ماهنامه مديريت ارتباطات

چگونه «منوتو» قواعد بازی در تلویزیون فارسی‌زبان را تغییر داد؟ ✍️🏻نیوشا طبیبی / سردبیر مجلۀ کرگدن اروپا ❇️«منو‌تو» در پاییز ۱۳۸۹ (۲۰۱۰) قاب جادویی ماهواره‌ها را با فرمولی کاملاً جدید فتح کرد؛ فرمولی که در آن، صلبیتِ سیاسیِ بی‌بی‌سی و آماتوریسمِ مندرسِ لس‌آنجلس، هر دو به حاشیه رانده شدند. این شبکه با دستمایه قراردادن لایه‌های پنهان سبک زندگی طبقۀ متوسط شهری در ایران و به‌کارگیری استانداردهای مدرن برنامه‌سازی، نه‌فقط ذائقۀ بصری و روانی مخاطب ایرانی را دگرگون کرد، بلکه به‌عنوان یک نیروی پیشران، رسانۀ انحصاری داخل کشور (صداوسیما) را نیز به یک رقابت و الگوبرداری اجباریِ فرمی و سیاسی واداشت. ❇️تغییر تکنیک در تولید تلویزیونی، به گونه‌ای که موجب دگرگونی ذائقۀ بصری مخاطب ایرانی شد، یکی از مهم‌ترین دلایل گستردگی و نفوذ شبکۀ «منوتو» بود. این تلویزیون در گام‌های نخست، با بهره‌مندی هوشمندانه از وزن فرهنگی و نوستالژیک «گوگوش» و پنهان‌سازی مصلحت‌آمیز هویت مدیران اصلی خود، موجی از شایعات را در جهت ایجاد کنجکاوی و جذب مخاطب پراکند. حتی انتخاب نام «منوتو» ارجاعی زیرکانه به ترانه‌ای معروف و ماندگار در دهۀ ۵۰ شمسی به همین نام بود؛ ترانه‌ای با صدای همین خواننده که طنین‌انداز واژگانی آشنا در حافظۀ جمعی بود: «من‌ و تو با همیم اما دلامون خیلی دوره...» ❇️دامن‌زدن به شایعات دربارۀ مالکیت این رسانه و اشتهار آن به تلویزیون گوگوش، همزمان با آغاز‌به‌کار شوِ استعدادیابی «آکادمی موسیقی گوگوش»، جاذبۀ اولیه را به بازار رسانه‌ای مخاطبانی از جامعۀ ایران وارد کرد. اما آنچه این مخاطبِ کنجکاو را وادار به نشستن پای قاب این شبکه کرد، جادوی فرم‌های جدید بود؛ ریتم تند تدوین، گرافیک پویای حرکتی (Motion Graphics) و بهره‌مندی حداکثری از مهندسی نور و رنگ. برنامه‌سازان منوتو با شناخت دقیق از فرسودگی ریتم در رسانه‌های سنتی، از پلان‌های طولانی، نماهای ایستا و کات‌های کسالت‌بار پرهیز کردند. ❇️از مهم‌ترین اهداف و مأموریت‌های شبکۀ «منوتو»، به دست دادن روایتی باژگونه از گذشتۀ معاصر است. در این مسیر باید اذهان را در اصول و چرایی قیام‌های حدفاصل ۱۳۲۰ تا پیروزی انقلاب به تردید می‌انداختند، از پهلوی‌ها، قهرمانانی پاکدست، میهن‌پرست و مردم‌دوست می‌ساختند و سال‌های پیش از انقلاب را کم‌نقص و پر از آزادی‌های اجتماعی و شادی و رفاه و خوشی معرفی می‌کردند. ❇️حدفاصل سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۲، سال‌هایی است که «منوتو»، مأموریتش را آشکار کرد و تعارف کنار گذاشته شد. مدیران این شبکه میزان و کیفیت برنامه‌های سرگرم‌کننده را کم کردند و بر میزگردهای سیاسی و تحلیلی و مستندهای سیاسی و تاریخی افزودند. چرخش سیاست شبکه از بستری برای سرگرمی و نوستالژی‌بازی به جهت‌گیری‌های جدی سیاسی، گام‌به‌گام آن را از یک رسانۀ عادی به یک رسانۀ متعلق به جریانی خاص نزدیک‌تر کرد. این تغییر جهت چرایی تمامی اعمال گذشتۀ این شبکه و برنامه‌های تولیدی آن، ابهام در منابع مالی، پنهان‌کاری اولیه دربارۀ مدیران مؤسس و دیگر جزئیات را آشکار کرد. 🗞این یادداشت با عنوان «میراث شوم» در شماره ۱۹۳ ماهنامه مدیریت ارتباطات منتشر شده است. می‌توانید نسخه کاغذی ماهنامه را از سیمای شرق سفارش دهید. ▫️▫️▫️ @cm_magazine