Ва маънии он ки бемору мусофир рӯзҳои дигар шумуранд ва
рӯза бигиранд, он аст, ки ҳар ьсй таъвили асосро натавонад
пазируфт, раво бошад, ки аз ҳуҷҷату доъӣ ва маъзун таъвил
пазирад, ки эшон рӯзҳои дигаранд мар-асосро. Ва ҳар яке аз эшон
рӯзанд андар олами дин. Пас, гӯем, ки таъвили як моҳ аз
дувоздаҳ моҳ рӯза дошган он аст, ки андар ҳудуд аз ҷумлаи
дувоздаҳ ҳуҷҷат асос як ҳуҷҷат бувад, ки мартабати ӯро мастур
бояд доштан в? ӯ бад-ин мартабат махсус бошад аз ѐздаҳ ѐри
хеш, ҳамчунон ки моҳи Рамазон шариф шудааст ба сӯи халқ, ки
он ѐздаҳ моҳи дигар, ки ѐрони ваянд, он шараф надоранд. Ва
таъвили он ки моҳи Рамазон нӯҳум моҳ аст аз ҷумлаи моҳҳо, он
аст, ки мартабати ҳудуди дин дувоздаҳ аст аз мустаҷиб то ба ақл,
чун мустаҷиб ва маъзуни махдуд ва маъзуни мутлақ ва доъии
махдуд ва доъии мутлақ ва ҳуҷҷату боб ва имому васй ва нотиқ
ва сониву аввал. Ва васӣ нӯҳум мартабат аст, ҳамчунон ки моҳи
Рамазон нӯҳум моҳ аст аз сол. Ва пас аз моҳи Рамазон аз сол се
моҳ аст, чун шаввол ва зулқаъда ва зулҳиҷҷа ҳамчунин пас аз васӣ се мартабат аст андар дин, чун нотиқу нафс ва ақл. Ва андар
адад ин ҳол ҳам мавчуд аст, аз баҳри он ки адад ба дувоздаҳ
мартабат аст: нӯх аз ӯ оҳод аст, даҳум ашарот аст ва ѐздаҳум
миъот ает ва дувоздаҳум улуф аст. Ва аз паси ҳазор ҳама такрор
аст, ҳам бар ин сурат оҳод маргабати ҷисмониѐну мутаъаллимон
аст. Ва васӣ бартар дараҷа аст, ки ӯ ба нӯҳум манзалат аст. Ва
нотикро мартабати аюарот аст аз ҳисоб, ки ӯ ниҳояти одамиѐн
аст ва камоли еурати инсонист. Набинй, Худой мар-даҳро, ки он
мартабати нотиқ аст, ҳаме комил хонад: қавлуҳу Таъоло: «Тилка
ашаратун комилатун» (2:196). Ва мартабати миъот мар-
нафсрост ва мартабати улуф мар-ақлрост Аммо таъвили он ки мар-ҳар рӯзеро, ки рӯза дорад, аз шаби он рӯз нийят бояд кардан, он аст, ки мар-зоқирй Китобу Шариъат таъвилпазир омадааст. Ва сабаби
он таъвил бувад, ки пас аз зоҳир бувад, бар мисоли сухане, кй ба
овозу калимот ва ҳуруф бигӯянд. Пас, сабаби ин овозу калимот
ва ҳуруф он маънй буда бошад, ки нафси шунаванда нахуст
шунавад ва сухан аз гӯянда бар ой маънипазир ояд. Пас, рӯзаи
зоҳирро аз шаби зоҳир нийят бояд кардан, то дуруст бошад. Ва
ҳамчунин нахуст маънии рӯза бибояд донистан, он гаҳ рӯза дорй,
то он нийят, ки он шинохти рӯза аст, сабаб бошад мар-рӯза
доштанро, ки он рӯза доштан пӯшида доштани мартабати асос
аст аз душманони дин.
Ва аммо таъвили он ки рӯза сӣ рӯзи тамом бибояд доштан он
аст, ки ин сӣ мартабатро нахуст бибояд шинохтан, то аз он ба
таъвил расем. Ва он сй мартабат он аст, ки офоқу анфус бар
дурустии он гувоҳ аст. Ва аз он сй мартабат шаш мартабати
офариниш андар ҷасадҳост, чунонки Худои Таъоло мар-онро ѐд
кардааст аз нутфа ва сулола ва алақа ва музға ва лаҳм ва изом, то
бад-он ҳафтум мардум тамом шавад. Ва баробари он андар
офариниши нафсҳо шаш мартабат аст аз таҳорату намоз ва
рӯзаву закот ва ҳаҷҷу ҷиҳод, то ба вилоят тамом шавад. Ва
баробари он андар пайғамбарӣ шаш мартабат аст, чун Одам* ва
Нӯҳ* ва Иброҳим* ва Мусо* ва Исо* ва Муҳаммади Мустафо*,
алайҳиму-с-салом, то нутфаи нубувват тамом шавад. Ва баробари он аз паси пайғамбар шаш имом аст, ки тамоми он андар падид
омадани Қоим ҳақк асг, алайҳи-с-салом. Ва мар-ҳар шашро аз ин
шашҳо, ки ѐд карда нуд, ҳафтумин ас'г, ки тамомии он шаш аз
ҳар манзалате андар ҳафтуми ӯст, чунонки мар-шаш мартабати
анҷомии ҷасадро ҳафтум
-243-
рӯҳ аст, ки тамомии он шаш мартабат андар ӯст. Ва низ
баробари ин ҳафт мартабати ҷисмонй андар ҷасад ҳафт аъзои
раиса аст, чун мағзу дил ва ҷигару шуш ва сипурзу заҳра ва
гурда, ки зиндагии ҷисм андар ӯст. Ва баробари ҳафт рукни
Шариъат маъниҳо он аст, ки аз дониши он пайвасган аст бар
вилоят. Ва баробари таҳорат покиза кардани нафс аст. Ва
баробари намоз итоъат ва баробари рӯза хештан нигоҳ доштан аз
ношоиста. Ва баробари закот илм гуфтан ва баробари ҳаҷҷ