سازِ نوروز

درآمد در لغت‌نامه‌ی دهخدا پیرامون واژه‌ی "درآمد" آمده است: "درآمدن، داخل‌شدن ... افتتاح‌کردن، شروع‌کردن"، و اینگونه است که با گوشه‌ی "درآمد" هر دستگاه یا آوازی فتحِ باب می‌شود. فرصت‌‌الدوله شیرازی در کتاب ِ "بُحورالحان می‌نویسد: "این‌که می‌گویند درآمد، مقصود شروع به زمینه‌ی همان دستگاه است. مثل این است که درآمد عَلم شده باشد برای لحنی که ابتدا در آن دستگاه شروع می‌شود." این‌گونه است که گوشه‌ی "درآمد" هویت ِ هر دستگاه یا آواز به حساب می‌آید. وقتی گفته می‌شود دستگاه چهارگاه، منظور کلّیت آن است با در نظر گرفتن همه‌ی گوشه‌ها، باری مشخصاً گوشه‌ی "درآمد" سمبل آن در نظر گرفته می‌شود. البته روایت است که عبدالله دوامی (ردیف‌دان) برای آغازیدنِ هر گوشه‌ی مهمی، از لفظ "درآمد کن" استفاده می‌کرده است، برای نمونه: "دلکش رو درآمد کُن، شهناز رو درآمد کُن و..." که بی‌مسمّا نبوده. در اجرای ردیفی (چه با ساز و چه آواز) رسم بر این نیست که با درآمد شروع شود امّا در اجراهای آزادتر چنین قیدی وجود ندارد گرچه این سنّت‌شکنی‌ هم چندان معمول نیست و به وفور دیده نمی‌شود. https://t.me/saznorooz

تحلیلِ ساز و آواز بیات ترک (۲) وزن شعر: مفعولُ فاعلاتُ مفاعیلُ فاعِلُن ز آن سوی بحرِ آتش اگر خوانی‌ام به لطف رفتن به روی آتش‌ام از آب خوش‌تر است (شکسته) ز آب ِ روان و سبزه و صحرا و لاله‌زار با من مگو که چشم در اَحباب خوش‌تر است (شکسته) سعدی دگر به گوشه‌ی وحدت نمی‌رود خلوت خوش است و صحبت ِ اَصحاب خوش‌تر است (فرود، درآمد) سعدی https://t.me/saznorooz

تحلیلِ ساز و آواز بیات ترک وزن شعر: مفعولُ فاعلاتُ مفاعیلُ فاعِلُن چشم‌ات خوش است و بر اثرِ خواب خوش‌تر است طعم ِ دهان‌ات از شِکرِ ناب خوش‌تر است (درآمد) زنهار از آن تبسّم شیرین که می‌کنی کز خنده‌ی شکوفه‌ی سیراب خوش‌تر است (درآمد) شمعی به پیش روی تو گفتم که برکَنَم حاجت به شمع نیست که مهتاب خوش‌تر است (دشتی) دوش آرزوی خواب خوش‌ام بود یک زمان امشب نظر به روی تو از خواب خوش‌تر است (دشتی و فرود به بیات ترک) سعدی https://t.me/saznorooz

نگاه ِ مست ِ چشمان تو ارزانی بی‌دَردان که من دنیای دَردم عاشق‌آزاری دلم خواهد غم ِ عشقی کرامت کرده‌ای جان و دل ما را که حق‌نشناس‌ام ار یک ذرّه غم‌خواری دل‌ام خواهد. یزدان‌بخش قهرمان https://t.me/saznorooz

گنجِ حُسنِ دگران را چه کنم بی رخ تو؟ من برای تو خراب‌ام، تو برای دگران. هلالی جغتایی https://t.me/saznorooz

به سر دارم هوای تُرک ِ شوخی، فتنه‌بنیادی که تیغ‌اش شاخ‌ِ گلریز است و تیرش سروِ آزادی. بیدل دهلوی https://t.me/saznorooz

زاهدی گر می‌خَرَد عُقبی به تَقوی، گو بِخَر لاابالی را، سر و سودای این بازار نیست. سلمان ساوجی https://t.me/saznorooz

وزن شعر: مُفتَعِلُن مَفاعِلُن مفتعلن مفاعلن تاب ِ بنفشه می‌دهد طرّه‌ی مُشک‌سای تو پرده‌ی غنچه می‌دَرَد خنده‌ی دل‌گشای تو ای گلِ خوش‌نسیم ِ من، بلبلِ خویش را مسوز کز سرِ صدق می‌کند شب همه شب دعای تو خوش چمنی‌ست عارض‌ات، خاصه که در بهارِ حُسن حافظ ِ خوش‌کلام شد؛ مرغِ سخن‌سرایِ تو. حافظ https://t.me/saznorooz

وزن شعر: مَفاعیلُن مفاعیلن فعولن نخستین باده که اندر جام کردند ز چشم ِ مست ِ ساقی وام کردند چو با خود یافتند اهلِ طرب را شراب بی‌خودی در جام کردند لب ِ مِی‌گونِ جانان، جام در داد شراب ِ عاشقان‌اش نام کردند ز بهرِ صید ِ دل‌های جهان‌ای کمند ِ زلف ِ خوبان دام کردند به گیتی هر کجا درد ِ دلی بود به هم کردند و عشق‌اش نام کردند سرل زُلف ِ بُتان آرام نگرفت ز بس دل‌ها که بی‌آرام کردند چو گوی حُسن در میدان فکندند به یک جولان دو عالم رام کردند ز بهرِ نَقلِ مستان از لب و چشم مُهیّا پسته و بادام کردند از آن لب، در خورِ صد آفرین است نصیب ِ بی‌دلان دُشنام کردند به مجلس، نیک و بد را جای دادند به جامی کارِ خاص و عام کردند به غمزه، صد سخن با جان بگفتند به دل، ز ابرو دو صد پیغام کردند جمالِ خویش‌تن را جلوه دادند به یک جلوه دو عالم رام کردند دلی را تا به دست آرند، هر دَم سر زلفینِ خود را دام کردند نهان با مَحرمی رازی بگفتند جهان‌ای را از آن اعلام کردند چو خود کردند رازِ خویش‌تن فاش عراقی را چرا بدنام کردند؟  عراقی https://t.me/saznorooz