Lyrics Notes

فکر کردم لازم است این نظر و پاسخم را عمومی کنم. پایور و ارکسترش (که هوشنگ ظریف هم از اعضای آن بوده) ارتباط و تعامل بسیاری با استودیو پاپ و واروژان داشته‌‌اند. عمده‌ی سازهای ایرانی آثار واروژان توسط این ارکستر اجرا شده است. جالب است بدانید در آرشیو ویگن داوودی اجرایی مفصل و ناشنیده از این ارکستر با صدای عبدالوهاب شهیدی نیز موجود است. @lyricsnotes

زویا زاکاریان: واروژان نوار یکی از آهنگ‌های هری نیلسون را برای من آورد و گفت: «این۴/۴ زیبا را شنیده‌ای؟» گفتم: «این آهنگ محبوب من است» گفت: «برای فیلمی که نوشتن موسیقی‌اش را به عهده‌ی من گذاشته‌اند می‌خواهم از این ریتم استفاده کنم. در ضمن می‌خواهم تو روی ملودی‌ای که من خواهم ساخت کار کنی. نمی‌خواهم کلمات ترانه‌سرا هنگام نوشتن ملودی، دست و پای نت‌های مرا بگیرند. می‌خواهم موسیقی من به هر جا و به هر شکلی که می‌خواهد برود» پنج، شش روز بعد نوار ملودی شب‌زده را که روی پیانو نواخته بود برای من آورد و گفت: «می‌خواهد بگیرد یا نگیرد! ما این بار ۶/۸ کار نمی‌کنیم!» (گفت‌وگوی حمید ناصحی با زویا زاکاریان، مجله هنر موسیقی، آذر و دی ۹۵، ش۱۶۲، ص۲۸) @lyricsnotes

«شب‌زده» از شاخص‌ترین شاه‌کارهای تاریخ موسیقی پاپ ایران است. آهنگ و تنظیمی شگفت‌آور، هنرمندانه و به شکل دل‌فریبی زیبا از زنده‌یاد «واروژان» در تلفیق با ترانه‌ای بی‌بدیل از «زویا زاکاریان» و یکی از بهترین اجراهای عمر هنری «ابی» که برای فیلم «سلام تهران» آفریده شده است. واروژان در اجرای موسیقی آثارش تیم خارق‌العاده‌ای از متبحرترین نوازندگان تاریخ موسیقی ایران را گلچین کرده بود که بی‌شک «شب‌زده» از برجسته‌ترین آثار این گروه است. نوازندگان بی‌جایگزینی چون «آرمیک» (گیتار آکوستیک)، «نونو» (گیتار بیس)، «روبرت نقلی» (درامز)، «وانیک» (پیانو) از اعضای این گروه بی‌تکرارند. به این گروه، «ویگن داوودی» را هم به عنوان مهندس صدا و دستیار همیشه‌ی واروژان اضافه کنید. در این ترانه اما نوازندگی بی‌همتای سنتور توسط استاد زنده‌نام «فرامرز پایور» از اتفاقات کم‌نظیر در موسیقی پاپ ماست. صدای سنتور، تداعی حضور شخصیت روستایی فیلم است. ریتم آغازین ترانه با هم‌راهی سنتور، تصویرگر گام‌های مَرکَبِ کارآکتری سنتی است که به سوی شهر روان است. با ورود به شهر، ارکستر نیز به ناگاه، غلیان می‌کند و بعد خواننده تا انتها واژه‌آرایی ترانه‌سرا و فراز و فرود ملودی آهنگ‌ساز را با تکنیکی کم‌سابقه اجرا می‌کند. نسخه‌ای که همیشه از این ترانه شنیده‌اید، نسخه‌ای است که به مقتضای زمان‌بندی فیلم، توسط ویگن داوودی در مرحله‌ی میکس، زمان طولانی‌تری پیدا کرده است. برای اولین بار ویرایشی از نسخه‌ی اصلی «شب‌زده» را پس از حدود ۴۲ سال در این جا می‌شنوید. @lyricsnotes

سال ۹۴ بود که یکی از آرشیوداران جوان صفحه‌ی گرامافونی را به ما معرفی کرد حاوی اجرای ترانه‌ی «مرد غریب» با صدای «فریدون فروغی». ترانه را قبلاً با صدای «محمود وصفی» بر روی فیلم «تنها مرد محله» شنیده بودیم. آرش قاسمی وکیل خانواده‌ی فروغی پیشنهاد داد این موضوع را در مجله و در قالب یادداشتی، منتشر کنیم. من اما تصمیم گرفتم به همین بهانه، یادنامه‌ای برای فروغی با عنوان «مرد غریب» تدارک ببینیم. پیش از آن اما باید از صحت انتساب اجرای این ترانه به فروغی اطمینان پیدا می‌کردم. ابتدا سراغ «سعید دبیری» سراینده‌ی ترانه رفتم. خلاصه‌ی حرف‌های ایشان این بود که: «اطلاعی از اجرای فریدون از این ترانه [مرد غریب] نداشتم. اما اطمینان دارم که ترانه را مستقیماً به دست فریدون خشنود رساندم» (گفت‌وگو با سعید دبیری، ماهنامه‌ی هنرموسیقی، ویژه‌ی نوروز ۹۵، ص ۹۳) پس از آن هم سراغ آهنگ‌ساز اثر «فریدون خشنود» رفتم. ایشان ماجرا را این‌گونه روایت کرد: «سوژه‌ی فیلم [تنها مرد محله] را به ما دادند... به شعر مرد غریب سعید دبیری برخوردیم. من ملودی آن را بر اساس یک تم ایرانی ساختم... البته کمی هم نمک پاپ به آن اضافه کردم ... از فریدون فروغی دعوت کردیم که آن را اجرا کند ... مرد غریب را مطمئناً برای بار نخست فریدون خواند ... حالا چرا بعد آن را محمود وصفی خواند و روی فیلم قرار گرفت نمی‌دانم!» (گفت‌وگو با فریدون خشنود، ماهنامه‌ی هنرموسیقی، ویژه‌ی نوروز ۹۵، ص ۹۴) به هر شکل به همین بهانه یادنامه‌ای مفصل در ویژه‌نامه‌ی نوروز ۹۵ هنر موسیقی منتشر شد و ترانه‌ی «مرد غریب» هم در لیست ترانه‌های اجراشده با صدای «فریدون فروغی» قرار گرفت. @lyricsnotes

یک نکته‌ی دیگر: در نسخه‌هایی که از ترانه‌ها برای قرار گرفتن روی فیلم تهیه می‌شده، گاهی نسخه‌ی اجرای اصلی را در مرحله‌ی میکس، با تکرار قسمتی از آن، طولانی‌تر می‌کرده‌اند تا به تایم مورد نظر برسند. در این نسخه از کندو و یا به عنوان مثال در نسخه‌ای از ترانه‌ی «شب‌زده» که همیشه شنیده‌ایم هم این اتفاق افتاده است. یعنی این نسخه‌ها ورژنی از اجرای اصلی‌اند که با ترفندهای میکس، بخش‌هایی از آن‌ها تکرار شده تا طولانی‌تر شوند. امیدوارم بتوانم در مناسبتی، ورژن اولیه‌ی «شب‌زده» را هم رونمایی کنم. @lyricsnotes

خیلی خوب است که در میان نسل‌های بعد از ما هم هنوز دغدغه‌ی ارائه‌ی کیفیت‌های خوب از موسیقی نسل‌های پیشین به شکلی جدی وجود دارد. با این حال بهتر است که این جوانان دغدغه‌مند وسواس بیشتری در عرضه‌ی اطلاعات و مشخصات آثار و خصوصاً توضیحاتی که به آن الصاق می‌کنند داشته باشند. نسخه‌ای از ترانه‌ی «کندو» چند روز پیش منتشر شد. در توضیحاتی که ارائه شده، این نسخه را نسخه‌ی «اصلی» عنوان کرده‌اند. حال این که این نسخه از کندو همانی است که همیشه شنیده شده است. از طرفی نسخه‌ی عرضه‌شده، نمونه‌ای ناشنیده و نایاب نیست (از منظر کیفی) زیرا از روی نوار ریلی تبدیل شده که سال‌ها پیش به انتشار عمومی رسیده است و اتفاقاً نمونه‌های دیجیتالی‌شده‌ی آن بدون هیچ توضیحی به اشکال مختلف سال‌هاست شنیده می‌شود. نکته‌ی دیگر این که طبيعتاً علاقه‌مندان این ترانه بسیارند. در میان آن‌ها هم موزیسین‌های برجسته‌ای وجود دارند که موشکافانه به چنین آثاری گوش می‌دهند. در طول سالیان گذشته اگر انتقادی از کیفیت این اثر شده، عمدتاً معطوف به کیفیت خروجی صدای آن بوده است که دلیل آن را هم ویگن داوودی چند بار از جمله‌ در گفت‌گوی با من در سال ۹۴ و در ماه‌نامه‌ی «هنر موسیقی» توضیح داده است. این که کسی از این کار خوشش نمی‌آمده و حالا که تبدیلش کرده با تغییر تمپو، باب طبعش شده مسئله‌ای بسیار شخصی و سلیقه‌ای و غیرقابل اثبات است و عنوان کردنش هم جالب نیست. ضمن این که تمپوی متفاوت نسخه‌ی تبدیل شده، الزاماً تمپوی اصلی نیست. باید پارتیتور واروژان را ببینیم و بدانیم سرعتی که انتخاب و اجرا کرده چه بوده است و بعد راجع به این موضوع ابراز نظر کنیم. (به این نکته‌ی مهم هم دلم نیامد اشاره نکنم که دادن عنوان مجعول و بی‌ربط «کلام‌پرداز» به ترانه‌سرای بزرگی چون «جنتی عطایی» در شناسنامه‌ای که عرضه شده، اوج کج‌سلیقگی و ناآگاهی است. کلام‌پرداز را می‌شود به هر واژه‌باف بی‌هنری هم نسبت داد و نسبت آن به ترانه‌سرایی بزرگ، ظلم و توهین بزرگی است. چه خوب می‌شود که این جوانان هر بافته‌ای را به عنوان نظریه و معیار به سادگی نپذیرند) به هر شکل این نسخه‌ی تبدیل شده، کیفیت خوبی دارد و شنیدنش هم‌چنان لذت بخش است. @lyricsnotes‌

اجرای «ستاره‌های اشک‌آلود» توسط «آرش سزاوار» در محفلی خصوصی. سال اجرا: ١٣٦٧ @lyricsnotes

با «آرش سزاوار» دو مصاحبه‌ی مفصل دارم. اولی را که با همراهی آرش قاسمی شکل گرفت و بخشی از مصاحبه بدون حضور من انجام شد (و اتفاقاً در بخشی که نبودم اشاره‌ای عجیب به ترانه‌ی "نفرین" آرتوش داشت که از دست من به شکلی غیر حرفه‌ای در رفته بود!) چند سال پیش در یادنامه‌ی فریدون فروغی (ماه‌نامه‌ی هنر موسیقی) منتشر کردم و دومی هم یک گفت‌وگوی تصویری منتشر نشده است. در فاصله‌ی بین این دو مصاحبه که چند سال طول کشید اختلاف‌نظرهایی با ایشان داشتم که با پادرمیانی آرش قاسمی عزیز موقتاً به فراموشی سپرده شد اما بعد از مصاحبه‌ی دوم این اختلاف نظرها به اوج رسید و در حال حاضر مدت‌هاست ارتباطی با ایشان ندارم. با این حال، فارغ از هر موضوعی، یکی از نکات جالب برای من در ایام آشنایی با ایشان، صدای خوششان بود. بارها وقتی ایشان در محافل مختلف با همراهی ساز یکی از حضار می‌خواند (و چه خوب هم می‌خواند) به این فکر می‌کردم که این ترانه‌سرا و ملودی‌ساز قدیمی می‌توانست خواننده‌ی صاحب‌نامی هم باشد. مدتی پیش آخرین اجرای «آرتوش» از ترانه‌ی «ستاره‌های اشک‌آلود» را همین جا رونمایی کردم. چند روز پیش هم ترانه‌سرای گرامی جناب «اکبر آزاد» عزیز برای من فایلی از اجرای همین ترانه با صدای آرش سزاوار را که در محفلی خصوصی اجرا شده، ارسال کردند. (کیفیت و فرمت فایل، مناسب نیست اما حق مطلب را تا حد زیادی ادا می‌کند) این فایل را برای شما هم این‌جا می‌گذارم و آن آخرین اجرای آرتوش را هم دوباره منتشر می‌کنم. از قدیم گفته‌اند: هنرش نیز بگوی @lyricsnotes

آرش سزاوار، آرتوش @lyricsnotes

بسیار پیش می‌آید که یک چهره‌ی برجسته که در حوزه‌ی هنری و فکری خود صاحب‌نظر است، ابراز نظرهایی خارج از حیطه‌ی تخصصش می‌کند و بسیاری از علاقه‌مندانش را بدل به مروجین نظریات عجیب و غلطش در حوزه‌ای که تخصص ندارد می‌نماید. در نقد ادبی به این موضوع، ذیل عنوان Impressionistic criticism (نقد تأثری یا احساسی) خیلی جدی پرداخته شده است. دیچز می‌گوید: «پیروی از مکتب تأثرگرایی محض یعنی پناه بردن به لغوگویی مبنی بر برداشت‌های شخصی برای هر نظام انتقادی و یا هر روش انتقادی، مهلک است. وقتی این شیوه حکم‌فرماست ادبیات زیان می‌بیند» (شیوه‌های نقد ادبی، ۴۰۹) اما در میان آن علاقه‌مندان، عده‌ای هم پیدا می‌شوند که آن نظریات کذایی را به دندان می‌گیرند و در قالب یادداشت‌ها و برساخته‌ها سعی در فرو کردن آن‌ها در چشم دیگران دارند. به عنوان نمونه، «اسفندیار منفردزاده» در جایی به شکلی بی‌ربط وارد حوزه‌ی ادبیات می‌شود و در باب واژه‌های «ترانه» و «ترانه‌سرا» نظریه‌پردازی می‌کند. یک کاسب هم این وسط پیدا می‌شود و «یافتم یافتم»گویان به وسط میدان می‌دود و با اعتماد به نفسی مضحک، حکم صادر می‌کند که از این پس به جای واژه‌ی «ترانه‌سرا» باید بگویید «شاعر ترانه» یا «کلام‌پرداز ترانه» و تازه در تلفظ پس‌وند «سرا» هم دیگر سین را به فتحه نگویید که آقایمان حرامش کرده‌اند! باور کنید دست‌رسی به فرهنگ لغات و متخصصین ادبیات آن‌قدر آسان شده که دیگر نیازی نیست سه‌شنبه بروید دانشگاه و از شفیعی کدکنی بشنوید که این‌ها خزعبلاتی بیش نیستند. این غبار که فرو بنشیند «ترانه‌سرا» همان سراینده‌ی کلام ترانه است و «سرا» را هم می‌توان به فتحه‌ی سین تلفظ کرد. @lyricsnotes بد نيست اين یادداشت قدیمی احسان سلطانی را هم بخوانید: http://taraaneyenovin.blogfa.com/post/13

«ایرج جنتی عطایی» اجرای جدیدی از ترانه‌ی «زیبای در زنجیر» را با صدای فرهاد بشارتی در صفحه‌ی اینستاگرامش منتشر کرده است. این ترانه، پیش از این با موسیقی فرید زلاند و صدای رامش به شکلی رسمی منتشر شده است. شاید ترانه‌سرا خواسته است که دغدغه‌های متعهدانه‌اش را در این ترانه یادآوری کند اما انتشار آن با صدایی که حتماً تأثیرش بیشتر از صدای رامش نیست عجیب جلوه می‌کند. امیدی هم به رفع ابهام نداریم. @lyricsnotes https://www.instagram.com/p/B2yuNF-nLd2/?igshid=j1sfraadi1v

این که یک تصنیف کلاسیک به نام «کوچه‌باغ راز» و به یاد «نادر گلچین» برای صحنه به زیبایی تنظیم مجدد شود و تنظیم‌کننده خودش به عنوان یکی از نوازندگان برود پشت پیانو بنشیند و در حضور بزرگان موسیقی کشور از جمله احمد پژمان، لوریس چکناواریان، کیهان کلهر، هوشنگ کامکار و ... با تسلط تمام اجرا کند فقط از هنرمندی مانند «بهروز صفاریان» بر می‌آید. چه کسی گفته که نسل امروز خالی از هنرمندان بزرگ است؟ @lyricsnotes https://www.instagram.com/tv/B2uDJRYFz_9/?igshid=od7899vqvkaf