باشد. ☑️دقیق و تحلیلی خواندن متون ادبی را مدیون فرمالیسم هستیم: در روش‌های قديميِ مطالعاتِ ادبی، شاعران و نویسندگان صرفاً تحسین می شدند، یا - در بهترین حالت - آثار ایشان بازگویی و برحسبِ نظامی ارزش گذارانه، درجه‌بندی می شدند. حال آن که فرمالیسم با روی گرداندن از زندگینامه و نیتِ مؤلف و نیز با احتراز از فروکاستنِ آثار ادبی به گنجینه‌هایی پر از دستورالعمل‌های اخلاق‌آموزانه، توجهِ دست اندرکاران مطالعات ادبی را به لزوم کاوش در معانی این متون از راه تحلیل های موشکافانه جلب کرد. ✅محدودیت‌ها ☑️فرمالیسم جنبه های ایدئولوژیک متن را نادیده می گیرد: برخلافِ نقدِ فمینیستی یا نقدِ مارکسیستی یا نقدِ تاریخ گرایانه‌ی نوین، فرمالیسم توجهی به معادلات قدرت یا ایدئولوژی مستتر در متن ندارد. البته این نظریات وجه اشتراکیِ مهمی با فرمالیسم دارند، هر سه‌ی این رویکردها زندگینامه و نیتِ مؤلف را موضوعاتی نامرتبط با نقدِ ادبی قلمداد می‌کنند، همچنان که ساختار گرایان، روایت شناسان، پساساختار گرایان و پسامدرنیست‌ها نیز همین طور، اما به رغم این وجه اشتراک رویکردهای یاد شده، فرمالیسم را متهم به بی توجهی به دلالت‌های ایدئولوژیکِ متون ادبی می‌کنند. از نظرِ این منتقدان، هر متنی خواه، ناخواه کشاکش‌های ایدئولوژیک در زمانه‌ی خود را باز می‌تاباند و لذا اصرار فرمالیست‌ها بر نقد ادبیات فارغ از زمینه‌ی تاریخی آن در واقع متن را در خلا قرار می‌دهد. ☑️فرمالیست ها چنان به بررسی صناعات متن اولویت می‌دهند که از جنبه‌های انسانی متون ادبی غافل می‌مانند: هر متنی تفسیری بر وجهی از وجوه پیچیده‌ی زندگی است و نقدی که پرداختن به این وجوه را از دایره‌ی ملاحظات خود بیرون بداند، عملاً به کارکرد اصلی ادبیات بی توجهی کرده است. زندگی اجتماعی مشحون از انواع و اقسام کشمکش‌هاست ایضاً حیات دروني انسان تحت تأثیر تعارض‌هایی است که از فرهنگ و روابط اجتماعی سرچشمه می‌گیرند. فرمالیست‌ها توجه شان را چنان به متن و ویژگی‌های درون بنیاد آن متمرکز می‌کنند که گویی این کشمکش‌ها و تعارض‌ها وجود ندارند یا مهم نیستند. ☑️توانمندی های فرمالیسم برای نقد متون و ژانرهای مختلف، یکسان نیست و برخی از انواع ادبی را نمی‌توان به سهولتِ بقیه با این رویکرد نقد کرد: در حوزه ی شعر، اشعارِ غنایی را که معمولاً کوتاه ترند و زبانی آکنده از صنایع بدیع و لفظی دارند به‌مراتب راحت‌تر از اشعار حماسی که معمولاً طولانی ترند و زبان به کار رفته در آنها غلظت صناعی شعرهای غنایی را ندارد می‌توان از منظر فرمالیسم نقد کرد. در حوزه‌ی ادبیات داستانی نیز داستان کوتاه را که نه فقط زبان بلکه همچنین ساختاری بسیار فشرده دارد، بهتر از رمان می‌توان با رویکردی فرمالیستی نقد کرد. به طور کلی به نظر می‌رسد متون کوتاه‌تر مانند داستانِ کوتاه، راحت‌تر از سایر متون به نقد فرمالیستی تسلیم می‌شوند. با این حال متون مطول را نیز می‌توان با تمرکز بر وجهی خاص از وجوهِ صوری‌شان مثلاً تصویر پردازی یا شیوه‌ی روایت شدن داستان از منظر فرماليسم نقد کرد. ☑️ساختار گرایان، تأکیدِ فرمالیست‌ها بر بررسی جداگانه‌ی هر اثرِ ادبی بدون ارجاع به سایرِ متونِ ادبی و فرهنگی را نادرست می‌دانند: منتقدانِ فرمالیست هر متنی را منحصراً بر پایه‌ی شواهد موجود در خود همان متن می‌کاوند. می‌توان گفت از نظر آنان، متن هستنده‌ای یکتاست که حیاتش صرفاً موقوف به خودش است. در تباین با این دیدگاه فرمالیستی منتقدان ساختارگرا به کارکردهای کلان ادبیات نظر دارند و لذا هر متنی را همچون جزئی از اجزاء یک جمله وقتی معنادار می دانند که آن متن در کنار متون دیگر در نظر گرفته شود. #پست_هفتم #نقد_ادبی #نظریه_های_ادبی

‍ اسپین‌آف: صبح یک روز تابستانی بود. هفته قبل سری کوتاه به مادربزرگ زده بودم و هوسم برای خوردنِ نان محلی با پنیر تالشی را برایش گفته بودم. قول داد که «رو جان، ام بار که اومیرَ چمه وَر، ترا دَسَ نون سازم» (عزیزم، این‌بار که اومدی پیشم، برات نون دستی درست می‌کنم). یک هفته‌ی تمام این فکر توی سرم بود که قبلِ رفتن، حتما با خودم پنیر تالشی بخرم و ببرم تا از این غذای بهشتی بی‌نصیب نمونم... خلاصه دوشنبه‌ی موعود فرا رسید و من شاد و شنگول و خوشحال و خندون، رفتم به خونه‌ی مادربزرگ جون. دیشبش را در تلار (ایوان) خوابیدیم؛ صدای پشه‌ها وقتی می‌اومدن کنار گوشم و وز وز می‌کردن، مثل موتور گازی‌های قدیمی بود. موش‌ها از دمِ غروب ضیافت‌شان را بالای درخت‌های گردو شروع کرده بودند. تازه شانس آوردیم که گرازها به سمت باغ نیامدند و سگ‌ها دنبالشان نکردند، وگرنه تا صبح خبری از خواب نبود. نمی‌دانم خانه مادربزرگ چه دارد - یا حتی شاید چه ندارد - که آدم در اینجا دو برابر غذا می‌خورد؛ مخصوصا اگر فسنجان با گوشتِ خروسِ محلی باشد. تازه بعد از کلی شکم‌باره‌گی و تا خرخره خوردن، معقتد است که با آن‌ها تعارف دارم و احتمالا رژیم هستم و کلی هم لاغر شده‌ام!!! ۸ صبح با نورِ خورشیدی که به چشمم می‌تابید، بیدارم شدم، پانته‌آ و آریانا خانه را گذاشته بودند روی سرشان و از این سویِ تلار به آن سو می‌دویدند؛ انگار برای مسابقات المپیک تمرین می‌کنند. بیشتر که دقت کردم دیدم خبری از مامان و خاله‌ها و مادربزرگ نیست. فهمیدم که بعلههه قول مادربزرگ در حال عملی شدن است و همه رفتند تا به مادربزرگ کمک کنند. خمیر را ساعت پنج و نیم صبح گرفته بود و حالا داشت می‌پخت. تنور خیلی داغ بود و مادربزرگ که پوست‌کلفتی بود برای خودش، دستش را می‌برد داخل تنور و نان‌هارا می‌چسباند. ادامه در ویدیو