سازِ نوروز

به سر دارم هوای تُرک ِ شوخی، فتنه‌بنیادی که تیغ‌اش شاخ‌ِ گلریز است و تیرش سروِ آزادی. بیدل دهلوی https://t.me/saznorooz

زاهدی گر می‌خَرَد عُقبی به تَقوی، گو بِخَر لاابالی را، سر و سودای این بازار نیست. سلمان ساوجی https://t.me/saznorooz

وزن شعر: مُفتَعِلُن مَفاعِلُن مفتعلن مفاعلن تاب ِ بنفشه می‌دهد طرّه‌ی مُشک‌سای تو پرده‌ی غنچه می‌دَرَد خنده‌ی دل‌گشای تو ای گلِ خوش‌نسیم ِ من، بلبلِ خویش را مسوز کز سرِ صدق می‌کند شب همه شب دعای تو خوش چمنی‌ست عارض‌ات، خاصه که در بهارِ حُسن حافظ ِ خوش‌کلام شد؛ مرغِ سخن‌سرایِ تو. حافظ https://t.me/saznorooz

وزن شعر: مَفاعیلُن مفاعیلن فعولن نخستین باده که اندر جام کردند ز چشم ِ مست ِ ساقی وام کردند چو با خود یافتند اهلِ طرب را شراب بی‌خودی در جام کردند لب ِ مِی‌گونِ جانان، جام در داد شراب ِ عاشقان‌اش نام کردند ز بهرِ صید ِ دل‌های جهان‌ای کمند ِ زلف ِ خوبان دام کردند به گیتی هر کجا درد ِ دلی بود به هم کردند و عشق‌اش نام کردند سرل زُلف ِ بُتان آرام نگرفت ز بس دل‌ها که بی‌آرام کردند چو گوی حُسن در میدان فکندند به یک جولان دو عالم رام کردند ز بهرِ نَقلِ مستان از لب و چشم مُهیّا پسته و بادام کردند از آن لب، در خورِ صد آفرین است نصیب ِ بی‌دلان دُشنام کردند به مجلس، نیک و بد را جای دادند به جامی کارِ خاص و عام کردند به غمزه، صد سخن با جان بگفتند به دل، ز ابرو دو صد پیغام کردند جمالِ خویش‌تن را جلوه دادند به یک جلوه دو عالم رام کردند دلی را تا به دست آرند، هر دَم سر زلفینِ خود را دام کردند نهان با مَحرمی رازی بگفتند جهان‌ای را از آن اعلام کردند چو خود کردند رازِ خویش‌تن فاش عراقی را چرا بدنام کردند؟  عراقی https://t.me/saznorooz

وزن شعر: مَفاعِلُن فَعَلاتُن مَفاعِلن فَعِلُن چو بشنوی سخن اهلِ دل مگو که خطاست سخن‌شناس نه‌ای دلبرا خطا اینجاست (درآمد و کرشمه) در اندرون منِ خسته‌دل ندانم کیست که من خموش‌ام و او در فغان و در غوغاست (رهاوی) حافظ https://t.me/saznorooz

در میانِ باغ و در طرف ِ چمن بلبلی می‌گفت با جفتی سخن ما ز سرمای زمستان رَسته‌ایم دل به امید ِ گلستان بسته‌ایم در دهانِ بُلبلک بود این سخن باشکی آمد ربودش در دهن در دهان باش می‌گفت این سخن "عمرِ کوته بین و امید ِ کهن". بیژن ترقی https://t.me/saznorooz

🔵 چرا یادگیری "ردیف"‌(های) موسیقی کلاسیک ایران اهمیت دارد؟ 🟠 در نظر بگیرید که کسی می‌خواهد شاعر شود و بر فرض در حوزه‌ی شعر کلاسیک ایران "غزل‌" بگوید. اگر از استادی راه‌نمایی بخواهد، چنین می‌شنود: "که برو غزلیات سعدی، حافظ، مولوی، بیدل، عطار و سنایی را بخوان". در واقع این اسامی، سُراینده‌گان نمونه‌های عالی غزل کلاسیک فارسی هستند که از دل بیت بیت ِ آثارشان می‌توان پی به فنون و رموز کار غزل برد. یک سوالِ مهم: آیا همه‌ی غزل‌ فارسی به همین چند شاعر ختم می‌شود؟ و تمام غزلیات ما را این بزرگان سُروده‌اند؟ پاسخ مشخص است: خیر. شخص ِ جویای موضوع با خواندن و بررسی این نمونه‌ها با رازها و ظرافت‌های غزلِ فارسی آشنا می‌شود و باقی ماجرا.... 🟣 حال برای اینکه دستور زبان، و راه‌ و‌ رسم موسیقی کلاسیک ایرانی را یاد بگیریم باید عالی‌ترین نمونه‌های آن را گوش دهیم و بنوازیم تا چند و چون مطلب دست‌مان بیاید. از این جهت ردیف‌های موسیقی کلاسیک ایران همانند اشعار بزرگان شعر فارسی، بخشی از نمونه‌های عالی موسیقی ما هستند. در نتیجه دانستن ردیف برای نوازنده و آوازخوان از اهمیت بالایی برخورد است و در اساس باید چراغِ راه در نظر گرفته شود. 🟢 در قرن اخیر با توجه به پیشرفت‌های حوزه‌ی ثبت و ضبط، و اختراع رادیو و در پی آن فراگیر شدن و در دسترس‌بودنِ تکنولوژی ضبط و پخش، نوازنده‌گان و آوازخوانانِ برجسته‌ مانند گذشته به دنبال تدوین ردیف نبوده و مجموع‌ اجراهای‌شان را به مثابه‌ی ردیف خود می‌دانند: اجراهای غلام‌حسین بنان، جلیل شهناز، فرهنگ شریف، محمدرضا لطفی، علی اصغر بهاری و... . البته کسانی مانند: ابوالحسن صبا، مرتضی نی‌داوود، سعید هرمزی، یوسف فروتن، فرامرز پایور، حسن کسایی و محمدرضا شجریان هم خلاف بقیه ردیف‌های خود را (با اهداف متفاوتی) تهیه و تدوین کرده‌اند. 🟡 این سال‌ها در فضای مجازی هر "نادرستی" را درست جا می‌زنند برای مثال دو دسته‌ی پیرامون ردیف نظرات مشعشعِ خود را دائماً می‌پراکنند: اول آن‌هایی که ردیف را وحی مُنزل می‌دانند و غیر ردیف را باطل می‌شمارند. این گروه بهره‌ای از خَلق و ابداع نبرده‌ و طوطی‌صفت‌اند و به کار تقلید می‌آیند و در لایه‌ی زیرین ماجرا، ردیف برای‌شان "ُدُکّان" است. امّا گروه دوم ساده‌انگارند و دانستن و یادگیری ردیف را بی‌هوده می‌پندارند. و از بزرگان موسیقی ما به جعل نقل می‌کنند. برای نمونه از "حسن کسایی" استاد برجسته‌ی نی جملاتی بریده و تدوین‌شده جور می‌کنند و تحویل مخاطب می‌دهند. انگاری روی حافظه‌ی ضعیف و شمّ غیر انتقادی مخاطب حساب کرده‌اند. اگر حسن کسایی چنین گفته (و مخالف ردیف بوده؟!!) پس چرا ایشان دو ردیف مفصل سازی (برای نی) و آوازی (برای آواز و سه‌تار) به یادگار گذاشته‌؟!! دُم ِ خروس‌شان آنجا بیرون می‌زند که از قضا این ردیف‌ها دو نسخه‌ی اجرایی دارد: یکی پیش از انقلاب ۵۷ (ضبط شده در رادیو اصفهان)، و دیگری اجرا و ضبط دهه‌ی ۸۰ خورشیدی. از قولِ خیام باید گفت: "که ای بی‌خبران راه نه آن است و نه این"... 🔴 ردیف‌های موسیقی کلاسیک ایران میراث فرهنگی ما هستند و از طرفی هم‌چنان کارکرد خود را دارند. امّا نه "آیات آسمانی‌اند!" و نه "چیزهایی بی‌فایده!"... https://t.me/saznorooz

تحلیلِ ساز و آواز بیات اصفهان وزن شعر: مُستَفعِلُن مستفعلن مستفعلن مستفعلن ای دل‌برِ زیبای من، ای سروِ خوش بالای من لعلِ لب‌ات صَهبای من، آن دل که بردی باز دِه (جمله‌ی اول بیات شیراز) اُفتاده‌ام در کوی تو، پیچیده‌ام بر موی تو مست ِ رُخِ نیکوی تو، آن دل که بردی باز دِه. (جمله‌ی دوم بیات شیراز و فرود) منسوب به مولوی 🔴 در ردیف‌های آوازی "بیات شیراز" یکی از گوشه‌های آواز بیات اصفهان است. امّا در موسیقی آذربایجان باکو، به بیات اصفهان؛ بیات شیراز گویند. https://t.me/saznorooz