𝐀𝐛𝐝𝐢𝐬𝐚 𝐃𝐞𝐟𝐚𝐫
前往频道在 Telegram
የውይይት ግሩፓችንን ይቀላቀሉ @AAbbddiissaa በግል ልትጽፉልኝ ለምትፈልጉ @AbdisaDefar የኃይለኞች ፈጣሪ ; በአብዲሳ ደፋር, ሙሉ ትረካ https://youtu.be/BkocwxjXMs4
显示更多7 081
订阅者
-424 小时
-237 天
-11630 天
帖子存档
7 081
በመቀጠል ጠባቂዎቹ እንደ ጥሩ ዉሻ መሆን አለባቸዉ ይላል፤ ይህ ምን ማለት እንደሆነም ሶቅራጠስ ሲያብራራ እንዲህ ይላል...
ጠባቂ በተፈጥሮዉ ልክ ጥሩ ውሻ እንደሚያደርገው ንቁ ትኩረት ያለዉ፣ ፈጣን፣ ጠንካራ ወጣት መሆን አለበት። ደፋር ለመሆን ደሞ የማይበገር መንፈስ ያስፈልጋል፤ ይህ ነብስን ሁሉ ፍርሃት አልባ እና የማትሸነፍ ያደርጋል። ጥሩ ውሾች ለሚያውቋቸው እጅግ ገር፣ ለማያውቋቸው ተቃራኒ ናቸው። ስለዚህ ጥምረቱ ከተፈጥሮ ጋር የሚቃረን አይደለም። ውሻ ማንንም የሚለየው በማወቅና በአለማወቅ ብቻ ነው ፤ የሚያውቀውን ወዳጅ፣ የማያውቀውን ጠላት ይላል። ይህ እውቀትን መውደድ (philomathes) ነው፤ እውቀትን መውደድና ፍልስፍና ደሞ አንድ ናቸው። ስለዚህ ጥሩ ጠባቂ የማይበገር መንፈስ ያለዉ፣ ፈጣን፣ ጠንካራና ፈላስፋ መሆን አለበት።ከዚህ በመቀጠል ሶቅራጠስ እነዚህን ጠባቂዎች እንደዚህ ለማብቃት ሥልጠና እንደሚያስፈልጋቸዉ እና ሥልጠናዉ ምን አይነት መሆን እንዳለበት ይገልፃል... የሥልጠና ሥርዓቱም በጣም ጥንታዊ የሆነ ሥርዓት ነው ለአካል የአካል ሥልጠና ፤ ለነብስ ደሞ ሙዚቃ። ሙዚቃ ታሪኮችንም ይጨምራል እና ከአካል ሥልጠና ቀድሞ ይጀመራል። ታሪኮች ሁለት ዓይነት ናቸው፣ እውነትና ሐሰት ፤ ሥልጠናዉ ሁለቱንም ይጠቀማል፣ በመጀመሪያ ሐሰተኞቹን (ለልጆች የምንነግራቸው ታሪኮች በአብዛኛው ሐሰት ናቸው፣ ጥቂት እውነት አላቸው)። ይሄ ለምን አስፈላጊ እንደሆነ ሶቅራጠስ ሲያስረዳ እንዲህ ይላል...
የማንኛውም ሥራ መጀመሪያ እጅግ አስፈላጊ ነው፣ በተለይ ለስላሳና ወጣት ነገር ሲሆን ያኔ ነው ለመቅረጽ ቀላል የሚሆነዉ ። ስለዚህ ልጆች ማንም የፈለገውን እና የፈጠረውን ታሪክ እንዲሰሙ አንፈቅድም፤ ሲያድጉ በኋላ ሊይዟቸው ከሚገባው እምነት ተቃራኒ የሆነ እምነት በነብሳቸው እንዳይገባ። ተረት ተናጋሪዎችን መቆጣጠር የመጀመሪያው ሥራ ነው፤ ጥሩ ታሪክ ከሠሩ እንቀበላለን፣ ካልሆነ እንከለክላለን። ሞግዚቶችና እናቶችም የተፈቀዱትን ብቻ እንዲነግሩ እናሳምናለን።ሶቅራጠስ ቀጠል አርጎ ሆሜርና ሄሲዮድ የሚነግሯቸውን ታሪኮች ይነቅፋል። ዋናው ጥፋቱ ስለ አማልክትና ጀግኖች መጥፎ ምስል መፍጠር ነውም ይላል፤ ልክ ሥዕል ሰዓሊ ከሚስለው ነገር ጋር የማይመሳሰል ሥዕል እንደሚስል። ለምሳሌ ሄሲዮድ ስለ ኡራኖስ፣ ክሮኖስና ዜውስ የተናገረው ልጆች በአባቶቻቸው ላይ ማመፅና መቅጣትን የሚያበረታታ ነዉ። እውነት ቢሆኑ እንኳ በዝምታ መታለፍ ነበረባቸው፤ ለሞኞችና ለልጆች በቀላሉ መነገር የለባቸውም። አማልክት እርስ በርስ ሲዋጉ፣ ሲያሴሩ፣ ሲጣሉ የሚያሳዩ ታሪኮች... ለምሳሌ ሄራ በልጇ ስትታሰር፣ ሄፋይስቶስ ከሰማይ ሲጣል ምናምን በከተማዋ መነገር የለባቸውም፤ በምሳሌም ሆነ ያለምሳሌ። ልጆች እና ታዳጊዎች ምሳሌያዊና ቀጥተኛ ትርጉምን መለየት ስለማይችሉ በዚያ ዕድሜ የሚይዙትን እምነት ለመደምሰስ ከባድ ነዉ። የዚህ አላማም ዜጎች ማንም ዜጋ ሌላውን እንዳልጠላና መጥላት ኃጢአት እንደሆነ እንዲያምኑ ነዉ። አክሎም ሶቅራጠስ ለግላዉኮን እኔና አንተ አሁን ባለቅኔዎች አይደለንም ግን ከተማ እየመሠረትን ነው ይላል ይለዋል፤ መሥራች ባለቅኔዎች ግን የሚከተሉትን ቅጦች (patterns) ማወቅ አለባቸው፤ ግጥሞቹን ራሳቸው መፃፍ ግን የለባቸውም። ቅጦቹ በግጥም፣ በዜማና በአሳዛኝ ተውኔት ሁሉ ተፈፃሚ ናቸውና። የመጀመሪያ ቅጦችም...
አማልክት በእውነት መልካም ናቸው፤ እንደዚያውም መገለፅ አለባቸው። መልካም የሆነ ምንም ጎጂ አይደለም፤ ጎጂ ያልሆነ ጉዳት አያደርስም፤ ጉዳት የማያደርስ መጥፎ ነገር አያደርግም፤ መጥፎ የማያደርግ የመጥፎ ነገር ምክንያት ሊሆን አይችልም። መልካም የሆነ ይጠቅማል፤ ስለዚህ የመልካም ነገር ምክንያት ነው፤ የሁሉም ነገር ምክንያት አይደለም የመልካሞች ብቻ እንጂ። ስለዚህ አማልክት የሁሉም ነገር ምክንያት አይደሉም (ብዙኃኑ እንደሚሉት)፤ የጥቂት ነገሮች ብቻ ናቸው። በሕይወታችን መልካም ነገሮች ከመጥፎዎች ያነሱ ናቸው፤ መልካሞቹን አማልክት ብቻ ይፈጥራሉ፣ ለመጥፎዎቹ ሌላ ምክንያት መፈለግ አለብን።ይላል።በዚህ መሰረትም የአማልክቱ ታሪክ መስተካከል እንዳለበት ከተናገረ ቡሃላ ወደ ሁለተኛዉ ቅጦች ያልፋል እነሱም...
አንድ ነገር ከራሱ መልክ ከተለወጠ ወይ ራሱ ይለውጠዋል ወይም በሌላ ይለወጣል። ከሁሉ የተሻሉ ነገሮች ለለውጥ ከሁሉ ያነሱ ተጋላጭ ናቸው ፤ ጤናማና ጠንካራ አካል፣ ደፋርና አዋቂ ነብስ፣ ጥሩ የተሠሩ ዕቃዎች...። አማልክትና ንብረቶቻቸው በሁሉም መንገድ ምርጥ ናቸው፤ ስለዚህ ብዙ መልክ ለመያዝ ከሁሉ ያነሰ ዕድል አላቸው። ራሳቸውን ከለወጡ ወደ የተሻለ ሳይሆን ወደ የባሰ ብቻ ሊለወጡ ስለሚችሉ ነገር ግን ማንም (አምላክም ሰውም) ራሱን ሆን ብሎ የባሰ አያደርግም። ስለዚህ እያንዳንዱ አማልክት ሁልጊዜ የራሱን መልክ ይይዛል። ባለቅኔዎች "አማልክት እንደ ባዕድ ሰዎች ብዙ መልክ ይዘው ከተሞቻችንን ይጎበኛሉ" ማለት የለባቸውም፤ እናቶችም ይህንን ተመስርተው ልጆችን ለማስፈራራት እና ፈሪ ለማድረግ ሊነግሯቸዉ አይገባም።በተጨማሪም አማልክቶች መዋሸት የለባቸዉም ይላል። ሶቅራጠስም ዉሸትን በሁለት ይከፍለዋል፤ አንደኛዉ እዉነተኛ ዉሸት ሲሆን እርሱም ይህን ይመስላል...
በነብስ ዉስጥ መዋሸት። ማንም ሆን ብሎ ለራሱ ነብስ በዚህ ነገር መዋሸት አይፈልግም፤ አማልክትም ሰዉም።ሌላኛዉ ደሞ የቃላት ዉሸት ሲሆን እሱም ይህን ይመስላል...
የእውነተኛው ውሸት አምሳያ ሲሆን በነብስ ውስጥ ስለሌለ ሙሉ በሙሉ ንፁሕ ውሸት አይደለም። አንዳንድ ጊዜ ለጠላቶች ወይም በእብደት እና በአለማወቅ መጥፎ ነገር ሊያደርጉ ለሚሞክሩ ወዳጆች በመጠቀም መጥፎ ነገርን ለመከላከል ይጠቅማል። እንዲሁም ስለ ጥንት ክስተቶች እውነቱን ስለማናውቅ ውሸቱን ከእውነት ጋር በተቻለ መጠን በማመሳሰል ጠቃሚ እናደርጋለን፤ ያዉ ይሄ ዉሸትም ለሰዎች እንጂ ለአማልክት ሚና የለዉም ሁሉንም ስለሚያዉቁ እና የሚፈሩት ጠላት ስለሌለ...ሶቅራጠስ በነዚህ ቅጦች ላይ ተነስቶም ወደ አንድ መደምደሚያ ይደርሳል እሱም... አምልክት ፍጹም ቀላል ናቸዉ በቃልና በተግባርም እውነተኛ ናቸዉ። ራሳቸዉን አይለውጡም፣ሌሎችን በምስል፣በቃልም ሆነ በምልክት፤ ነቅተውም ሆነ ተኝተው አያታልሉም። ስለዚህ ባለቅኔዎች አማልክትን ዋሾችና አታላዮች አድርገው ማሳየት የለባቸውም። አዴይማንቶስም "ስለነዚህ ቅጦች ሙሉ በሙሉ እስማማለሁ፤ እንደ ሕግም እጠቀምባቸዋለሁ" ይላል... ይቀጥላል... ምንጭ፤ ከላይ ከተያያዘዉ መፅሀፍ (Republic) ከገፅ 87 እስከ ገፅ 126
7 081
ሶቅራጠስ ውይይቱ እንዳበቃ ባሰበ ጊዜ ግላዉኮን ድንገት ጣልቃ ገብቶ እንዲህ ሲል ይጠይቀዋል...
ፍትሕ በሁሉ መንገድ ከኢፍትሐዊነት እንደሚሻል እንዳሳመንከን ልትመስል ትፈልጋለህ ወይስ በእውነት ልታሳምነን ? ሶቅራጠስም በእውነት ማሳመን እፈልጋለሁ ይላል። ግላውኮንም ታዲያ የምትፈልገውን እያረክ አይደለማ ይለዋል።ሶቅራጠስ በመቀጠል ሶስት አይነት የመልካም ነገር አይነቶች እንዳሉ ያብራራል። አንደኛዉ ለራሱ ስንል ብቻ የምንመርጠው፤ ከደስታው ሌላ ውጤት የሌለዉ ነገር ነዉ ይላል። እኚህም ጎጂ ያልሆኑ ግን ጥቅም የሌላቸዉ ደስታዎች ናቸዉ። ሁለተኛዉ ደሞ ለራሱም ለውጤቱም ስንል የምንመርጠው ነዉ ይላል፤ እነዚህም ማወቅ፣ ማየት፣ ጤነኛ መሆን የመሳሰሉትን ያካትታል። ሶስተኛዉ ደሞ በራሱ ከባድ ግን በውጤቱ ጠቃሚ የሆነ ነዉ ይላል፤ ለራሱ አንመርጠውም፣ ለሚያስገኘው ዉጤት ስንል ግን እንመርጠዋለን። ለምሳሌ የአካል ብቃት ሥልጠና፣ ሕክምና፣ ገንዘብ ማግኛ መንገዶች...ወዘተ ናቸዉ።ከዚህ በመቀጠልም ሶቅራጠስ ፍትሕን ከሁለተኛዉ ጎራ ያስቀምጠዋል። ደስተኛ ለመሆን የሚፈልግ ሰው ሁሉ ለራሱም ለውጤቱም ሊወደው የሚገባው ነገር ነዉም ይላል።ግላውኮንም "ብዙኃኑ ግን በ3ኛው ጎራ ያስቀምጡታል" ይላል። ለመልካም ስምና ለሽልማት ሲሉ የሚያደርጉት ነገር ግን በራሱ ከባድ ሆኖ የሚሸሹት ነዉ። ትራስማኮስም ባለፈው የተናገረው ይህንኑ ነው ይላል። ግላውኮን ትራስማኮስ ቶሎ እጅ እንደሰጠ እንደሚያስብ ገልፆ በሁለቱም በኩል እውነተኛ ማረጋገጫ እንዳልነበረ ይናገራል፤ እሱ ፍትሕና ኢፍትሐዊነት በራሳቸው በነብስ ውስጥ ምን ኃይል እንዳላቸው ማወቅ ይፈልጋል፤ ሽልማትና ውጤትን ወደ ጎን በመተዉ እነዚህን ሀሳቦች ያነሳል...
ሰዎች ፍትሕ ምን እንደሆነና ከየት እንደመጣ የሚያስቡትን ያብራራል። የሚተገብሩት ሁሉ በግድ እንጂ እንደ መልካም ነገር እንደማይተገብሩት ይከራከራል። ይህንን ማድረጋቸው ምክንያታዊ እንደሆነም ጭምርና የኢፍትሐዊው ሰው ሕይወት ከፍትሐዊው ይሻላል በሚለዉ እንደሚያምንም ይገልፃል።ከዚህ ቀጥሎም አብዛኞቹ ሰዎች ፍትህ የመጣዉ በዚህ መንገድ ነዉ ብለዉ እንደሚያስቡ በመግለፅ አመጣጡን ያብራራል... ኢፍትሐዊነትን መፈጸም በተፈጥሮ መልካም፣ ኢፍትሐዊነት መቀበል መጥፎ ነው፤ ግን መቀበል የሚያመጣው ጉዳት ከመፈጸም ከሚገኘው ጥቅም እጅግ ይበልጣል። ሁለቱንም የቀመሱና ኢፍትሐዊነትን ለመፈጸም ኃይል ያልነበራቸው ሰዎች በመካከላቸው ላለመበደልም ላለ'መበደልም ተስማምተው ጥቅም እንዳለውም ወሰኑ። ከዚያ ሕጎችንና ስምምነቶችን ማውጣት ጀመሩ፤ ሕጉ የሚያዘውን "ሕጋዊና ፍትሐዊ" ብለው ጠሩት። ይህ ነው የፍትሕ አመጣጥና ምንነት። ፍትሕ በመካከል ነው፤ ከሁሉ የሚሻለው ቅጣት ሳይደርስብህ በደል መፈጸም እና ከሁሉ የሚከፋው በደል ደርሶብህ መበቀል አለመቻል። ፍትሕ በሁለቱ መካከል ነው። ሰዎች ፍትሕን የሚወዱት መልካም ስለሆነ ሳይሆን ያለ ቅጣት ኢፍትሐዊነትን ለመፈጸም በጣም ደካሞች ስለሆኑ ነው። እውነተኛ ሰው (ኃይል ያለው) ከማንም ጋር እንዲህ ያለ ስምምነት አይፈጽምም፤ ለእሱ እብደት ነውና። በማለት ይናገራል። እክሎም ግላውኮን የሚያደርጉትን በግድ እንደሚያደርጉ ለማሳየት አንድ የሀሳብ ሙከራ ያቀርባል፤እሱም ለፍትሐዊውና ለኢፍትሐዊው ሰው የፈለጉትን የማድረግ ነፃነት እንስጣቸው፤ ከዚያ ምኞታቸው ወዴት እንደሚመራቸው እንከተላቸው የሚል ነዉ። ያኔ ፍትሐዊው ሰው ከኢፍትሐዊው ጋር በተመሳሳይ መንገድ ሲሄድ እንይዘዋለንና ይላል። በመቀጠል እንዲህም ሲል ሀሳባዊ ታሪኩን ያወጋል...
የሊዲያ ገዥ እረኛ የነበረ ሰው (የጊጌስ ቅድመ አያት ነው ይባላል) ከነጎድጓድና ከምድር መናወጥ በኋላ በተከፈተ ገደል ውስጥ ገባ። በገደሉ ውስጥ ክፍት ነሐሳዊ ፈረስ አገኘ፤ በውስጡ ሰው የሚመስል አስከሬን በጣቱ ላይ የወርቅ ቀለበት ብቻ ለብሶ ነበር።ቀለበቱን ወስዶ ወጣ። ከእረኞች ወርሃዊ ስብሰባ ላይ ቀለበቱን ወደ እጁ ውስጥ ሲያዞር የማይታይ ሆነ፤ ወደ ውጭ ሲያዞር እንደገና ታየ። ብዙ ጊዜ ደጋግሞ ሞከረው ፤ሁልጊዜ ይሠራል። ወደ ንጉሡ ከሚላኩ መልእክተኞችም አንዱ በሆነ ጊዜ ንጉሡ ዘንድ ደርሶ የንጉሡን ሚስት አማለላት፤ ከእሷ ጋር ንጉሡን ገድሎም መንግሥቱን ወሰደ።ግላዉኮን በመቀጠል ሁለት እንዲህ ያሉ ቀለበቶች ቢኖሩ አንዱ ለፍትሐዊው አንዱ ለኢፍትሐዊው ቢሰጥ ከማንም ዘንድ ያለ ቅጣት ሊወስድ፣ ማንንም ሊገድል፣ ወደ ማንም ቤት ሊገባ፣ እንደ አምላክ ሊሆን የሚችል ሰው ፍትሕ ላይ ጸንቶ ይቆያል ብሎ የሚያስብ የለም።ስለዚህ ማንም በፈቃዱ ፍትሐዊ አይደለም፤ በግዴታ እንጂ። ሁሉም ኢፍትሐዊነት ከፍትሕ እጅግ ይጠቅማል ብለው ያምናሉ፤ በአደባባይ ግን እርስ በርስ እየተታለሉ ፍትሐዊውን ያወድሳሉ እሱን የሚያረጉት ግን ኢፍትሐዊነት እንዳይደርስባቸው በመፍራት ነዉ። ከዛ በተጨማሪ ሁለቱን ሕይወቶች ለመፍረጅ ግላውኮን ሁለቱንም ወደ ጽንፍ ያደርሳቸዋል። ከኢፍትሐዊነት ምንም አይቀነስም፣ ከፍትሕም ምንም አይቀነስም...
አንድ ፍፁም ኢፍትሐዊ የሆነ ሰዉ ለሰዉ በሚያሳየዉ መልኩ ፍትሐዊ መስሎ ሊታይ ይችላል፤ ብልህ ባለሙያ ዶክተር ወይም የመርከብ አለቃ እንደሚያደርገው በትክክል ይሞክራል፤ ከተሳሳተ ያስተካክላል። ከታወቀበትም በንግግር ወይም በኃይል ያስተካክላል (ሀብትና ወዳጆች አሉትና)።በዚህ የተነሳ ከተማዎችንም ይገዛል፤ ከፈለገው ቤተሰብ ጋር ይጋባል፤ ኮንትራት ከሁሉ ጋር ይፈራረማል፤ በሁሉ ውድድር ያሸንፋል፣ ሀብታም ይሆናል፣ ወዳጆቹን ይጠቅማል፣ ጠላቶቹን ይጎዳል፤ ለአማልክት ብዙ መሥዋዕት ያቀርባል፤ አማልክትም ከፍትሐዊው ሰዉ የበለጠ ይወዱታል። በተቃራኒዉ ፍፁም ፍትሐዊ የሆነ ሰዉ በሰዎች አይን ፍፁም ኢፍትሐዊ ሆኖ ሊታይ ይችላል ያ ስምም ይሰጠዋል፤ አኗኗሩም ቀላልና የክበረ ነዉ፤ መልካም መሆንን እንጂ መመሰልን አይፈልግም በዚህ የተነሳ ይገረፋል፣ በመደርደሪያ ይለጠጣል፣ በእስራት ይታሰራል፣ ዐይኑ በጋለ ብረት ይጠፋል፤ከዛም ይሰቀላል ወይም ይወጋል በመጨረሻም "መሆን ሳይሆን መምሰል ነው መፈለግ ያለበት" ብሎ ይረዳል።ሶቅራጠስም ግላዉኮን ፍትሐዊነትን እና ኢፍትሐዊነትን እንደ ግዑዝ ነገር አርጎ በመመሰሉ ቀልድ ቢጤ ይጥልበታል፤ ግላዉኮን ግን ይህ የእኔ ሀሳብ ሳይሆን ኢፍትሐዊነት ይልቃል የሚሉ ሰዎች ሀሰብ ነዉ ይላል። ይህን ጊዜ የግላውኮን ወንድም አዴይማንቶስ ጣልቃ ይገባል፤ ሶቅራጠስ ግላውኮን የተናገራቸዉ ነገሮች ብቻ ከበቂ በላይ እንደሆኑ ቢናገርም አዴይማንቶስ ግን ተቃራኒውን ወገን ማለትም ፍትሕዊነትን የሚያወድሱ ሰዎች እንዴት እንደሚያወድሱ መመርመር እንደሚያስፈልግ ይናገራል።አባቶች ለልጆቻቸው "ፍትሐዊ ሁን" ይላሉ፤ ግን የሚያወድሱት ፍትሕን ራሱን ሳይሆን ከፍትሕ የሚመጣውን መልካም ስም፣ ከዚያም ሥልጣን፣ ጋብቻ እና ሌሎች ጥቅሞች ነው። አማልክት የሚሰጡት ሽልማቶች (ከሄሲዮድና ሆሜር ላይ) ፍትሐዊ ሰዎች በምድር ላይ እንደሚባረኩ (የሚያፈሩ ዛፎች፣ የማይቋረጥ ዓሣ እንደሚሰጣቸዉ) ይናገራሉ። ሙሳዮስና ልጁ ደሞ ከዚያ የበለጠ ይናገራሉ ። ፍትሐዊዎች በሀደስ ዓለም በግብዣ ማዕድ ዘላለም ሲሰክሩ ፤ኢፍትሐዊዎች ደሞ በሀደስ ዓለም በጭቃ ይቀበራሉ አልፎም ውሃ በወንፊት እንዲሸከሙ ይገደዳሉ። ግን ከዚህ ሌላ የሚሉት የላቸውም ይላል። በዚህም የሁለቱ ወንድማማቾች ቅሬታ ይህ ነዉ ...ፍትሕን የሚያወድሱ ከጥንት ጀግኖች ጀምሮ እስከ ዘመናችን ድረስ አንድም ሰው ከመልካም ስም፣ ከክብርና ከሽልማት ሌላ የፍትሕ ኃይል በነብስ ውስጥ ምን እንደሚያደርግ ከአማልክትና ከሰዎች ተደብቆ ቢሆንም እንኳ በበቂ ሁኔታ አልገለጸም። ኢፍትሐዊነት ነብስ ሊኖራት ከሚችለው ትልቁ ክፉ፤ ፍትሕ ትልቁ መልካም መሆኑን ማንም በበቂ ተከራክሮ አላሳየም። ከትንሽነታችን ጀምሮ ቢያሳምኑን ኖሮ እርስ በርስ ኢፍትሐዊነትን አንጠብቅም ነበር፤ እያንዳንዳችን የራሳችን ምርጥ ጠባቂ ሆነን ኢፍትሐዊነትን ከከፋ ነገር ጋር መኖር አድርገን እንፈራ ነበር የሚል ነዉ። አዴይማንቶስም ሶቅራጠስን እንዲህ ሲል ይጠይቀዋል...
ፍትሕ በራሱ ኃይል በባለቤቱ ላይ ምን ያደርጋል? ኢፍትሐዊነት ምን ይጎዳል? ሁሉ በአማልክትና በሰዎች ባይታወቅም ? መልካም ስሞችን አታስብ፤ አለበለዚያ ፍትሕን ሳይሆን መልካም ስሙን እንደምታወድስ፣ ኢፍትሐዊነትንም ሳይሆን ስሙን እንደምትነቅፍ እንናገራለን። ያኔ ከትራስማኮስ ጋር እንደተስማማህ እናምናለን፤ ፍትሕ የሌላ ሰው ጥቅም፣ የጠንካራው ጥቅም ነው ብለህ እንዳመንክም እንመሰክራለን!። ይለዋል።ሶቅራጠስ የሁለቱን ወንድሞች ተፈጥሮ ሁልጊዜ ያደንቅ ነበር፤ አሁን ግን የበለጠ ተደስቷል። የግላውኮን ወዳጅ የሆነ ባለቅኔ በሜጋራ ጦርነት ወቅት ለእነሱ በጻፈው ሙገሳ ላይ "የአሪስቶን ልጆች የታዋቂ ሰው አምላካዊ ዘር" ናቸዉ ብሏቸው ነበር። ሶቅራጠስ እንደሚለውም የሆነ አምላካዊ ነገር ነክቷቸዋል፤ ምክንያቱም ኢፍትሐዊነት ከፍትሕ እንደሚሻል ሳይደግፉ ለመመርመር ይህንን ሁሉ በኃይል ተናግረዋል። ሶቅራጠስ በትራስማኮስ ላይ ያቀረበውን ክርክር እንደ ማረጋገጫ ቢቆጥርም እነሱ አልተቀበሉም። ቢሆንም ፍትሕ ሲከሰስ ዝም ብሎ መመልከት ክብረ ነክ እንደሚሆን ያስባል፤እስትንፋስና ንግግር እስካለው ድረስም ለፍትሕ እንደሚሞግት ያስባል። ስለዚህ ተጨማሪ ገለፃዎችን ለመሰጠት ይነሳል አንድ ዘዴንም ያቀርባል...
ምርመራው ቀላል አይደለም፤ ጥሩ የማየት ችሎታ ይጠይቃል። ጥሩ ዐይን ባይኖረን እና ከሩቅ ትናንሽ ፊደላትን እንድናነብ ብንጠየቅ፣ ከዚያ ተመሳሳይ ፊደላት በሌላ ቦታ በትልቅ መጠንና በሰፊ ገጽ ላይ እንዳሉ ብናውቅ፣ ትላልቆቹን መጀመሪያ ማንበብና ከዚያ ትንንሾቹ ተመሳሳይ መሆናቸውን መመርመርን እንመርጣለን። አንድ ሰው ፍትሕ አለው፣ አንድ ከተማም ፍትሕ አላት። ከተማ ከአንድ ሰው ትበልጣለች፤ ስለዚህ በትልቁ ነገር ፍትሕ በቀላሉ ይታያል። ስለዚህ መጀመሪያ ፍትሕ በከተማ ውስጥ ምን እንደሆነ እንፈልግ፤ ከዚያ በግለሰቡ ውስጥ እንመልከት፣ ትልቁ ከትንሹ ጋር ተመሳሳይ መሆኑን ለማየት። ከተማ ሲፈጠር ብንመለከት ፍትሕዋም ኢፍትሐዊነቷም ሲፈጠሩ እንመለከታለን።ከተማ የምትመሠረተው ማንም ራሱን በራሱ ስለማይችል እና እያንዳንዱ ብዙ ፍላጎቶች ስላሉት ነው። አንዳችን ከሌላችን ለአንድ ፍላጎት እየተጠራራን ብዙ ሰዎች በአንድ ሰፈር እንደ ሽርክና አጋሮችና ረዳቶች ሆነን እንሰበሰባለን። ሰዎች እርስ በርስ ሲለዋወጡ እያንዳንዱ ለራሱ የተሻለ ነው ብሎ ስለሚያምን ነው። ስለዚህ ከተማ ሲፈጠር እውነተኛ ፈጣሪዋ ፍላጎታችን ነው። ለምሳሌ ለምግብ ፍላጎት (ሕይወትን ለማቆየት) አቅራቢዉ አርሶ አደር ያስፈልጋል፤ ለመጠለያ ፍላጎት አቅራቢዉ ግንበኛ ያስፈልጋል፤ለልብስና ሌሎች ፍላጎቶች አቅራቢዎቹ ሸማኔ እና ጫማ ሰሪ ያስፈልጋሉ። አንድ አርሶ አደር ለአራት ሰዎች ምግብ በማቅረብ አራት እጥፍ ጊዜ ቢያሳልፍ ይሻላል ወይስ ለራሱ ብቻ አንድ ምግብ በአንድ ጊዜ ማምረትና የቀረውን ሶስት ጊዜ ለቤት፣ ለልብስና ለጫማ መስጠት ይሻላል? አዴይማንቶስ "የመጀመሪያው ቀላል ነው" ይላል። ሶቅራጠስም ሦስት ምክንያቶችን ይሰጣል... በመጀመሪያ ሁላችንም አንድ ዓይነት ሆነን አልተወለድንም፤ እያንዳንዳችን ከሌሎች በተፈጥሮ እንለያለን ስለዚህ አንዱ ለአንድ ሥራ ሌላው ለሌላ ተስማሚ ነው። ሲቀጥል አንድ ሰው አንድ ሙያ ቢሠራ ከብዙ ሙያ ይልቅ ይሻላል። በመጨረሻም የሚደረገው ሥራ ጊዜውን ስለማይጠብቅ ሰውየው ለዚያው ሥራ ብቻ መስጠት አለበት። በዚህ አካሄድም እያንዳንዱ ሰው በተፈጥሮ የሚስማማውን አንድ ሥራ በተገቢው ጊዜ ሲሠራ፤ ጊዜውም ከሌሎች ነፃ ሲሆን የበዛና የተሻለ ጥራት ያለው ምርት በቀላሉ ይመረታል። በመቀጠልም ከተማ እየሰፋች ትመጣለች፤ በዚህም አናጢዎች፣ ብረት ሠሪዎች እና ሌሎች የመሣሪያ ሠሪዎች ይፈጠራሉ ምክንያቱም አርሶ አደር ጥሩ ማረሻ ራሱ አይሠራም፤ ብዙ መሣሪያ ያስፈልጋል... ከዛ ሶቅራጠስ ከተማዋ ተሟልታለች ? ብሎ ይጠይቃል ፤ አዴይማንቶስም "ምናልባት" ብሎ ይመልሳል። ከዚያ "ታዲያ ፍትሕና ኢፍትሐዊነት በዚህ ከተማ የት አሉ?" ይለዋል። አዴይማንቶስ "አላውቅም፤ ምናልባት እነዚህ ሰዎች እርስ በርስ ባላቸው በሆነ ፍላጎት ውስጥ ሊሆን ይችላል" ይላል። ሶቅራጠስም "እንዲህ ማለትህ ትክክል ሊሆን ይችላል፤ ከመመርመር ግን ወደ ኋላ አንበል" ይላል። ሶቅራጠስም ቀጠል አርጎ የመጀመሪያዋ ከተማ ዜጎችን ህይወት ይዳስሳል፤ ምግብ፣ ወይን፣ ልብስ፣ ጫማ ያመርታሉ፣ ቤም ይሠራሉ። በበጋ ባዶ እግራቸውንና ብዙ ጊዜ ራቁታቸውን ይሠራሉ፣ በክረምት በቂ ልብስና ጫማ ይለብሳሉ። ምግባቸው ከገብስና ከስንዴ ዱቄት የተጋገረ ዳቦ ነው፤ በሸምበቆ ወይም በንጹሕ ቅጠል ላይ ያቀርቡታል። በመደብ ላይ በልጆቻቸው ተከብበው ይበላሉ፣ ወይንም ይጠጣሉ፣ በአበባ ዘውድ ተጎናጽፈው አማልክትን ያመሰግናሉ።እርስ በርስ በደስታ ይገናኛሉ፤ ነገር ግን ድህነትና ጦርነት እንዳይደርስባቸው አቅማቸዉ ከሚፈቅደዉ በላይ ልጅ አይወልዱም። ይህን ጊዜ ግላውኮን "ያለ ማጣፈጫ ነው የምታበላቸው" ብሎ ሲያቋርጥ ሶቅራጠስ ጨው፣ ወይራ፣ አይብ፣ የተቀቀሉ ሥሮችና አትክልት፣ እንደ ጣፋጭ በለስ፣ ሽምብራና ባቄላ፣ የተጠበሱ ማይርትልና የዛፍ ፍሬ እንደሚጨምርላቸው ይናገራል። ሶቅራጠስ በመቀጠል የምንገነባዉ ከተማ መሰረታዊ ነገሮች ብቻ ያሉበት ሳይሆን የተንደላቀቀች ከተማ ነዉ በማለት ተጨማሪ ተዋፅኦችን ይጨምራል፤ አልጋዎች፣ ጠረጴዛዎች፣ ማጣፈጫዎች፣ እጣን፣ ሽቶ፣ ሴተኛ አዳሪዎች፣ ጣፋጮች፣ አስተማሪዎች፣ ሞግዚቶች፣ ጡት አጥቢዎች፣ ውበት አዋቂዎች፣ ፀጉር አስተካካዮች፣ ምግብ አብሳዮች፣ የአሳማ አርቢዎች... ይህን ጊዜ ያለው መሬት ለዚህ ሕዝብ በቂ አይሆንም፤ የጎረቤቶችን መሬት መውሰድ ይገባናል፤ እነሱም የእኛን በተመሳሳይ ሁኔታ በማለት የእጥረትን ፅንሰሀሳብ ያመጣዋል። ከዛ በተጨማሪም ሁለቱም ወገኖች የገንዘብ ማግኘት ፍላጎታቸውን ከአስፈላጊው ገደብ ካለፈ ጦርነት የማይቀር ነው። ሶቅራጠስ ጦርነት ጥሩ ወይም መጥፎ እንደሆነ አይናገርም፤ ነገር ግን ምንጩ የከተሞችና የግለሰቦች ታላላቅ ክፋቶች ምንጭ የሆኑ ተመሳሳይ ምክንያቶች እንደሆነ ይገልፃል። ስለዚህ ከተማዋ ሰራዊት ያስፈልጋታል ከተማዋን ከወራሪ ለመከላከል እና ሀብቶቿን ለመጠበቅ። ግላውኮን ነዋሪዎቹ ራሳቸው መዋጋት አይችሉም ወይ ብሎ ሲጠይቅ ሶቅራጠስ በከተማ መመሥረት ጊዜ የተስማሙበትን መርሕ ያስታውሰዋል ፤ "አንድ ሰው ብዙ ሙያዎችን በደንብ ሊሠራ አይችልም" ። ጦርነት ሙያ ነው፤ ስለዚህ ከጫማ ሠሪነት የበለጠ ትኩረት ይገባዋል። ጫማ ሠሪውን ገበሬ፣ ሸማኔ ወይም ግንበኛ እንዳይሆን የከለከልነው ሥራው በደንብ እንዲሠራ ነው፤ በተመሳሳይ ሁኔታ ጦርነት በከፍተኛ ጥራት መከናወን አለበት፤ ስለዚህ ጠባቂዎች ከሌሎች ሥራዎች ነፃ ሆነው ከፍተኛ ሙያና ልምምድ ያስፈልጋቸዋል። ጋሻ መያዝ ብቻ ማንንም ብቁ ተዋጊ አያደርግም። ይለዋል።
7 081
ሶቅራጠስ ይህንኑ ሙግት ይፈትሸዋል...
ሶቅራጠስ: ገዥዎችን መታዘዝ ፍትሐዊ ነው ትላለህ? ትራስማኮስ አዎ። ይላል። ሶቅራጠስ : ገዥዎች አይሳሳቱም ወይስ ሊሳሳቱ ይችላሉ? ትራስማከስ ይመልሳል፡ ሊሳሳቱ ይችላሉ ሲሳሳቱ ለራሳቸው ጎጂ የሆነ ሕግ ያወጣሉ፤ ለተገዥዎች ደግሞ ሕጉን መታዘዝ ፍትሐዊ ነው ተብሏል። ስለዚህ የተገዥዎች ፍትሕ አንዳንድ ጊዜ ለጠንካራው ጎጂ የሆነውን ማድረግ ይሆናል አይደል?ይህ የቅድሙን የትራስማኮስን ትርጓሜ ይቃረናል። በመሃል ፖሌማርኮስና ክሊቶፎን ይጨቃጨቃሉ፤ ክሊቶፎን ትራስማኮስ ያለዉ ጠንካራው ለራሱ ጠቃሚ ነው ብሎ የሚያስበውን ነው ይላል። ትራስማኮስ ይሸመጥጣል። ስሕተት የሠራን ሰው በስሕተቱ ሰዓት ገዥ ብዬ እጠራዋለሁን?ዶክተር በታካሚ ላይ ሲሳሳት በስሕተቱ ሰዓት ዶክተር ነው?ሂሳብ ሠሪ ሲሳሳት ሂሳብ ሠሪ ነው? ሰዎች በልቅ ንግግር "ዶክተሩ ተሳሳተ" ይላሉ፤ በትክክለኛው አገላለጽ ግን ባለሙያ ባለሙያ በመሆኑ ፈጽሞ አይሳሳትም። እውቀቱ ሲጠፋ ብቻ ይሳሳታል፤ ያኔ ባለሙያ አይደለም። ገዥ በገዥነቱ ፈጽሞ አይሳሳትም(ለራሱ የሚጎዳዉን ህግ አያወጣም)፤ ለራሱ ጥሩ የሆነውን ይወስናል፤ ተገዥ ያንን መታዘዝ አለበት። ይላል። ሶቅራጠስም ይኼኛዉን ማብራሪያ እራሱ ይመረምረዉ ይያያዛል...
ሶቅራጠስ: በትክክለኛ ትርጉም ዶክተር ገንዘብ ሰሪ ነው ወይስ የታማሚ ፈዋሽ? ትራስማኮስ:ፈዋሽ። ሶቅራጠስ: የመርከብ አለቃ መርከበኛ ነው ወይስ የመርከበኞች ገዥ? ትራስማኮስ:የመርከበኞች ገዥ። ሶቅራጠስ: እያንዳንዱ ሙያ ለማን ጥቅም ያስባል? ትራስማኮስ: ሙያ ራሱ ምንም ጉድለት ስለሌለበት ለራሱ ጥቅም አያስብም፤ ለሚያስተናግደው (ለተገዥው) ጥቅም ያስባል ሕክምና ለሰውነት፣ፈረስ አርቢነት ለፈረሶች። ሶቅራጠስ: ሙያዎች የሚያስተናግዱትን ይገዛሉ (ይበልጣሉ)? ትራስማኮስ: አዎ፤በቅሬታ ይስማማል። በዚህም የተነሳ ማንም ገዥ በገዥነቱ ለራሱ ጥቅም አያስብም፤ ለተገዥው (ለሚያስተናግደው) ጥቅም ነው የሚያስበው፤ የሚናገረውና የሚያደርገው ሁሉ ለተገዥው ነው። ይህም የትራስማኮስን "ገዢዎች ለራሳቸዉ ጥቅም ብቻ ያረጋሉ" ብሎ የሰጠውን ትርጓሜ የሚቃረን መደምደሚያ ሆነ። ትራስማኮስ ይህን ጊዜ ነገሩን ወደ ዘለፋ ይለዉጠዋል። ሞግዚት አለህ ወይ? አፍንጫህን አታብስልህም!?እረኞችና የከብት ጠባቂዎች ለበጎቻቸው ለመልካም ሲሉ እንደሚያደልቧቸው ታስባለህ? ሁሉንም ለጌታውና ለራሳቸው ነው!። ገዥዎች በከተማ ውስጥ በጎችን እንደሚይዙ ነው የሚይዙህ...ንግግሩን ሲጨርስ ትራስማኮስ እንደ ገላ አጣቢ ብዙ ቃል ከአፉ አፍስሶ ሊሄድ ነበር፤ ሌሎቹ አስቆሙት፤ ሶቅራጠስም እንዲህ ሲል ጠየቀዉ "ይህ ቀላል ጉዳይ ነው ወይስ የሕይወት መንገድ ጉዳይ ነው?" ሶቅራጠስ እንደማይቀበለው ይናገራል ኢፍትሐዊነት ሙሉ ነጻነት ቢያገኝም ከፍትሕ የበለጠ ጠቃሚ እንደሆነ አይሳምንም።ሶቅራጠስ ትራስማኮስ በትክክለኛ ትርጉም ዶክተርን ከገለጸ በኋላ እረኛን በተለየ መንገድ እንደገለጸ ያሳያል። በመቀጠል እረኛነትን ትራስማኮስ አሳስቶ እንደተረጎመዉ ሶቅራጠስ ያስረዳል፤ እረኛ በእረኛነቱ ለበጎቹ መልካም ብቻ ይጨነቃል፤ ለስጋ መፋፋት የሚያደለብ ወይም ለመሸጥ የሚያደልብ ሰው ገንዘብ ሠሪ ነው እንጂ እረኛ አይደለም። ስለዚህ ማንኛውም አገዛዝ በአገዛዝነቱ ለሚገዛው ጥቅም ብቻ ያስባል ፤ በፖለቲካም ሆነ በሌላ ዘርፍ ይላል። ትራስማኮስ ገዥዎች በፈቃዳቸው እንደሚገዙ እርግጠኛ ነው። ሶቅራጠስ ግን በሌሎች ሙያዎች በፈቃዱ የሚሠራ የለም፤ ሰዎች ደመወዝ ይጠይቃሉ ምክንያቱም ጥቅሙ ለራሳቸው ሳይሆን ለሚያስተናግዱት አካል ነው ይላል።እያንዳንዱ ሙያ የራሱን ልዩ ጥቅም ይሰጣል፤ ሕክምና ጤና፣ የመርከብ አለቃነት የባሕር ደኅንነት፣ ቤት ሠሪነት ቤት። ደመወዝ የሚመጣው ከተጨማሪ ሙያ (ደመወዝ መቀበል) ነው፤ ከሙያው ራሱ አይደለም። ስለዚህ ማንም ሙያ ለራሱ ጥቅም አይሰጥም፤ ሁሉም ለተገዥው ነው። ሶቅራጠስ በዚህ ደረጃ የትራስማኮስን የመጀመሪያ ትርጓሜ እንዳልተቀበለ ይናገራል፤ ነገር ግን "የኢፍትሐዊ ሰው ሕይወት ከፍትሐዊው የተሻለ ነዉ" የሚለው የበለጠ አስፈላጊ ነው ይላል። ግላውኮን ፍትሐዊው ሕይወት የበለጠ ጠቃሚ እንደሆነ ያስባል፤ ግን አያሳምንም። ቀጠል አርጎ ሶቅራጠስ ንግግር በንግግር ከመመለስ ይልቅ በመስማማት መመርመር እንደሚመርጥ ያቀርባል፤ እኛ ራሳችን ዳኛና ተከራካሪ እንሆናለን መፍትሄም ከዚያ ይፈልቃል ይላል። በመቀጠል ጥያቄዎቹን እየጠየቀ ይመልሳል...
ጥያቄዉ: ፍትሐዊ ሰው ከሌላ ፍትሐዊ ሰው ለመብለጥ ይፈልጋል? መልሱ: አይፈልግም፤ ኢፍትሐዊውን ግን ለመብለጥ ይፈልጋል። ጥያቄ: ኢፍትሐዊ ሰው ከፍትሐዊውም ከኢፍትሐዊውም ለመብለጥ ይፈልጋል? መልስ: አዎ፤ ከሁሉም። ጥያቄ: ሙዚቀኛ ሌላ ሙዚቀኛን በመሣሪያ አጣጣል ለመብለጥ ይፈልጋል? መልስ: አይፈልግም፤ሁሉም ተመሳሳይ ድምፅ (ትክክለኛ ጣዕም) ነው የሚፈልጉት፤ ሙዚቃ የማያውቅ ሰውን ግን ይበልጣል። ጥያቄ: ሐኪም ሌላ ሐኪምን በምግብ ማዘዝ መብለጥ ይፈልጋል? መልስ: አይፈልግም፤ የማያውቀውን/ተራ ሰው ግን ይበልጣል። ጥያቄ: ዕውቀት ያለው ሰው ከእሱ እኩል ከሚያውቅ ሰው ለመብለጥ ይፈልጋል? አላዋቂስ? መልስ: አዋቂ አይፈልግም፤ አላዋቂ ከሁሉም ለመብለጥ ይፈልጋል።በዚህ መሰረት ፍትሐዊ ሰው ከአዋቂና ጥሩ ሰው ጋር ይመሳሰላል (እኩሉን ለመብለጥ አይሞክርም)፤ ኢፍትሐዊ ሰው ከአላዋቂና መጥፎ ሰው ጋር ይመሳሰላል (ሁሉንም ለመብለጥ ይሞክራል)። ስለዚህ ፍትሐዊ ሰው ጥሩና ጥበበኛ፣ ኢፍትሐዊው አላዋቂና መጥፎ ነው ወደ ሚለዉ መደምደሚያ ይደርሳል። ሶቅራጠስ ለትራማኮስ የመጨረሻዎቹን ጥያቄዎች እንደሚከተሉት ያቀርብለታል...
ኢፍትሐዊ ከተማ ሌሎችን ባሪያ ሊያደርግ ይችላል? ትራስማኮስ: አዎ ይላል። ጥያቄው እነዚህ ከተሞች ያለ ፍትሕ ኃይል ሊያገኙ ይችላሉ ወይ ነው። ሶቅራጠስ: ከተማ፣ ሠራዊት፣ የሌቦች ቡድን ወይም ማንኛውም የኢፍትሐዊ ዓላማ ያለው ቡድን እርስ በርሳቸው ኢፍትሐዊ ቢሆኑ ዓላማቸውን ሊያሳኩ ይችላሉ? ትሪማኮስ: አይችሉም። ኢፍትሐዊነት ጥላቻን፣ ቡድንተኝነትንና ጭቅጭቅን ያመጣል፤ ፍትሕ ጓደኝነትንና የጋራ ዓላማን ያመጣል።ኢፍትሐዊነት በአንድ ግለሰብ ውስጥ ቢኖርም በውስጡ ጭቅጭቅን ይፈጥራል ከራሱ ጋር አብሮ መሥራት የማይችል ያደርገዋል ይህም የራሱጠላት ያደርገዋል። አማልክት ፍትሐዊ ከሆኑ ኢፍትሐዊ ሰው የአማልክት ጠላት፣ ፍትሐዊው ወዳጃቸው ይሆናል። (ትራስማኮስ በቁጣ "ተደሰትበት፣አልቃወምም" ይላል።)ሶቅራጠስ በመቀጠል ኢፍትሐዊ ሰዎች በጋራ አንድ ነገር በተሳካ ሁኔታ ሲፈጽሙ የሚባለው ሙሉ በሙሉ እውነት አይደለም። ሙሉ በሙሉ ኢፍትሐዊ ቢሆኑ እርስ በርሳቸው እጃቸውን መቆጠብ አይችሉም ነበር። ስለዚህ በመካከላቸው አንድ ዓይነት ፍትሕ ኖሮ መሆን አለበት፤ ያ ነው ያሳካላቸው። ሙሉ በሙሉ ኢፍትሐዊ የሆኑት ደግሞ ፈጽሞ ለመሥራት የማይችሉ ናቸው። በማለት በጋራ ለመስረቅ እራሱ በሌቦቹ መካከል ፍትሕዊነት ሊኖር እንደሚገባ ያትታል። ሶቅራጠስ ራሱን አሁን ወደ ዋናው ጥያቄ ይመለሳል፤ ፍትሐዊ ሰዎች ከኢፍትሐዊዎቹ የተሻለ እና የበለጠ ደስተኛ ህይወት ይኖራሉ? ለሱ እነዚህን መርሆች መመልከት አለብን በማለት ይቀጥላል...
ለእያንዳንዱ ነገር ተግባር (ergon) አለው። እሱ ብቻ የሚችለው ወይም በተሻለ የሚችለው። ዐይን ለማየት፣ ጆሮ ለመስማት፣ አትክልት መከርከሚያ ቢላዋ ለመከርከም። ተግባር ያለው ሁሉ በጎነት (arete) አለው ፤ በዚያ በጎነት ተግባሩን በደንብ ይፈጽማል፤ በመጥፎነት (vice) ደግሞ በመጥፎ ይፈጽማል። ዐይን ያለ ማየት (ዕውርነት) ተግባሩን አይፈጽምም። ነፍስ ተግባር አላት እሱም መንከባከብ፣ መግዛት፣ ማሰብ እና መኖር። ከሌላ ነገር ጋር እነዚህን ማድረግ አይቻልም። ነፍስ በጎነት አላት፤ ያለ እሱ ተግባሯን በደንብ ልትፈጽም አትችልም። ጥሩ ነብስ በደንብ ትገዛና ትንከባከባለች፤ መጥፎ ነብስ ደሞ በመጥፎ። ቀደም ብለን የተስማማነው ፍትሕ የነብስ በጎነት፣ኢፍትሐዊነት የነብስ መጥፎነት ነው። ስለዚህ ፍትሐዊ ነብስና ፍትሐዊ ሰው በደንብ ይኖራል፤ ኢፍትሐዊው በመጥፎ ይኖራል። በደንብ የሚኖር ደስተኛና የተባረከ ነው፤ ያልሆነው ደሞ በተቃራኒ።ሶቅራጠስም በዚህ መርህ መሰረት ፍትሐዊ ሰው ደስተኛ፤ ኢፍትሐዊ ሰው ደስተኛ አይደለም ይላል። ስለዚህ ኢፍትሐዊነት ከፍትሕ የበለጠ ጠቃሚ ሊሆን አይችልም። ትራስማኮስም በቁጣ "የቤንዲስ በዓል ግብዣህ ይሁን" ይላል። ሶቅራጠስም ራሱን በመዉቀስ በጣም ጥሩ ግብዣ አላደረግኩም፤ ጥፋቱ የእኔነው፣ የአንተ አይደለም። በየምግቡ እየተጣደፈ ቀዳሚውን ሳይጨርስ የሚቀጥለውን እንደሚነካ ሆዳም አደረግሁ። ፍትሕ ምን እንደሆነ ከመፈለጌ በፊት (መጀመሪያ ያቀረብኩት ጥያቄ) ትቼው ጥበብና በጎነት ነው ወይስ መጥፎነትና አላዋቂነት ወደሚለው ከዚያም ኢፍትሐዊነት ከፍትሕ ይበልጥ ጠቃሚ ነው ወደሚለው ክርክር ዘልዬ ሄድኩ። ስለዚህ የውይይቱ ውጤት ለእኔ ምንም እንደማላውቅ ነው ያረገኝ።ፍትሕ ምን እንደሆነ ካላወቅሁ በጎነት መሆኑን ወይም ያለው ሰው ደስተኛ መሆኑን እንዴት አውቃለሁን!? በማለት ዉይይታቸዉን ይዘጋዋል። ይቀጥላል... ምንጭ፤ ከላይ ከተያያዘዉ መፅሀፍ The Republic ከገፅ 9 እስከ ገፅ 85
7 081
ሌላዉ የክላሲካል ፍልስፍና ዋና ዘዋሪ የነበረዉ ፕሌቶ ነዉ።ይህ በአቴንስ 429 ዓ.ዓ ገደማ ዘሩ በ 11ዐዐ ዓ.ዓ አለም አከባቢ ከነበረ ኮድረስ የሚባል የአቴንስ ንጉስ ከሚመዘዝዉ አባቱ አሪስተን ፤ በ 594ዉ ዓ.ዓ የዲሞክራሲ አብዮት ጊዜ ከህገመንግስቱ ነዳፊዎች አንዱ ከነበረዉ ሶሎን ጋር ዝምድና ካላት እናቱ ፔሪክትዮን ተዉልዷል። ቡሃላ ላይ ፕሌቶ ልጅ እያለ አባቱ በመሞቱ እናቱ ሌላ ስሙ የገነነ ግለሰብን ታገባለች እሱም ፒሪላምፔስ የሚባል ሲሆን በጊዜዉ ዋና የፖለቲካ ገፅታ ሾፋሪ የነበረዉ ፔሪክልስ የቅርብ ጓደኛ ነበር። በዚህ በዚህ የተነሳ እና ፕሌቶ በዘሩም ሆነ በዙሪያዉ ከነበሩ ተፅዕኖዎች አንፃር ወደ አቴንስ ፖለቲካ ያቀናል ተብሎ ሲጠበቅ የነበረ ቢሆንም ቡሃላ ላይ በተፈጠሩ ፓለቲካዊ ሁነቶች የተነሳ(የአስተማሪዉ ሶቅራጠስ ሞት ፍርድን ጨምሮ) እዉነተኛ ፍትህ እና አግባብ ያለዉ ፖለቲካ የሚበለፅገዉ በምርምር መሆኑን በማመን ራሱን ከ ፖለቲካ በማራቅ ለፍልስፍና አሳልፎ ሰጧል። ፕሌቶ ብዙ መፅሀፎችን የፃፈ ሲሆን አብዛኞቹ የዉይይቶች(dialogue) ቅርፅ ያላቸዉ ናቸዉ ፤ እኛ ከዳሰስናቸዉ እና ወደፊትም ልንዳስሳቸዉ ካቀድናቸዉ ዉስጥ እራሱ አፖሎጂ፣ክሪቶ፣ሪፐብሊክ እና ሲሞፖዚየም ሁሉም ፍልስፍናዊ ዉይይቶች ናቸዉ። ነገር ግን ምንም ያህል መፅሀፎቹ በትንተናዊ ይዘት ባይፃፉም በእነዚህ የፍልስፍና ዉይይቶች ዉስጥ ራሳቸዉን የቻሉ ፍልስፍናዊ ጭብጦች ይቀሰሙባቸዋል።
ፕሌቶ እነኚህን ፍልስፍናዊ ዉይይቶች ከመፃፍ ባሻገር አካዳሚ የተሰኘ በምዕራቡ አለም የመጀመሪያዉ የከፍተኛ ደረጃ ትምህርት መስጫ ማዕከል የሚባልለትን ተቋም አቋቁሟል። በዚህ ተቋም ዉስጥም ምርምር እና ግኝቶች ተጧጡፈዋል፤ ብዙ አይነት ፈላስፋዎችም በዚህ ተቋም ተገኝተዋል፤ ተቋሙ ፕሌቶ ከሞተ ቡሃላም ለተወሰኑ መቶ አመታት ዘልቋል። የፕሌቶ ፅሁፎች ፍልስፍናዊ ዉይይቶች በመሆናቸዉ የተነሳ በአብዛኛዎቹ ተከታዮቹ ዘንድ የተለያየ አተረጓጎም እና እይታ እንዲይዙ ምክንያት ሆኗል። ዛሬ መዳሰስ ወደ ምንጀምረዉ መፅሀፍ ስንመለስ ፕሌቶ ከፃፋቸዉ መፅሀፍት ዉስጥ እንደ አበይት የሚጠቀሰዉ እንዱ እና ዋነኛዉ ሪፐብሊክ ነዉ። ይህ መፅሀፍ በ 10 ክፍሎች የተከፋፈለ ረጃጅም ፍልስፍናዊ ዉይይቶችን የያዘ ሲሆን በክሪቶ እና በአፖሎጂ ላይ ዋና ትዕይንት የነበረዉ የፍትሕ ጉዳይ ተመልሶ ተነስቶ በሰፊ እና መዋቅራዊ ይዘት ባለዉ መልኩ የሚብራራበት ክታብ ነዉ።
የመጀመሪያዉ ክፍል የሚጀምረው ሶቅራጠስ የራሱን ጉዞ በመተረክ ነዉ። ሶቅራጠስም ወደ ፔሪየስ(የአቴንስ የወደብ ከተማ) ለአንዲት አማልክት ፀሎት ለማቅረብና በእለቱ የሚካሄደዉን ክብረበዓል ለመታደም ከ አሪስቶን ልጅ ከሆነዉ ግላዉኮን ጋር እንዳቀና ይናገራል። በመንገዳቸዉ በመመለስ ላይ እያሉም የሴፋሎስ ልጅ የሆነዉ ፓሎማርኮስ ባርያዉን ልኮ አስቁሟቸዉ አብረዉት ከሱ ጋር ወደ አባቱ ቤት እንዲያቀኑ ይጠይቃቸዋል። ወደ ሴፋሎስ ቤትም አብረዉ ያቀናሉ፤ ሴፋሎስም ሶቅራጠስን እንዲጎበኘዉ ይጋብዘዋል፤ እሱ እያረጀ ሲመጣ በሥጋዉ ግፊቶች የሚያገኘዉ ደስታ እየቀነሰ ከውይይት የሚያገኘዉ ደስታ ግን እየጨመረ እንደሄደ ይነግረዋል። ሶቅራጠስም ሽማግሌዎችን መጠየቅ ይወዳል እና ሴፋሎስን " እኛ በኋላ ልንሄድበት ያለውን መንገድ ቀድመው አልፈውታል፤ ሻካራ ነው ወይስ ለስላሳ?" ይላል። ሴፋሎስ ደሞ እኩዮቹ ብዙውን ጊዜ የጠፋውን የወጣትነት ደስታ ይናፍቃሉ፤ እሱ ግን ከሥጋዊ ፍላጎቶች ማምለጥ እንደ ከክፉ ጌታ እንደ መላቀቅ ነው ይላል። ባለቅኔው ሶፎክለስ ተጠይቆ "ከዚያ በመላቀቄ ደስ ብሎኛል" እንዳለም ያስታውሳል። ችግሩ የእርጅና ሳይሆን የሰው ባሕርይና የአኗኗር ዘይቤ ነው። ስርዓት ያለው ሰው እርጅናን በቀላሉ ይሸከማል፤ የሌለዉ ከሆነ ግን ወጣትነትም እርጅናም ይከብደዋል። በማለት ይመልስለታል። ሀብት ይረዳል ? ሰዎች ሀብታም ስለሆንክ ነው ይላሉ። በማለት ሶቅራጠስ ይጠይቃል። ሴፋሎስ በከፊል እውነት እንደሆነ ይቀበላል፤ ነገር ግን የቴሚስቶክሌስን ታሪክ ይጠቅሳል (ከሴሪፎስ የመጣ ሰው ዝናህ ከከተማህ ነው ሲለው "እኔ ሴሪፎሳዊ ብሆን አልታወቅም ነበር፤ አንተም አቴናዊ ብትሆን አትታወቅም" አለ)። ማለትም መልካም ሰው ድህነትን ከእርጅና ጋር በቀላሉ አይሸከምም ነገር ግን መጥፎ ሰዉ ሀብታም ቢሆንም በሰላም አይኖርም። ሴፋሎስ ከአያቱና ከአባቱ መካከል "መካከለኛ" ገንዘብ ሰሪ እንደሆነ ይናገራል (አያቱ በጣም ትጉ ሰራተኛ ነበር ብዙም አካበተ፣ አባቱ ግን አብዛኛዉን አጠፋ፣ እሱ ግን ለልጆቹ ትንሽ ተጨማሪ በመተው ረክቷል)። ሶቅራጠስ ገንዘብን የሚወዱት ራሳቸው የሰሩት ሰዎች እንደሆኑ፤ ሴፋሎስ ግን ገንዘብን የሚወድ እንደማይመስል ይናገራል።ሴፋሎስ ደሞ ሰው ሞቱ ሲቃረብ ቀደም ብሎ ያሾፍባቸው የ ሀደስ ዓለም (Hades) ታሪኮች ትዝ ይሉታል፤ በዚህ ዓለም ኢፍትሐዊ የሆነም እዚያ ይቀጣል ፤ እነዚህ ነገሮችም ወደ እድሜዉ አመሻሽ ነፍሱን ማወክ ይጀምራሉ። ኢፍትሐዊ ድርጊቶቹን እያሰበ በሌሊት በድንጋጤ ይነቃል። ፍትሐዊ ሕይወት የኖረ ሰው ግን "ጣፋጭ ተስፋ" ነዉ ያለዉ፤የዕድሜው አጋር (ባለቅኔው ፒንዳር እንደሚለው) ነው። ሀብት ለመልካምና ስርዓት ላለው ሰው ዋጋ ያለው በዚህ ነው። ሳያውቅ እንኳ ማንንም ላለማታለል፣ ላለመዋሸት፣ለአማልክት መሥዋዕት ወይም ለሰው ገንዘብ ዕዳ ላለመተው ለራሱ ቃል ይገባል።
ሶቅራጠስ ቀጠል አርጎ ሴፋሎስን እንዲህ ሲል ይጠይቀዋል...
ፍትሕ ማለት እውነት መናገርና የተበደርከውን መመለስ ብቻ ነው? ለምሳሌ አንድ ሰው ጤነኛ ከሆነ ወዳጁ የጦር መሣሪያ ቢበደር፣ ወዳጁ አእምሮውን ስቶ ብድሩ እንዲመለስ ቢጠይቅ መመለስ ፍትሐዊ አይሆንም። እንዲሁም በዚህ ሁኔታ ለሰውየው ሙሉውን እውነት መናገርም ተገቢ አይደለም። ይለዋልበዚህም ሴፋሎስ ይስማማል። ይህ ክርክር የሚያሳየው ፍትሕ በቀላል ወጥ ደንብ (rule) ሊገለጽ እንደማይችል ነው፤ ይልቁንም ሁኔታውን በፅኑ ማገናዘብ ይጠይቃል። ሴፋሎስ ግን ሲከራከር ፖሌማርኮስ ጣልቃ ይገባል፤ ሴፋሎስ "ውይይቱን ለአንተ አስረክባለሁ" ብሎ ወደ መሥዋዕቱ ይሄዳል። ፖሌማርኮስ ቀጠል አርጎ " እንዴታ የንብረትህ ሁሉ ወራሽ እኔ አይደለሁ?" ሲል ሴፋሎስ በሳቅ "አዎ" ይላል ሶቅራጠስም አክሎ በፈገግታ "እንግዲያው የውይይቱ ወራሽ" ይለዋል። ክርክሩን የወረሰዉ ፖሌማርኮስም በባለቅኔው ሲሞኒደስ ስም "ለእያንዳንዱ የሚገባውን መስጠት ፍትሕ ነው" ይላል። ሶቅራጠስ ይህ ከራሳቸው ቀደም ያለ ምሳሌ (የአእምሮ እክል ላለበት ወዳጅ መሣሪያ አለመመለስ) ጋር እንደማይስማማ ያሳያል፤ ስለዚህ ሲሞኒደስ "የሚገባው" ሲል የተለየ ነገር ማለቱ ነው። ፖሌማርኮስ አክሎ ወዳጆች ለወዳጆቻቸው መልካም ነገር እንጂ መጥፎ ነገር መመለስ አይገባቸውም፤ ለጠላት የሚገባው ግን ክፉ ነገር ነው ይላል። ሶቅራጠስ እዛዉ ጋር ሲሞኒደስ እንደ ባለቅኔ በእንቆቅልሽ ተናግሯል፤ ስለዚህ ዕዳን መመለስ ሲል "ለእያንዳንዱ የሚገባዉን መስጠት" እያለ ይመስላል። ይላል። ይህም ገንዘብ ለሰጠህ ገንዘብን ብቻ መመለስ ሳይሆን በጊዜዉ ያለዉን ሁኔታ ያገናዘበ ሁለንተናዊ ተገቢነት ያለዉን ነገር ማረግ ነዉ። ሶቅራጠስ እዚህ ጋር ለፖሌማርኮስ ሌላ ምሳሌን ይሰጠዋል ፤ ህክምና እንደ ሙያ መድሃኒት፣ መብል እና መጠጥን ለአካል ይሰጣል ፤ ምግብ ማብሰል እንደ ሙያ ለምግቡ አሪፍ ጠዓምን ይሰጣል በተመሳሳይ ሁኔታ ፍትሕ ሙያ ቢሆን ምንን ለማን ይሰጣል? ሲል ፖሌማርኮስን ይጠይቀዋል። ፖሌማርኮስም ወዳጅን መጥቀም ፣ ጠላትን ደሞ መጉዳት ሲል ይመልሳል። እዚህ ጋር ሶቅራጠስ ጥያቄዎቹን መልሶ ያቀናጅና መልሶ ይጠይቃል...
በበሽታ ጊዜ ወዳጅን በመጥቀም ጠላትን በመጉዳት ማን ይበልጣል? ዶክተር። ይላል ፖሌማርኮስ። በባሕር ማዕበል ጊዜ ማን ይበልጣል? የመርከብ አለቃ።ይላል ፖሌማርኮስ ፍትሐዊው ሰው በምን ተግባር ወዳጅን መጥቀምና ጠላትን መጉዳት ይችላል? በጦርነትና በሕብረት (ማለትም ከወዳጅ ጋር ወግኖ ጠላቶችን በመዋጋት) በማለት ይመለሳል ፖሌማርኮስ።እዚህ ጋር ሶቅራጠስ መልሶ ሌላ ጥያቄዎችን ያቀርባል። ሰው ሲታመም ብቻ ዶክተር ያስፈልጋል፤ በሰላም ጊዜ ፍትሐዊ ሰው ምን ይጠቅማል? ፖሌማርኮስም በዉሎች፣ በሽርክናዎች ሊያገለግል ይችላል ይላል። ይህንንም ሶቅራጠስ በምሳሌ ያፈርሰዋል ፤ በቼከርስ ጨዋታ ሽርክና ላይ የተሻለው ባለሙያ ተጫዋቹ ነው፣ ፍትሐዊዉ ሰው አይደለም። በተመሳሳይ በጡብ መገንባት ላይ ግንበኛዉ፤ በሙዚቃ ሙዚቀኛዉ፤ ፈረስ ሲገዛ ፈረስ አርቢዊ፤ መርከብ ሲገዛ መርከብ ሰሪዉ ይሻላል።ከዚህ ቡሃላም ፖሌማርኮስ ገንዘብህን ለማስቀመጥ (ለዋስትና) ሲያስፈልግ ይላል። ሶቅራጠስም መለስ አርጎ ይህ ማለት ገንዘብ ጥቅም ላይ ሳይውል ሲቀመጥ ብቻ ፍትሕ ይጠቅማል፤ ሲጠቀሙበት ግን ሌሎች ሙያዎች (አትክልት ቆራጭ፣ ወታደር፣ ሙዚቀኛ...ወዘተ) ይጠቅማሉ። በዚህም የተነሳ መደምደሚያዉ ፍትሕ ጥቅም የሚሰጠው ለማይጠቅሙ ነገሮች ብቻ ከሆነ በጣም ጥሩ ነገር ሊሆን አይችልም ወደሚል ያመራል። ሶቅራጠስ ከዚህ ቡሃላ ሌላ የሙግት ጥንቅር ያቀርባል እሱም ጥሩ ተጋጣሚ ማለትም ጥቃትን ለመከላከል የሚችል ሰው ጥቃትን መልሶ የማጥቃትም ብቃት አለው፤ ጤናን የሚጠብቅ ሰው በድብቅ በሽታን የመፍጠርም ብቃት አለው፤ የሠራዊት ጥሩ ጠባቂ የጠላትን ዕቅድ ሊሰርቅም ይችላል። ስለዚህ ገንዘብን በደንብ የሚጠብቅ ፍትሐዊ ሰው ገንዘብን በደንብ የሚሰርቅም ይሆናል። ፍትሕም "ወዳጅን የሚጠቅም ጠላትን የሚጎዳ የስርቆት ሙያ" ይሆናል ። ሶቅራጠስ ይህንን ከሆሜር ጋር ያመሳስለዋል፤ እሱ የኦዲሴዎስን አያት አውቶሊኮስን በስርቆትና በሐሰተኛ መሐላ ከሁሉ እንደተሻለ ያወድሳል። ይሄኔ ፖሌማርኮስ ይሸማቀቃል፤ ምን ማለቴ እንደነበር ከእንግዲህ አላውቅም፤ ግን ወዳጅን መጥቀምና ጠላትን መጉዳት ፍትሕ ነው ብዬ አሁንም አምናለሁ ይላል። ሶቅራጠስ አሁንም ከፖሌማርኮስ መሠረት ጋር በመሄድ ሌላ ወሳኝ ጥያቄ ያነሳል፤ ወዳጆች እነማ ናቸዉ?ጥሩና ጠቃሚ ናቸው ብለን የምናስባቸው ሰዎች ወይስ በእርግጥ ጥሩ የሆኑት? ሰዎች ይሳሳታሉ፤ መጥፎን ጥሩ ብለው፣ ጥሩን መጥፎ ብለው ያስባሉ። ከዚህም በመነሳት ሰዎች ጥሩ ሰዎችን እንደ ጠላት፣ መጥፎ ሰዎችን እንደ ወዳጅ ከቆጠሩ፣ የፖሌማርኮስ ትርጓሜ መጥፎዎችን መጥቀምና ጥሩዎችን መጉዳትን ፍትሐዊ ያደርገዋል። ጥሩ ሰዎች ደግሞ ፍትሐዊ ናቸው ፤ ይህ ማለት ንጹሐንን መጉዳት ፍትሐዊ ይሆናል። ፖሌማርኮስም ግራ በመጋባት ትርጓሜዬ መጥፎ ነው ይላል። በመቀጠል ሶቅራጠስ የፖሌማርኮስ ጠላትን መጉዳት የሚለዉ ፍትሕ ሊሆን እንደማይችል ሲያብራራ እንዲህ ይላል፤ ፈረስ ሲጎዳ ፈረስን ጥሩ የሚያደርገው በጎነት ይቀንስበታል፤ ውሻ ሲጎዳ የውሻ በጎነት ይቀንስበታል። ሰው ሲጎዳ ሰዋዊ በጎነቱ ይሸረሸራል ፤ ፍትሕ ደግሞ ሰዋዊ በጎነት ነው። ስለዚህ የተጎዱ ሰዎች ይበልጥ ኢፍትሐዊ ይሆናሉ። ሙዚቀኛ በሙዚቃ ሰውን ሙዚቃ-ቢስ ማድረግ አይችልም፤ ፈረሰኛ በፈረስ ግልቢያ ሰውን ፈረስ-ቢስ ማድረግ አይችልም። ስለዚህ ፍትሐዊ ሰው በፍትሕ ሰውን ኢፍትሐዊ ማድረግ አይችልም። ሙቀት ማቀዝቀዝ፣ደረቅነት ማርጠብ አይችሉም ፤ ተቃራኒያቸው ነው የሚያደርገው። ስለዚህ መጉዳት የጥሩ (ፍትሐዊ) ሰው ተግባር ሳይሆን የተቃራኒው (ኢፍትሐዊው) ሰዉ ተግባር ነው። ሶቅራጠስም በክሪቶ ላይ እንዳለዉ በዚህም ምልልስ "ማንንም መጉዳት ፈጽሞ ፍትሐዊ አይደለም።" ይላል ፤ ጠላትን መጉዳት ፍትሕ ነዉ ብሎ የሚያስብ ሁሉም ጠቢብ ሳይሆን ስልጣኑ አለኝ ብሎ የሚያስብ አንባገነን ብቻ ነዉም ይላል። ሶቅራጠስና ፖሌማርኮስ ሲነጋገሩ ትራስማኮስ ብዙ ጊዜ ጣልቃ ለመግባት ሞክሮ ነበር፤ በአጠገቡ የነበሩ ሰዎች ግን ዉይይቱን ለመስማት ሲሉ ዝም አስባሉት። ንግግራቸው ሲቆም ግን እየተክለፈለፈ ዘሎ ወደ ውይይቱ ገባ። ምን ከንቱ ነገር ነው የምትናገሩት? እርስ በርሳችሁ ለምን ጊዜ ታባክናላችሁ ? ፍትሕ ምን እንደሆነ በእውነት ማወቅ ከፈለጋችሁ ጥያቄ ብቻ አትጠይቁ ፤ አንተም መልሶችን በማፍረስ ክብር አትፈልግ ከመመለስ ይልቅ መጠየቅ ቀላል ነው። አንተ ራስህ መልስ ስጥ። ተገቢ፣ ጠቃሚ፣ ትርፍ ያለው፣ ጥቅም ያለው አትበለኝ በግልጽና በወጥ ቋንቋ ንገረኝ አለዉ። ሶቅራጠስ ደንግጦ ይመልሳል (ተኩላ መጀመሪያ ያየው ሰው ድምፁን ያጣል የሚለው የግሪክ አጉል እምነት በዛን ጊዜ ነበር በዚህ የተነሳም ሶቅራጠስ ትራስማኮስን ከማየቱ በፊት ትራስማኮስ ቢያየኝ ኖሮ ዲዳ እሆን ነበር ይላል) ይህም ትራስማኮስ እንዴት ዘሎ ወደ ዉይይቱ በጩሀት እንደተቀላቀለ ለማዉሳት ነዉ። ከባድ አትሁንብን፤ ስሕተት ከሠራን ሳናስበው ነው። ወርቅ የምንፈልግ ከሆነ ለፍትሕ ፍለጋ እርስ በርሳችን ዝም ብለን አንመላለስም ፤ ፍትሕ ከብዙ ወርቅ የከበረ ነውና። ማግኘት የማንችል ስለሆንን ከእናንተ ከብልሆች ከባድ አጣብቂኝ ሳይሆን ርኅራኄ ልናገኝ ይገባል።ይለዋል። ትራስማኮስ ስላቁን ተረድቶ ኖሯል እና በሳቅ "ይህ የሶቅራጠስ የተለመደ ስላቅ ነው! ከመጀመሪያው እንደምትሆን አውቅ ነበር ፤ መልስ አትሰጥም፣ ጥያቄ ስትጠየቅ ደሞ ትሸሻለህ። አለዉ። ሶቅራጠስም ቀጠል አርጎ ምሳሌ ይሰጠዋል እንዲህም ይለዋል፤ አሥራ ሁለት ስንት ነው? ብለህ ሰው ብትጠይቅ፣ ሁለት ጊዜ ስድስት፣ ሦስት ጊዜ አራት፣ ስድስት ጊዜ ሁለት፣አራት ጊዜ ሦስት አትበል ብለህ ብትከለክል ሰውየው እንዴት ይመልስልሃል? ሰው ትክክል መስሎ የታየውን ይመልሳል። ይለዋል። ትራስማኮስም የእራሱን የፍትህ ማብራሪያ ለመስጠት ገንዘብ እንዲከፈለዉ ይጠይቃል፤ ግላውኮን ለሶቅራጠስ እንደሚያዋጡ ይናገራል። ሶቅራጠስ ግን "ገንዘብ ስለሌለኝ ምስጋና ብቻ መስጠት እችላለሁ" ይላል። ትራስማኮስ ስሙን ለማትረፍ ጓጉቶ ቢሆንም እየተመላለሰ ያለዉ ምንም እንደማይፈልግ ያስመስላል፤ በመጨረሻ ይስማማል። ትራስማከስም የፍትህ ትርጓሜዉን እንደሚከተለዉ ያቀርባል...
ፍትሕ ማለት የጠንካራው (የገዥው) ጥቅም የሆነው ነገር ብቻ ነው። ይላልሶቅራጠስ ጥያቄዉን ያስከትላል "ጠንካራው ፖሊዳማስ (የጉልበት ተፋላሚ) ከእኛ ይበልጣል፤ ሥጋ ለሰውነቱ ጠቃሚ ነው። ታዲያ ሥጋ ለእኛ ለደካሞች ደግሞ ጠቃሚና ፍትሐዊ ነው?" ትራስማኮስ ይናደዳል የሚከተለዉን ማብራሪያም ይሰጣል... ከተሞች በአምባገነንነት፣ በዴሞክራሲ፣ በመኳንንት (aristocracy) ይተዳደራሉ፤ በእያንዳንዱ ከተማ ገዥው አካል ከሁሉ ጠንካራ ነው። እያንዳንዱ አገዛዝ ለራሱ ጥቅም የሚሆኑ ሕጎችን ያወጣል ዴሞክራሲ ዴሞክራሲያዊ ሕጎችን፣ አምባገነንነት አምባገነናዊ ሕጎችን። በዚህ ሕግ አወጣጥ ለተገዥዎች ፍትሐዊ የሆነው ለገዥው ጥቅም ያለው ነው ብለው ያውጃሉ፤ ከዚህ የሚያፈነግጥ ሰው ሕገ ወጥና ኢፍትሐዊ ተብሎ ይቀጣል።ስለዚህ ፍትሕ በሁሉም ከተማ አንድ ነው የተቋቋመው ለገዥው ጥቅም። በትክክል የሚያሰላስል ሰው ይህንን ይረዳል። ይላል።
7 081
ቆይ ሌሎች ፍጥረታትስ የት አሉ?
በጠራራ ሌሊት ወደ ሰማይ ቀና ብለህ እልፍ አእላፍ ከዋክብትን ስትመለከት፣ በዚህ ሁሉ ሰፊ ጠፈር ውስጥ እኛ ብቻችንን ነን? ብለህ ጠይቀህ ታውቃለህ?
በጋላክሲያችን Milky Way ውስጥ ብቻ ከ100 እስከ 400 ቢሊዮን የሚደርሱ ከዋክብት አሉ። በሚታየው አጽናፈ ዓለም ውስጥ ደግሞ ከ2 ትሪሊዮን በላይ ጋላክሲዎች ይገኛሉ። ይህ ማለት በምድር ላይ ባሉ ሁሉም የባህር ዳርቻዎች ላይ ከሚገኙት የአሸዋ ቅንጣቶች የበለጠ የከዋክብት ቁጥር በጠፈር ውስጥ አለ ማለት ነው።
ከእነዚህ መካከል ስንቶቹ እንደ ፀሐያችን ያሉ ከዋክብት እና እንደ ምድራችን ሕይወትን ማስተናገድ የሚችሉ ፕላኔቶች ይኖሯቸው ይሆን? በቢሊዮኖች የሚቆጠሩ!
ታዲያ ሳይንሱ የሚጠይቀው እጅግ አስፈሪና አስገራሚ ጥያቄ እዚህ ላይ ይጀምራል፦ ታዲያ ሁሉም የት ጠፉ? ይህ The Fermi Paradox ይባላል።
The Fermi Paradox ታላቁ የጠፈር ፀጥታ
ይህ ትንግርት ስሙን ያገኘው በ1938 የኖቤል ተሸላሚ ከሆነው ጣሊያናዊው የፊዚክስ ሊቅ Enrico Fermi ነው።
The Lunchtime Epiphany የምሳ ሰዓቱ ድንገተኛ ጥያቄ
በ1950 በሎስ አላሞስ ብሔራዊ ላቦራቶሪ ውስጥ፣ ኤንሪኮ ፈርሚ ከባልደረቦቹ ሳይንቲስቶች ጋር ምሳ እየበላ ሳለ፣ በወቅቱ በጋዜጦች ላይ ስለሚወሩ የበረራ ሳህኖች እና ባዕዳን ፍጥረታት Aliens በቀልድ መልክ ያወሩ ነበር።
ሳይንቲስቶቹ ወደ ሌላ የንግግር ርዕስ ተሻግረው ጨዋታቸውን ቀጠሉ።
ነገር ግን ፈርሚ በሐሳብ ነጉዶ በሒሳባዊ ስሌቶች አእምሮው ተጠምዶ ነበር። ድንገት በጠረጴዛው ላይ በቡጢ መታ አድርጎ ጮክ ባለ ድምፅ፦ ግን ሁሉም የት ጠፉ? Where is everybody? ብሎ ጠየቃቸው።
ፈርሚ ያሰበው ስሌት ቀላል ነበር፦ አጽናፈ ዓለም ከ13.8 ቢሊዮን ዓመታት በፊት ተፈጥሯል። የእኛ ምድር ግን የተፈጠረችው ገና ከ4.5 ቢሊዮን ዓመታት በፊት ነው። ይህም ማለት ከእኛ በቢሊዮን ዓመታት የሚቀድሙ ስልጣኔዎች ሊኖሩ ይገባ ነበር።
ከእኛ በቴክኖሎጂ በ1 ሚሊዮን ዓመት ብቻ የሚቀድም ስልጣኔ እንኳን በቀላሉ መላውን ጋላክሲ በሮቦቶችና በጠፈር መንኮራኩሮች መሙላት ይችል ነበር። ታዲያ ለምንድን ነው ሰማዩ ጭር ያለው? አንዲትም የሬዲዮ ሞገድ፣ አንዲትም መንኮራኩር ወይም ምልክት ለምን አልተገኘም?
The Great Filter Are We Past or Doomed? ታላቱ ማጣሪያ አልፈነዋል ወይስ ገደል ጫፍ ነን?
የፈርሚን እንቆቅልሽ ለመፍታት ሳይንቲስቶች ያቀረቧቸው መላምቶች እጅግ አስደንጋጭ ናቸው። ከእነዚህ ውስጥ ዋነኛው የኢኮኖሚክስ እና የፍልስፍና ፕሮፌሰሩ Robin Hanson ያመጣው ታላቁ ማጣሪያ The Great Filter የተባለው ፅንሰ ሐሳብ ነው፦
ሕይወት ካልተፈጠረ ንጥረ ነገር ተነስቶ ወደ ከፍተኛ የጠፈር ተጓዥ ስልጣኔ ለመሸጋገር እጅግ ከባድ የሆኑ የእድገት ደረጃዎችን ማጣሪያዎችን ማለፍ አለበት።
የመጀመሪያው እድል ከኋላችን ከሆነ፦ ሕይወት መፈጠር Abiogenesis ወይም ከአንድ ሴል ወደ ውስብስብ ሕዋስ Eukaryote መሸጋገር በጠፈር ውስጥ ሊታሰብ ከሚችለው በላይ እጅግ ያልተለመደ፣ ተዓምራዊ የአጋጣሚ ክስተት ሊሆን ይችላል። ይህ ከሆነ እኛ ያንን ታላቁን ማጣሪያ አልፈነዋል። ምናልባትም በመላው ጋላክሲ ውስጥ የመጀመሪያዎቹ ወይም ብቸኞቹ ፍጥረታት እኛ ነን!
ሁለተኛው እድል ከፊታችን ከሆነ፦ ይህ እጅግ አስፈሪው አማራጭ ነው። ማንኛውም ስልጣኔ የቴክኖሎጂ አቅሙ እያደገ ሲሄድ እራሱን የሚያጠፋበት ደረጃ ላይ ይደርሳል። ለምሳሌ፦ በኑክሌር ጦርነት፣ በሰው ሰራሽ ገዳይ ቫይረሶች፣ በአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ወይም በአየር ንብረት መዛባት። እስካሁን ማንም ሊያናግረን ያልቻለው፣ ሁሉም ስልጣኔዎች ወደ ጠፈር ከመውጣታቸው በፊት በገዛ ቴክኖሎጂያቸው ስለተደመሰሱ ነው! የሰው ልጅም ያንን የማጣሪያ ግድግዳ ገና አልገጠመውም ማለት ነው።
The Dark Forest and Zoo Hypotheses የጨለማው ጫካ እና የእንስሳት ማቆያ
ሳይንቲስቶችና የሳይንስ ልብ ወለድ ደራሲዎች ሌሎች ሁለት አስገራሚ መላምቶችንም ያነሳሉ፦
የጨለማው ጫካ ንድፈ ሐሳብ The Dark Forest Theory፦ ጠፈር ልክ እንደ ጨለማ ጫካ ነው። እያንዳንዱ ስልጣኔ በጫካው ውስጥ ጠመንጃ እንደያዘ አዳኝ ድምፁን አጥፍቶ በጥንቃቄ ይራመዳል። ምክንያቱም በጫካው ውስጥ ሌሎች ገዳይ አዳኞች አሉ። ማንኛውም ራሱን ይፋ ያደረገና ድምፅ ያሰማ ስልጣኔ ለህልውና ስጋት ነው ተብሎ ወዲያውኑ ይደመሰሳል! ጠፈር ፀጥ ያለው ፍጥረታት ስለሌሉ ሳይሆን፣ ሁሉም ህልውናቸውን ለማዳን በፍርሃት አፋቸውን ዘግተው ስለተደበቁ ነው!
የእንስሳት ማቆያ መላምት The Zoo Hypothesis፦ ባዕዳን ስልጣኔዎች እኛን ከማወቃቸውም በላይ በየቀኑ እየተከታተሉን ሊሆን ይችላል። ልክ የሰው ልጅ በብሔራዊ ፓርክ ውስጥ ያሉ እንስሳትን ተፈጥሯዊ እድገታቸውን እንዳያዛባ ከሩቅ እንደሚመለከተው ሁሉ፣ እነርሱም የእኛ የተፈጥሮ እድገት እስኪጠናቀቅ ድረስ በሕግ ታግደው እራሳቸውን ደብቀው ያዩናል የሚል እሳቤ ነው።
The Great Silence
የሰው ልጅ ላለፉት 60 ዓመታት SETI Search for Extraterrestrial Intelligence በሚባለው ታላቅ ፕሮጀክት አማካኝነት ግዙፍ የሬዲዮ ቴሌስኮፖችን ወደ ጠፈር አቅንቶ ባዕድ የድምፅ ወይም የብርሃን ሞገዶችን ሲያዳምጥ ቆይቷል።
እ.ኤ.አ. በ1977 ጄሪ ኤህማን የተባለ ሳይንቲስት ለ72 ሰከንዶች የቆየ እጅግ ኃይለኛ የሆነ የሬዲዮ ሞገድ ከጠፈር ጠልፎ በማግኘቱ በወረቀቱ ላይ Wow Signal ብሎ ጽፎ የነበረ ቢሆንም፣ ከዚያ በኋላ ያ ድምፅ ዳግም ተሰምቶ አያውቅም።
ዛሬም ድረስ ቴሌስኮፖቻችን ወደ ጠፈር ሲመለከቱ የሚያገኙት መልስ ፍጹም የሆነ በረዷማ ፀጥታን ብቻ ነው። የትሪሊዮኖች ከዋክብት መኖር እና የፍጹም ፀጥታው መጋጨት የዘመናችን ትልቁ የፊዚክስና የአስትሮኖሚ አጣብቂኝ ሆኖ ቀጥሏል።
ታዋቂው የሳይንስ ፀሐፊ Arthur C. Clarke በአንድ ወቅት እንዲህ ብሎ ነበር፦
በዚህ አጽናፈ ዓለም ውስጥ ሁለት እድሎች ብቻ አሉ፦ ወይ ብቻችንን ነን፣ አለበለዚያ ብቻችንን አይደለንም። ሁለቱም እኩል አስፈሪ ናቸው!
አንተ በጠፈር ላይ የምትንሳፈፍ ደካማ ሰማያዊ ነጥብ በሆነች ትንሽ ምድር ላይ ትኖራለህ። ያ ሁሉ ግዙፍ ጠፈር ጭር ያለና ድምፅ አልባ ከሆነ፣ በአሁኑ ሰዓት በአጽናፈ ዓለም ውስጥ እያሰበ፣ እየተሰማው፣ እየወደደ፣ እየመረመረና እያደነቀ ያለው ብቸኛው የአጽናፈ ዓለም ዓይንና ልብ አንተና በዙሪያህ ያሉ የሰው ልጆች ናችሁ!
እኛ ካጠፋነው ይህ የንቃተ ህሊና ብርሃን ከጠፈር ላይ ሙሉ በሙሉ ሊጠፋ ይችላል። ስለዚህ በምድር ላይ ያለህ ሕይወት፣ የምትተነፍሰው እያንዳንዱ አየር እና አብረውህ ያሉ የሰው ልጆች በሙሉ በመላው አጽናፈ ዓለም ውስጥ ተወዳዳሪ የሌላቸው ብርቅዬ አልማዞች ናቸው!
የአፅናፈ ሰማይ ዜማ
7 081
ይህን ጊዜም ቢሸሽ ሊፈጠር የሚችለዉን ነገር ህጎቹ በሰውኛ ዘይቤ መልሰዉ ይተነብዩለታል ...
በመጀመሪያ ደረጃ ያስመለጡህ ወዳጆችህ ላይ በስደት መባረር፣ ዜግነት ማጣት፣ ንብረት መውረስ ይህ ሁሉ የማይቀር ነዉ ማለት ይቻላል፤ በመልካም አስተዳደር ባላቸው ከተሞች (ቴብስ፣ መጋራ) እንደ ጠላት ትገባለህ፤ አገር ወዳድ ዜጎች "የሕግ አበላሽ" ብለው ይመለከቱሃል፤ የዳኞችን ፍርድ ትክክለኛነት ታረጋግጣለህ፤ የሕግ አበላሽ ወጣቶችንም ሊያበላሽ ይችላልና መልካም ከተሞችንና በጎ ሰዎችን መሸሽ እጣ ፈንታህ ይሆናል፤ ሕይወት በዚህ ዋጋ መኖር ተገቢ ነው ታዲያ?! ፤ በተሳሊያ (ሥርዓት የሌለበት፣ብዙ ነጻነት ያለበት) የማምለጥህን ታሪክ በመስማት ይዝናናሉ ፤ እንዴት በፍየል ቆዳ ተሸፍነህ፣ እንደ ሸሽ ሰው ተመስለህ እንደወጣህ በሚያስቅ ዝርዝር ሲተረክ አስበዉ። ነገር ግን "በእርጅናህ ጊዜ ለጥቂት ተጨማሪ ዕድሜ ስትል የተቀደሱ ሕጎችን ለመጣስ አልፈራህም" የሚለውን የሚያስታውስ ይኖር ይሆን?¡ ከተበሳጩ ብዙ ወራዳ ነገር ትሰማለህ፤ የሰው ሁሉ አሽቃባጭና አገልጋይ ሆነህ ትኖራለህ ፤ በተሳሊያ ለመብላትና ለመጠጣት ብቻ ብለህ። ልጆችህን ወደ ተሳሊያ ወስደህ የአቴና ዜግነታቸውን ታሳጣቸዋለህ? ወይስ እዚህ ትተሃቸው ወዳጆችህ ይንከባከቧቸዋል ብለህ ታስባለህ? በተሳሊያ ከኖርክ ይንከባከቧቸዋል፣ በሌላ ዓለም (በሞት) ከሄድክ አይንከባከቧቸውም ብለህ ታስባለህ? ወዳጆች ነን የሚሉት ለአንዳች ነገር የሚበቁ ከሆኑ በእርግጥ ይንከባከቧቸዋል።በመጨረሻም ህጎቹ ለሶቅራጠስ የመጨረሻዉን ምክር ይለግሱታል፤ ሶቅራጠስ ሆይ፣ ያሳደግንህን እኛን ስማ፤ ስለ ሕይወትና ልጆች መጀመሪያ፣ ስለ ፍትሕ በኋላ አታስብ፤ መጀመሪያ ስለ ፍትሕ አስብ በታችኛው ዓለም መሳፍንት ፊት ትፀድቅ ዘንድ። ክሪቶ እንዳለው ብታደርግ አንተም ከአንተ ጋር ያሉ ሁሉ በዚህ ሕይወት አይደሰቱም፣ አይቀደሱም፣ ፍትሐዊም አይሆኑም፤ በሌላ ዓለምም ደስተኛ አትሆንም። አሁን በንጹሕነት ትሄዳለህ የበደል ተጎጂ እንጂ በዳይ ሆነህ አይደለምና፤ የሰዎች ተጎጂ እንጂ የሕጎች ተጎጂ ሆነህ አይደለምና። ነገር ግን ክፋትን በክፋት፣ በደልን በበደል እየመለስክ፣ ከእኛ ጋር የገባኸውን ስምምነት እያፈረስክ፣ ሊበድሉ በማይገባቸው ሰዎች ላይ (ራስህን፣ ወዳጆችህን፣ አገርህንና እኛን) በደል ብታደርስ፣ በሕይወት ሳለህ እንቆጣሃለን፤ ወንድሞቻችን የታችኛው ዓለም ሕጎች እኛን ለማፍረስ እንደሞከርክ ስለሚያውቁ እንደ ጠላት ይቀበሉሃል። ስለዚህ ክሪቶን ሳይሆን እኛን ስማ። ይሉታል። በመጨረሻም ሶቅራጠስ ይህ ነው ክሪቶ ወዳጄ፣ ልክ በምስጢራዊ ሥርዓት ውስጥ ያለ ሰው በጆሮው የዋሽንት ድምፅ እንደሚሰማው በጆሮዬ ሲያጉረመርም የሚሰማኝ ድምፅ ። ይህ ድምፅ በጆሮዬ እያንጎራጎረ ሌላ ነገር እንዳልሰማ ያደርገኛል። ከዚህ በላይ የምትለው ሁሉ ከንቱ እንደሚሆን አውቃለሁ። ግን የምትለው ካለህ ተናገር። ይለዋል። ክሪቶም በማቅማማት ሶቅራጠስ ሆይ፣ የምለው የለኝም። ይላል። ሶቅራጠስም እንግዲያውስ ክሪቶ ተወኝ፤ የአምላክን ፈቃድ ልፈጽምና እሱ ወደሚመራበት ልከተል። በማለት ምልልሳቸዉን ይዘጋዋል። ምንጭ፤ ከላይ ከተያያዘዉ መፅሀፍ (CRITO)
7 081
ሶቅራጠስ የሞት ፍርድ ከተፈረደበት ቡሃላ የሞት ፍርዱ እስኪፈፀም ድረስ በእስርቤት ሆኖ መጠበቅ ነበረበት። በዛን ጊዜ የአቴንስ ማህበረሰብ ወግ ደሞ ዴሎስ የሚሄደው የተቀደሰ መርከብ እስኪመለስ ድረስ ግድያ አይፈጸምም ነበር፤ ስለዚህ ሶቅራጠስ ከፍርዱ በኋላ ወደ አንድ ወር ገደማ በእስር ቆየ። በእነዚህ የአንድ ወር ጥበቃ ጊዜያቶች ዉስጥ ከሶቅራጠስ አንዱ ወዳጁ እና ባለንጀራዉ የሆነዉ ክሪቶ ሊጎበኛዉ በማለዳ ይመጣል።
ሶቅራጠስም ክሪቶ ሆይ፣ በዚህ ሰዓት ለምን መጣህ? ገና በጣም ማለዳ ነው አይደል? ይለዋል። ክሪቶ ደሞ አዎ፣ ንጋት እየጠባ ነው። በማለት ይመልሳልሶቅራጠስ የእስር ቤቱ ጠባቂ እንዴት እንዳስገባው ይገረማል፤ ክሪቶም ጠባቂው ብዙ ጊዜ ስለሚመጣ እንደሚያዉቀዉ እና ውለታ ስለዋለለት እንደሆነም ይመልሳል። ክሪቶ ከዚህ በፊት ብዙ ጊዜ መምጣቱን እና ሶቅራጠስ ግን ፀጥ ብሎ ሲተኛ በመገረም ሲመለከተው እንደነበር ይነግረዋል።
ክሪቶም፦ ስቃይህን ለማሳነስ ስል አላነቃሁህም።ሁልጊዜ ደስተኛ ባሕርይ እንዳለህ አውቅ ነበር፤ ይህንን መከራ በዚህ ዓይነት ሰላማዊ ሁኔታ ሰዉ ሲሸከም ግን አይቼ አላውቅም። ሶቅራጠስ መለስ አርጎ ክሪቶ ሆይ፣ ሰው ወደ እኔ ዕድሜ ሲደርስ የሞት መቃረብን ሲያይ ማዘን የለበትም። ይለዋል።ክሪቶ ግን መልሶ ሌሎች አረጋውያን በተመሳሳይ መከራ ሲደርስባቸው ያዝናሉ፤ ዕድሜ አያግዳቸውም። ሲል ያልተለመደ መሆኑን ያፀናዋል።ክሪቶ ቀጠል በማረግ ይዞ ስለመጣዉ መጥፎ ዜና ይነግረዋል፤ ከዴሎስ የሚመጣው መርከብ ገና አልደረሰም ነገር ግን ከሱኒዮን የመጡ ሰዎች እዚያ እንደተዋት ስለነገሩት ዛሬ ሊደርስ እንደሚችል ይነግረዋል ስለዚህ ነገ የሶቅራጠስ የመጨረሻ ቀን ሊሆን ይችላል።
ሶቅራጠስ ግን በእርጋታ መልካም ነው ክሪቶ፤ የአምላክ ፈቃድ ከሆነ ፈቃደኛ ነኝ። ግን መርከቡ ዛሬ የሚደርስ አይመስለኝም፤ አንድ ቀን ዘግይቶ ነው የሚመጣው ይላል።ሶቅራጠስም በሌሊት ባየው ራእይ መሠረት ነበር ይህንን የሚለው። በራእዩ ላይም ቆንጆ፣ብሩህ ልብስ የለበሰች ሴት ወደ እሱ መጥታ ጠራችውና እንዲህ አለችው...
ሶቅራጠስ ሆይ፣ በሦስተኛው ቀን ለም ወደሆነችው ፍቲያ (Phthia) ትደርሳለህ። (ይህ ከሆሜር ኢሊያድ የተወሰደ ስንኝ ነው አኪሌስ ወደ አገሩ እንደሚመለስ የተናገረው።)ክሪቶ እንግዳ ሕልም ነው ይላል፤ ሶቅራጠስ ግን ትርጉሙ ግልጽ ነው ብሎ ይመልሳል። ፍቲያ የአኪሌስ የትውልድ አገር ናት "ወደ ቤትህ ትሄዳለህ" ማለት መሞትን ነው ብሎ ይተረጉመዋል። ሞቱ ከመርከቧ መድረስ በኋላ ባለው ቀን ስለሆነ ሕልሙ ዛሬ ሳይሆን ነገ መርከቧ እንደምትደርስ ያመለክታል ይላል። ክሪቶ ሶቅራጠስ እሺ ብሎት ከእስርቤቱ ያመልጥ ዘንድ ማግባባቱን ያዘዉ። እሺ እንዲለዉም የተለያዩ ምክንያቶችን አቀረበ ፤ በመጀመሪያም ብትሞት እንደ አንተ ያለ ወዳጅ ዳግም አላገኝም። የሚል ነበር ፤ ቀጠል አድርጎ ደሞ እኔንና አንተን የማያውቁ ሰዎች ገንዘብ ማውጣት ባለመፈለጌ ሞት እንደተፈረደብህ አርገዉ ያስባሉ። ከዚህ የባሰ ውርደት አለን? ከወዳጅ ሕይወት ይልቅ ገንዘብን ማስቀደም? እሱን ብዙዎች አንተ እንዳልፈለክ አምነዉ አይቀበሉም። በማለት ስሙ እንደሚጠፋ ይነግረዋል ፤ በመቀጠል ደሞ ሶቅራጠስ ምናልባት እኛ አስለመላጮችህ/ወዳጆችህ በጠቋሚዎች ሊጎዱ ወይም ንብረታችንን ልናጣ እንችላለን ብለህ ትፈራለህ? አትፍራ፤ አንተን ለማዳን ይህንንና ከዚህ የበለጠ አደጋ መውሰድ ይገባናል። ይለዋል ፤ በተጨማሪም ጠቋሚዎች ካሉም በትንሽ ገንዘብ ይረካሉ። የእኔ ገንዘብ ብዙ ነው፤ ከዚህ የማይበቃ ከሆነ እንግዶች አሉ ቴብስ ያለው ሲምያስ ለዚህ ዓላማ ብዙ ገንዘብ አምጥቷል፤ ቄቤስ እና ሌሎችም ዝግጁ ናቸው። በማለት እሺ እንዲል ይለምነዋል። አክሎም በችሎቱ "ሌላ ቦታ ምን አደርጋለሁ?" ብለህ ነበር፤ አትጨነቅ፤ በሌሎች ቦታዎች ሰዎች ይወዱሃል። በተሳሊያ ወዳጆቼ አሉ፤ ይጠብቁሃል፣ ማንም አያስቸግርህም። ይለዋል በስተመጨረሻም ልጆችህን ጥለህ ትሄዳለህ? ማሳደግና ማስተማር ይቻልህ ነበር። ልጆችን ወደ ዓለም ያመጣ ሰው እስከመጨረሻ የሚያሳድግ መሆን አለበት። ቀላሉን መንገድ እንጂ የተሻለውንና የወንድነት የሆነውን መንገድ እየመረጥህ ነው፤ ስለ በጎነት ብቻ እንደሚጨነቅ ሰው ሲሆን ይህ አይገባም በማለት ሊጫነዉ ይሞክራል።ሶቅራጠስ ቀጥል አርጎ ሲመልስለት እንዲህ ይላል...
የምትወደኝ ክሪቶ፣ ቅንነትህ ትክክል ከሆነ እጅግ ውድ ነው፤ ስሕተት ከሆነ ግን ቅንነቱ በበዛ መጠን አደጋው ይበዛል። ስለዚህ ማድረግ እንዳለብኝ ወይም እንደሌለብኝ መመርመር አለብን። እኔ ሁልጊዜ በምክንያት የምመራ ሰው ነኝ። ሲመረመር ከሁሉ የተሻለ ሆኖ የሚታየኝን ምክንያት ብቻ ነዉ የምመርጠዉ። አሁን ይህ ዕጣ ስለደረሰብኝ የራሴን ቃላት መካድ አልችልም። እስካሁን ያከበርኳቸውን መርሖችን አሁንም አከብራለሁ፤ የተሻሉ መርሖች ወዲያው ካላገኘን በስተቀር አልስማማም። ብዙኃኑ ሕፃናትን እንደሚያስፈሩ ጭራቅ ብዙ እስራት፣ ንብረት መውረስና ሞት ሊያመጡብን ቢችሉም እንኳ።እዚህ ጋር ሶቅራጠስ ጥያቄውን ወደ ዋናው መርሕ ይመልሰዋል፤ ከዚህ በፊት የሰዎች አስተያየት ሁሉ እኩል ክብር አይገባውም ብለን ተስማምተን ነበር የጥቂት ሰዎች አስተያየት ብቻ ነው ሊከበር የሚገባው። ይህ ከችሎቱ በፊት ትክክል ነበር፤ አሁን ሞት ስለቀረበ ዋጋ የለውም ወይስ ልጆች የሚያወሩት ከንቱ ንግግር ነበር? ይህንን ከክሪቶ ጋር ለመፈተሽ ይፈልጋል። ክሪቶ ነገ እንደማይሞት፣ ስለዚህ ገለልተኛ እንደሆነና በሁኔታው እንደማይታለልም ይጠቅሳል።
ሶቅራጠስ ይጠይቃል፦ የሰዎችን አስተያየት ሁሉ ማክበር አለብን ወይስ የአንዳንዶችን ብቻ? ክሪቶ ይመልስል፦ የአንዳንዶችን ብቻ። ሶቅራጠስ ይጠይቃል፦ መልካሞችን እንጂ ክፉዎችን አይደለም? ክሪቶ ይመልሳል፦ አዎ። ሶቅራጠስ ይጠይቃል፦ የጠቢባን አስተያየት መልካም፣ የጥበበ-ቢስ አስተያየት ክፉ ነው? ክሪቶ ይመልሳል፦ በእርግጥ። ሶቅራጠስ ይጠይቃል፦ ጂምናስቲክ የሚሠራ ተማሪ የእያንዳንዱን ሰው ውዳሴና ወቀሳ ያዳምጣል ወይስ የአንድ ሰው (ሐኪሙ ወይም አሠልጣኙ)? ክሪቶ ይመልሳል፦የአንድ ሰው ብቻ። ሶቅራጠስ ይጠይቃል፦የአንዱን ጠቢብ አስተያየት ንቆ የብዙ ጥበበ-ቢስ አስተያየት ቢከተል ምን ይሆናል? ክሪቶ ይመልሳል፦ ክፉ ነገር ይደርስበታል፤ ሰውነቱ ይጎዳል።ከዛ ሶቅራጠስ ይህን ወደ ዋናዉ ጉዳዩ ይመልሰዋል፤ ስለ ትክክልና ስሕተት፣ መልካምና ክፉ፣ ውብና አስቀያሚ ጉዳዮች ደግሞ የብዙኃንን አስተያየት ልንፈራ ይገባናል ወይስ የሚያውቀውን አንድ ሰው? ሰውነት በጤና እንደሚሻሻልና በበሽታ እንደሚበላሽ ሁሉ በውስጣችን በፍትሕ የሚሻሻል በኢፍትሐዊነት የሚበላሽ አንድ ክፍል አለ (ነብስ)። ያ ክፍል ከሰውነት እጅግ የሚከበር ነው። ሰውነት ተበላሽቶ መኖር ዋጋ ከሌለው፣ ነብስ ተበላሽታ መኖር እጅግ የባሰ ዋጋ ቢስ ነው። ክሪቶ እዚህ ጋር ተቃውሞ ያነሳል እሱም "ግን ብዙኃኑ ሊገድሉን ይችላሉ።" የሚል ነበር። ሶቅራጠስም እውነት ነው፤ ነገር ግን እሱ የቀደመዉን ክርክር እንዴት እንደሚያናዉጠዉ አልታየኝም ብሎ ሁለት መርሖችን በድጋሚ ይገርባል። አንደኛ ሕይወት ሳይሆን መልካም ሕይወት ነው በዋናነት የሚከበረው። (Not life, but a good life, is to be chiefly valued.) ሁለተኛ ደሞ መልካም ሕይወት = ፍትሐዊና የተከበረ ሕይወት። ከዚህ ተነስቶ ሶቅራጠስ ጥያቄውን ያሳጥረዋል፦ ያለ አቴናውያን ፈቃድ ከእስር ቤት ማምለጥ ትክክል ነው ወይስ አይደለም? ክሪቶ ያነሳቸው የገንዘብ፣ የስም መጥፋትና የልጆች ማስተማር ጉዳዮች "የብዙኃኑ ትምህርቶች" ብቻ ናቸው። ብዙኃኑ ሰዎችን በቀላሉ እንደሚገድሉ ያለ ምክንያት ከሞት ማስነሳት ቢችሉ ደግሞ እንደሚያደርጉት ፤ ማምለጡ ትክክል ከሆነ ሞት ወይም ሌላ አደጋ በስሌቱ ውስጥ መግባት የለበትም ይላል። ክሪቶ በዚህ ይስማማል፣ ከዚያም ሶቅራጠስ ከቻልክ ሞግተኝ፤ ካልቻልክ መለመን ተው ይለዋል። ከዛም ቀጥሎ የክሪቶ መከተል የሚገባቸዉን የስነ ምግባር መርሖዎች ይገልፅለታል...
ከብዙኃኑ አስተያየትና ከውጤት ሳንመለከት በዚህ መርሕ እንጸናለን? አዎ! ሆን ብሎ መበደል በፍጹም አይገባም። የብዙኃኑ ሥነ ምግባር ክፋትን በክፋት መመለስ ነው፤ ይህ ፍትሐዊ ነው? በማለት ይጠይቀዋል ክሪቶም አይደለም። በማለት ይመልሳል። ሶቅራጠስም ማንንም ሰው መጉዳት አይገባም፤ የደረሰብንን ክፋት ብንቀበልም መልሰን አናደርስም፤ ይላል። ቀጥሎም ሰው ትክክል መሆኑን የሚቀበለውን ማድረግ አለበት ወይስ ትክክለኛውን መክዳት ? ትክክል የሚለውን ማድረግ አለበት።ከዚህ ቡሃላም ሶቅራጠስ መልሶ ክሪቶ በነዚህ መርሆች እንደሚስማማ ለማረጋገጥ ይህን ይጠይቀዋል። ይህ አስተያየት ብዙ ሰዎች ያላመኑበት፣ ወደፊትም የማያምኑበት ነው፤ በዚህ የሚስማሙና የማይስማሙ ሰዎች የጋራ መሠረት ስለሌላቸው አንዱ ሌላውን ብቻ ይንቃሉ። ስለዚህ በእርግጥ ከልብህ ትስማማለህ? ሌላ ሐሳብ ካለህ ንገረኝ። ከዚህ በፊት እንዳሰብኩት አሁንም እንዲሁ አስባለሁ በለኝ ይለዋል። ክሪቶም ሐሳቤን አልቀየርኩም፤ቀጥል። ይለዋል። ከዛ ቡሃላም ሶቅራጠስ ይህንኑ መርሕ ወደ ማምለጡ ጉዳይ ይተገብረዋል፤ ያለ አቴናውያን ፈቃድ ከእስር ቤት ብወጣ ማንን እበድላለሁ? መበደል የማይገባኝን ሰው አልበድልም? የተስማማንባቸውን ትክክለኛ መርሖች አልክድም? ክሪቶ ይሄኔ አላውቅም፤ ስለዚህ መመለስ አልችልም ይላል። ሶቅራጠስ በዚህ ጊዜ ሌላ ዘዴ ይፈጥራል እሱም ከህጎቹ ጋር በሰወኛ ዘይቤ መወያየት ነዉ። ሶቅራጠስ እንዲህ ብሎ ያስባል...
ከእስር ቤት ለመሸሽ ስዘጋጅ ሕጎቹና መንግሥቱ መጥተው ቢጠይቁኝ እንዲህም ቢሉኝ፦ ሶቅራጠስ ሆይ፣ ምን ልታደርግ ነው? በድርጊትህ እኛን ሕጎቹንና መላውን ከተማ በአንተ በኩል ልታፈርስ እየሞከርክ አይደለምን? የፍርድ ውሳኔ ኃይል የሌለው፣ በግለሰቦች የሚሻር እና የሚረገጥ ከሆነ ከተማ ሳትፈርስ ልትቆም ትችላለች ብለህ ታስባለህን ? ሶቅራጠስ ክሪቶን ይጠይቃል፦ ምን እንመልስ? ግን ከተማዋ በድላናለች፣ኢ ፍትሐዊ ፍርድ ሰጥታለች ብዬ? ሕጎቹ ይመልሳሉ ፤ ስምምነታችን ይህ ነበርን? ወይስ የከተማዋን ፍርድ ለመታዘዝ ?ሶቅራጠስ በመቀጠል ህጎቹ እሱ ላይ ሊያቀርቡ የሚችሉትን ክሶች ሁሉ እየጠራ ይዘረዝራል። አባትህ እናትህን ያገባው በእኛ (የጋብቻ ሕግ) እርዳታ ነው፤ አንተን የወለደው በእኛ ነው። ይህን ጋብቻ በሚያስተዳድሩ ሕጎች ላይ ተቃውሞ አለህ? ሶቅራጠስ ለምናባዊ ጥያቄዉ የለኝም ብሎ ይመልሳል። ከተወለድክ በኋላ የልጆች አስተዳደግና ትምህርትን የሚቆጣጠሩት ሕጎች ትክክል አልነበሩምን? አባትህ በሙዚቃና በጂምናስቲክ እንዲያሰለጥንህ ሲያዝ? ለዚህም ሶቅራጠስ ትክክል ነበሩ በማለት ይመልሳል። ስለዚህ እያንዳንዱ ዜጋ ወደ እራሱን ማስተዳደር ዕድሜ ደርሶ የከተማዋን ስርዓት ካየና እኛን ካወቀ በኋላ ካልወደደን ከንብረቱ ጋር ወደ ፈለገበት ሊሄድ ይችላል ፤ ማንም ሕግ አያግደውም። ነገር ግን እኛ ፍትሕን እንዴት እንደምናስተዳድር እያየ የቀረ ሰው የታዛዥነት ስምምነት ውስጥ ገብቷል። ሶቅራጠስ በመቀጠል ከተማዋ በእኛ ላይ ከእናት እና አባቶቻችን የበለጠ ስልጣን አላት ሲል እንዲህ ይቀጥላል...ከተማዋ ከእናትና ከአባት ከማንኛውም ቅድመ አያት ይልቅ የተከበረች፣ ከፍ ያለችና የተቀደሰች ናት፤ በአማልክትና በአስተዋይ ሰዎች ዓይን የበለጠ ክብር ይገባታል። ስትቆጣ እንኳ ከአባት በላይ በለዘብታና በአክብሮት ልንለምናት ይገባል፤ ወይ ማሳመን ወይም እምነታችን ካልተሳካ መታዘዝ አለብን። በእስራትም ሆነ በግርፋት ስትቀጣን ቅጣቱን በዝምታ መሸከም ይገባናል። በጦርነት ወደ ቁስልና ሞት ብትመራንም ልንከተላት ይገባል። ማንም ቦታውን መልቀቅ ወይም ማፈግፈግ የለበትም፤ በጦርነትም ሆነ በችሎት ከተማዋና አገሩ የሚያዘውን ማድረግ አለበት፤ ወይም ፍትሕ ምን እንደሆነ ከተማዋን ማሳመን አለበት። በአባትና በእናት ላይ ኃይል መጠቀም የማይገባ ከሆነ በአገር ላይ እጅግ ፈፅሞዉኑ አይገባም። ክሪቶም ልክ ነህ ሕጎቹ እውነት የሚናገሩ ይመስለኛል። ይለዋል። ይህን ጊዜም ሶቅራጠስ ለክሪቶ አስታዉስ ህጎቹን የሚጥስ ሶስት ጥፋት ነዉ የሚያጠፋዉ ይለዋል እነሱም...
ወላጆቹን ይጥሳል (ሕጎች ወላጆች ናቸውና)፤ አስተማሪዎቹን ይጥሳል (ሕጎች የትምህርቱ ባለቤት ናቸው)፤ የገባውን ስምምነት ይጥሳል(ከፋም ለማም በህጉ ለመተዳደር መርጧል እና) ሕጎቹ ትእዛዛቸውን በሻካራ መንገድ አይጭኑም ይልቁንም ሁለት አማራጮችን ይሰጣሉ እነሱም መታዘዝ ወይም ማሳመን ናቸዉ። ሰውዬው(ከእስርቤት የሚያመልጥ ሰዉ ግን) ሁለቱንም አያደርግም።ሶቅራጠስ ከሌላዉ ዜጋ በበለጠ እሱ ህጉን የመታዘዝ ሃላፊነት እንዳለበትም ሲያሳይ መልሶ ወደዛ ምናባዊ ጥያቄዉ ይሄዳል። ሶቅራጠስ ሕጎቹን ለምን ከሌሎች አቴናውያን ይልቅ እኔ? ሲል ይጠይቃል ሕጎቹም ከሁሉም አቴናውያን በላይ አንተ ስምምነቱን አምነሃል ሲሉ ይመልሳሉ። ማስረጃው ግልጽ ነው። አንደኛ ከከተማ አልወጣህም። ጨዋታ ለማየት ወደ ኢስትሞስ አንድ ጊዜ ብቻ ሄደክ፣ ከወታደራዊ አገልግሎት ጊዜ በስተቀር ከከተማ ወጥተህ አታውቅም። ሌሎች ሰዎች እንደሚያደርጉት አልተጓዝክም። ሌሎች ከተሞችን ለማወቅ ጉጉት አልነበረህም! ፍቅርህ ከእኛና ከከተማችን አላለፈም፤ተወዳጆችህ ነበርን፤ አስተዳደራችንን ተቀብለሃል።ልጆችህንም እዚህ ወልደሃል። ይህ የእርካታህ ማስረጃ ነው።በችሎቱ ወቅት የስደትን ሐሳብ ማቅረብ ትችል ነበር ፤ አሁን የማትለቅህ ከተማዋም ያኔ ትለቅህ ነበር። አንተ ግን ከስደት ሞትን እንደምትመርጥ ተናገርህ፤ ለመሞት ዝግጁ መሆንህን ገለፅህ። ከዛ በተጨማሪ ሰባ ዓመት ጊዜ ነበረህ፤ ያለ ማንም ጫና ወይም ማታለል ስምምነቱ ኢ-ፍትሐዊ ሆኖ ከታየህ ወደ ስፓርታ ወይም ወደ ቀርጤስ ሁለቱንም በመልካም አስተዳደር ሁልጊዜ የምታወድሳቸው ከተማዎች ከሆኑ መሄድ ትችል ነበር። ነገር ግን እንደ አንካሳ፣ ዐይነ ስውርና እካለ ጎዶሎ ያህል ከከተማ አልተነቃነቅህም። ሶቅራጠስ ይህን ጊዜ ክሪቶን መለስ ብሎ ይጠይቀዋል ፤ እንስማማለን አይደል? በቃልና በተግባር ለመተዳደር ተስማምተናል? ክሪቶም መስማማት ግድ ነው ሶቅራጠስ። ብሎ ይመልሳል።
7 081
በፍርዱ አልተገረምኩም አለ ሶቅራጠስ፤ ይልቁንም የድምፁ እጅግ ተቀራራቢ መሆን ነዉ። ሰላሳ ድምፅ ወደ ተቃራኒ ወገን ቢዞር እፈታ ነበረ ፤ ሚሊጦስን በተመለከተም ያለ አኒጦስ እና ሊቆን እርዳታ ከድምፁ አንድ አምስተኛም አያገኝም ነበረ ስለዚህ የአንድ ሺህ ድራክማ(ከረንሲ ነዉ) ቅጣት ይከፍል ነበረ። ይህን ካለ ቡሃላም ወደ ቅጣት መረጣ ተሸጋገሩ ሚሊጦስም የሞት ቅጣትን ሀሳብ አቀረበ በመቀጠል በደንቡ መሰረት ሶቅራጠስ ቅጣት እንደሚርጥ ተጠየቀ እሱም እንዲህ ሲል መመለስ ጀመረ...
በሕይወቱ ሁሉ ሥራ ፈት ለመሆን ጥበብ ያልነበረውን ሰው ብዙዎች የሚጨነቁለትን ሀብትንና ቤተሰብን፣ ወታደራዊ ሹመትን፣ በጉባኤ መናገርን፣ ማዕረግንና ሴራን ችላ ያለ ሰው ምን ማድረግ ይገባል ? ለእያንዳንዳችሁ በግል ትልቁን ጥቅም ለማድረግ ወደ ሄድኩበት ሄድኩ እያንዳንዱን ሰው ከግል ጥቅሙ በፊት ራሱን፣ ጥበብንና በጎነትን እንዲፈልግ፤ ከከተማዋ ጥቅም በፊትም የራሱን መሻሻል እንዲያካሄድ እና ይህንኑ ቅደም ተከተል በሁሉም ድርጊቱ እንዲጠብቅ አሳምኜ ነበር። እንዲህ ላለ ሰው የሚገባ ዋጋ በእርግጥ መልካም ነገር ነው፤ ደግሞም ለእሱ የሚስማማ መሆን አለበት። ድሃ ለሆነ፣ ለእናንተ ደጋፊ ለሆነና እናንተን ለማስተማር ዕረፍት ለሚፈልግ ሰው ከፕሪታኒዮን (የከተማዋ ማዕከላዊ አዳራሽ) የነጻ ምግብ ከማግኘት የሚበልጥ ተስማሚ ሽልማት የለም ይህ በኦሊምፒያ በፈረስ ወይም በሠረገላ ውድድር ላሸነፈ ዜጋ ከሚሰጠው ይልቅ ይገባኛል። እሱ ደስተኛ የመሆንን ገጽታ ይሰጣችኋል፤ እኔ ግን እዉነተኛ ደስታውን ሰጣቹሃለዉ። ይህ እንደ ስድብ ሊመስላችሁ ይችላል፤ ነገር ግን እኔ ማንንም ሆን ብዬ እንዳልበደልኩ እርግጠኛ ስለሆንኩ ነው። ከሌሎች ከተሞች በተለየ አቴንስ ውስጥ ከባድ ጉዳይ በአንድ ቀን ይወሰናል፤ ጊዜ ባገኝ ኖሮ አሳምናችሁ ነበር፤አሁን ግን ታላቅ ስም ማጥፋትን በቅጽበት መመለስ አልችልም።በጊዜዉ ከፕሪታኒዮን ነፃ ምግብ የሚሰጠዉ ለሀገሪቷ ትልቅ ክብርን አቀዳጅተዋል ለሚባሉ ግለሰቦች ነበር፤ ሶቅራጠስ ይህንን ሲል ህዝቡን ለማንቃት ላረኩት አበርክቶ ከሁሉም የሀገሪቷ ዜጋ የላቀ ሽልማት እንጂ ቅጣት አይገባኝም እያለ ነበር። ሶቅራጠስ ከቀረቡለት የቅጣት ዝርዝሮች ዉስጥ ለመምረጥ አመነታ፤ ሞት ለሚለዉ፤ ሞት ክፉ ነገር ነዉ ወይስ መልካም ? አላዉቅም፤ ታዲያ ክፉ ሊሆን የሚችል ነገርን በራሴ ላይ ለምን እንደ ሀሳብ አቀርባለሁ ? አለ። እስራት ሲባል ስለ ምን የዓመቱ ሹማምንት( አስራ አንድዎቹ የእስር ቤት ባለ ስልጣናት) ባሪያ ሆኜ በእስር ቤት ኖራለዉ ? አለ። መቀጮ እና እስከሚከፍል እስር ቤት ለሚለዉ የቅጣት ሀሳብ ደሞ ገንዘብ የለኝም ስለዚህ ያዉ ዞሮ ዞሮ እስርቤት ነዉ አለ። የመጨረሻዉ በሌሎች ለቀረበዉ ሀሳብ "ስደት" ደሞ ዜጎቼ ንግግሬን መሸከም ካልቻሉ እንዴት ሌሎች ይችላሉ ? ወጣቶች የትም ቢሆን ይከተሉኛል፤ ባባርራቸው ዘመዶቻቸው ያባርሩኛል፤ ብፈቅድላቸው አባቶቻቸው ያባርሩኛል ፤ ስለዚህ በዚህ ዕድሜዬ ከከተማ ወደ ከተማ እየተባረርኩ መንከራተት ነዉ የሚሆነዉ እሱን አልሻም አለ። በመጨረሻም ለምን ዝም አትልም ? ዝም ብለህ ወደ ባዕድ ከተማ ሄደህ አትኖርም ? ሲሉት መልሱ በጣም አስቸጋሪ ነው ምክንያቱም ዝም ማለት የአምላክ ትእዛዝን መጣስ ነው፤ ይህን ብነግራችሁ በቁም ነገር እንዳልሆነ ታስባላችሁ ነገር ግን በየቀኑ ስለ በጎነት መነጋገር እና እራስን ብሎም ሌሎችን መመርመር ለሰው ልጅ ከሁሉ የላቀ መልካም ነገር ነው፤ ያልተመረመረ ሕይወት ለሰው ልጅ መኖር የሚገባው አይደለምና(The unexamined life is not worth living for a human being) አላቸዉ። በስተመጨረሻም ቅጣት የሚገባኝ አይመስለኝም። ገንዘብ ቢኖረኝ በምችለው ሁሉ መቀጮ ሀሳብ አቀርብ ነበር። አሁን አንድ ምና (ከረንሲ ነዉ) መክፈል እችላለሁ፤ ስለዚህ ይህንን ሐሳብ አቀርባለሁ። ፕሌቶ፣ክሪቶ፣ ክሪቶቡሎስና አፖሎዶሮስ ደግሞ 30 ምና እንዲሆን ዋስ እንደሚሆኑም ነግረውኛል። ስለዚህ 30 ምና ይሁን አለ። ነገር ግን ዳኞቹ አልተስማሙም፤ መከሩ ዉሳኔም አሳለፉ፤ ሶቅራጠስም ሞት ተፈረደበት። ሶቅራጠስም እንደሚከተለዉ የስንብት ንግግሩን ያቀርባል። ሶቅራጠስ አስቀድሞ ሲናገር የነበረዉ ትንቢት ነበር እንዲህም አለ...
ጥቂት ጊዜ ባለመታገሣችሁ ከከተማዋ ተቃዋሚዎች "ሶቅራጠስ ጠቢቡን ሰው ገደላችሁ" የሚል ስም ታገኛላችሁ ጠቢብ ባልሆንም እናንተን ለመውቀስ ጠቢብ ይሉኛል። ትንሽ ብትጠብቁ በተፈጥሮ ሞት ይመጣ ነበር፤ እኔ በጣም ሽማግሌ ነኝ፣ ከሞትም የራቅኩ አይደለሁም።ከዛም ቀጥሎ እንደሌሎቹ በለቅሶ እና በሽንገላ መትረፍ እንደሚችል እያወቀ ነገር ግን እሱን ባለማረጉ እንደማይፀፀት እንዲህም ሲል ይናገራል...
እንደ እናንተ መንገድ ተናግሬ ከመኖር በእኔ መንገድ ተናግሬ መሞት እመርጣለሁ።በጦርነት ጦር ጥለው በጉልበታቸው ሲንበረከኩ ሞትን ማምለጥ ይቻላል።ችግሩ ሞትን ማምለጥ አይደለም፤ ክፋትን እና ኢፍትሐዊነትን ማምለጥ ነው፤ ምክንያቱም ክፋት ከሞት በፍጥነት ይሮጣል። እኔ አዛውንትና ዘገምተኛ ስለሆንኩ ዘገምተኛው ሯጭ (ሞት) ደረሰብኝ፤ ከሳሾቼ ፈጣንና ብልሆች ስለሆኑ ፈጣኑ ሯጭ (ክፋት) ደረሰባቸው። እኔ ሞት ተፈርዶብኝ እሄዳለሁ፤ እነሱ ደግሞ በእውነት ክፋትና በደል ተፈርዶባቸው ይሄዳሉ።ሶቅራጠስ በዚህ አላበቃም ለምን ታነቃቃናለህ፤ ስለምን ትጠይቀናለህ ብለዉ ሸንጎ ለገተሩት ሰዎች ፊቱን አዙሮ አንድ ትንቢት እንዲህ በማለች ይጨምርላቸዋል...
ሰዎች ሊሞቱ ሲሉ የትንቢት ኃይል ያገኛሉ። እናንተ ገዳዮቼ ሆይ፣ ከሞቴ በኋላ ወዲያው ከሰጣችሁኝ ቅጣት እጅግ የከበደ ቅጣት ይጠብቃችኋል። እኔን የገደላችሁት ሕይወታችሁን ለመመርመር ከሚጠይቅ ከሳሽ ለማምለጥ ነው፤ ነገር ግን ከዚህ በኋላ ከአሁኑ የሚበልጡ ከሳሾች ይነሣሉ፤ እስካሁን ያገድኳቸው ወጣቶች ስለሆኑም የባሰ የሚጨክኑ ይሆናሉ። ሰዎችን በመግደል ተቺን ማምለጥ እንደምትችሉ ካሰባችሁ ተሳስታችኋል። ከሁሉም የሚቀልና የሚከበር መንገድ ሌሎችን መጨፍለቅ ሳይሆን ራሳችሁን ማሻሻል ነው።ሶቅራጠስ በመቀጠል ጥፋተኛ ብለው ድምፅ ላልሰጡት ዳኞች ሞቴ ምን ማለት እንደሆነ ላስረዳችሁ ይላል። ዳይሞንዮኑ(ምልክት የሚሰጠዉ የመለኮት ድምፅ) በጥቃቅን ጉዳዮች እንኳ ሲከለክለኝ ኖሯል፤ ዛሬ ግን ከቤት ስወጣ፣ ወደ ችሎት ሲሄድ፣ በንግግሩ በማንኛውም ነጥብ ጊዜ አንዴም አልከለከለኝም። ይህም ዳይሞንዮኑ ዝም ማለቱ የሚደርስብኝ ነገር መልካም መሆኑን የሚያሳይ ማረጋገጫ ነው፤ ሞትን እንደ ክፉ ነገር የምናስብ ሁላችን እንሳሳታለን። ወደ ክፉ ብሄድ ኖሮ በተለመደው ምልክት ይከለክለኝ ነበር በማለት በመሞቱ እንደማይከፋዉ ይናገራል። ሶቅራጠስ በመቀጠል ሞት ምን ይሆን ሲል ይጠይቃል። ሞት ምንም አለመኖር (ሙሉ የንቃተ ህሊና ማጣት) ሕልም እንኳ የሌለበት ጥልቅ እንቅልፍ ከሆነ ይህ ታላቅ ትርፍ ነው። አንድ ሰው ሕልም እንኳ ያልነበረበትን እንቅልፍ ወስዶ ከሌሎች ቀናትና ሌሊቶች ጋር ቢያወዳድር ፤ ከዚያ ሌሊት የተሻሉ ስንት ቀናት እንዳሉት ቢቆጥር ፤ ንጉሡም (የፋርስ ታላቁ ንጉሥ) ቢሆን እንኳ ጥቂቶችን ብቻ ነዉ የሚያገኘዉ። ሞት እንዲህ ከሆነ የዘላለም አንድ ሌሊት ብቻ ነው። ሞት ከዚህ ዓለም ወደ ሌላ ቦታ የነብስ ጉዞ ከሆነ ደሞ ይህ ከዚያ የላቀ መልካም ነገር ነው! ተጓዡ በዚያ ዓለም ሲደርስ ከዚህ ዓለም የፍትሕ አስተማሪዎች ይድናል፤ እውነተኛ ዳኞችንም ያገኛል። ሚኖስ፣ ራዳማንቲስ፣ አያከስ፣ ትሪፕቶሌሞስ እና በሕይወታቸው ጻድቅ የነበሩ ሌሎች የአምላክ ልጆች ከኦርፌዎስ፣ ሙሳዩስ፣ ሄሲዮድና ሆሜር ጋር ለመነጋገር ምንም ያህል አይከፈልምን ? በዛ ላይ እዛም ሄጅ ጥዬቄዎቼን ለአማልክቱ በማቅረብ ማን የእዉነት ጠቢብ እንደሆነ ለመለየት እጥራለዉ... ይህ እውነት ከሆነ እንደገና ደጋግሜ ልሙት። ሶቅራጠስ አክሎም ለዳኞቹ የመጨረሻ መልዕክትን ያስተላልፋል እንዲህም ይላቸዋል...
ዳኞች ሆይ ስለ ሞት ተስፋ አድርጉ፤ ይህን በእውነት እወቁ፤ በጎ ሰው በሕይወትም ሆነ ከሞት በኋላ ምንም ክፉ ነገር አይደርስበትም። (No evil can happen to a good man, either in life or after death.) እሱና የእሱ የሆኑት በአማልክት አይረሱም፤ የእኔም መጨረሻ በአጋጣሚ አልሆነም። መሞትና ከችግር መላቀቅ ለእኔ የተሻለ እንደሆነ በግልጽ አያለሁ፤ ስለዚህ ምልክቱ አይከለከለኝም።ሶቅራጠስ ቀጠል አርጎ ወደ ወዳጆቹ በመዞር እንዲህ ይላል...
ምንም እንኳ ሊጠቅሙኝ ባይፈልጉም ምንም ጉዳት አላደረሱብኝም ስለዚህ በእርጋታ ልወቅሳቸው እችላለሁ(ከሳሾቹን እና ፍርድ ያዛባዉን ስብስብ)።ልጆቼ ሲያድጉ፣ ወዳጆቼ ሆይ፣ ቅጧቸው። እኔ እንዳስቸገርኳቹ አስቸግሯቸው፤ ከበጎነት ይልቅ ለሀብት ወይም ለማንኛውም ነገር የሚጨነቁ ከሆነ ወይም ምንም ሆነው ሳለ አንድ ነገር እንደሆኑ የሚያስመስሉ ከሆነ እኔ እናንተን እንደወቀስኩ ሊያስቡ በሚገባቸው ነገር ባለማሰባቸውና ምንም ሆነው ሳለ አንድ ነገር እንደሆኑ በማሰባቸው ዉቀሷቸው። ይህን ካደረጋችሁ እኔም ልጆቼም ከእናንተ ፍትሕ አግኝተናል።በመጨረሻም ሶቅራጠስ በዚህ ንግግር ሸንጎዉን ይዘጋል...የመሄጃው ሰዓት ደርሷል፤ እያንዳንዳችን ወደ መንገዳችን እንሄዳለን፤ እኔ ልሞት፣ እናንተ ልትኖሩ። ከሁለታችን የትኛው የተሻለ እንደሆነ የሚያውቀው ግን አምላክ ብቻ ነው። ምንጭ፤ከላይ ከተያያዘዉ መፅሀፍ(Apology)
7 081
ሶቅራጠስ በመቀጠል አኒጦስ "ሶቅራጠስ መከሰስ አልነበረበትም፤ አሁን ከተከሰሰ ግን መገደል አለበት፤ ካመለጠ ልጆቻችሁ በንግግሩ ይበላሻል" ብሏል። ካለ ቡሃላ መለስ አርጎ ዳኞቹ አኒጦስን ባለማዳመጥ ከዚህ በኋላ መመርመርህን አቁም፣ ካላቆምክ ትሞታለህ በሚል ቅድመ ሁኔታ ቢፈቱኝ እንኳ እንዲህ እመልሳለዉ ይላል...
የአቴንስ ሰዎች ሆይ፣ እወዳችኋለሁ አከብራችኋለሁም፤ ነገር ግን ከእናንተ ይልቅ አምላክን እታዘዛለሁ፤ እስትንፋስና ኃይል እስካለኝም ድረስ ፍልስፍናን ከመለማመድና ከማስተማር፣ ሰዎችን ከማበረታታት አልቆምም። ከዚያ ቡሃላ ሶቅራጠስ በየመንገዱ የሚለውን ይደግማል... ወዳጄ ሆይ፣ አንተ የታላቋና የጥበበኛዋ አቴንስ ዜጋ ሆነህ ገንዘብን፣ ክብርንና ዝናን ለማከማቸት ብዙ ስትጨነቅ፤ስለ ጥበብ፣ ስለ እውነትና ስለ ነብስ ማሻሻል ግን ለምን ምንም አታስብም? አታፍርም? ፤ተጠያቂው "እጨነቃለሁ" ቢል እንኳ ሶቅራጠስ አይለቀውም፤ ይጠይቀዋል፣ ይመረምረዋል፤ በጎነት እንደሌለው ካየ በጣም አስፈላጊ የሆነውን ማቃለሉንና ዝቅተኛውን ማክበሩን ይነቅፈዋል። ይህ ለወጣትም ለሽማግሌም፣ ለዜጋም ለእንግዳም ነው። ለዜጎች ሲሆን ደሞ ይበረታል ምክንያቱም ወንድሞቼ ናቸው እና። ይላልሶቅራጠስ በመቀጠል የሚናገረዉ ነገር ዳኞቹን ሊያስቆጣ ስለሚችል እባካቹ አታቋርጡኝ ብሎ ቀድሞ ይለምናል፤ ከዛም ይቀጥላል። አክሎም እናንተ ብትገሉኝ ከእኔ ይልቅ እናንተ ናቹ የምትጎዱት ይላቸዋል፤ ጥሩ ሰው በመጥፎ ሰው ሊጎዳ አይችልም፤ መጥፎ ሰው ሊገድለው፣ ሊያባርረው ወይም ዜግነቱን ሊነጥቀው ይችላል፤ ነገር ግን እውነተኛው ጉዳት ማህበራዊ ሳይሆን ስነ ምግባራዊ ነው ፤ ሌላውን ሰው ያለ አግባብ የሚያጠፋ ሰው ራሱን ነው የሚጎዳውም ይላል። ከዛ ባሻገር እንዲህ የሚል ምሳሌ ይሰጣቸዋል ፤ አምላክ ለከተማዋ የሰጠኝ ዝንብ (ፈረስ ላይ የሚቀመጥ ኮስኳሽ ዝንብ) ነኝ። ከተማዋ እንደ ትልቅና የተከበረ ፈረስ ናት፤ በግዙፍነቷ ምክንያት ዘገምተኛ ናት፤ በዚህም ልትነቃቃ ይገባታል። እኔ ቀኑን ሙሉ በሁሉም ቦታ አንዳችሁን እያነቃቃሁ፣ እያሳመንሁ፣ እየወቀስኩ የምከተላችሁ ዝንብ ነኝ። እንዲህ ያለ ሌላ እኔን የሚመስል ሰው በቀላሉ አታገኙም፤ ስለዚህ ብታድኑኝ ጥሩ ነው። ከእንቅልፍ ሲቀሰቅሱ ሰዎች ይበሳጫሉ፤ ምናልባት አኒጦስ እንዳለው ልትገድሉኝ ትችላላችሁ፤ ከዚያም እንቅልፋችሁን እስከ ሕይወታችሁ ፍጻሜ ትቀጥላላችሁ፤አምላክ ሌላ ዝንብ ካልላከላችሁ በቀር። በመቀጠል ታዲያ ይሄን ያህል ህዝብ የማንቃት ፍላጎቱ ካለህ ለምን ወደ ፖለቲካዉ መድረክ አልመጣህም ብላቹ ትጠይቁኝ ይሆናል፤ መለኮታዊ ድምፅ (daimonion) ከልጅነቴ ጀምሮ የሚመጣልኝ ድምፅ ነው፤ ላደርገው የተነሳሁትን ነገር ሁልጊዜ ይከለክለኛል፤ ግን ፈጽሞ ማድረግ ያለብኝን አያዝዘኝም። ወደ ፖለቲካ እንዳልገባ የከለከለኝም ይህ ነው እና በትክክል ብገባ ኖሮ ከረጅም ጊዜ በፊት ጠፍቼ ለናንተም ለራሴም ምንም አልጠቅምም ነበር። ይህንንም ካሳለፈዉ የህይወት ተሞክሮ አንፃር ሲገልፀዉ እንዲህ ይላል...
ሶቅራጠስ በአሪጌንሱ ጀነራሎች ችሎት(የበቀደሙን ልጥፍ ቃኙት በደንብ ለመረዳት) የምክር ቤቱ አስፈጻሚ በነበረበት ጊዜ እሱም ከአስፈጻሚዎቹ አንዱ ሆኖ ስምንት ጄኔራሎች ያለ ሕግ በአንድ ላይ ሊፈረድባቸው ተጠየቀ (የአስከሬን ባለማንሳት ምክንያት)። ያኔ ሶቅራጠስ ብቸኛው ተቃዋሚ ነበር፤ ተናጋሪዎች ሊከሱትና ሊያስሩት አስፈራሩ፤ ሕዝቡም ጮኸ፤ እሱ ግን ሕግና ፍትሕ ከጎኔ እያሉ እስራትንና ሞትን ፈርቼ ከእናንተ ኢፍትሐዊነት ጋር ከመተባበር ይልቅ አደጋውን እወስዳለሁ አለ። (ይህ በዴሞክራሲ ጊዜ ነበር።) ከዛ በሰላሳዎቹ አምባገነኖች ጊዜ ደሞ ሶቅራጠስንና ሌሎች አራት ሰዎችን ወደ ሮቱንዳ ጠርተው ሊዮን ከሳላሚስ የተባለ ንጹሕ ሰው ሊገድሉት እንዲያመጡ አዘዙ። ሌሎቹ አራቱ ሊዮንን አመጡ፤ ሶቅራጠስ ግን በዝምታ ወደ ቤቱ ሄደ። ብዙም ሳይቆይ የአምባገነኖቹ ኃይል ባይወድቅ ኖሮ በዚህ ምክንያት ይገደል ነበር።ሶቅራጠስ ይህንን በመግለፅ ለፍትህ ካለዉ ቀናኢ ታዛዥነት የተነሳ ፖለቲካ ይዞት የሚመጣዉን ኢ-ፍትሃዊ ምህዳር መቋቋም እንደማይችል ተናገረ። ከዛ በመቀጠል ወጣቶችን ይበርዛል ወደሚለዉ ክስ በደንብ ይዞርና እኔ አንድን ሰው ምንም አላስተማርኩም። ማንም ሲፈልግ ወጣትም ሆነ አዛውንት፣ ሀብታምም ሆነ ድሃ፣ በመንገድ እየተናገርኩ ሊሰማኝ ይችላል። ክፍያ ከሚከፍሉት ጋር ብቻ አልነጋገርም። አንድ ሰው በኋላ ጥሩም ሆነ መጥፎ ቢሆን ለዚያ ተጠያቂ አይደለሁም።አንድ ሰው በግል ከእኔ ሌላው ሰው ያልሰማውን ነገር ሰምቻለሁ ቢል ይዋሻል፤ የምናገራቸዉ ነገሮች ምስጢር አይደሉም። ታዲያ ሰዎች ለምን በኔ ይዝናናሉ ካላቹኝ ጥበብ አለን የሚሉ አስመሳዮች ሲመረመሩ መስማት ያዝናናል። ይህ አምላክ ባለመናገር በትንቢት፣ በራእይ፣ በሕልም መለኮታዊ ፈቃድ ለሰው በተገለጠበት ሁሉ መንገድ የጣለብኝ ግዴታ ነው።በእርግጥ ወጣቶችን አበላሽቼ ብሆን አሁን ያደጉት ወጣቶች ተበላሽተናል ብለው ቢያውቁ እንደ ከሳሽ ሊመጡ ይገባ ነበር፤ ወይም ቤተሰቦቻቸው። አሁን ጊዜያቸው ነው። ሶቅራጠስ በችሎቱ የተገኙትን እየጠቀሰ፤ ክሪቶና ልጁ ክሪቶቡሎስ፣ የአይስኪንስ አባት ሊሳንያስ፣ የኤፒጌኔስ አባት አንቲፎን፣ ኒቆስትራቶስ የቴዎዶቶስ ወንድም፣ ፓራሎስ የቴአጌስ ወንድም፣ አዴማንቶስ የፕሌቶ ወንድም፣ አያንቶዶሮስ የአፖሎዶሮስ ወንድም...ሁሉም ሶቅራጠስን ለመደገፍ እዚያ አሉ፤ ሜሌጦስ ከመካከላቸው አንዱንም ምስክር አላቀረበም። ለምን? ሁሉም እውነቱን ስለሚያውቁ እና ሜሌጦስ እንደሚዋሽ ስለሚያውቁ ነው ብሎ ይደመድማል። ከዛ በመቀጠል ብዙ ተከሳሾች ልጆቻቸውንና ዘመዶቻቸውን እያለቀሱ ወደ ችሎት ያመጣሉ፤ ሶቅራጠስ ግን ይህንን ለምን እንዳላረገ ሲናገር እንዲህ ይላል፤ እኔ ሥጋና ደም ያለኝ ሰው ነኝ፤ ሦስት ልጆችም አሉኝ። ግን እንዲህ ማድረግ ለእኔም፣ ለእናንተም፣ ለከተማዋም ሁሉ ነውር ነው። ጠቢብ ተብሎ የታወቀ ሰው ራሱን ማዋረድ የለበትም። የተከበሩ አቴናውያን ሲፈረድባቸው እንደ ሴት ሲያለቅሱ ተመልክቻለሁ፤ እንደ እነሱ ያለ ሰው ዕድሜ ልክ እንዳይሞት ዳኞችን ይለምናል። እኛ ከተማዋን የምናሰድብ ነን። ዳኞቹ ዝም ብሎ የሚቆመውን ሳይሆን የሚያለቅሰውንና ከተማዋን መሳለቂያ የሚያደርገውን መቅጣት አለባቸው። ዳኛ ፍትሕን እንደ ስጦታ የሚሰጥ ሳይሆን ፍርድን የሚወስን ነው፤ በሕግ መሠረት ሊፈርድ በመሐላ ተስሏል እና። ልመና ዳኛውን ሐሰተኛ መሐላ እንዲምል ያስተምራል።በኃይለ ቃልና በልመና መሐላችሁን ብታፈርሱ አማልክት እንደሌሉ ላስተምራችሁ ነው ፤ይህም በራሴ መከላከያ ውስጥ አማልክትን እንደማላምን ራሴን መክሰስ ይሆናል። እኔ ግን ከከሳሾቼ ማንም ከሚያምነው በላይ አማልክትን አምናለሁ። ጉዳዬንም ለእናንተና ለአምልክቱ እተወዋለሁ፣ ለእኔም ለእናንተም የተሻለ እንዲሆን አርጋቹ ወስኑ። ዳኛዎቹ መረጡ... ፍርዱም ሶቅራጠስ ጥፋተኛ ነዉ የሚል ነበር... ይቀጥላል ምንጭ ከላይ የተያያዘዉ መፅሀፍ(Apology)
7 081
የ ክላሲካል ፍልስፍና ዘመን ጠንሳሽ እና ዋናዉ ገፀ ባህሪ ስለ ፍልስፍናም ሲነሳ ሰዎች ከአፋቸዉ የማያወጡት ሶቅራጠስ ነዉ። ሶቅራጠስ በአቴንስ ከተማ ከድንጋይ ጠራቢ አባቱ እና አዋላጅ ከሆነቹ እናቱ ተወልዶ ያደገ ሲሆን ከዛም ቡሃላ ላይ ሚስት አግብቶ ሶስት ልጆችን አፍርቷል። ከዛ በተጨማሪ በመልከ ጥፉነቱ የታወቀ ከዚህ ቀደም እንደተገለፀዉ ደሞ በተለያዩ ጦርነቶች ላይ ተሳተፎ ሀገራዊ ግዴታዉን የተወጣ ግለሰብ ነበር። ሶቅራጠስ በጊዜዉ ቋሚ ስራ አልነበረዉም በዚህም የተነሳ በገቢያ ቦታዎች(Agora)፣በጂምናዚየም እና በጎዳናዎች ላይ ሰዎችን በመጠየቅ እና በማዉጋት ነዉ ጊዜዉን የሚያሳልፈዉ።
እንደ ቅድመ ሶቅራጠስ ፈላስፋዎች ሁሉ ስለ ሶቅራጠስ ደፍሮ ማዉራት ከባድ ነዉ፤ ምክንያቱም በተመሳሳይ ሁኔታ እሱም ምንም አይነት ክታብ አልከተበም። ስለዚህ እሱንም እንደሌሎቹ የቅድመ ሶቅራጠስ ፈላስፋዎች ከ ዶክሶግራፈሮቹ ስራ ላይ ልንመለከተዉ እንገደዳለን። ስለሱ ከፃፉ አካላት ዉስጥ አንዱ አርስቶፋነስ ሲሆን ምን አርጎ እንደገለፀዉ ከዚህ ቀደም በተጋራዉ ፅሁፍ ላይ ተገልጿል ከዛ በተጨማሪ ዜኖፎን ደሞ ሶቅራጠስን ብዙም ፈላስፋ የሚያሰኝ ባህሪ የሌለዉ ነገር ግን ተግባራዊ የሞራል አስተማሪ አርጎ ያቀርበዋል፤ ዋናዉ እና አብዛኛዉ ምሁራን ለትክክለኛዉ ታሪካዊዉ ሶቅራጠስ ይቀርባል ብለዉ የሚያስቡት ፅሁፍ ግን የፕሌቶን Apology የተሰኘ ክታብ ነዉ። ፕሌቶ በጊዜዉ የሶቅራጠስን ችሎት እንደተገኘ ይናገራል ሆኖም ምሁራን ችሎቱ በህዝብ ፊት የተደረገ ኩነት ስለነበረ ፕሌቶ ነገሮችን አጋኖ መፃፍ አይችልም በሚለዉ ነገር ይስማማሉ።
በ 399 ዓ.ዓ ሶስት ሰዎች ሶቅራጠስን በ የሃይማኖት ክብር ማጉደል (Asebeia) ድርጊት ከሰሱት። የከሰሱት ግለሰቦችም ሚሌጦስ፣አኒጦስ፣ ሊቆን በመባል ይታወቃሉ። ሚሌጦስ ወጣት እና ብዙም ታዋቂ ያልሆነ ባለቅኔ ሲሆን፤ አኒጦስ ሃይለኛ ፖለቲከኛ ብሎም የቆዳ ፋብሪካ ባለቤት እና ያኔ አንባገነኖቹ ሲወሩ የተዋጋ አካል ነዉ(በቀደመዉ ፅሁፍ ላይ የሰፈሩትን ሰላሳዎቹን አንባገነኖች)፤ ሊቆን ደሞ ተናጋሪ(rhetorician) ነበረ። ሶቅራጠስም የቀረቡበት ክሶች ዝርዝር እነኚህ ነበሩ፤ ሶቅራጠስ ከተማዋ የምታምንባቸዉን እምነቶች አያምንም፤አዳዲስ አማልክትን ያስተዋዉቃል እና ወጣቶችን ያበላሻል የሚሉ ነበሩ። ከዛ በዚህ ክስ ላይ ዳኞቹ በጠባብ ልዩነት (ከ 500ዉ በ 280 ለ 220) ጥፋተኝነቱ ረቀቀበት ከዛም በቅጣቱ ፍርድ ላይ ደሞ ቁጥሩ በመስፋት (በ 360 ለ 140) ሞት ሊፈረድበት ችሏል፤ ለምን የቅጣቱ ፍርድ ላይ ብዙ ዳኞች ከፉበት ለሚለዉ በዛኛዉ ዙር ላይ ዳኞቹን ስለሚወቅስ እና ስለሚያስከፋቸዉ ነዉ። አፖሎጂ ማለት በጊዜዉ ለቀረበ ክስ የሚሰጥ የመከላከያ ምላሽ ነዉ፤ ፕሌቶ የሶቅራጠስ ችሎት ሲካሄድ የሃያዎቹ ማገባደጃ እድሜዉ ላይ እንደነበረ ይነገራል፤ ከዛ ችሎት ቡሃላም በአቴንስ ዲሞክራሲ ላይ እምነቱን አጣ፤ አካዳሚዉንም መሠረተ፤ ከዛ ቡሃላም በተቀረዉ የህይወቱ ክፍል ሶቅራጠስን የሚያወድሱ ክታቦችን ሲፅፍ ኖረ።
በአፖሎጂ ላይ ሶቅራጠስ የሚጀምረው ከሳሾቹ በንግግራቸው እጅግ አሳማኝ ስለነበሩ እሱ ራሱ ራሱን ሊረሳ እንደተቃረበ በመናገር ነው። ከሰጡት ማስጠንቀቂያ ሁሉ አንድ ነገር በጣም አስገረመው፤ እሱም ዳኞቹ "ሶቅራጠስ አሳማኝ ተናጋሪ ስለሆነ ተጠንቀቁ፣ እንዳያታልላችሁ" መባላቸው ነዉ። "ይህ ነውር ነው፤ምክንያቱም አፌ ሲከፍት ወዲያው ተናጋሪ አለመሆኔ ይታያል። ተናጋሪ ማለት እውነትን የሚናገር ከሆነ ብቻ ነው እኔ ተናጋሪ የምሆነው" የሚል አይነትን ንግግር ያሳልፋል።
ሶቅራጠስ እዚህ ጋር መልስ ሲሰጥ ያረገዉ እነዚህን ነገሮች ነበር፤ አንደኛ ያጌጠ እና በቃል የተጠና ንግግር አልሰጥም፤ ሲመጣልኝ በተራ ቃላት እናገራለሁ ይላል። ዕድሜዬ ከ 70 ዓመት በላይ ነው፤ ዛሬ ለመጀመሪያ ጊዜ በችሎት ፊት ቆሜያለሁ እና የችሎቱን ቋንቋ አላውቅም። እንደ ባዕድ ሰው በአገሬ ቋንቋና ዘዬ እንድናገር ፍቀዱልኝ። በገበያ ቦታ እና በገንዘብ ለዋጮች ጠረጴዛዎች አጠገብ የሰማችሁትን ቃላት ብደግም አትገረሙ፤አታቋርጡኝም። የዳኛ ሥራ ፍትሕን ማስጠበቅ ነው፤ የተናጋሪ ሥራ ደሞ እውነትን መናገር ነው ይላል።ሶቅራጠስ ከሳሾቹን በሁለት ይከፍላል የመጀመሪያዎቹን አሮጌዎቹ ከሳሾች ሲል፤ እነሱ ከልጅነታችሁ ጀምሮ በጆሮአችሁ ሲያንሾካሹኩ የኖሩ ስም የለሽ ወሬኞች ናቸዉ ይላል(እዚህ ጋር አንዱ አርስቶፋነስ ነዉ ማለት እንችላለን ብቸኛዉ ባይሆንም) አዲሶቹ ከሳሾች ደሞ የሚላቸዉ እነ ሜሌጦስና አኒጦስን ነዉ።ሶቅራጠስ ቀጠል አርጎ እንዲህ ይላል "አሮጌዎቹን እፈራለሁ፤ ምክንያቱም ገና ሕፃናት ሳላችሁ አእምሯችሁን ተቆጣጥረዋል" እየለ ክርክሩን አቀረበ ነገር ግን የሚመልስ የለም። ምክንያቱም ስማቸውን እንኳ አይታወቅም (ከአንድ ኮሜዲያን በቀር እሱም አርስቶፋነስ ነዉ)፤ ይህም ከጥላ ጋር እንደ መታገል ነውና ወደ ቀጣዩ አለፈ። በመቀጠል ሶቅራጠስ እንዲህ ሲል የተፈጥሮ ሊቅ አይደለሁም አለ..
በተፈጥሮ ፍልስፍና ላይ ያለ ሰውን አልንቅም፤ እኔ ግን በእነዚህ ጉዳዮች ከጥቂትም ከብዙም አላውቅም። ከመካከላችሁ ስለዚህ ጉዳይ ስናገር የሰማኝ ማን ነው? ለጎረቤቶቻችሁ ንገሩ አለ። (ከችሎቱ ተመልካቾች ምንም ተቃውሞ የለም።)አክሎም በገንዘብ አላስተምርም አለ። ሌሎች ሶፊስቶች (ጎርጂያስ፣ ፕሮዲቆስ፣ ሂጲያስ) ከከተማ ወደ ከተማ ተዘዋውረው ሲያስተምሩ ማስተማር የሚችል ሰው ክፍያ ቢያገኝ ይገባዋል ይላል። ከዚያም ሶቅራጠስ ካሊያስን (ሶፊስቶች ላይ ብዙ ገንዘብ ያባከነ ሀብታም) ስለ ልጆቹ አስተማሪ እንዲህ ሲል ጠየቀዉ...
ልጆችህ ውርንጭላ ወይም ጥጃ ቢሆኑ ለእነሱ ልዩ ባለሙያ (ፈረስ አሠልጣኝ ወይም አርብቶ አደር) ትቀጥር ነበር። ሰዎች ስለሆኑ የሰውን በጎነት የሚያውቅ ማንን ነው የቀጠርከው? ይለዋል ካሊያስም ኤቨነስን ከፓሮስ በአምስት ምናስ (የዛን ጊዜ ገንዘብ ነዉ) አለ። ሶቅራጠስም ኤቨነስ ይህን ጥበብ በእርግጥ ቢኖረው ደስተኛ ነው፤ እኔ ግን እንዲህ ያለ እውቀት የለኝም አለ።ከዛ በመቀጠል በጊዜዉ እንዳልኳቹ አቃቤ ህግ እና ጠያቂ ዳኞች ስለሌሉ ሶቅራጠስ ሊነሱ የሚችሉ ጥያቄዎችን እራሱ እያሰበ ይመልሳል። በዚህም የተነሳ ከመካከላቹ አንዱ ታዲያ ይሄን ካላረክ እንዴት ሶፊስት ልትባል ቻልክ የሚል ጥያቄ ሊጠይቀኝ ይችላል ብሎ ለሱ ሲመልስ እንዲህ ይላል፤ በሰዉ ሊደረስበት የሚችል ጥበብ አለኝ ነገር ግን ሌሎች ሰዎች ከሰዉ የሚበልጥ ጥበብ ይኖራቸዋል(ሶፊስቶችን ማለቱ ነዉ፤ ለዚህም ነዉ እያስከፈሉ የሚያስተምሩት) ለዚህም ማስረጃነት በጓደኛዉ የመጣዉን የዴልፊን አምላክ አፖሎን ትንቢት ያቀርባል...
የሶቅራጠስ ወዳጅ ኬሬፎን ወደ ዴልፊ(ቤተመቅደስ) ሄዶ እንዲህ ሲል ጠየቀ፤ከሶቅራጠስ የሚበልጥ ጠቢብ አለን? ያኔም የዴልፊ ቄስ ፒቲያ ከእሱ የሚበልጥ ጠቢብ የለም ስትል ትመልሳለች። (ኬሬፎን በችሎቱ ጊዜ ሞቷል፤ የሱ ወንድም ግን ችሎቱ ላይ ስለነበረ መመስከር ይችላል ይላል።) ይሄንንም ክሮፎን መጦ ለሶቅራጠስ ሲነግረዉ ሶቅራጠስ ግራ ተጋባ፤ እኔ ምንም ጥበብ የለኝም ብዬ አውቃለሁ፤ አምላክ ደግሞ አይዋሽም ታዲያ እንቆቅልሹ ምንድን ነው አለ። ከዛም ግን እራሱን አለም ላይ ከኔ የበለጠ ጠቢብ የለም ብሎ ከማሰብ ይልቅ መንገድ ላይ ወጥቼ ከእኔ የበለጠ ጠቢብ ሰው ባገኝ ወደ አምላክ ሄጄ ይህ ከእኔ በላይ ጠቢብ ነው ብዬ ትንቢቱን እቃረናለሁ ብሎ እንዳሰበ ይናገራል።ይህ ትንቢትም ሲተፈሰር ሶቅራጠስ በመከላከያ ንግግሩ ዉስጥ "የሰው ጥበብ ትንሽ ወይም ምንም ዋጋ የሌለው ነው ። በትንቢቱ የእኔን ስም የተጠቀመው ለምሳሌ ብቻ ነው በዛ ዉስጥም ከሰዎች ሁሉ ጠቢቡ ሰው እንደ ሶቅራጠስ ጥበቡ ምንም ዋጋ እንደሌለው የሚያውቅ ነው የሚለዉን ለማስተላለፍ ነዉ እያላቸዉ ነበር፤ ይህም ቡሃላ ላይ የምናቀዉን ታዋቂዉን Socratic ignorance( አለማወቅን ማወቅ) የተገኘበት ምንጭ ነዉ። በመቀጠል ሶቅራጠስ እሱ እንዳልሆነ የመጨረሻ ጠበብቱ ለአምላኩ ለማረጋገጥ በሚል የጀመረዉ እንቅስቃሴ ብዙ መዘዝ እንዳመጣበት ለዳኞቹ ማስረዳት ይጀምራል። በማህበረሰቡ ዘንድ "ሰዎች አፋቸዉን ዘግተዉ እራሱ ሶቅራጠስ እነሱን የሚያጋልጥበት መንገድ አለዉ" እየተባለ ይወራ ስለነበረ ብዙ ሰዎች እንደ ባላንጣ ይመለከቱኝ ጀመር። ከዛ ባለፈ ለአምላክ ባለኝ ተልዕኮ የተነሳ ለራሴ ጉዳይም ሆነ ሀብት ለማመንጨት የሚበቃ ጊዜ የለኝም በዚህም ድህነት ዉስጥ ወድቂያለዉ አለ፤ ከዛ በተጨማሪ የሀብታሞች ወጣት ልጆች ስራ ፈት ስለሆኑ በራሳቸዉ ፍቃድ ይከተሉኛል የእኔን ዘዴ(Socratic method) እያስመሰሉም ሰዎችን ይጠይቃሉ ብሎ አስረዳ።በዚህም የተነሳ የተጠየቁት ሰዎች በልጆቹ ላይ ሳይሆን በእኔ ላይ ይናደዳሉ "ይሄ አስቸጋሪ ሶቅራጠስ ወጣቶችን አበላሸም ይላሉ" ምን ያደርጋል ወይም ምን ያስተምራል ሲባሉ ግን መልስ የላቸዉም አለ። ስለዚህ ሁሉም ፈላስፎች ላይ የሚቀርቡትን ክሶች እኔም ላይ ያነሳሉ (ሰማይ እና ምድር ስር ያለዉን ይመረምራል፣አማልክት የሉትም፣ የባሰዉን ክርክር የተሻለ ያረጋል ወይንም ሶፊስት ነዉ)። ከዛም ሶቅራጠስ ለዳኞቹ ይህ እውነትና እውነቱ ነው፤ ምንም አልደበቅሁም፤ ምንም አላስመሰልኩም። ግልጽነቴን ይጠሉታል፤ ይህ ጥላቻ ራሱ እውነት እየተናገርኩ እንደሆነ ማስረጃ ነው ይላል። ሶቅራጠስም ይህን ካለ ቡሃላ ወደ መጀመሪያዉ ጠያቂ ሜሌጦስ በመዞር እንዲህ ሲል ይጠይቀዋል ...
ሜሌጦስ ሆይ ስለ ወጣቶች መሻሻል ትጨነቃለህ አይደል? ታዲያ ማን ያሻሽላቸዋል? ሲል ይጠይቃል፤ሜሌጦስ ዝም አለ። ሶቅራጠስ ቀጥሎም ዝም ማለትህ ስለ ወጣቶች ግድ እንደሌለህ ማስረጃ አይደለምን? ይለዋል ፤ሜሌጦስ "ሕጎች"።ብቻ ያላል፤ ሶቅራጠስ ሕጎቹን የሚያውቅ ሰው ማን ነው? ብሎ እንደገና ሲጠይቀዉ፤ ዳኞች? ይላል ሚሌጦስ፤ ሁሉም? ሲለዉ፤ አዎ ይላል፤ ከዛ ሁሉም ተመልካቾች?ሁሉም ሴናተሮች? ሁሉም የሕዝብ ጉባኤ አባላት? ብሎ ሲጠይቀዉ፤ ሜሌጦስ ለሁሉም አዎ ብሎ ይመልሳል። ከዛ ሶቅራጠስ ታዲያ እኔ ብቻ ነኝ የማበላሸዉ፤ ሌላው አቴናዊ ሁሉ የሚያሻሽል ነዉ? ሲል ይጠይቀዋል፤ እሱም አዎ እሱን ነዉ በፅናት የምመሰክረዉ ይላል። ከዛ ሶቅራጠስ እዛዉ ጋር የፈረስ ምሳሌ ይሰጣል፤ ለምሳሌ ፈረሶችን ብንመለከት ሁሉም ሰው ያሻሽላቸዋል እና አንድ ሰው ብቻ ያበላሻቸዋልን? ወይስ በተቃራኒው ጥቂት ባለሙያዎች (አሠልጣኞች) ያሻሽሏቸዋል እና ብዙዎቹ (ሌሎች ሰዎች) ያበላሿቿል? ይህ ለማንኛውም እንስሳ እውነት ነው ይላል።ይሄ ጥበብ የጥቂቶች ነው፤ የብዙኃን አይደለም ለማለት ነዉ። ወጣቶችን መንከባከብ ልክ እንደ ፈረስ ማሰልጠን ልዩ ሙያ ይጠይቃል፤ ሜሌጦስ ግን ይህንን ሙያ ማን እንደያዘ እንኳ መናገር አልቻለም ነበር። ከዛ ሶቅራጠስ ወደ ሁለተኛዉ ጥያቄዉ ይቀጥላል እንዲህ ሲልም ይጠይቃል...
ከመጥፎ ዜጎች መካከል መኖር ይሻላል ወይስ ከጥሩ ዜጎች መካከል?፤ ከጥሩዎች። ይላል ሚሊጦስ፤ ጥሩ ሰው ጎረቤቱን ይጠቅማል፣ መጥፎ ሰው ይጎዳል አይደል? ማንስ ከጎረቤቱ መጎዳትን ይፈልጋል?፤ ማንም አይፈልግም ይላል ሜሌጦስ።ወጣቶችን ሆን ብዬ ነው ያበላሸሁት ወይስ ሳላስበው? ፤ ሜሌጦስ ሆን ብለህ። ይለዋል፤ ይሄን ካልክስ ክፉ ሰው ጎረቤቱን እንደሚጎዳ አውቃለሁ ስለዚህ አብሬያቸው የምኖረውን ወጣቶች ሆን ብዬ አበላሽቼ እንደምጎዳ ታምናለህ? ምክንያቱም እነሱም ክፉ ከሆኑ እኔን መልሰዉ ስለሚጎዱኝ ይህንን ማንም ሊያምን አይችልም። ስለዚህ ወይ ሆም ብዬ አላበላሸዋቸውም ወይም ሳላስበው ነው በሁለቱም ሁኔታ ግን አንተ ነህ ዉሸተኛ የምትሆነዉ ሚሌጦስ ይለዋል።እዚህ ጋር በዛን ጊዜ የሰዉ ልጅ ባለማወቅ ላጠፋዉ ጥፋት አይቀጣም ስለዚህ ሶቅራጠስ ነገሩን ሆም ብሎ ካላረገዉ ሜሌጦስ ቀድሞዉኑ ሶቅራጠስን ወስዶ ጥፋቱን ማስተማር ነበረበት እንጂ ችሎት ላይ ማቅረብ አልነበረበትም። ከዛ በተጨማሪ እዚህ ላይ የሚናገራት ንግግርም "ማንም ሰዉ እያወቀ አያጠፋም" ቡሃላ ላይ ታዋቂ የሆነ የስነ ምግባር መርህ ሆናለች። ይህም የሰዉ ልጆች ሁሉ በተፈጥሯቸዉ ብሎም በዉስጣቸዉ ትክክለኛዉን እና አግባብ ያለዉን ነገር የማረግ ፅኑ ፍላጎት አላቸዉ የሚለዉን ሀሳብ ያሰርፃል። ሶቅራጠስ በመቀጠል ወደ ሶስተኛዉ ክስ ምላሽ ያመራል ጥያቄዉንም እንደሚከተለዉ ያቀርባል...
እሺ እያልክ ያለኸዉ በከተማዋ አማልክት ሳይሆን በሌሎች አማልክት እንዲያምኑ አስተምሬያለሁ ወይስ ፈጽሞ አምላክቶች የሉም ብዬ ነው ያስተማርኩት?፤ ሜሌጦስ ሁለተኛውን፣ፈጽሞ አማልክትን አታምንም። ብሎ መለሰ ፤ ፀሐይና ጨረቃን እንኳ እንደ አማልክት አላምንም?፤ ሜሌጦስ ፀሐይ ድንጋይ ጨረቃም ምድር ናት ትላለህ። አለዉ፤ የምትከሰው አናክሳጎራስን መሰለህ እንዴ፤ እሱ እነዚህን ሐሳቦች በመጻሕፍቱ ውስጥ ጽፏል፤ መፅሀፍቶቹም በየመሸጫዉ ቤት ይሸጣሉ። እና ወጣቶች እነሱን ከእኔ ተማሩ እንዴት ትላለህ? ይለዋል።እዚህ ጋር ሜሌጦስ በክሱ ውስጥ ሶቅራጠስ "አዲስ መለኮታዊ ነገሮችን (daimonia)" ያስተዋውቃል ብሏል፤ ነገር ግን ከዚያው ጋር "ፈጽሞ አማልክትን አያምንም" ይላል። ይህ ተቃርኖ ነው። ሶቅራጠስም እዚሁ ጋር እንዲህ ይላል...
ማንም ሰው በፈረስ ግልቢያ ሙያ ሊያምን እና በፈረሶች ላያምን አይችልም። ማንም ሰዉ በዋሽንት ሙያ አምኖ በዋሽንት መኖር አለማመን አይችልም። ስለዚህ ማንም በመለኮታዊ ነገሮች (daimonia) አምኖ በመለኮታዊ ፍጡራን (daimones) ላለማመን አይቻልም። ዴሚጎድስ ደግሞ የአማልክት ልጆች ናቸው (በኒምፍስ የተወለዱ)።ስለዚህ በዴሚጎድስ ማመን በአማልክት ማመን ነዉ። ሜሌጦስ የሚለው ከሆነ ደግሞ በፈረስና አህያ ልጅ (በቅሎ) እያመኑ ፈረስና አህያን መካድ እንደማለት ነው።በማለት የክሱን ተጣርሶ ካሳየ ቡሃላ ይህ ክስ ሆን ተብሎ የተቃጣ ሀሰተኛ ክስ እንጂ እዉነት አይደለም ይላል። ሶቅራጠስ በማከል ብሞት ሜሌጦስ ወይም አኒጦስ አይደሉም የሚያስገድሉኝ የሚያስፈርድብኝ የብዙሃኑ ምቀኝነትና ስም ማጥፋት ነዉ።ብዙ መልካም ሰዎችን የገደለውም ይህ ነው፤ደግሞም ብዙዎችን ይገድላል፤ እኔ የመጨረሻው አልሆንም ይላል። ሶቅራጠስ በመቀጠል አንድ ሰው ይህን ሕይወት ስትመርጥ ሞት እንደሚመጣብህ አልፈራህም? ሊል ይችላል ብሎ ጥያቄዉን ከዳሰሰ ቡሃላ እንዲህ ሲል ይመልሳል ...
በጎ ሰው ማሰብ ያለበት የመኖርን ወይም የመሞትን ዕድል ሳይሆን ሲያደርግ ትክክል ወይም ስህተት እየሠራ እንደሆነ ብቻ ነው። ለዚህም ምሳሌን ሲሰጥ የቴቲስ ልጅ አኪሌስ እናቱ ሄክቶርን ብትገድል ከእሱ ቀጥሎ ሞትህ ነው ብትለው ሞትን ሳይፈራ ክብር የሌለው ኑሮን ፈራ፤ ወዲያው ልሙት፣ ጠላቴን ከተበቀልኩ በኋላ በመርከቦች አጠገብ ለምድር ሸክምና መሳለቂያ ከመሆንም አለ። ከዛም ሌላ የህይወት አጋጣሚዉን ሲያነሳ እንዲህ አለ፤ አዛዦቼ በፖቲዴያ፣ በአምፊፖሊስና በዴሊዮን ባስቀመጡኝ ቦታ ቆሜ ሞትን ተጋፍጫለሁ፤ ታዲያ አምላክ "ራስህንና ሌሎችን በመመርመር ፈላስፋ ሆነህ ኑር" ሲለኝ ሞትን ፈርቼ ቦታዬን ብተው ይህ እውነተኛ ነውር ነው፤ በዚህም በእውነት አማልክትን እንደማላምን ልከሰስ እችላለሁ።ይህም የሶቅራጠስ የጀግንነት መርህ በመባል ይታወቃል።
7 081
ከዚህ በፊት የቃኘናቸዉ የቅድመ-ሶቅራጠስ ፈላስፋዎች ማለትም ታሌስ፣አናክሲማንደር፣አናክሲሜኔስ፣ሄራቅሊጦስ፣ፓራሜኒደስ፣ሊኪፖስ እና ዲሞክሪተስ ዋና ጥያቄያቸዉ "አለም ከምን ተሰራች? መሠረታዊ ነገሯስ ምንድነዉ?" የሚል ነበር። እነሱም ወደ አፅናፈ አለሙ እና ተፈጥሮዉ ትኩረታቸዉን የለገሱ አካላት ነበሩ ይህም ቡሃላ ላይ ለተፈጠረዉ የአፅናፈ አለም ጥናት (Cosmology) ትልቅ አስተዋፅኦን የጣለ መሰረት ነበር፤ የነሱም ፍልስፍና የተፈጥሮ ፍልስፍና (Natural philosophy) በመባል ይታወቃል።
ከክርስቶስ ልደት በፊት በ5ኛዉ ክፍለ ዘመን አጋማሽ ላይ ግን ጥያቄዉ ተለወጠ። የሮማዊዉ ተናጋሪ ቄሴሮ ቡሃላ ላይ እንደገለፀዉ ሶቅራጠስ "ፍልስፍናን ከሰማይ ወደ ምድር አወረዳት፤ ወደ ከተሞች እና ቤቶችም አስገባት ፤ ስለ ህይወትና ስለ ስነ ምግባር ፤ ስለ በጎ እና ክፉ እንድትጠይቅ አደረጋት"። ከዚህ ቡሃላም ትኩረቱ እንዴት መኖር ይገባናል? በጎነት(Virtue) ምንድነዉ? ፍትህ ምንድነዉ? ነብስን መንከባከብ ወይም ከስጋ ባሻገር ስላለዉ አካል መስራት ማለት ምን ማለት ነዉ? ተለዉጧል። ስለዚህ ሂደቱን በደንብ ለማሳየት ያህል የቅድመ ሶቅራጠስ ፈላስፋዎች "ዓለም ምንድን ናት ከምንስ ተሰርታለች ብለዉ መረመሩ" (Cosmos/Nature) ፤ ሶቅራጠስ "እንዴት መኖር አለብኝ ብሎ ጠየቀ መረመረ" (Ethics/Examined life) ፤ ከዛ ፕሌቶ እና አርስጣጢለስ እነዚህን በአንድ ትልቅ ስርዓት ዉስጥ ማስተሳሰሩ ላይ ሰሩ (holistic system)።
ግሪኮች ከፋርስ ንጉሠ ነገሥት ጋር ባደረጉት ጦርነት (Persian Wars ፤ የማራቶን ጦርነት 490 ዓመተ አለም፣ የሳላሚስ ባሕር ጦርነት 480 ዓመተ አለም) አሸነፉ። አቴንስ በድሉ ተከትሎ የዴሎስ ሕብረት (Delian League) መሪ ሆነች፤ ሕብረቱም ቀስ በቀስ ወደ የአቴንስ ግዛት (Athenian Empire) ተቀየረ። ከግዛቱ የሚገኘው ሀብት የከተማዋን ታላቅ ዕድገት አስገኘ። በፔሬክሊስ ዘመነ መንግስት አመራር ጊዜ ማለትም ከ 461- 429 ዓመተ አለም አቴንስ የስልጣኔ ማዕከል ሆነች ፤ የስነ ህንፃ ጥበብ ተፋፋመ በዚህም የተነሳ ፓትሮኖን እና አክሮፖሊስ ተገነቡ ፤ የተዉነቴ ጥበብም ማበብ ጀመረ እንደ ኤስኪለስ እና ሶፎክለስ ያሉም የተዉኔት ባለሞያዎች ተነሱ በኮሜዲዉ ዘርፍም አርስቶፋነስን የመሰሉ ጠቢባን አቆጠቆጡ ፤ ሄሮዶተስ እና ቱሲዲደስም የታሪክ ጥናትን መሰረቱ ፤ ሂፖክራተስም ህክምናን ከምትሃት ወደ ምሁራዊ ጥናት አመጣዉ። ሶቅራጠስም ተወልዶ ወደ ወጣትነቱ የመጣዉም በዚሁ የአቴንስ ክብር እና ጥበብ እያደገ ባለበት ሰዓት ነበር።
አቴንስ የመጀመሪያዋ ቀጥተኛ ዲምክራሲን( direct democracy) የምታካሄድ ከተማ ነበረች፤ ይህንንም ስርዓት የመሰረተዉ ክሌስቴንስ በ508 ዓ.ዓ ነበር ፤ ዜጎች ማለትም ወንድ፣ነፃ የአቴንስ ተወላጆች እና ሴቶች(ባሮች እና የዉጭ ሀገራት ዜጎች ሳይቆጠሩ) በቀጥታ የህዝብ ጉባኤ ተመራጩን ይወስኑ ነበር። ዳኞች በዕጣ ከዜጎች ዉስጥ ይመረጡ ነበር፤ በሶቅራጠስ ጉዳይ ዳኞቹ ወደ 500 ዜጎች ገደማ ነበሩ። ዳኛ፣ ጠበቃ ወይም ሙያዊ ዐቃቤ ሕግ አልነበረም፤ ከሳሹም ተከሳሹም ራሳቸው ይናገሩ ነበር። ለዚህም ነው ሶቅራጠስ "የጠበቃ ንግግር" ሳይሆን የራሱን ቃል "Socrates apology" የሚናገረው። ዳኞቹ ብይን የሚሰጡት በድምፅ ብቻ ነበር፤ ክርክር፣ ምክክር ወይም ይግባኝ አልነበረም። ክስ ከተረጋገጠ በሁለተኛ ዙር ከሳሹ አንድ የቅጣት ሐሳብ ያቀርባል፣ ተከሳሹ ደግሞ ሌላ፤ ዳኞቹ ከሁለቱ አንዱን ብቻ መምረጥ አለባቸው (ሶቅራጠስ በዚህ ዙር ላይ የሚናገረው ከዚህ ምክንያት ነው)። ዳኞቹ በንግግር ስሜት፣ በለቅሶና በልመና በቀላሉ ይነኩ ነበር፤ ተከሳሾች ልጆቻቸውንና ዘመዶቻቸውን እያለቀሱ ወደ ችሎት ማምጣት የተለመደ ስልት ነበር ፤ ሶቅራጠስም ይህን ነገር በግልጽ ይቃወመዋል።
ዴሞክራሲ ውስጥ ስልጣንና ክብር ለማግኘት በሕዝብ ፊት በሚገባ መናገር አስፈላጊ ነበር። በዛም የተነሳ ይህንን ክህሎት በክፍያ የሚያስተምሩ ተዘዋዋሪ መምህራን ተነሱ (ጎርጂያስ፣ ፕሮታጎራስ፣ ፕሮዲቆስ፣ ሂጲያስ... ወዘተ) እነሱም ሶፊስቶች በመባል ይጠራሉ። የነዚህ ሶፊስቶች መለያ የሚከተሉት ነበሩ እሱም የመጀመሪያዉ በገንዘብ ማስተማር ሲሆን ይህም በጊዜው ለብዙ አቴናውያን አዲስና አጠራጣሪ ነበር። ሲቀጥል "ሁሉም ነገር አንጻራዊ ነው" የሚል ዝንባሌ ነበራቸዉ። ፕሮታጎራስ "ሰው የሁሉ ነገር መለኪያ ነው" (Man is the measure of all things) ብሏል። ከዛ በመቀጠል ዋነኛዉና ትልቁ ጥበባቸዉ ደካማውን ክርክር ጠንካራ ማስመሰል (making the worse appear the better cause) ነዉ ፤ ሶቅራጠስም የዚህ ክስ ተጠቂ ስለነበረ በችሎቱ ላይ ይህ ክስ ለምን እንደተሰነዘረበት ያብራራል። ሶቅራጠስ በውጫዊ መልኩ ከሶፊስቶች ጋር ተመሳሳይ ይመስላል (ሰዎችን ይጠይቃል፣ ይከራከራል፣ ወጣቶች ይከተሉታል)፤ ነገር ግን ገንዘብ አይቀበልም፣ እውነትን እንጂ አሸናፊነትን አይፈልግም እና ጥበብ አለኝ ብሎ አይናገርም። ብዙ ተራ ዜጎች ግን ልዩነቱን አያዩም ነበር በዚያም የተነሳ ይህ ለክሱ ዋና መሠረት ነው።
የሶቅራጠስን ችሎት እና የግድያ ብይን በደንብ ለመረዳት ለ 27 አመታት የዘለቀዉን የስፓርታን እና አቴንስን ጦርነት ልብ ብለን ማየት ይጠበቅብናል። በ 431 ዓ.ዓ ገደማ ጦርነቱ ተጀመረ። ሶቅራጠስ በፖቲዴያ ውግያ የእግረኛ ጦር አባል ሁኖ ተሳትፏል (ይህንንም እራሱ ሶቅራጠስ በራሱ ንግግር ዉስጥ ይጠቅሰዋል)። 430-426 ዓ.ዓም በአቴንስ ታላቅ ቸነፈር ሆነ ፤ ገዢዉ ፔሪክሊስን ጨምሮም ከአንድ ሦስተኛ የሚበልጥ ሕዝብ ሞተ፤ 423 ዓ.ዓ ላይ አሪስቶፋነስ (The Clouds) የተባለውን ኮሜዲ አቀረበ፤ ሶቅራጠስን በአየር ላይ በቅርጫት ተንጠልጥሎ የሚያስተምር አስቂኝ ሰው አድርጎ አሳየው ፤ ሶቅራጠስም በችሎቱ ይህንን በግልጽ ይጠቅሳል። በ424 እና 422 ዓ.ዓ ሶቅራጠስ በዴሊዮን እና በአምፊፖሊስ ተዋጋ። 415-413 ዓ.ዓ የሲሲሊ ጉዞ የአቴንስ ሠራዊት ሙሉ በሙሉ ጠፋ። አልቢያዴስ የሶቅራጠስ የቅርብ ጓደኛና ተከታይ ወደ ስፓርታ ከድቶ ከተማዋን ጎዳ። 406 ዓ.ዓ የአርጊኑሴ ጦርነት አቴንስ አሸነፈች ግን የሰመጡትን ወታደሮች አስከሬን ባለማንሣታቸው ስምንት ጄኔራሎች በሕገ ወጥ መንገድ በአንድ ላይ ተከሰሱ። ሶቅራጠስ በዚያ ጊዜ የምክር ቤቱ አስፈጻሚ አባል ነበር፤ ያንንም ብቻውን ተቃወመ (ይሄንንም የመከላከያ ንግግሩ ውስጥ ይነገራል)። 404 ዓ.ዓ አቴንስ ተሸነፈች፤ ስፓርታ ግድግዳዎቿን አፈረሰች። 404-403 ዓ.ዓ ሰላሳዎቹ አምባገነኖች (The Thirty Tyrants) በስፓርታ የተደገፈ ጨካኝ ኦሊጋርኪ ፈጠሩ። ከመሪዎቹ ዉስጥ ክሪቲያስ እና ቻርሚዴስ የሶቅራጠስ የቀድሞ ተማሪዎች እና ጓደኞች ነበሩ። በስምንት ወር ውስጥ በሺህ የሚቆጠሩ ዜጎችን (በግምት 1500) ገደሉ። ሶቅራጠስ አንድን ንጹሕ ሰው እንዲያመጣ ሲታዘዝ እምቢ አለ። 403 ዓ.ዓ ላይ ዴሞክራሲ ተመለሰ። የምሕረት አዋጅም ተነገረ ከዛም አልፎ ስለ ቀደመው ጊዜ ማንም በመንግስት ጥፋት እንዳይከሰስ ተደረገ።
[ ይሄ መጣጥፍ ባለፎ የዳሰስነዉን የቅድመ ሶቅራጠስ ፍልስፍና ከሱ ቡሃላ ከመጣዉ ፍልስፍና ጋር ያለዉን የሽግግር ዝምድና ለማሳየት እና ከዛ ባሻገር አሁን ለምንጀምረዉን የክላሲካል ፍልስፍና እንደ መግቢያ እንዲያገለግል የቀረበ ነዉ፤ ቀጣይ የምንዳስሰዉ መፅሀፍንም(Apology) በደንብ ለመረዳት ግብዓት የሚሆኑ ታሪካዊ ኩነቶችን ያጣቀሰ ነዉ]
7 081
አሁን አሁን ላይ ሰዎች የሃይማኖትን ስሜት አልባ ፅንሰ ሀሳብነት ለማወቅ ከባድ ፍልስፍናዎችን መማር፤ ረቂቅ አመክኖን መረዳት እና የዩንቨርስቲ ፕሮፌሰር መሆን አይጠበቅባቸዉም እየወተለዱበት ያለዉ የንቃተ ህሊና ልህቀት የዛሬ ሁለት ሺህ አመት ተነኩሮ ለሁለት ሺህ አመት ሲብላላ የቆየዉ ጠላ የማያስክራቸዉ ደረጃ ላይ ደርሷል😁 This is what intellectual evolution means
ይሄን ተንቀሳቃሽ ምስል የለጠፈዉ ልጅ በሃይማኖቱ ልቡ ያልሸፈተ በቤተሰብ ምክንያት ግን ተገዶ የሰንበት ትምህርትን እየተከታተለ ያለ አንድ ታዳጊ ነዉ።
7 081
+1
ነገረ ልደቴ
ልደትን የማስታወስ እና የማክበር ብሎም እንደ ልዩ ቀን የመቁጠር ልማዱ የለኝም ነገር ግን በቤተሰባችን ዉስጥ ያለዉን የወንዶች ዉልደት ቀን ስብጥር ሳይ እንደ ፓይታጎረሳዉያን ቁጥር ላይ አፅንኦት ሰጥቼ እንድመለከት ያስገድደኛል። የኔ ዉልደት በጥቅምት 28 ቀን እለቱ ቅዳሜ፤ የአባቴ ዉልደት በሚያዚያ 28 ቀን እለቱ ቅዳሜ፤ የወንድሜ ዉልደት በሰኔ 28 ቀን እለቱ ቅዳሜ ነዉ... ቀኑ ይመሳሰል እሺ እንዴት እለቱ ተመሳሰለ ብሎ መጠየቅ የሚገባ ነዉ ብዬ አስባለዉ ምክንያቱም ቅዳሜ እና 28 የሚገጥሙት በአመት ዉስጥ ሁለቴ ብቻ ነዉ(ይሄን እናንተም ማረጋገጥ ትችላላችሁ)። ከዚህ በጣም ጥቂት የመሆን እድል ያለዉ መገጣጠም ባሻገር የ28 ቁጥርን ልዩነት ከፓይታጎረሳዊያን ስማር ደንቆኛል፤ 28 በፓይታጎረሳዉያን ዘንድ ፍፁም ቁጥር በመባል ይታወቃል። ፍፁም ቁጥር የሚባሉት የራሳቸዉ አካፋዮችን ድምር ዉጤት የሚመጡ ማለት ናቸዉ። በዚህም የተነሳ ከቀናት ዉስጥ 2 ቁጥሮች ብቻ ፍፁም ናቸዉ እነሱም 1+2+3=6(ይህም 6 የአካፋዮቹ ድምር ዉጤት ራሱ ስለሚመጣ ነዉ) ሌላኛዉ ደሞ 1+2+4+7+14=28 ሌላኛዉም በተመሳሳይ ሁኔታ የአካፋዮቹ ድምር ዉጤት ራሱን የሚመጣዉ 28 ነዉ። ይሄ phenomenon በጣም rare ከመሆኑ የተነሳ ከ 6 እና 28 ቀጥሎ የሚመጣዉ ፍፁም ቁጥር 496 ነዉ ከሱ የሚቀጥለዉ ደሞ 8128 ነዉ። ግን የወራት ቀናቶች 30 ከመሆናቸዉ አንፃር ሁለቱ ብቻ ማለትም 6 እና 28 ብቻ ናቸዉ ፍፁም ቁጥር። ከዚያ ባለፈ ጥቅምት 2ኛ ወር፤ሚያዚያ 8ተኛ ወር፤ሰኔ ደሞ 10ኛ ወር እንደመሆኑ 2+8=10 ይሄን የመሰለ mathematical harmonyም ይሰጣል።
በእዉነቱ ከእኔ ህይወት ጋር ተያይዘዉ ያሉ ተአምራቶች እልፍ አእላፍ ቢሆኑም እያንዳንዱ ቢፃፍ መሬት ብራና ብትሆን ባህሮች ቀለም ቢሆኑ ዛፎች ብዕር ቢሆኑ የሚበቃ አይደለምና ለጊዜዉ በዚዉ ላብቃ።
N.B: በዉስጣቹ እድሜስ አልተጠቀሰልንም እያላቹ የምታስቡ አካላት ካላቹ እና ለመጠየቅ ካሰባቹ እነሆ ከመወለዴ በፊት ምን ያህል እንደኖርኩ አላዉቅም እና በእርግጠኝነት ልነግራቹ አልችልም። ከተወለድክ ቡሃላ ያለዉን ተናገር ካላቹ ደሞ ጎዶሎ መረጃን ከመስጠት መተዉ ይሻላል በሚለዉ መርህ መተዌን ልብ ብላቹ ትዘሉት ዘንድ እጠይቃለዉ።
ከዛ በተጨማሪ ከእለቱ እለት አንድ ቀን ቀድሜ የነገርኳቹ ባላንጣዎቼም ሆናቹ ወዳጆቼ በእለቱ እለት ለእጅ መንሻ የሚሆን ወርቅ፣እጣን እና ከርቤ ይዛቹ ትገኙ ዘንድ ላሳዉቃቹ በሚል ነዉ።
7 081
ወገንታታ ይሄ የመጨረሻዉ የ ቅድመ ሶቅራጠስ ፈላስፋዎች ፍልስፍና ዳሰሳ ነዉ። በቅድመ ሶቅራጠስ ዘመን የነበሩት ፈላስፋዎች እኚህ ብቻ ባይሆኑም በደንብ የተደራጀ የፍልስፍና ሀሳብ ያላቸዉ፤ሀሳባቸዉም የነሱን ዘመን ተሻግሮ በክላሲካል ፊሎሶፊ(የነ ፕሌቶ እና አርስጣጢለስ ዘመን) ከዛም አልፎ ሄለናዊዉ ዘመን ላይ ተፅህኖ ያሳደሩትን 7 ፈላስፋዎች እና ፍልስፍናቸዉን አቅርበናል። ወደ ቀጣዩ ምዕራፍ ከመሸጋገራችን በፊትም በእነዚህ 7 ፈላስፎች ፍልስፍና ላይ Live briefing መስጠት ስለወደደን የፈላስፋዎቹ አበይት ፍልስፍናዎች በመጪዉ ረቡዕ ከ ምሽቱ 3 ሰዓት ጀምሮ በፍልስፍና አለም ቻናል live session ላይ ይከለሳል፤ እዛዉ ያላቹ live sessionዉን መታደም የምትችሉ ሲሆን ለሌላችሁም ቢሆን record አርገን እዚሁ ለመልቀቅ እንሞክራለን።
7 081
ሁለቱም የመጀመሪያ እንቅስቃሴን ሙሉ በሙሉ አላብራሩም።አቶሞችና ባዶ ሁልጊዜ ስለነበሩ እንቅስቃሴም ሁልጊዜ ነበር (የእንቅስቃሴ ዘላለማዊነት የኤሌያውያንን "መጀመሪያ" ክርክር ለማስወገድ አስፈላጊ ነበር)። ስለዚህ አርስጣጢለስ እንደሚጠይቀው "ተፈጥሯዊ እንቅስቃሴ" ምንድነው ብሎ መጠየቅ ከሚመስለው ያነሰ ተገቢ ነው። እውነተኛው የፍልስፍና ጥያቄ አቶሞችና ባዶ ሁልጊዜ ነበሩ ወይ የሚለው ነው። ሲገደዱ ግን የመጀመሪያ እንቅስቃሴ "የዘፈቀደ እንቅስቃሴ ማለትም አንድ አቶም ከሌላ ይልቅ በአንድ አቅጣጫ የመሄድ ዝንባሌ የሌለው ነዉ" ሊሉ ይችሉ ነበር። ግጭቶች ፈጥነው ይከሰታሉ፤ የመጀመሪያው እንቅስቃሴ ከግጭትና ከመመለስ በሚመጡ ሁለተኛ እንቅስቃሴዎች ይተካል። ዲሞክሪተስ የነብስ አቶሞች እንደ ፀሐይ ጨረር ውስጥ አቧራ ራሳቸውን እንደሚያንቀሳቅሱ ተናግሯል፤ ይህ ምስል የአቶሞችን ጠቅላላ የዘፈቀደ እንቅስቃሴ በተሻለ ያሳያል። ሌላ ጥቅስ ደግሞ በባዶ ውስጥ እንቅስቃሴ በአቶሞች አለመመሳሰል ይጀምራል ይላል፤ ይህ ማለት በሩቅ ተመሳሳይ ያልሆነን የሚገፋ ኃይል ሳይሆን፣ ያልተመጣጠኑ አቶሞች በሚዛን አለመኖር ምክንያት ይንቀሳቀሳሉ ማለት ይህም ሊሆን ይችላል።ሌላኛዉ ደሞ ሉኪፖስና ዲሞክሪተስ ሙሉ በሙሉ የተገነዘቡት ብቸኛው መደበኛ እንቅስቃሴ ከግጭት በኋላ የሚከሰት መመለስ ነው። አቶሞች ሲጋጩ ቅርጻቸው የሚስማማ ከሆነ ይጠላለፋሉ፤ ካልሆነ ይበተናሉ ማለትም ወደ አንድ ወይም ሌላ አቅጣጫ ይመለሳሉ። (አርስጣጢለስ የሚለው ይህ ነው፤ መመለሱ ብቻውን መፈጠርን አያመጣም፤ ነገር ግን ቀጣይነቱ ያስፈልገዋል።) ኤቲዎስ ለዲሞክሪተስ "palmos" (ንዝረት) የሚባል አንድ ዓይነት እንቅስቃሴ ብቻ ይሰጣል።ይህ የኤፊቆሮስ ሀሳብ ወደ ዲሞክሪተስ መግባቱ ነው፤ ኤፊቆሮስ ይህን ቃል በተዋሃደ አካል ውስጥ የታሰሩ አቶሞች የማይታይ ንዝረትን ለመግለጽ ተጠቅሞበታል።
አርስጣጢለስ የዲሞክሪተስ ገለፃ ብሎ እንዳስቀመጠዉ አቶሞች ሲንቀሳቀሱ ይጋጫሉ፣ ይጠላለፋሉ፣ እርስ በርስ ተጠግተው ይጣበቃሉ፤ ነገር ግን በእውነት አንድ ነገር አይሆኑም "ሁለት ወይም ከዚያ በላይ አንድ ይሆናሉ"ብሎ ማሰብ ስሁት ነው። አቶሞች ለተወሰነ ጊዜ አብረው የሚቆዩት በቅርጻቸው ምክንያት ነው፦ አንዳንዶቹ ማዕዘን ያላቸው፣ አንዳንዶቹ ጥምዝ (መንጠቆ)፣ ጎድጓዳ፣ ሸንተረር፣ እና ሌሎች ቁጥር ስፍር የሌላቸው የቅርፅ ልዩነቶች አሏቸዉ። ከአካባቢው የሚመጣ ጠንካራ አስገዳጅነት እስኪያናውጣቸውና እስኪበትናቸው ድረስም ተጠጋግተዉ ይቆያሉ። ሲምፕሊኪዎስ ደሞ ሲያክልበት እንዲህ ይላል አቶሞች በቅርጽ፣ መጠን፣ አቀማመጥና አደራደር ሲስማሙ ተሳስረው ይቆያሉ፤ የተዋሃዱ አካላት መፈጠርም በዚህ ይፈጸማል። የተቀሩት በዘፈቀድ አቅጣጫ ይርቃሉ። በተጨማሪም ነብስና አእምሮ እንዲሁም እሳት ከሉላዊ አቶሞች የተሠሩ ናቸው፤ ምክንያቱም ሉል በጣም ተንቀሳቃሽ ቅርጽ ነው ይላል አርስጣጢለስ። ነብስ ከከባቢ አየር ሉላዊ አቶሞችን በመተንፈስ ትጨመራለች። ሉላዊ አቶም በራሱ ነብስም እሳትም አይደለም፤ ሉላዊ አቶም ብቻ ነው።በሁለተኛ ደረጃ ባሕርይ የሚያገኘው ከሌሎች ጋር ሲሆን ነው፤ በእንስሳ አካል ውስጥ ነብስ ይሆናል፤ በሌላ ሁኔታ ደሞ እሳት። አየር፣ውሃ (ምናልባትም ምድርም) የሁሉም ቅርጽ አቶሞች ድብልቅ (panspermia) እንደሆኑ አርስጣጢለስ ይረዳል፤ እነሱ በመጠናቸው ብቻ ይለያያሉ። ይህ ሀሳብ ከአናክሳጎራስ የተወሰደ ሊሆን ይችላል። ከነብስና ከእሳት በስተቀር፣ የትኛው የአቶም ቅርጽ የትኛውን ሁለተኛ ባሕርይ እንደሚሰጥ የተረፈ ዝርዝር ነገር የለም፤ከስሜት ህዋሳት በስተቀር (ለምሳሌ ሹል አቶሞች ጨዋማ ጣዕምን ያስከትላሉ።)
አርስጣጢለስ ዲሞክሪተስንና ብዙ የተፈጥሮ ፈላስፎችን በጣም አስቂኝ ነገር በመፈጸም ይከሳል፤ ምክንያቱም ሁሉንም ስሜት እንደ መንካት ያደርጋሉ። ኤቲዎስ ሉኪፖስ፣ዲሞክሪተስና ኤፊቆሮስ ስሜትና አስተሳሰብ የሚፈጠሩት ምስሎች (eidola) ከውጪ ሲገቡ ነው ይላሉ ይላል፤ ምስል ሳይመጣ ማንም አይሰማም አያስብም። ቴዎፍራስጦስ ደሞ ስለ እይታ ሲያወራ ዲሞክሪተስ ማየትን በ"አፅንኦት" (emphasis) ያብራራል፤ ምስሉ በዓይን ብሌን ውስጥ በቀጥታ አይፈጠርም። በዓይንና በሚታየው ነገር መካከል ያለው አየር በሚታየውና በሚያየው ይታተማል ወይም ይጨመቃል፤ ምክንያቱም ከሁሉም ነገር ሁልጊዜ ፍሰት (effluence) ይወጣል። ይህ ጠንካራና በተለያየ ቀለም የተቀባ አየር ወደ እርጥብ ዓይን ይገባል፤ ጥጥሩ ሲቀር እርጥቡ ያልፋል። አሌክሳንድሮስ ደሞ እዚሁ በስሜት ጉዳይ ላይ ሉኪፖስና ዲሞክሪተስ ከሚታዩ ነገሮች ያለማቋረጥ ከነገሩ ጋር ተመሳሳይ ቅርጽ ያላቸው ምስሎች እንደሚፈሱና ዓይንን እንደሚመቱ ያስባሉ ይላል። ከዲሞክሪተስ ቁርጥራጭ ፅሁፎች አንዱ እንዲህ ይላል፤ ጣፋጭ፣ መራራ፣ ሞቃት፣ ቀዝቃዛና ቀለም ልማድ (nomos) ናቸው፤ በእውነት ግን አቶሞችና ባዶ ብቻ ናቸው። በእውነት ምንም ነገር በትክክል አንገነዘብም፤ ሰውነታችን ባለበት ሁኔታና በሚመታው ወይም በሚቃወመው ነገር መሠረት ብቻ ይለዋወጣል። ስለዚህ ስለ ሁለተኛ ደረጃ ባሕርያት (ለእኛ ልምድ ግን የመጀመሪያዎቹ) የማይለወጥና ለሁሉም አንድ ዓይነት እውቀት ሊኖር አይችልም። አመለካከታችን በመካከለኛው (አየር) ተቃውሞ እና በነፍስ አቶሞቻችን ልዩ ሁኔታ ይዛባል። ዲሞክሪተስ ሌሎች አጠራጣሪ አባባሎች አሉት።ከእነሱ ዉስጥም ሁለት ዓይነት እውቀት አሉ እውነተኛ እና ጨለማ (ሸፍጣማ)። ወደ ጨለማው የሚገቡት ማየት፣ መስማት፣ ማሽተት፣ መቅመስና መንካት ናቸው። እውነተኛው ከዚህ የተለየ ነው። ጨለማው
እውቀት ከዚህ በላይ ጥቃቅን ነገር ማየት፣ መስማት፣ ማሽተት፣ መቅመስና መዳሰስ በማይችልበት ጊዜ እውነተኛው የሚሠራው በጣም ረቂቅ በሆነ ነገር ላይ ነው። ካለ ቡሃላ የተቀረዉ ቁራጭ ጠፍቷል።
ሉኪፖስ የተለየ የሥነ ምግባር ትምህርት እንደነበረው አናውቅም። ዲሞክሪተስ ግን ከብዙ ድርሰቶቹ አንድ (ትልቅ ባይሆንም) ክፍል ለዚህ ሰጥቷል። የተረፉት ወደ 290 የሚጠጉ ቃል በቃል ቁርጥራጮች ሁሉም ማለት ይቻላል ከሥነ ምግባር ድርሰቶች ናቸው፤ ብዙዎቹ በ5ኛው ክ.ዘ. አንቶሎጂስት ዮሐንስ ስቶባዩስ ተጠብቀዋል።ከ ጠቅላላው ከሩብ በላይ ለ"ዲሞክራተስ" ይሰጣሉ፤ አብዛኞቹ ተቺዎች (ዲልስን ተከትለው) አብዛኞቹን እንደ እውነተኛ የዲሞክሪተስ ድርሰት ይቀበላሉ። ሥነ ምግባሩ በአቶም ፊዚክስ ላይ በግልጽ አልተመሠረተም፤ አቶሞች አልተጠቀሱም። ቁርጥራጮቹ በሚያምር ምሳሌያዊ (gnomic) መልክ የሄለናውያንን ልከኝነት፣ ጤናማ አእምሮና ጤናማነት ይገልጻሉ። ሆኖም ምክንያታዊ ያልሆነ የባህሪ ማዕቀብ ወይም ወደ አቶምና ባዶ ሊተረጎም የማይችል "ፍትሕ" ወይም "ተፈጥሮ" አይቀርብም። ቭላስቶስ ይህን "በግሪክ አስተሳሰብ የመጀመሪያው ጥብቅ ተፈጥሯዊ (naturalistic) ሥነ ምግባር" ብሎ መጥራቱ ትክክል ሊሆን ይችላል። ከሶፊስቶች ዓይነት ሥነ ምግባር-አልባነት (amoralism) ጋር አይሸራረፍም። ሥነ ምግባራዊ ዓላማው ደግሞ በሥነ ምግባራዊ ደኅንነት ላይ የተመሠረተ እርካታና የመንፈስ መረጋጋት ማስገኘት ነዉ። ከቁርጥራጮቹ አንዱ እንዲህ ይላል፤ ደስተኛ ሰው ትክክለኛና ሕጋዊ ሥራ ላይ የሚተጋ፣ ነቅቶም ሆነ ተኝቶ ይደሰታል፣ ብርቱና ከጭንቀት ነጻ ነው፤ ፍትሕን ችላ የሚል ግን ሲያስታውስ ደስታ አይሰማውም፣ ይፈራል ራሱንም ይወቅሳል። በሌላኛዉ ቁርጥራጭ ላይ ደሞ ደስታ በከብትና በወርቅ አይኖርም፤ ነብስ የመልካምም ሆነ የክፉ ጠባቂ መንፈስ (daimon) መኖሪያ ናት ይላል። ሌላኛዉ ደሞ፤በውጭ ሀገር መኖር ራስን መቻልን ያስተምራል፤ የገብስ ዳቦና የሣር አልጋ ለረሃብና ለድካም ጣፋጭ መድኃኒት ናቸው ይላል። ይህ ብዙ የዲሞክሪተስ ሥነ ምግባር ሄዶኒስታዊ ያልሆነና ጠንካራ ተግሣጽ ያለው (ascetic) መሆኑን ያሳያል፤ ኤፊቆሮስ ይህን አዝማሚያ ቀጥሏል። በሌኛዉ ቁርጥራጭ እንደገና ፤ልጅ መውለድ የሚፈልግ ሰው ከጓደኞቹ ልጅ ቢወስድ የተሻለ ነው፤ የሚፈልገውን ዓይነት መምረጥ ይችላል። ራሱ ቢወልድ ግን ብዙ አደጋ አለ፤ ልጁ በተወለደው ዓይነት መሆኑን መቀበል አለበት ይላል። ይህ ስሜታዊና ሥነ ልቦናዊ ጉዳዮችን እንደ ሁለተኛ ደረጃ የሚመለከት አስቂኝ የፍልስፍና ምክንያታዊነት ምሳሌ ነው። ዲሞክሪተስ አናክሳጎራስ "የሚታዩት የማይታዩት ራእይ ናቸው" ያለውን ተቀብሎ ደግሟል፤ ይህ ለአቶም ንድፈ ሀሳብ ግልጽ ተዛማጅነት አለው። የዲሞክሪተስ ከተማዊነት፣ ተግሣጽና ቀልድ ጥምረት ወዲያውኑ ተቀባይነት ሳያገኝ አልቀረም፤ ቀደምት ሳይኒኮችንም ሳይነካ አልቀረም። ሶቅራጥስና ፕሌቶ የያዙት አዲስ የሎጂክና የሥነ ምግባር አቅጣጫ ዝናውን እንደ ሥነ ምግባር አስተማሪ በዋናነት በኤፊቆሮስ በኩል ብቻ እንዲቀጥል አድርጎታል። ባይሊ "የደስተኛውን ሰው ምስል በጠንካራ ፍልስፍናዊ መሠረት ላይ ለመትከል ወይም ከፊዚካዊ ሥርዓቱ ጋር ለማገናኘት ምንም ጥረት የለም" ብሏል። ኪርክ ይህ ከልክ ያለፈ አመለካከት እንደሆነ ያስባል፤ ሥነ ምግባራዊ ትምህርቶቹ ከፊዚካዊው ጋር የማይጣጣሙ አይደሉም፣ ግንኙነቶች በጠፉ የዲሞክሪተስ ስራ ክፍሎች ውስጥ ሊኖሩ ይችላሉ። ቭላስቶስም ጥቂትና ቀላል የግንኙነት ነጥቦችን ገልጿል።
ምንጭ፤ ከላይ ከተያያዘዉ መፅሀፍ(The presocratic philosophers) ከገፅ 400 እስከ ገፅ 426
7 081
ቴዎፍራስጦስ(በሲምፕሊኩዉስ በኩል በተላለፈዉ ክታብ ላይ) ሉኪፖስ የኤሊያ ወይ የሚሌጦስ ተወላጅ እንደ ነበር ይገልፃል፤ ይህም የቱ እንደሆነ ትክክለኛ የትዉልድ ስፍራዉ የሚጠቁሙ በቂ ማስረጃዎች ስለሌሉ ነዉ። ቴዎፍራስጦስ እዚህ ላይ አክሎም ከ ፓራሜኒደስ ጋር በፍልስፍና እንደተጋራ እና ሆኖም ግን በህላዌ ላይ ባለዉ ምልከታ መሰረት ከፓራሜኒደስ እና ዜኖፋነስ እንደተነጠለ ይናገራል። እነሱ ሁሉን ነገር አንድ፣የማይንቀሳቀስ፣ያልተፈጠረ እና ዉስን አድርገዉ ሲመለከቱ ከዛም አልፈዉ "የሌለን ነገር" መፈለግ ሲከለክሉ፤ ሉኪፖስ ግን አለም ያለማቋረጥ ከሚንቀሳቀሱ ቁጥራቸዉ ያልተወሰነ መሰረታዊ ነገሮች(አቶሞች) ተፈጥረዋል አለ። የሉኪፖስን ሀሳብ የተጋራዉና አቶሚዝምን ይበልጥ ያሰፋዉ እና ያስተዋወቀዉ ሰዉ ደሞ ዲሞክሪተስ ይባላል። እሱም እንደ ሉኪፖስ ሙሉዉን(ይሄ plenum ብዬ ከዚህ ቀደም ያስቀመጥኩት የፓራሜኒደስ መርህ ነዉ) እና ባዶዉን እንደ መሰረታዊ መርህ (arche) ይዟል፤ ነገር ግን ሀሳቡን ከሉኪፖስ በላይ በደንብ እንዳሰፋዉ ይነገራል በዚህም የተነሳ ስለ አቶሚዝም ሲወራ ቀድሞ የሚጠራዉ ዲሞክራተስ ለመሆን በቅቷል።
ሉኪፖስ እዉነተኛ ታሪካዊ ሰዉ አልነበረም የሚሉ ፈላስፋዎችም ነበሩ፤ ነገር ግን ኪርክ ይሄ ያን ያህል ተቀባይነት የሌለዉ ነገር ነዉ ይላል። አልነበረም ከሚሉት ዉስጭ አንዱ ፈላስፋ ኤፍቆሮስ ሲሆን ሁለተኛዉ ደሞ የሱ ተከታይ ሄርማርከስ ነዉ።ኪርክ ኤፍቆሮስ የራሱን ኦሪጅናልነት ማሳየት ይፈልግ ነበር በዚህም የተነሳ በርኔት እንዳለዉ ኤፍቆሮስ "ሉኪፖስ ስለመኖሩ እንኳ አላዉቅም" ያለዉ ለሉኪፖስ ክብር እንደሌለዉ ለመግለፅ ነዉ ወይም ሉኪፖስ ፈላስፋ አልነበረም ለማለት ነዉ ሲል ይተፈስረዋል። አርስጣጢለስ እና ቴዎፍስራጦስ ግን ሁለቱም አቶሚዝምን ሉኪፖስ እንደፈለሰፈዉ ነዉ የሚያምኑት። የጥንት ክታቦች አብዛኞቹ ሉኪፖስ እና ዲምክራተስ እያሉ ነዉ የሚፅፉት ነገር ግን የስሜት ህዋሳት ንድፈ ሀሳብ ዝርዝሮችን ለዲሞክራተስ ይሰጣሉ። ከቴዎፍራስጠስ ቡሃላ ያሉ ድርሳናት ሉኪፖስን ችላ ይሉታል ከዚህም የተነሳ ነዉ ስለ አቶሚዝም ሲነሳ አብዛኛዉን ጊዜ የዲምክሪተስን ስም ብቻ የምንሰማዉ። አፖሎዶሮስ የዲሞክሪተስን ልደት ወደ 460 ዓ.ዓ ገደማ ያረገዋል ሉኪፖስም በትንሽ እድሜ ብቻ እንደሚበልጠዉ ይናገራል።
ዲሞክሪተስ ከጥንታዊ ፈላስፋዎች ብዙ ድርሰቶችን የፃፈ እንደሆነ ይነገርለታል፤ ትራሲሎስ የፕሌቶን ንግግሮች በአራት በአራት(tetralogy) እንዳደራጀ የዲሞክሪተስንም ስራዎች እንደዛ አደራጅቶታል እነሱም 13 ቴትራሎጂዎች(ወደ 52 ድርሰቶች ገደማ) እንደደረሰ ነግሮናል። ነገር ግን በሚያሳዝን ሁኔታ ዘመናትን ተሻግረዉ የተረፉት ጥቂት ጥቅሶች እና መጣጥፎች መሆናቸዉ ነዉ። የቴዎፍራስጠስ ተከታዮች "ታላቁ የዓለም ሥርዓት" የሚሰኘዉ ድርሰት የሉኪፖስ እንደሆነ ይናገራሉ፤ "ትንሹ የዓለም ሥርዓት" የሚለዉ ደሞ የዲሞክሪተስ ነው ይላሉ። አርስጣጢለስ ከትሬስ ከተማ ስለመጣ ስለ ዲሞክሪተስ ልዩ ትኩረት ሰጥቷል፤ ቴዎፍራስጠስም እንዲሁ፤ ስለዚህ ልዩነቱን ያውቁ ነበር። ልዩነቱ ሲረሳ ሁሉም ቀደምት የአቶሚስት ድርሰቶች ለዲሞክሪተስ ተሰጡ።ኪርክ የቴዎፍራስጠስን አመለካከት ለጊዜው ይቀበላል፤ ሆኖም "ታላቁ" ድርሰት የሉኪፖስ ኮስሞሎጂ በኋላ የተጨመሩ አቶሚስታዊ ሀሳቦች የተሰባሰበበት ሊሆን እንደሚችል ያስተውላል። ከዚህ ሌላ "ስለ አእምሮ" (On Mind) የተባለ ድርሰት ለሉኪፖስ ይሰጣል። ይህ ከታላቁ የዓለም ሥርዓት አንድ ክፍል ሊሆንና የአናክሳጎራስን "ኑስ" (አእምሮ) የተሰኘዉን ፅንሰ ሀሳብ የሚተች ሊሆን ይችላልም ይባላል። በጥንታዊ የሕይወት ታሪኮቹ ዲሞክሪተስ ብዙ እንደተጓዘ ይነገራል ከዛም ዉስጥ ወደ ግብፅ ካህናት ሄዶ ጂኦሜትሪ እንደተማረ፣ ወደ ፋርስ ከከለዳውያን ጋር፣ ወደ ቀይ ባሕር፣ ምናልባትም ወደ ሕንድ"ራቁታቸውን ከሚኖሩት ፈላስፎች" ጋር እና ወደ ኢትዮጵያ(ይሄን ከዚህ በፊት እንደፃፍኩላቹ ግሪኮች sub Saharan ሀገራቶችን ለመወከል የሚጠቀሙት ስም እንጂ የኛዋ ጂዮግራፊካል ኢትዮጲያ አይደለችም) እንደሄደ ይነገራል። ሌላ ታሪክ እንደሚለው ጠረክሲስ የከለዳውያን ተቆጣጣሪዎችን በአባቱ ቤት ትቶ ነበር፤ ከእነሱም ብዙ ተማረ። በሌላ ታሪክ ደግሞ ዲሞክሪተስ አቴንስ ሄዶ ማንም እንዳላወቀው ተናግሯል። ከውጭ ሰዎች ጋር የነበረው ግንኙነት ግን በእውነት ላይ የተመሠረተ ሊሆን ይችላል።(አምስት የውጭ ጉዞ ጽሑፎች በ"ሂፖምነማታ" ስር ተመድበው ነበር።)
አርስጣጢለስ የሉኪፖስን ንድፈ ሀሳብ( የማይከፈሉ ቅንጣቶች በባዶ ነገር ዉስጥ የሚንቀሳቀሱበት) ለኤሊያዊያን አጣብቂኝ እንደ መልስ አርጎ ይመለከተዋል፤ ይህ አቀራረብም አሳማኝ ነዉ። የኤሊያዊያን አጣብቂኝ እንደሚከተለዉ ነዉ...ያለ ነገር ሊለወጥ አይችልም ምክንያቱም መለወጥ ማለት ያለ ነገር ወደ ሌለዉ መሆን ነዉ። ባዶነት የሌለ ነዉ፤ ስለዚህ የለም።ባዶ ከሌለ እንቅስቃሴ የማይቻል ነዉ(ሜሊሰስ ባዶን የእንቅስቃሴ ቅድመ ሁኔታ አርጎ ይወስደዋል)፤ እንዲሁም ብዙነት የማይቻል ነዉ ምክንያቱም ነገሮችን የሚለያይ ነገር ያስፈልጋል፣ብዙ ነገሮች ካሉ እንደ ኤሊያዊያኑ "አንድ" መሆን አለባቸዉ ማለትም አንድ ዓይነት፣ቋሚ፣የማይለወጡ እና የማይከፈሉ። አርስጣጢለስ እንዲህ ይላል ፤ሉኪፖስ ከስሜት ህዋሳት ልምድ ጋር የሚስማማ፣ መፈጠርን፣ መጥፋትን፣ እንቅስቃሴንና ብዙነትን የማያስወግድ ንድፈ ሀሳብ እንዳገኘ አመነ። ለሚታዩት ነገሮች ይህን ያህል ተቀበለ፤"አንዱ ብቻ ነው" ለሚሉት ደግሞ የሚከተሉትን ተቀበለላቸው እሱም ያለ ባዶ እንቅስቃሴ የለም፤ ባዶ "የሌለ" ነዉ፤ ከሚኖረዉ ምንም ክፍል "የሌለ" አይደለም። እውነተኛ መኖር ፍጹም ሙሉ (plenum) ነው።ነገር ግን እንዲህ ያለው ሙሉ አካል አንድ ብቻ አይደለም፤ ቁጥሩ ያልተወሰነ ነው፣ከመጠናቸው ጥቃቅንነት የተነሳም አይታዩም።በባዶ ውስጥ ይንቀሳቀሳሉ (ባዶ አለ)፤ሲገናኙ መፈጠርን፣ ሲለያዩ መጥፋትን ያስከትላሉ። ሉኪፖስ በኤሌያውያን መሠረት ሙሉ መኖር አይለወጥም ብሎ ተስማማ፤ነገር ግን ባዶን ተቀበለ። ስለዚህ ልዩነትንና ለውጥን የሚያብራራው ፈጽሞ የማይለወጡ እውነተኛ ቅንጣቶች በመሰብሰብና በመለያየት ነው። ይህ "ግልጽ ለውጥ ማለት የማይጠፋ ቁስን እንደገና መደርደር ነው" የሚለው ሀሳብ ከእሱ በፊት በኢምፔዶክሊስና በተለይም በአናክሳጎራስ ተደርሶበት ነበር። ሆኖም እነሱ የኤሌያውያንን "ባዶ የለም" ክርክር ይቀበሉ ነበር። (የኢምፔዶክሊስ "ቀዳዳዎች" ንድፈ ሀሳብ በእውነቱ ባዶ እንዳለ ይገምታል፤ ምንም እንኳ በይፋ ቢክደውም።) ሉኪፖስ በአዮንያዊው ዳራው ታማኝ ሆኖ ቆየ፤ ምክንያቱም ወደ አንድ ቁሳዊ መሠረት ተመለሰ። ባዶን በመቀበል ግን የኤሌያውያንን መሰረተ ሀሳብ(axiom) ሆን ብሎ አረመ።
ሉኪፖስና ዲሞክሪተስ መሠረታዊ ንጥረ ነገሮች(መርህ) "ሙሉ" እና "ባዶ" ናቸው ይላሉ፤ እነሱን "መኖር" እና "አለመኖር" ብለው ይጠሯቸዋል። ሙሉው ጠንካራና ጥጥር ያለ (ያለ) ሲሆን፣ ባዶው የለሰለሰና ባዶ (የሌለ) ነው። ባዶ ከአካል ያላነሰ ስለሚኖር፣ "የሌለ" ከ"ያለ" ያላነሰ አለ። ሁለቱም ለአለ ነገሮች የቁስ ምክንያት ናቸው። አንድ ንጥረ ነገር ብቻ ያለ ብለው የሚያምኑ (እና በመቅጠን በመወፈር ለውጦችን የሚያስረዱ) ፈላስፎችን የሚመስል ዘዴ አላቸው፤ የአቶሞች ልዩነቶች የሌሎች ነገሮች ልዩነቶች ምክንያት ናቸው። የአቶሞች ልዩነቶች ሦስት ናቸው፦ ቅርጽ፣ ቅደም ተከተል (አደራደር) እና አቀማመጥ። ለምሳሌ A እና N በቅርጽ ይለያያሉ፤ AN እና NA በአደራደር ይለያያሉ፤ Z እና N (Z ወደ ጎን የተጋደመ N ነው) በአቀማመጥ ይለያያሉ። ዲሞክሪተስ ባዶውን "ባዶ"፣ "ምንም" እና "ያልተወሰነ" ብሎ ይጠራል፤ እያንዳንዱን አቶም "አንድ ነገር" (ይህ የ"ምንም" ተቃራኒ ነው)፣ "ጥጥር" እና "ያለ" ይለዋል። አቶሞች ከስሜት ህዋሳታችን ሊያመልጡ የሚችሉ ያህል ጥቃቅን ናቸው፤ ሆኖም የተለያየ ቅርጽና መጠን አላቸው። ከእነሱ መሰብሰብ የሚታዩ አካላት ይፈጠራሉ። ሲምፕሊኪዎስ እንደሚለው መርሆቹ ቁጥራቸው ያልተወሰነ፣ ከጥጥርነታቸው የተነሳ የማይነኩና የማይከፈሉ ናቸው፤ በውስጣቸው ባዶ የለም። መከፋፈል የሚሆነው በባዶ ባለው በተዋሃዱ አካላት ውስጥ ነው። ሉኪፖስ አቶሞችን ከጥቃቅንነታቸው የተነሳ የማይከፈሉ አድርጎ እንደተመለከተ ጌለን ይናገራል፤ ኤፊቆሮስ ደግሞ ከጥንካሬያቸው የተነሳ የማይሰበሩ ነው ይላል። አርስጣጢለስ ሁለቱም የቅርጾችን ቁጥር ያልተወሰነ አድርገዋል፤ ምክንያቱም እውነት በሚታየው ነገር ላይ ነው ብለው ስላሰቡ፣ ሚታዩ ነገሮችም ተቃራኒና ያልተወሰኑ ስለሆኑ። አንድ አቶም ከሌላ ቅርጽ ይልቅ አንድ ቅርጽ እንዲኖረው ምንም ምክንያት የለም፤ ስለዚህ ቅርጾች ያልተወሰኑ ናቸው ይላል። ለተለያዩ የዓለም ነገሮች ያልተወሰኑ ቅርጾችን መገመት አስፈላጊ አይደለም፤ ምክንያቱም አቀማመጥና አደራደር ልዩነትን ሊሰጡ ይችላሉ። ኤፊቆሮስ ያልተወሰኑ ቅርጾች ያልተወሰኑ መጠኖችን እንደሚጠይቁ ተከራክሯል። ዲዮኒሲዎስ እንደሚለው ኤፊቆሮስ ሁሉም አቶሞች ጥቃቅንና የማይታዩ ናቸው ሲል፣ ዲሞክሪተስ ግን አንዳንድ አቶሞች እጅግ ትልቅ እንደሆኑ ገምቷል። አርስጣጢለስ ሁሉም የማይታዩ ናቸው ቢልም ይህ አሳሳች ሊሆን ይችላል፤ ዲሞክሪተስ ከፀሐይ ጨረር ውስጥ ከሚታዩ የአቧራ ቅንጣቶች እንደሚበልጥ ያስብ ነበር ማለት አይቻልም ነገር ግን እነሱም ከብዙዎቹ አቶሞች ጋር ሲወዳደሩ "እጅግ ትልቅ" ይሆናሉ። አርስጣጢለስ ባዶ የለም ለማለት የሚሞክሩ ሰዎች አየር አንድ ነገር መሆኑን ማሳየት ብቻ ሳይሆን አካላትን ሙሉ በሙሉ የሚያቋርጥ ክፍተት (ከአካላት የተለየ) አለመኖሩን ማሳየት አለባቸው ይህ ሉኪፖስና ዲሞክሪተስ የሚሉት ነው ይለናል። የኢምፔዶክሊስ የአየር አካላዊነት ማሳያ የባዶን አለመኖር አያረጋግጥም። ከዛ በተጨማሪ ሉኪፖስ ሁሉም ነገር ያልተወሰነ ነዉ ከፊሉ ሙሉ ከፊሉ ባዶ ይላል።
ታዲያ በዚህ ፅንሰ ሀሳብ ዓለም እንዴት ተፈጠረች ለሚለዉ ዲዮጌንስ ላየርቲዎስ ሉኪፖስ ብሎታል ያለዉን ሲዘግብ እንዲህ ይላል፤ ያልተወሰነ ከሆነው ባዶ ውስጥ ከሚገኙ ያልተወሰኑ ዓይነት ቅርጽ ያላቸው አቶሞች "ከዋናው በመቆረጥ" ወደ ታላቅ ባዶ ይንቀሳቀሳሉ። እዚያ ተሰብስበው አንድ አዙሪት (vortex) ይፈጥራሉ። በአዙሪቱ ውስጥ እርስ በርስ እየተጋጩና በሁሉም አቅጣጫ እየተሽከረከሩ "ተመሳሳይ ከተመሳሳይ ጋር" ተለይተው ይሰበሰባሉ። ብዛታቸው በሚዛን ለመሽከርከር በማያስችልበት ጊዜ ጥቃቅኖቹ እንደ ተጣሩ ወደ ዉጪ ባዶ ይሄዳሉ፤የቀሩት አንድ ላይ ተጣብቀው እና ተሳስረው አንድ ክብ ሉላዊ መዋቅር (የመጀመሪያ "ሉል") ይፈጥራሉ። ይህ መዋቅር እንደ ሽፋን (ቆዳ/membrane) ሆኖ ሁሉንም ዓይነት አካላት በውስጡ ይይዛል። በመካከል ተቃውሞ ምክንያት ሲሽከረከር ሽፋኑ እየቀጠነ ይሄዳል፤ አጠገብ ያሉ አቶሞች በአዙሪቱ ንክኪ ምክንያት መፍሰሳቸውን ይቀጥላሉ። በመሃል የተሰበሰቡ አቶሞች ምድርን ይፈጥራሉ። ሽፋኑ ራሱም ከውጪ አካላትን በመሳብ ያድጋል፤በአዙሪቱ ውስጥ ሲሽከረከር የሚነካውን ሁሉ ይወስዳል።ከእነዚህ የተጣመሩ አካላት አንዳንዶቹ መጀመሪያ እርጥብ ጭቃማ መዋቅር ይፈጥራሉ፤ በአዙሪቱ እየተሽከረከሩ ሲደርቁ በፍጥነት ምክንያት ይቀጣጠላሉ፤ ይህም የሰማይ አካላትን (ፀሐይ፣ ጨረቃ፣ ከዋክብት) ይፈጥራል። ዓለማት በዚህ መንገድ ይፈጠራሉ፤ በኋላም ወደ ንጥረ ነገሮቻቸው ይፈርሳሉ። ሂፖሊተስ ደሞ የዲሞክሪተስን እሳቤ ሲገልጥ እንዲህ ይላል፤ ስለ መሠረታዊ ንጥረ ነገሮች (ሙሉና ባዶ) ከሉኪፖስ ጋር ይስማማል፤ ያሉት ነገሮች ሁልጊዜ በባዶ ውስጥ እንደሚንቀሳቀሱ ይናገራል።ያልተወሰኑ ዓለማት አሉ፤በመጠናቸውም ይለያያሉ። በአንዳንዶቹ ፀሐይና ጨረቃ የሉም፤ በሌሎቹ ደሞ ከእኛ ዓለም ትልቅ ወይም ብዙ ናቸው።በዓለማት መካከል ያሉ ርቀቶች እኩል አይደሉም፤ አንዳንድ ቦታ ብዙ ዓለማት፣ ሌላ ቦታ ጥቂት ናቸው። አንዳንዶቹ እያደጉ ናቸው፣ አንዳንዶቹ በከፍታቸው ላይ፣ አንዳንዶቹ እየቀነሱ ናቸው፤ አንዳንዶቹ እየተፈጠሩ ሲሆን ሌሎች እየጠፉ ናቸው። እርስ በርስ በመጋጨት ይጠፋሉ አንዳንድ ዓለማት ከእንስሳ፣ ከዕፅዋትና ከእርጥበት ሁሉ ባዶ ናቸው።
ዲዮጊኔስ ላያርቲዮስ ሁሉም ነገር በአስገዳጅነት ይፈጸማል ይላል፤ ምክንያቱም የሁሉም ነገር መፈጠር ምክንያት አዙሪቱ ነው፤ እሱም "አስገዳጅነት" ይባላል። ኤቲዎስ ደሞ ዲሞክሪተስ አስገዳጅነት ብሎ የሚጠራው የቁስ ተቃውሞ፣ እንቅስቃሴና ግጭት(ምት'ን) መሆኑን ይናገራል። አርስጣጢለስ ደሞ አንዳንዶች የሰማይንና የሁሉንም ዓለማት መንስኤ "አጋጣሚን" ያደርጋሉ፤ ከአጋጣሚ አዙሪቱና ሁሉን የሚያደራጀው እንቅስቃሴ ተፈጠረ ብለው ስለሚያስቡ። በአርስጣጢለስ ትርጉም እነሱ "አጋጣሚ" ናቸው፤ ምክንያቱም የመጨረሻ ዓላማ (final cause) አያሟሉም። አቶሚስቶች ግን ዕቅድ የሌለውን ሜካኒካዊ ቅደም ተከተልን አስገዳጅነት ብለው ያጎሉታል። የሉኪፖስ ቁርጥራጭ ላይ (የሉኪፖስ ብቸኛ የተረፈ አባባል) እንዲህ ይላል፤ ምንም ነገር በከንቱ (በዘፈቀደ) አይፈጸምም፤ሁሉም ነገር ከምክንያትና ከአስገዳጅነት ይመጣል። ማለትም ሁሉም ክስተት በተወሰኑ አቶሞች ቅርጽና እንቅስቃሴ መሠረት የግጭትና የምላሽ ሰንሰለት ውጤት ነው። እንደ ሲምፕሊኪዉስ ዘገባ ደሞ ዲሞክሪተስ "ከሁሉ ነገር የተለያየ ቅርጽ ያለው አዙሪት ተለየ" ይላል፤ ግን እንዴት ወይም በምን ምክንያት እንደሆነ አይናገርም ስለዚህ ከአጋጣሚ የተወለደ ይመስላል። (ከአናክሲማንድሮስ "መለየት" ሀሳብ ጋር ሊያያዝ ይችላል) ተመሳሳይ ከተመሳሳይ ዲሞክሪተስ እንስሳት ከዘራቸው ጋር እንደሚሰባሰቡ ርግቦች ከርግቦች፣ ክሬኖች ከክሬኖች እንዲሁም ግዑዝ ነገሮችም ተመሳሳይ ባህሪ እንዳላቸው ያሳያል፤በወንፊት ውስጥ ያሉ ዘሮች እና በባሕር ዳር ያሉ ጠጠሮችም...። ይህ ከሆሜር "አምላክ ሁልጊዜ ተመሳሳይን ከተመሳሳይ ጋር ያገናኛል" ከሚለው ቀላል አመለካከት በላይ የሆነ ሜካኒካዊ መርህ ነው።
ስለ አቶሞች ክብደት ሲወራ አርስጣጢለስ ዲሞክሪተስ እያንዳንዱ የማይከፈል አካል በትርፍ መጠኑ ልክ ከባድ ነው ይላል ሲል።ቴዎፍራስጠስ ደሞ ከባድና ቀላልን በመጠን ይለያል። በተዋሃዱ አካላት ግን ብዙ ባዶ የያዘው ቀላል፣ ትንሽ ባዶ የያዘው ከባድ ነው። በሌላ ቦታ ደግሞ ቀጭኑ ቀላል ነው ይላል። ኤቲዎስ ደሞ ዲሞክሪተስ ለአቶሞች ሁለት ባሕርያትን ሰጥቷል መጠንና ቅርጽ ሲል፤ ኤፊቆሮስ ሦስተኛ ጨመረ፣ እሱም ክብደት ነው። ሌላ ዘገባ ደግሞ ዲሞክሪተስ የመጀመሪያ አካላት ክብደት የላቸውም፣በመገጫጨት ብቻ በባዶ ውስጥ ይንቀሳቀሳሉ ይላል። ሲምፕሊኪዎስ ደሞ የዲሞክሪተስ ትምህርት ቤት ሁሉም ነገር ክብደት አለው ብሎ ያስባል፤ ትንሽ ክብደት ያለው እሳት በከባዶቹ ተጨምቆ ወደ ላይ ይወጣል፣ስለዚህ ቀላል ይመስላል። በተጨማሪም አርስጣጢለስ አንድ ቅሬታን ያቀርባል እሱም ሉኪፖስና ዲሞክሪተስ የመጀመሪያ አካላት ሁልጊዜ በባዶ ይንቀሳቀሳሉ ካሉ፣ ምን ዓይነት እንቅስቃሴ እንደሆነ እና ለእነሱ "ተፈጥሯዊው" እንቅስቃሴ ምንድነው የሚለዉን መግለጽ አለባቸው ይላል።
