یادداشت‌های یک دانشجو

تضمین بهار از خاقانی؛ بازخوانی واژهٔ ناخوانده در «نالهٔ بهار در زندان»؛ ملک‌الشعرای بهار در قصیدهٔ «نالهٔ بهار در زندان»، با مطلعِ «دردا که دور کرد مرا چرخ بی‌امان ناکرده جرم، از زن و فرزند و خانمان»، در بیت پایانی می‌گوید: «از کس وفا مدار طمع زانکه گفته‌اند / قحط وفاست در ... آخرالزمان». در چاپ دیوان، بخشی از مصراع دوم ناخوانده مانده و پانوشت تصریح می‌کند که در نسخهٔ اصل یک واژه خوانده نشده است؛ در چاپ نخست نیز به‌جای آن «ازمنه» درج شده که نادرست است. با مقایسهٔ این بیت با مطلع قصیدهٔ خاقانی، روشن می‌شود که بهار مصراع نخستِ بیت آغازین آن قصیده را تضمین کرده است: «قحط وفاست در بنهٔ آخر الزمان هان ای حکیم پردهٔ عزلت بساز هان» بر این اساس، واژهٔ ناخوانده در دیوان بهار باید «بنه» باشد و صورت درست بیت چنین خوانده می‌شود: «قحط وفاست در بنهٔ آخرالزمان». این نمونه نشان می‌دهد که شناخت سنت تضمین و بازگرداندن متن به منبع اصلی، یکی از ابزارهای مهم در تصحیح و تحقیق متون کهن است.