ДУРЫС ЖҮРГЕН ДҮЗЕП ЖҮРЕДИ...
«Түйе қартайса, көшегине ереди», — дейди дана халқымыз. Сонда биз бүгин сырттан келген «жат қылықларға» көзсиз ерип, артымыздан киятырған жаслардың жетегинде кетип баратырған жоқпыз ба? Мақалдың мәнисин терең түсинбеймиз «туўырыдан-туўры айтта қойсаңа» дейтуғынлар ушын гәптиң пос геллисине көшейик.
Ҳәзирги ўақытта шет елдиң жат дәстүрлерин сынап-минемей қабыллап, соған соқырларша әмел ете басладық. Солардың бири — туўылған күн өткериў мәресими. Бул әдет бара-бара үлкейип, сыртына шығып баратырғандай.
«Елиңе дәстур болса, ешегиңе көрпе жап», — дейди халқымыз. Бирақ, ата-бабамыздың салтында аты менен болмаған, тәрбиямызға жат қылықларды «дәстүр» деп ҳәўиж алдырсақ, келешек әўлад алдында күлкиге қалмаймыз ба?
Енди туўылған күн басланбай атырып, бир күн бурын тойлайтуғын жаман әдет шығардық. Түңги саат он екиде, үлкен торт пенен саўғаларды алып, шийрин уйқыда жатқан бир шаңарақтың үйине бастырып киремиз. Шет елдиң қосығын хор менен айтып, сол үйдегилердиң де, қоңсы-қобаның да тынышын алып, уйқысын бузамыз.
Пайғамбарымыз (с.а.ў.): Шын мусылман тили менен де, қолы менен де басқаларға азар бермегени — деп ескерткен. Сонда биз түн ортасында адамлардың мазасын қашырып, өзимизди қалайынша «шын мусылманбыз» деп айта аламыз?
«Бундай жат қылықты қойыңлар, уят болады» десең, үлкенлер «балалардың кеўли бар ғой» деп өзлери аппақ хожаның ақлығы қылып, билмегендей бир шетте отыра береди. «Басыңа түссе — баспақшы боласаң» дегени усы шығар. Бирақ, баланың кеўли деп отырып, миллий тамырымызға балта шабатын жат қылықты урпағымыздың қан-қанына сиңирип алмаймыз ба?
Ҳәзир кишкене балаларымыз да бир ай бурын өз туўылған күнлерин есимизге салып, бизди руўхый ҳәм материаллық жақтан «таярлап» баратуғын болды. «Баяғылар бағда қалды, бағ жығылып суўда қалды» дегендей, бизлер туўылған күн дегенниң не екенин мектеп питкергенде бир-ақ билген едик қой. Таяқтың екинши ушы
«Гөне қырманды қанша суўырсаң да дән шықпас». Мусылман емес, жат журттың болмас әдетлерин өзилестиргенимиз бенен қырманымыз тасып, дәрежемиз асып кетпейди. «Бир туўылған күн ғой, несине сонша шуўладыңыз?» деп қақ ете қалатуғынлар да баршылық. Биз улыўма туўылған күнди белгилемеңлер демекши емеспиз. Тек оны Бердақ бабамыз айтқандай, мәртлик ҳәм пәклик өлшемлери менен өткерсек деймиз:
Орынсыз жерге умтылма,
Биреўге жөнсиз жутынба,
Еки рет өтирик айтпа,
Ҳағына жүр бәрҳа, балам.
Өзгелердиң жат дәстүрлерине жутына бермей, бул қуўанышлы күнди өзимиздиң мусылманшылық ҳәм миллийлик сыпатларымызға сәйкес нышанласақ болмайма?Мәселен
: Түңги саат он екиде емес, күндизги саат он екиде;
Дәстүрханды ҳадал тағамлар менен толтырып берекетли етип, ағайын-туўысқан, жақынлар жыйналып, ҳақыйқый жақсы тилеклер айтып отырсақ. Светти өширип, тортқа шам жағып, үплеп өшириў деген «суўық» әдеттиң орнына, үйди еле де жарық етип, Аллаға мақтаў, Пайғамбарымызға салаўатлар айтылса, соң ш
үкирлик етип, «Пәленшениң бүгинги дүньяға келген күни қутлы болсын, арамызда аман-есен отырғанына шүкир» деп дуўалар қылынса, қандай әжайып нурлы мәресим болар еди!
Атам қарақалпақ:
«Дурыс жүрген дүзеп жүреди, бузық жүрген бузып жүреди», — дейди. Ертең ўақыт өтип, белден күш кеткенде, балаларымызға сөзимиз өтпей, күшимиз жетпей қалары анық. Дурыс жүрсек — соңымыз дүзеледи. Сол дурыс жүриўди, пәкликке умтылыўды бүгиннен, өз шаңарағымыздан баслайық. Әтираптағыларға ҳәм бабалардан киятырған пәкизе дәстүрлеримизге қыянет етпейик, досларым!
Әбдиғаппар Ҳәмзе
https://t.me/ibratli_sozler
👉
https://t.me/ibratli_sozler