Lyrics Notes

زویا زاکاریان @LyricsNotes

ترانه‌ی نوین بدون موسیقی «بابک بیات» قابل تصور نیست. ترکیب موسیقی بیات و کلام ایرج جنتی‌عطایی بخشی بزرگ، مهم و با شکوه از تاریخ ترانه‌ی نوین است که در همان آغاز راه، رقم خورد. بابک بیات البته آثار ارزشمندی با همراهی کلام ترانه‌سرایان مختلف پدید آورده اما یکی از خوش‌اقبالی‌های ما هم‌راهی و هم‌نشینی و هم‌دلی بیات و‌ جنتی عطایی در خلق ترانه‌هایی ماندگار و جریان‌ساز است. سوژه‌ و محتوا و فرم و مضمون‌پردازی‌های یکه‌ و خاص ترانه‌ی جنتی‌عطایی خصوصا در آغاز و در برهه‌ای که لازم بود فخامتی عریان از این جریان جدید و مورد هجمه‌ی اصول‌گرایان موسیقی نمایش داده شود در تلفیقی شگفت‌آور با ملودی‌های سحرانگیز بیات به ترانه‌هایی بدل شدند که امروز از مهم‌ترین الگوهای ترانه‌سازی نوین و معیارهایی برای سنجش کیفی ترانه‌های مدعی محسوب می‌شوند. در این مسیر البته انتخاب‌های هوشمندانه‌ی بیات برای تنظیم‌هایی متناسب با ملودی‌هایش بسیار مؤثر بوده است و قطعا نقش امثال محمد اوشال و واروژان در شکوه هرچه بیشتر آن آثار انکارناشدنی است. پس از انقلاب هم بابک بیات در پس تجربه‌های پرتعداد و بسیار موفق و ماندگار در حوزه‌ی موسیقی فیلم و در ابتدای رسمیت دوباره‌ی موسیقی پاپ از میانه‌های دهه‌ی هفتاد خورشیدی بار دیگر با قدرت برای نسل جدید هم ترانه‌هایی تحسین‌برانگیز ساخت. در سال‌های پایانی عمرش هم آثار زیبایی برای صدای هم‌نسلان پرآوازه‌اش ساخت که متاسفانه جز چند اجرای معدود، بقیه پس از درگذشت بیات به ورطه‌ی اختلافات غلطیدند. یک بار «ابی» عزیز پشت تلفن یکی از آثار آلبومی منتشرنشده با ملودی‌های بابک بیات را با کلامی از ایرج جنتی‌عطایی برایم زمزمه کرد! خارق‌العاده و وصف‌ناپذیر بود! افسوس که آن گنجینه‌های کم‌نظیر هنوز در انتظار نوبت انتشارند! امیدوارم آن آثار هم با رفع اختلافات منتشر شوند تا نسل امروز بدانند که تازگی، نوآوری و زیبایی حتی با معیارهای امروزین، هنوز هم در ترانه‌های نسل طلایی ترانه‌ی نوین متجلی است. زادروز بابک بیات، جشن شکوه ترانه‌ی فارسی است. هزاران بار فرخنده باد! @LyricsNotes

اوایل دهه‌ی هفتاد بود و ابی اوج گرفته بود. نوار کنسرت‌هایش از رایج‌ترین ردوبدل‌های ما بچه‌مدرسه‌ای‌های آن دوران بود. یک نوار اما خاص شد. ابی همکار و دوستش را به روی صحنه فراخواند: سیاوشِ------- قمیشی! قمیشیِ سیاوش! و با هم خواندند: «چشمای منتظر به پیچ جاده دلهره‌های دل پاک و ساده ...» و قمیشی، دلِ پاک و ساده‌ی نسل ما را برد! آن‌قدر که برویم و کشفش کنیم. که بفهمیم چند دهه خالق چه نواهای ماندگاری بوده است! و در ذائقه‌ی آن نسل خوش‌ذائقه، بنشیند کنار بزرگان تاریخ موسیقی پاپ این سرزمین؛ همان‌جایی که در دنیای واقعی، سال‌ها در گم‌نامی نشسته بود و می‌آفرید! سیاوش قمیشی از معدود خالقان ملودی‌های خاطره‌انگیز تاریخ موسیقی ماست که در تأیید هنرش اجماعی شگرف برقرار است. نغمه‌پرداز بلندآوازه‌ی ما هفتاد و هفت ساله شد. زنده‌باد و زنده‌باد! @LyricsNotes

«رو به رؤیا» ایرج جنتی عطایی *** دستتُ بده به من! دستمُ می‌دم به تو تو مزارآبادِ اين کشورِ گُم، گُم نشو! هم‌غمِ غارت‌شده! آرزوپَرپَر نباش! خشمتُ شعله کن و رو به غارت‌گر بپاش! تشنگی، قحطى و مرگ، سمتِ ما می‌باره! و خدا مدفونه، زير آواره! امّا من تویِ این ویرون‌کده قلبمُ می‌دم به تو! امّا تو رو به رؤیا اومده دستتُ بده به من! تویِ این میهنِ مرگ‌آرزو رو به اوجِ زندگی شعرِ یه حماسه رُ نعره کن! تاخودِ رهاشدن! دستتُ بده به من! دستمُ می‌دم به تو تو مزارآبادِ اين کشورِ گُم، گُم نشو! هم‌غمِ غارت‌شده! آرزوپَرپَر نباش! خشمتُ شعله کن و رو به غارت‌گر بپاش! به من و تو شک نکن! شک نکن به ما‌شدن! فاتحِ زیباترین بهترین فرداشدن! @LyricsNotes

پول دادن به ترانه‌سرا یا همکاری با ترانه‌سراهای مشهور و قدیمی، لزوما نتیجه‌ی کیفی خوب ندارد. فهمیدن این نکته که سخت نیست! خوانندگان مطرح طبیعتا بیش از دیگران در معرض ترانه‌ی رایگان قرار دارند و میان رایگان‌ها هم کار باکیفیت کم نیست. پس جمله‌ی اول را به شکل دیگری هم می‌توان گفت: ترانه‌ی رایگان، لزوماً ترانه‌ی بی‌کیفیت نیست! از طرفی خوانندگان مطرح هم آن‌قدر ثروت اندوخته‌اند که شرط اول انتخاب ترانه را مجانی‌بودن آن نگذارند و من با اطمینان به شما می‌گویم که عمده‌ی ترانه‌های اجراشده توسط خوانندگان مطرح مجانی نبوده و نیستند. پس با این ابرازنظرها از ترانه‌سرایان خاطره‌ساز و مشهور نمی‌شود به این نتیجه رسید که مشکل کیفیت بد احتمالی ترانه‌ها، مجانی بودن آن‌هاست. ابرازنظرهای این‌چنینی احتمالا بیشتر معطوف به دو ایراد عمده در فرآیند انتخاب ترانه توسط خوانندگان مطرح است: ۱- روند فکری و محتوایی اجراهای خوانندگان مطرح در طول دوران خوانندگی بسیار متشتت و ناهمگون شده است. ۲- ترانه‌سراهای خوبی که جریان‌ساز و خاطره‌آفرین بوده‌اند، کم‌کار یا بی‌کار شده‌اند و ما از شنیدن ترانه‌های خوب آن جریان و تجربه‌ی شکوفایی آن شکل از ترانه‌سرایی محروم شده‌ایم. نتیجه‌ی این دو ایراد عمده، عدم استفاده از قابلیت‌های یک جریان مهم هنری و ابتذال در فضای هنری است. اگر خوانندگان مطرح جریان ترانه‌ی نوین، خط اصلی محتوای آثارشان را تا امروز شانه‌به‌شانه‌ی ترانه‌سراهای این جریان حفظ می‌کردند و با حفظ این خط اصلی به اجرای آثار ترانه‌سرایان نوظهور یا متفاوت می‌پرداختند امروز کیفیت اجراهایشان همراه با پخته‌تر شدن ترانه‌سراها، پخته‌تر می‌شد. حنجره‌ی یک خواننده در طی زمان فرسوده می‌شود اما ذهن یک ترانه‌سرا (ی سالم) پرورده‌تر می‌شود. جای کاستی کیفی حنجره را هم می‌شود با ترانه‌های رو به جلو در همان جریان پر کرد. اما خواننده‌ی مطرح ما برای به‌روزشدن، سراغ جریان‌های جدید و پرطرفدار می‌رود و از جریانی که در آن مطرح شده فاصله می‌گیرد و یا حتی جدا می‌شود. این‌چنین است که جریانی مانند ترانه‌ی نوین که امروز باید مثلا با ترانه‌ای مانند «عریان» جنتی‌عطایی و صدای مثلا ابی رو به شکوفایی بیشتر می‌رفت، با صدای کاظمی (هر اندازه هم که درست و زیبا) سلانه سلانه به محاق فراموشی می‌رود. اما خوانندگان مطرح ما متاسفانه عموما آگاهی ادبی و هنری کافی برای تشخیص تاثیر حفظ خط اصلی جریانی که آن‌ها را ساخته ندارند. پس ترانه‌ی مجانی اساسا نه‌تنها یک مشکل نیست بلکه می‌تواند بخشی از فرآیند طبیعی مطرح‌شدن یک ترانه‌سرای خوب هم باشد. کما این‌که اصلا در قاموس خوانندگان مشهور، ترانه‌ی مجانی و ارزان، مطرح نیست. باید این حقیقت تلخ را بپذیریم که جریان‌های مهم ترانه‌سرایی در کشور ما زمانی به شکوفایی واقعی می‌رسند که خوانندگانشان به قدر کافی صاحب آگاهی ادبی و هنری و تاریخی شوند و یا خود، ترانه‌سرای آن جریان باشند. اتفاقی که در مورد جریان‌های پیشین نیافتاده و در مورد جریان‌های امروزین، یک احتمال بسیار بعید است. @LyricsNotes