Abdusattor

Tarixda ilk lotereya shaklidagi o'yinlar Xitoyda paydo bo’lgan va undan yig'ilgan pullar Buyuk Xitoy devori qurilishini moliyalashtirishga yordam bergan. Qimor o‘yinlari insoniyat sivilizatsiyasining eng qadimgi hamrohi hisoblanadi. U pul yoki moddiy boyliklar paydo bo‘lishidan ham oldin mavjud bo‘lgan va asrlar davomida oddiy o’yinlardan trillion dollarlik yuqori texnologik sanoatga aylangan. Dastlab qimor o‘yin-kulgi uchun emas, balki ilohiy irodani bilish (shomonlik va folbinlik) maqsadida o‘ynalgan. Odamlar hayvonlarning suyaklarini otib, “xudolarning” qarorini aniqlashga harakat qilishgan. Keyinchalik Rimda gladiatorlar uchun pul tikilgan bo’lsa, Xitoyda o’ylab topilgan qog’oz kartalar Buyuk Ipak yo’li orqali dunyoga yoyilgan. Bizning hududlarda ham oshiq otish o’yini avvaldan mavjud bo’lgan. Oshiq toshlari qo’y yoki kichik mol to’pig’idan yasalgan. Va xalq orasida ommaviy o’ynalgan. Ko’rib turganingizdek qimor insoniyat tarixining har bir bosqichida bo’lgan. Qimorning jozibasi miyaga minimal mehnat (bitta tugmani bosish) evaziga ulkan o‘ljani (katta pulni) va’da qilishda. “G‘or odamining" miyasi bu ajoyib imkoniyatni ko‘rganda mantiqiy fikrlashni o‘chirib qo‘yadi. Hozirgi zamonaviy texnologiyalar bizdagi "risk qil, kam energiya = ko’p o’lja, noma'lum o'ljani qidir va oson yo'l bilan resurs to'pla" degan qadimgi instinktlarimizni uyg’otishga harakat qiladi.

⚽️ Futbol bo’yicha Jahon chempionati boshlandi. Bu turnirni butun dunyo bo’ylab 5 milliarddan ortiq odam kuzatadi. Bir yarim oy davom etadigan bu musobaqa futbol muhlislari uchun futboldan zavqlanish bo’lsa, qimorbozlar uchun bor-yo’gini o’yinlarga tikib qimor o’ynash degani. Keyingi kunlarda sizlar bilan manashu mavzularga chuqurroq to’xtalmoqchiman: 1. Yirik sport turnirlari bukmekerlik kontoralari eng ko‘p reklama beradigan, odamlarni ommaviy ravishda stavka tikishga jalb qiladigan davr hisoblanadi. Bu vaqtda ludamanlar o‘z nazoratini mutlaqo yo‘qotishadi. 2. Qimor kompaniyalari “Bizni yomonlab bering” deb bloger va mashhurlarga reklama taklif qilishini ko’p eshitgan bo’sangiz kerak. Sog’lom odamga bu reklama ta’sir qilmaydi lekin ludamanlarga har qanday kichik reklama ham trigger bo’lib beradi. 3. Jahon Sog‘liqni Saqlash Tashkiloti va xalqaro addiksiya markazlari ma’lumotlariga ko‘ra, ludamanlarda o’z joniga qasd qilish barcha ruhiy va psixologik qaramliklar, narkomaniya va alkogolizmdan ham yuqori ekan. 4. Patologik qimorbozlarning 20% dan 40% gacha bo‘lgan qismi hayoti davomida kamida bir marta o‘z joniga qasd qilish haqida jiddiy o‘ylaydi yoki bunga urinib ko‘radi. Bu oddiy odamlarga qaraganda 15 barobar yuqori ko‘rsatkich degani. Keyingi postlarda nega ludamanlar ortga qaytolmasligi? Bu psixologik holatmi yoki qondan o’tadimi? Nega hech qachon qimordan boyib bo’lmasligini qo’limdan kelguncha tushuntirishga harakat qilaman.

Bir necha oy oldin odamlar kumush olib ancha mablag’ini yo’qotgan edi. Investitsiya uchun eng ishonchli deyiladigan oltin va kumush narxi ham birdan ortib yana tushib ketgandi. Hatto oltin va kumush narxida katta sakrashlar bo'lganda eng ishonchli va stabil investitsiya uy bo'lib qolaverdi. Lekin uy-joyga investitsiya qilish uchun kamida 15-20 ming dollar kerak bo’ladi. Uy-joyga har oy oz miqdordan investitsiya qilolmaysiz. Pulingizni ma’lum bir muddat yig’ib keyin uy olishingiz kerak bo’ladi. Shu vaqt ichida esa inflyatsiya hisobiga ham mablag’ yo’qotasiz va uy-joylar ham vaqt o’tgan sari qimmatlashaveradi. Xuddi quvlashmachoq o’ynayotgandek bo’lasiz. IMAN loyihasi uy-joyga investitsiyaning yangi imkoniyatini taklif qiladi. IMAN’ning Kvadrat taklifi orqali siz O’zbekistondagi eng ishonchli loyihalardan uylarning kvadrat metrini sotib olsangiz bo’ladi. Aytaylik siz uy uchun pul yig’moqchisiz va pulingiz hozircha 10 kvadratga yetadi deylik. Lekin hech qaysi quruvchi sizga 10 kvadrat metr sotmaydi. Pulingizni dollarda saqlasangiz ham inflyatsiya va uylarning narxi o’sishini hisobga olsak uy sotib olishingiz ko’p vaqt oladi. IMAN Kvadrat siz kabi investorlardan sarmoya yig’ib quruvchilardan yaxlit kvartira sotib oladi. O’sha kvartiraning qaysidir kvadratiga esa siz egalik qilasiz. Aytaylik oz-ozdan IMAN Kvadrat orqali uylarning kvadratiga investitsiya qildingiz. Va investitsiyangiz siz xohlagan uy qiymatiga masalan 40 kvadrat metrga yetganida ulushingizni sotib sarmoyangizni naqtlashtirasiz va o’zingizga uy sotib ololasiz. Bu taklifning shartlari haqida IMAN veb-sayti va IMANUM ilovasidan batafsil ma’lumot olishingiz mumkin.

Inson hayoti davomida 1 marta uy sotib oladi. Kimdir 10-15 yil pul yig’sa, kimdir eskiroq uyini sotib yangi qurilayotgan uy olmoqchi bo’ladi. Butun dunyoda uy olish uzoq vaqt talab etiladigan jarayon. Masalan hozir AQShda uy sotib olish uchun o’rtacha 9 yildan 10 yilgacha vaqt ketadi. Yevropada ham shunga o’xshash ko’rsatgichlar bor. Bu davlatlarda narxlar juda qimmatligi sababli aholining ko'pi uy sotib olmaydi, butun umr ijarada yashaydi. 🇺🇿O’zbekistonda ham oxirgi 10-15 yilda urbanizatsiya sababli Toshkentdagi uy narxlari kosmik darajada o'sdi. Poytaxtda ikkilamchi bozorda 1 kvadrat metrning o'rtacha narxi $1,100 dan oshadi. Eng kichkina 1 xonali uy olaman desangiz ham kamida 20-25 ming dollar pul kerak bo’ladi. Buning ustiga agar yangi qurilayotgan uylardan olmoqchi bo’lsangiz, aldanib qolish riskini ham bo’yningizga olasiz. Chunki asosiy holatda siz havoga pul to’laysiz va kompaniya sizning pulingizga uy quradi. Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi raqamlariga ko’ra eng qimmat uylar Toshkentda bo’lsa eng arzoni Qoraqalpog’iston ekan.

Saytlar yoki ilovalarni (masalan, soliq, bank, davlat xizmatlari saytlari) insonlar yaratgan va insonlar foydalanishi uchun mo’ljallangan. Negadir ba’zi insonlar shu ilovalarni ham qanday ishlatishni bilmayman deb nolishadi. Biror bir ilova yoki sayt tavsiya qilsam fidbek botga ro’yxatdan o’tolmayapman degan xabarlar ko’p keladi. Tushunaman yoshi katta, texnologiyadan uzoq odamlar bunday desa. Lekin har kuni Instagram, TikTok ishlatadigan odam ham ozgina bosh qotirib yozilgan narsalarni o’qishni xohlamaydi. Axir osha ilova inson foydalanishi uchun yaratilganku. Masalan MyGov ilovasiga kirib yashash joyingiz ma’lumotnomasi oling desam 10 ta odamdan 2 tasi ilovadan foydalanishni fundamentini tushunmasa, 5 tasi shunchaki o’qib ham ko’rmasdan buni men qilolmayman siz qilib bering deydi. Aslida bu ozgina diqqat, o‘qish va mantiqiy fikrlashni talab qiladi. Miyaga og‘irlik tushishi bilan kimdandir yordam kutish juda ham achinarli. Bir tarafdan bu mas’uliyatni olmaslik hisoblanadi. Agar ilovadan o‘zi foydalanib xato qilib qo‘ysa, inson aybni o‘zidan ko‘radi. Lekin yonidagidan so‘rasa yoki ishni kimgadir topshirsa, mas'uliyat hissi kamayadi. Xato bo‘lsa, o‘zing qilib beruvding-ku deyish osonroq. Bu mustaqil hayotga tayyor emaslikni ko’rsatadi.

Tasavvur qiling, siz uzoq kutilgan katta natijaga erishdingiz. Imtihondan o'tdingiz, mashina sotib oldingiz yoki katta loyihani yakunladingiz. O'sha paytda o'zingizni xuddi dunyo cho'qqisida turgandek his qilasiz. Lekin oradan bir necha kun o'tib, ichingizda tushunarsiz bo'shliq, zerikish va hatto yengil depressiya paydo bo'ladi. Miyamizda dofamin xuddi tarozi kabi ishlaydi. Bu tarozoning bir pallasida rohat, ikkinchi pallasida esa og'riq turadi. Oltin qoida bu tarozini doim tenglikda ushlab turish. Siz muvaffaqiyatga erishganingizda, miyangizga ulkan miqdorda dofamin quyiladi. Rohat pallasi keskin pastga bosiladi. Siz eyforiya holatiga tushasiz. Lekin miya buni favqulodda holat deb qabul qiladi. U muvozanatni saqlash uchun rohat pallasiga qarshi og'irlik tashlashi kerak. Shuning uchun u tarozining og’riq pallasini xuddi shu kuch bilan pastga bosadi. Agar muvozanat ushlanmasa siz aqldan ozasiz. Eski zamonlarda odamlar dofaminni qiyinchilik bilan topishgan. Ov qilishgan, mehnat qilishgan, kutishgan. Bugun biz dofamin daryosida suzamiz. Evolyutsiya nuqtai nazaridan, dofamin sizga muvaffaqiyatga erishib bo'lganingizdan keyin uzoq vaqt zavq berish uchun yaratilmagan. Uning vazifasi sizni o'sha maqsadga yetib borguncha harakatlantirish. Maqsadga erishildimi? Bo'ldi, dofamin o'z vazifasini bajardi va "nol" nuqtasiga qaytadi. Agar g'alaba qozonganimizdan keyin dofamin doim yuqori bo'lib qolganida, insoniyat rivojlanishdan to'xtagan bo'lardi. Miya sizni och qoldiradi, zeriktiradi, toki siz keyingi maqsad sari harakatlanishingiz uchun. Biz o'z dofamin tizimimizni shu darajada charchatib yuborganmizki, hatto hayotimizdagi real, haqiqiy muvaffaqiyatlar ham bizga uzoq muddatli baxt bera olmaydi. Biz "arzon dofamin" orqali tarozining rohat pallasini tinmay bosib turibmiz, natijada miya muvozanat uchun og’riq pallasini doimiy faol holatda ushlayapti. Shuning uchun hozirgi davrda tushkunlik va hayotdan qoniqmaslik hissi har qachongidan yuqori. 📹Zamonaviy dunyodagi dofamin haqida YouTube’dagi “Raqamli qullar” videomizda to’xtalganmiz. Ko’rishingizni tavsiya qilaman.

360 km –> 450,000 qadam –> 30 kun Har kuni 15 ming qadam yurish chellnjimiz tugadi. 30 kunlik chellenj ichida 450 ming qadam piyoda bosib o’tdim. Bu Toshkentdan Andijongacha masofa degani. 30 kun davomida ancha vazn yo’qotdim, jismoniy chidamlilik ortdi, uyqum yaxshilandi va kun davomida ancha tetik yuradigan bo’ldim. Chellenjni kuzatganlar bo’lsa har kuni yaxshi sharoit yoki ajoyib havo kutmadim. Yomg‘ir yog‘sa ham, charchoq bo‘lsa ham, odamlarga bergan va’dam tufayli yurishga chiqdim chiqdim. Ba’zida ishlar, uchrashuvlar bilan bo’lib kech soatlargacha yurolmasam soat 12:00 dan o’tkazmasdan tezt-tez yurib kunlik chellenjni qilishga harakat qildim. Men tushungan yana bir narsa shu 30 kun ichida hayotimdan, ishimdan yoki oilamdan hech narsani yo‘qotmadim. Demak har kuni yurish uchun menda doim vaqt bo‘lgan. Shunchaki hayotimdagi ijtimoiy tarmoqlar, reels ko‘rish yoki boshqa ikkilamchi narsalarga ketkazilgan 1.5-2 soatlik vaqtni olib va uni boshqa narsaga yo’naltirdim. Aytmoqchi bo’lgan gapim shuki, biz biror bir mashg’ulotni boshlashni, vaqt yo‘qligidan emas, vaqtni boshqarolmaganimizdan kechiktiramiz. Bundan oldin qilgan chellenjimiz haqida YouTube’ga video joyladik. Bu chellenj haqida ham tez orada yangi video tayyorlaymiz.

Aprel oyida 7 kun faqat tovuq, brokkoli va guruch yegan edim. Bu chellenjdan maqsad sog'lom ovqatlanish qanchalik arzon va oson ekanligini shaxsan tajribada ko'rsatish edi. Bugun manashu chellenj haqida YouTube kanalimizga video joyladik. Videoda chellenj qanday o'tganligi, 7 kun davomida o'zimni qanday his qilganim va chellenjdan olgan xulosam bilan bo'lishganman. Videoni ko'rishingizni va agar siz ham shu chellnjni qilgan bo'lsangiz fikrlaringizni izohlarda qoldirishingizni so'rayman. ▶️: https://youtu.be/ZNHZ-Sip-SI?si=Tc0srLt8_5hUmljr

Qurbon Hayiti muborak bo'lsin! Barchani Qurbon Hayiti bilan tabriklayman. Oilangizga baxt, sog'lik-salomatlik, ishlaringizga rivoj va qalbingizga xotirjamlik tilab qolaman. Keyingi Hayit ayyomlariga yanayam barakali va sihat salomatlik bilan yetib olish barchamizga nasib qilsin. Alloh taolodan barchaning ezgu niyatlari amalga oshishini so'rab qolamiz. Yana bir marta Qurbon Hayit bayramingiz bilan tabriklayman!

Davomiylik va taslim bo’lmaslik Sport, kitob o‘qish va til o‘rganish kabi har qanday ishni boshlashdan oldin hayajon va motivatsiya uzog’i 1 haftaga boradi. Bir haftadan keyin o’sha ishni qilishdan boshidagidek hayajon ololmaymiz. Shu nuqtada ko’pchilik boshlagan ishini tashlab qo’yadi. Dunyodagi eng yirik yugurish va sport ilovasi Strava millionlab foydalanuvchilarning ma’lumotlarini tahlil qilib chiqqan. Unga ko’ra yanvar oyida yangi maqsadlar bilan yugurishni boshlagan odamlarning eng katta qismi yanvarning ikkinchi haftasida yugurishni tashlab yuboradi. Bu kun dunyoda "Quitters' Day" (Taslim bo‘lganlar kuni) deb nom olgan. Ya’ni, ko‘pchilikning kuchi bor-yo‘g‘i 10-12 kunga yetadi. Bugun har kuni yurish chellenjimizning 23-kuni. To’g’risi shaxsan o’zim ham birinchi 10 kunlikda yetarlicha noqulaylikka duch keldim. Ya’ni ish, oila, shaxsiy hayot va ularning ustiga har kuni 1 soatdan ortiq piyoda yurish. Tashqaridan oson ko’rinadi lekin unday emas. Bir tarafdan o’zimga bergan va’dam turibdi. Chellenjni tugatmasam vijdonim oldida koim bo’laman? Ikkinchi tarafdan odamlarga e’lon qilib bo’lganman. Balki vijdonimga nimadir bahona topib aldarman lekin chellenjni to’xtatsam odamlar oldida qanaqa odam bo’laman? Manashu fikrlar qaysidir ma’noda chellenjni to’xtatmasligimga yordam berdi. Ya’ni odam o‘ziga bergan va’dasidan oson voz kechadi. Chunki ichki dialogimizda biz o‘zimizga eng mehribon advokatmiz, har qanday dangasalikka bitta chiroyli bahona topib, o‘zimizni sekin kechirib yuboramiz (Bugun havo sovuq, Charchadim, Shusiz ham hayotimda muammo tiqilib yotibdi va h.k.). Lekin va’da atrofdagilarga, do’stlarga e’lon qilingandan keyin o‘yin qoidalari o‘zgaradi. Ommaviy va’da effekti tadqiqotiga ko‘ra, agar inson shunchaki maqsad qo’ysa, unga erishish ehtimoli bor-yo‘g‘i 10-25%’ni tashkil etadi. Lekin u o‘z maqsadi va chellenjini boshqalarga e’lon qilsa, muvaffaqiyat ehtimoli 95% gacha ko‘tarilar ekan. Nega? Chunki inson ijtimoiy mavjudot. Biz uchun ijtimoiy status, guruh ichidagi obro‘ va ishonchlilik gormonlar darajasida hayot-mamot masalasi degani. Mantiq shu: Agar siz chellenjni yashirin, hech kimga aytmay qilganingizda, to‘xtatsangiz faqat "sog‘liq" degan mavhum narsani yo‘qotgan bo‘lardingiz (bunga miya oson ko‘nikadi). E’lon qilganingizda esa, siz odamlar oldidagi ishonch, so‘zida turish va qat’iyatli inson degan reputatsiyani yo‘qotish xavfi ostida qolasiz. Miya bu yo‘qotishni juda og‘riqli qabul qiladi va sizni majburlab bo‘lsa ham ko‘chaga, yurishga olib chiqadi.

Oxirgi marta qachon qog’ozga uzun matn yozgansiz? Shaxsan men oxirgi marta qachon qo’lim bilan uzunroq matn yozganimni eslolmayman. Ba’zi davlatlarda o‘tkazilgan so‘rovnomalarga ko‘ra, yoshi kattalarning qariyb 40%’ga yaqini oxirgi marta qachon qo‘lda yozganini eslay olmaydi. Odamlarning 83%’dan ortig‘i endi hech qachon qog‘ozga xat yozmaydi, buning o‘rniga Telegram va WhatsApp kabi messenjerlardan foydalanadi. 2024-yil Norvegiyalik neyrobiolog Odri van der Meer 36 nafar talabaga datchikli maxsus qalpoq kiygizib, qiziq tajriba o‘tkazgan ekan. Talabalar ekranda chiqqan so‘zlarni qo‘lda va klaviaturada yozishgan. Qo‘lda yozilganda miyaning xotira, his-tuyg‘u va yangi ma’lumotlarni qabul qilish markazlari bir vaqtning o‘zida faol ishlashni boshlagan. Ya’ni miya to‘liq quvvat bilan ishlagan. Klaviaturada esa miyaning bu aloqa tarmoqlari deyarli o‘chgan, miya jimjit bo‘lib qolgan. Nega bunday bo‘ladi? Qo‘lda yozganingizda, har bir harfni, masalan, A, B, D) yozish uchun barmoqlaringiz, bilagingiz va ko‘zingiz minglab mayda harakatlarni bajaradi. Miya har safar harf shaklini yaratish uchun murakkab matematik hisob-kitob qiladi. Klaviaturada yozganingizda esa, A harfini bossangiz ham, Z harfini bossangiz ham barmog‘ingiz bir xil harakatni bajaradi. Miya uchun hech qanday yangi vazifa yoki qiyinchilik bo‘lmaydi. Bir tadqiqotda ma’ruzani noutbukda yozib borgan va daftarga qo‘lda yozgan talabalarni solishtirishgan. Noutbukdagilar ma’ruzachining gapini shundoq, so‘zma-so‘z yozib olishgan, lekin ma’nosini tushunishmagan. Miya shunchaki mexanik ko‘chirish bilan band bo‘lgan. Qo‘lda yozganlar esa ulgurishmagani sababli, gaplarni eshitib, tahlil qilib, eng muhim joylarini o‘z so‘zlari bilan yozishga majbur bo‘lishgan. Aynan shu tanlash va qisqartirish jarayonida haqiqiy o‘rganish sodir bo‘lgan. Ya’ni siz biror narsani eslab qolishni xohlasangiz, aytaylik o’qigan kitobingizdan olgan xulosalaringizni telefon yoki kompyuterdan ko’ra qo’lda yozish samarali bo’ladi.

Inson yurgining qanday ishlashini shu videoda ko’rishingiz mumkin. Klapanlar mukammal uyg'unlikda ochilib yopiladi. Bu esa qonning bir yo'nalishda oqishini ta'minlaydi. Uzluksiz oqimni saqlab turuvchi va har qanday teskari oqimning oldini oluvchi benuqson mexanizm. Yurakning bu ritmi elektr impulslari orqali boshqariladi. Har bir urish soniyaning o'ndan bir ulushida sodir bo'ladigan gidravlik jarayon. Agar klapanlar ozgina kechiksa yoki zich yopilmasa, tana a'zolari yetarli kislorod ololmaydi. Inson yuragi bir kunda o'rtacha 100,000 marta uradi va taxminan 7,500 litr qonni haydaydi. Biz uxlab yotganimizda, ovqatlanayotganimizda yoki shunchaki telefon ko’rib o'tirganimizda, ichimizdagi mexanizm soatdek ishlaydi. Agar shunchalik murakkab tizim biz uchun to‘xtovsiz ishlayotgan bo'lsa, bizning vazifamiz ham unga zarar yetkazmaslik bo’lishi kerak. To'g'ri ovqatlanish, o’z vaqtida dam olish va sog’lom turmush tarzi va shu mo‘jiza uchun shukr qilishni tanamiz oldidagi qarzimiz deb bilsak bo’ladi.

Yurish “saxar” bo’lish xavfini kamaytiradi (2-qism) Yurishni tanadagi tozalash rejimi deb bilsak bo’ladi. Masalan, mushaklar faol ishlaganda, ular qondan qandni so‘rib olish uchun insulinga ehtiyoj sezmaydi. Harakatning o‘zi hujayradagi zaxira yo‘llarni ochib yuboradi. Mushaklar qondagi ortiqcha qandni "yeb" bitirgach, qon tozalanadi. Shunda oshqozon osti bezi ortiqcha insulin ishlab chiqarishni to'xtatadi. Uzoq masofaga, aytaylik, 15 000 qadam yurilganda, tana jigardagi va qorin atrofidagi zararli yog‘larni ham yoqishga majbur bo‘ladi. Bu yog‘lar yo‘qolishi bilan hujayralar yana ochila boshlaydi. Xulosa qilib aytadigan bo’lsak, har kuni piyoda yurish nafaqat oyoq mushaklaringizni baquvvat qiladi balki boshqa yuzaga kelishi mumkin bo’lgan og’ir kasalliklarni ham oldini oladi.

Yurish “saxar” bo’lish xavfini kamaytiradi (1-qism) Dunyoda “saxar” ya’ni qandli diabetga chalinishlar soni ortib boryapti. Ularning aksariyatini kasallikning 2-turiga chalinganlar tashkil etadi. The Lancet tibbiy jurnalida e’lon qilingan tadqiqot natijalariga ko‘ra, 2021-yilda dunyoda qandli diabet bilan kasallanganlar soni 529 million kishi bo‘lgan bo‘lsa, 2050 yilga borib ularning soni 1,31 milliardga yetadi. Qandli diabetning 2-turida asosiy muammo insulin va glyukozaning qonda ko’payishi va buning zaharli holatga kelishi hisoblanadi. Biz ovqatlanganimizda ovqat qandga aylanadi va qonga o‘tdi. Sog’lom odamning hujayralari insulin yordamida qondagi shakarni so’rib olib energiyaga aylantiradi. Lekin biz doimiy ravishda nosog‘lom ovqatlansak va kam harakat qilsak, mantiq buziladi. Hujayralar ortib ketgan glyukozani so’rib energiyaga aylantirolmay qoladi va o‘zini himoya qilish uchun qulflanadi. Glyukoza hujayraga kira olmagach, qon tomirlarida qolib ketadi. Qon xuddi shiradek kabi quyuqlashadi. Bu quyuqlik qon tomir devorlarini yallig‘lantiradi va organlarni zaharlaydi. Oshqozon osti bezi qonni tozalash uchun yanada ko‘proq insulin chiqaradi. Natijada qonda ham qand, ham insulin ortib ketadi. Shu tariqa diabetning 2-turi boshlanadi.

Muzoraba nima desak, ko‘pchilik buni qiyin moliyaviy atama deb o’ylashi mumkin. Aslida bu asrlar davomida sinalgan va tajribadan o’tgan tizim. An’anaviy tizimda pul foiz evaziga qarzga beriladi. Pulni kimdir qarzga oladi va nima bo‘lishidan qat’i nazar, foizi bilan qaytaradi. Bu yerda hamma risk qarz oluvchining bo‘ynida, pul egasi risksiz foyda oladi. Muzoraba bunga teskari ishlaydi. Unda risk ham foyda ham ikkala tomonga taqsimlanadi. Bu tizimda ikki ta tomon bo’ladi: 1. Pul tikuvchi: Pulingiz bor, lekin uni qanday aylantirishni bilmaysiz yoki vaqtingiz yo‘q. 2. Tadbirkor (Muzorib): Resursi va tajribasi bor va mablag’ kerak bo’lgan tomon. Ikkala tomon muzoraba shartlari asosida birlashadi. Siz pul tikasiz, ikkinchi tomon mehnat qiladi. Agar foyda bo‘lsa kelishilgan foizda (masalan, 50/50 yoki 60/40) bo‘lishib olasiz. Agar zarar bo‘lsa siz pulingizdan, u esa qilgan mehnatidan ayriladi. Risk ham, foyda ham birgalikda baham ko‘riladi. Bu shart bilan ishlaydigan ishonchli odamni topish va u bilan sherikchilik qilish sizdan vaqt va ortiqcha resurs talab qiladi. O’zbekistondagi IMAN kompaniyasi esa manashu muammolarni o’rtadan olib tashlab zamonaviy yechim beradi. Ya’ni siz sarmoya kiritasiz, IMAN sizning pulingizni muzoraba sharti asosida boshqaradi. Ham pulingiz yig’iladi ham sherikchilikdan keladigan foyda bilan ko’payadi. IMAN nima qiladi? Aytaylik kimdir muzlatgich yoki boshqa o’ziga kerakli narsa olmoqchi bo'lsa, IMAN sizning pulingizga o'sha narsani sotib oladi va muddatli to'lov (Murobaha) evaziga o’sha odamga sotadi. Natijada sotuvdan tushgan real foyda siz va IMAN o'rtasida taqsimlanadi. Bu yerda siz real savdo-sotiqning ishtirokchisiga aylanasiz. Sizning pulingiz kimnidir ehtiyojini qondiradi va haqiqiy savdoda aylanadi.

Fantastika hayotga ko’chdi Biz shu paytgacha robotlarni faqat it ko‘rinishida yoki masofadan boshqariladigan qurilmalar sifatida ko‘rganmiz. Xitoyning Unitree kompaniyasi odamni robotning ichiga joylashtirdi. Bu "Temir odam" yoki "Avatar" filmlaridagi texnologiyalar real hayotga aylanayotganini ko’rsatadi. U ham robot, ham to‘rt oyoqli yo‘ltanlamas transport bo’la oladi. Og’irligi 500 kg va juda tez harakatlana oladi. Robot fuqarolik maqsadlari uchun mo‘ljallangan. Tog‘li hududlar, qutqaruv ishlari yoki shunchaki futuristik sayohatlar uchun ideal transport.

Tibbiyotda oyoq boldiri mushaklari "ikkinchi yurak" deb atalar ekan. Boldir mushaklari qanchalik baquvvat va faol bo‘lsa, yurak-qon tomir tizimi shunchalik yengil ishlaydi. Ya’ni yurak qonni butun tana bo‘ylab haydaydi, lekin qon oyoqlarga tushganidan keyin uni yana yuqoriga, yer tortishish kuchiga qarshi qaytarish kerak. Agar siz ko’proq piyoda yursangiz oyoq boldiri mushaklari qisqaradi, ular venalarni siqadi va qonni klapanlar orqali yuqoriga haydab beradi. Kuchsiz boldir mushaklarda qon oyoqlardan sekin aylanadi, natijada yurak qonni so‘rib olish va aylantirish uchun ikki baravar ko‘proq kuch sarflashga majbur bo‘ladi. Ko‘p harakat qilgan, piyoda yurgan yoki jismoniy mehnat qilgan insonning boldiri baquvvat bo’ladi va uning kardiologik tizimi ham yaxshi ishlaydi. Bu fikrni tasdiqlaydigan Yaponiyada o’tkazilgan bir tadqiqotga ko’ra boldir mushaklari zaif odamlarda yurak yetishmovchiligi xavfi yuqori bo‘lishi aniqlangan. Bugun har kuni 15 ming qadam yurish chellenjimning 8-kuni. Chellenj davom etadi. Chellenjdan maqsad faqat raqamlar emas, balki har bir qadam bilan sog’lig’imizni yaxshilash.