Spektator

🇦🇿 Neftdən başqa Azərbaycan dünyaya nə satır? Azərbaycan ixracının əsasını neft və qaz təşkil etsə də, ölkə xaricə milyardlarla dollarlıq qeyri-neft məhsulları da satır. 2026-cı ilin ilk 8 ayında qeyri-neft ixracı 2,81 milyard dollar təşkil edib. Ən çox ixrac olunan məhsullar arasında: 🥇 Qızıl — 271,2 milyon dollar 🥈 Mis filizi və konsentratları — 183,7 milyon dollar 🥉 Pomidor — 172,2 milyon dollar Azərbaycanın qeyri-neft məhsullarının əsas alıcıları isə Rusiya, Türkiyə, Gürcüstan və İsveçrədir. 🔴 Spektator ✅

🌍 Avropanın bəzi ölkələrində yerli əhali azlığa çevrilə bilər ⚠️Institute for Remigration (IFR) tərəfindən hazırlanan demoqrafik modelə görə, mövcud miqrasiya və doğum tendensiyaları dəyişməz qalarsa, bəzi Avropa ölkələrində miqrant mənşəli əhalinin payı 50%-i keçə bilər. Modelə görə: 🇨🇭 İsveçrə — 2038 🇧🇪 Belçika — 2044 🇩🇪 Almaniya — 2045 🇸🇪 İsveç — 2046 🇦🇹 Avstriya — 2052 IFR özü də vurğulayır ki, bunlar dəqiq proqnoz deyil, mövcud demoqrafik şərtlərin davam etməsi fərziyyəsinə əsaslanan ssenaridir.

#TarixdəBuGün 7 oktyabr 🇳🇿 1769 — Kapitan Cukun ekspedisiyası Yeni Zelandiyaya çatdı 1769-cu ilin oktyabrında ingilis səyyah Ceyms Cukun “Endeavour” ekspedisiyası Yeni Zelandiyanın Şimal adasının şərq sahillərinə çatdı. Ekspedisiya zamanı sahili ilk görən 12 yaşlı Nicholas Young olmuşdu və sonradan buradakı burun onun şərəfinə Young Nick's Head adlandırıldı. 🇺🇳 1944 — BMT-nin yaradılmasının təməli qoyuldu 7 oktyabr 1944-cü ildə Vaşinqtonda keçirilən Dumbarton Oaks Konfransı başa çatdı. ABŞ, SSRİ, Böyük Britaniya və Çin nümayəndələrinin apardığı danışıqlarda müharibədən sonra yaradılacaq yeni beynəlxalq təşkilatın strukturu və fəaliyyət prinsipləri müəyyənləşdirildi. Bu təkliflər sonradan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının yaradılmasının əsasını təşkil etdi. 🇩🇪 1949 — Almaniya Demokratik Respublikası yaradıldı 7 oktyabr 1949-cu ildə Sovet İttifaqının nəzarətində olan Almaniya ərazisində Almaniya Demokratik Respublikasının — Şərqi Almaniyanın yaradıldığı elan edildi. Bundan bir neçə ay əvvəl ABŞ, Böyük Britaniya və Fransanın nəzarətindəki qərb zonalarında Almaniya Federativ Respublikası yaradılmışdı. Beləliklə, Almaniyanın Şərqi və Qərbi Almaniyaya bölünməsi rəsmiləşdi və bu vəziyyət 1990-cı ildə ölkənin yenidən birləşməsinədək davam etdi. ✝️ 1950 — Tereza Ananın “Missionaries of Charity” təşkilatı yaradıldı 7 oktyabr 1950-ci ildə Tereza Ananın yaratdığı “Missionaries of Charity” dini icması Katolik Kilsəsi tərəfindən rəsmi şəkildə təsis edildi. Təşkilat fəaliyyətinə Hindistanın Kəlküttə şəhərində başlayaraq yoxsulların, xəstələrin, evsizlərin və ölüm ayağında olan insanların qayğısına qalmağı əsas məqsəd seçdi. 🇨🇳 1950 — Çin qüvvələri Tibetə daxil oldu 7 oktyabr 1950-ci ildə Çin Xalq Azadlıq Ordusu Tibetin şərqinə doğru genişmiqyaslı hərbi əməliyyata başladı. Əməliyyatın əsas hədəflərindən biri Çamdo bölgəsi idi və Tibet qüvvələri qısa müddət sonra məğlub edildi. 1951-ci ildə imzalanan 17 maddəlik sazişdən sonra Tibet Çin Xalq Respublikasının nəzarətinə keçdi. Hadisə və Tibetin sonrakı statusu bu gün də siyasi və tarixi mübahisə mövzusudur. 🇷🇺 1952 — Rusiya Prezidenti Vladimir Putin anadan olub 7 oktyabr 1952-ci ildə Leninqradda, indiki Sankt-Peterburqda Vladimir Putin anadan olub. O, 1998–1999-cu illərdə Federal Təhlükəsizlik Xidmətinə rəhbərlik edib, 1999-cu ildə Rusiyanın Baş naziri olub, 2000-ci ildə isə ilk dəfə prezident vəzifəsinə başlayıb. Putin 2000–2008-ci illərdə prezident, 2008–2012-ci illərdə Baş nazir olub və 2012-ci ildən yenidən Rusiya Prezidenti vəzifəsini tutur. 🇺🇸 1970 — Nikson Vyetnam müharibəsi üçün beş maddəlik sülh planı açıqladı 7 oktyabr 1970-ci ildə ABŞ Prezidenti Riçard Nikson Hind-Çində müharibənin dayandırılması üçün beş maddəlik sülh təşəbbüsünü açıqladı. Plan atəşkəs, beynəlxalq sülh konfransı, ABŞ qoşunlarının çıxarılması üçün razılaşdırılmış qrafik, siyasi həll və hərbi əsirlərin azad edilməsini nəzərdə tuturdu. Şimali Vyetnam təklifi qəbul etmədi və müharibə sonrakı illərdə də davam etdi. 🇺🇸 2001 — ABŞ Əfqanıstanda hərbi əməliyyatlara başladı 11 sentyabr terror hücumlarından təxminən bir ay sonra, 7 oktyabr 2001-ci ildə ABŞ və Böyük Britaniya Əfqanıstanda hərbi əməliyyatlara başladı. Əməliyyat “Operation Enduring Freedom” adlandırıldı və əsas hədəflər Əl-Qaidə və onu himayə edən Taliban rejimi idi. Bununla ABŞ-ın Əfqanıstandakı 20 ilə yaxın davam edən müharibəsi başladı. ABŞ qüvvələrinin ölkədən çıxarılması 2021-ci ilin avqustunda tamamlandı. 🧬 2015 — Nobel mükafatlı türk alim Əziz Sancar Kimya üzrə Nobelə layiq görüldü 7 oktyabr 2015-ci ildə türk əsilli alim Əziz Sancar, Tomas Lindahl və Paul Modrich ilə birlikdə Kimya üzrə Nobel mükafatına layiq görüldü. Mükafat alimlərə hüceyrələrin zədələnmiş DNT-ni necə bərpa etdiyini molekulyar səviyyədə izah edən araşdırmalarına görə verildi. Sancar elmi fəaliyyətinin böyük hissəsini ABŞ-da aparıb və Nobel mükafatı qazanan ilk türk alim kimi tarixə düşüb. 🇮🇱 2023 — İsrail–HƏMAS müharibəsi başladı 7 oktyabr 2023-cü ildə HƏMAS və digər fələstinli silahlı qruplar Qəzza zolağından İsrailə genişmiqyaslı hücum həyata keçirdi. Hücum nəticəsində İsraildə təxminən 1,200 nəfər öldürüldü və 250-dən çox insan girov götürüldü. İsrail bunun ardınca HƏMAS-a müharibə elan edərək Qəzza zolağında genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara başladı. Hadisə regionda uzunmüddətli və ağır humanitar nəticələrə səbəb olan yeni müharibənin başlanğıcı oldu. 📌 Tarixdə bu gün baş verən hadisələrdən xəbərdar olmaq üçün bizi izləyin! 🔴 Spektator ✅

🇨🇳🚗 “The Times”: Çin elektromobilləri Britaniya bazarını “fəth edir”. Çin istehsalçıları ucuz və yüksək təchizatlı modellər, sərfəli maliyyələşdirmə imkanları və sürətlə genişlənən diler şəbəkəsi hesabına Britaniyada mövqelərini gücləndirirlər. 🔴 Spektator ✅

#TarixdəBuGün 6 oktyabr 🌍 1914 — Məşhur norveçli səyyah Tur Heyerdal anadan olub Məşhur norveçli səyyah, etnoqraf və tədqiqatçı Tur Heyerdal 6 oktyabr 1914-cü ildə anadan olub. “Kon-Tiki” ekspedisiyası ilə dünya şöhrəti qazanan Heyerdal Azərbaycana da bir neçə dəfə səfər edib və Qobustanın qayaüstü təsvirlərini araşdırıb. Heyerdal Qobustandakı bəzi təsvirlərlə Skandinaviyadakı qədim qayaüstü təsvirlər arasında oxşarlıqlara əsaslanaraq skandinav xalqlarının uzaq əcdadlarının Qafqaz bölgəsi ilə əlaqəli ola biləcəyi barədə nəzəriyyə irəli sürmüşdü. Bu nəzəriyyə elmi ictimaiyyətdə ümumi qəbul olunmuş fikir deyil. 🌍 1948 — Aşqabad zəlzələsi 6 oktyabr 1948-ci ildə Türkmənistanın paytaxtı Aşqabadda dağıdıcı zəlzələ baş verdi. Təxminən 7,3 maqnitudalı zəlzələ şəhərin böyük hissəsini dağıtdı və XX əsrin ən ölümcül zəlzələlərindən birinə çevrildi. Sovet dövründə fəlakətlə bağlı məlumatlar məhdudlaşdırıldığı üçün ölənlərin dəqiq sayı məlum deyil. Müxtəlif hesablamalarda 10 mindən 100 mindən çoxadək insanın həyatını itirdiyi göstərilir. 🎬 1927 — Səsli kino erasını dəyişən “The Jazz Singer” nümayiş olundu 6 oktyabr 1927-ci ildə Nyu-Yorkda Warner Bros.-un istehsalı olan “The Jazz Singer” filminin premyerası keçirildi. Film tarixdə ilk tam səsli film deyildi, lakin sinxronlaşdırılmış danışıq səhnələrinin olduğu ilk tammetrajlı filmlərdən biri kimi kino tarixində dönüş nöqtəsinə çevrildi. Filmin uğuru Hollivudda səssiz kinodan səsli filmlərə sürətli keçidi başladan əsas hadisələrdən biri oldu. 🇹🇷 1923 — İstanbulun işğalı başa çatdı 6 oktyabr 1923-cü ildə Şükrü Naili Paşanın komandanlığı altında türk qoşunları İstanbula daxil oldu. Şəhər 1918-ci ildən Antanta dövlətlərinin nəzarəti altında idi və son xarici hərbi qüvvələr Lozanna müqaviləsindən sonra şəhəri tərk etmişdilər. Türk ordusunun şəhərə daxil olması ilə təxminən beş il davam edən işğal dövrü rəsmən başa çatdı. Buna görə 6 oktyabr Türkiyədə İstanbulun Qurtuluş Günü kimi qeyd olunur. 1956 — Xalq artisti Nurəddin Mehdixanlı anadan olub 6 oktyabr 1956-cı ildə Azərbaycanın tanınmış teatr və kino aktyoru, Xalq artisti Nurəddin Mehdixanlı anadan olub. O, uzun illər Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrında fəaliyyət göstərib, teatr və kino əsərlərində çoxsaylı obrazlar yaradıb. ⚔️ 1973 — Yom Kippur müharibəsi başladı 6 oktyabr 1973-cü ildə Misir və Suriya İsrailə qarşı genişmiqyaslı hücuma başladı və Yom Kippur müharibəsi başladı. Misir qüvvələri Süveyş kanalını keçərək Sinay yarımadasına, Suriya qüvvələri isə Qolan yüksəkliklərinə hücum etdi. Təxminən üç həftə davam edən müharibə ABŞ və SSRİ-ni də diplomatik qarşıdurmaya cəlb etdi və sonrakı illərdə Misir–İsrail münasibətlərinin dəyişməsinə və sülh prosesinin başlanmasına təsir göstərdi. 🇦🇿 2020 — Vətən müharibəsinin 10-cu günü 6 oktyabrda Azərbaycan Ordusu cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində əməliyyatları davam etdirdi. Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, Ermənistan ordusunun 3 tankı, 4 BM-21 “Qrad” sistemi, D-20 artilleriya vasitələri və Ballıcadakı silah-sursat anbarı məhv edildi, Cəbrayıl istiqamətində isə hərbi texnika və silah-sursat qənimət götürüldü. Həmin günə olan rəsmi məlumata görə, Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycanın yaşayış məntəqələrini atəşə tutması nəticəsində müharibənin əvvəlindən 27 mülki şəxs həlak olmuş, 141 nəfər yaralanmışdı. 🏀 1993 — Michael Jordan basketboldan getdiyini açıqladı 6 oktyabr 1993-cü ildə Michael Jordan gözlənilmədən peşəkar basketboldan getdiyini açıqladı. O zaman Jordan cəmi 30 yaşında idi və Chicago Bulls ilə ardıcıl üç NBA çempionluğu qazanmışdı. NBA Jordan daha sonra beysbola keçdi, lakin 1995-ci ilin martında NBA-ya qayıtdı və Bulls ilə daha üç çempionluq qazandı. 📌 Tarixdə bu gün baş verən hadisələrdən xəbərdar olmaq üçün bizi izləyin! 🔴 Spektator ✅

🇨🇳 Çin onilliklərdir müharibədə iştirak etməyib. ⚠️Tayvanı ələ keçirmək üçün döyüş təcrübəsinin azlığını kompensasiya edəcək müasir müharibə təcrübəsinə və döyüş meydanından real məlumatlara ehtiyac duyur. 🇷🇺 Rusiya məhz bu nöqtədə Çin üçün əhəmiyyət kəsb edir. 📌 The Economist

💶📉Avro ABŞ dolları qarşısında 2025-ci ilin mayından bəri ən aşağı səviyyəyə düşüb. 💱 1 avro = 1,12 ABŞ dolları

🇷🇺 Sibirdə laboratoriyada təhlükəli infeksiyanın yayılması nəticəsində bir tədqiqatçının öldüyü bildirilir.

#TarixdəBuGün 5 oktyabr 📚 1966 — Ümumdünya Müəllimlər Gününün əsası qoyuldu 5 oktyabr 1966-cı ildə UNESCO və Beynəlxalq Əmək Təşkilatı müəllimlərin statusu ilə bağlı tarixi tövsiyə sənədini qəbul etdi. Bu hadisənin ildönümü əsasında 1994-cü ildən 5 oktyabr Ümumdünya Müəllimlər Günü kimi qeyd olunur. Gün müəllimlərin cəmiyyətdəki roluna, əmək şəraitinə və təhsilin inkişafındakı əhəmiyyətinə diqqət çəkmək məqsədi daşıyır. 🇦🇿 1901 — Bakıda ilk müsəlman qız məktəbi açıldı 5 oktyabr 1901-ci ildə Bakıda müsəlman qızlar üçün ilk dünyəvi məktəblərdən biri — Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Qız Məktəbi açıldı. Məktəb Tağıyevin vəsaiti hesabına yaradılmış, onun təşkilində Həsən bəy Zərdabi və dövrün digər maarifçiləri mühüm rol oynamışdılar. Məktəbin açılması Azərbaycanda qızların dünyəvi təhsil alması baxımından tarixi hadisə idi. 🎵 1962 — The Beatles-ın ilk sinqlı satışa çıxdı 5 oktyabr 1962-ci ildə The Beatles qrupunun ilk rəsmi sinqlı “Love Me Do” Böyük Britaniyada satışa çıxarıldı. Mahnı qrupun ilk böyük kommersiya addımlarından biri oldu və sonrakı illərdə dünyanı əhatə edən “Beatlemania” dövrünün başlanğıcını qoydu. 🎵 1962 — The Beatles-ın ilk sinqlı satışa çıxdı 5 oktyabr 1962-ci ildə The Beatles qrupunun ilk rəsmi sinqlı “Love Me Do” Böyük Britaniyada satışa çıxarıldı. Mahnı qrupun ilk böyük kommersiya addımlarından biri oldu və sonrakı illərdə dünyanı əhatə edən “Beatlemania” dövrünün başlanğıcını qoydu. 🇦🇿 2020 — Vətən müharibəsinin 9-cu günü 5 oktyabrda Azərbaycan Ordusu Cəbrayıl rayonunun Şıxəli Ağalı, Sarıcalı və Məzrə kəndlərini, eləcə də bir neçə strateji yüksəkliyi işğaldan azad etdi. Ağdərə istiqamətində Ermənistan ordusunun 4 “Qrad” sistemi və 3 tankı məhv edildi, Cəbrayıl istiqamətində isə xeyli silah-sursat və hərbi texnika qənimət götürüldü. Həmin gün Ermənistan ərazisindən Azərbaycana raketlərin buraxıldığı qeydə alındı. Gəncə, Mingəçevir, Bərdə, Ağcabədi, Tərtər və digər yaşayış məntəqələri atəşə tutuldu. Oktyabrın 5-i tarixinə olan məlumata görə, müharibə başlayandan bəri 25 mülki şəxs həlak olmuş, 127 nəfər yaralanmışdı. 🍎 2011 — Steve Jobs vəfat etdi 5 oktyabr 2011-ci ildə Steve Jobs 56 yaşında vəfat etdi. O, fərdi kompüterlərin inkişafında mühüm rol oynayan sahibkarlardan biri, Apple-ın həmtəsisçisi və Macintosh, iPod, iPhone və iPad kimi məhsulların yaradılmasının əsas simalarından idi. Onun rəhbərliyi dövründə Apple dünyanın ən nüfuzlu texnologiya şirkətlərindən birinə çevrildi. 📌 Tarixdə bu gün baş verən hadisələrdən xəbərdar olmaq üçün bizi izləyin! 🔴 Spektator ✅

🇷🇺 Sibirdə laboratoriyada təhlükəli infeksiyanın yayılması nəticəsində bir tədqiqatçının öldüyü bildirilir. 🔴 Spektator ✅

🇷🇺🇺🇦 4,5 ildir davam edən Rusiya–Ukrayna müharibəsinin ilk günü. 24 fevral 2022-ci ildə Rusiya ordusunun 41-ci Ümumqoşun Ordusu və 90-cı Qvardiya Tank Diviziyasının bölmələri Belarus ərazisindən keçərək Ukraynanın Çerniqov vilayətinə daxil olur. 🔴 Spektator ✅

#TarixdəBuGün 4 oktyabr ⚔️ 1853 — Krım müharibəsi başladı Osmanlı imperiyası Rusiyaya müharibə elan etdi və Krım müharibəsi başladı. Münaqişənin əsas səbəbləri Rusiyanın Osmanlı imperiyası üzərində təsirini genişləndirmək cəhdləri və Avropa dövlətləri arasında Osmanlı torpaqları uğrunda geosiyasi rəqabət idi. Sonradan Böyük Britaniya və Fransa Osmanlı imperiyasının tərəfində müharibəyə qoşuldu, döyüşlərin əsas mərkəzlərindən biri isə Krım yarımadası oldu. İki ildən çox davam edən müharibə Rusiyanın məğlubiyyəti ilə nəticələndi və 1856-cı il Paris müqaviləsi ilə başa çatdı. 🐾 1931 — Dünya Heyvanları Müdafiə Günü təsis edildi 4 oktyabr bütün dünyada Dünya Heyvanları Günü kimi qeyd olunur. Bu günün beynəlxalq səviyyədə qeyd edilməsi ideyası 1931-ci ildə İtaliyanın Florensiya şəhərində keçirilən heyvanların müdafiəsinə həsr olunmuş konfransda qəbul edilib. Tarixin 4 oktyabr seçilməsi heyvanların və təbiətin himayədarı hesab edilən Assizili Müqəddəs Fransiskin xatirə günü ilə əlaqədardır. Günün əsas məqsədi heyvanların rifahı və mühafizəsi ilə bağlı ictimai diqqəti artırmaqdır. 🛰 1957 — SSRİ dünyanın ilk süni peykini kosmosa göndərdi SSRİ “Sputnik-1” peykini orbitə çıxararaq bəşəriyyət tarixində ilk dəfə insan tərəfindən hazırlanmış obyekti Yer ətrafında orbitə yerləşdirdi. Diametri cəmi 58 santimetr olan peyk Yerə radio siqnalları göndərirdi və təxminən üç ay orbitdə qaldı. Sputnik-1-in buraxılması Kosmik eranın başlanğıcı hesab olunur və ABŞ ilə SSRİ arasında kosmik yarışın sürətlənməsinə səbəb oldu. 🇦🇿 2012 — Bakıda II Beynəlxalq Humanitar Forum başladı Bakıda II Beynəlxalq Humanitar Forum işə başladı. Açılış mərasimində Prezident İlham Əliyev iştirak etdi. Forum 70 ölkədən və 7 beynəlxalq təşkilatdan 694 nümayəndəni bir araya gətirdi. İştirakçılar arasında 10 keçmiş dövlət başçısı, 11 Nobel mükafatı laureatı, tanınmış alimlər, siyasətçilər və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələri var idi. Forumun əsas mövzuları qloballaşma, multikulturalizm, elm, mədəniyyət və humanitar əməkdaşlıq idi. ♟ 2019 — Teymur Rəcəbov şahmat üzrə Dünya Kubokunu qazandı Azərbaycanlı qrossmeyster Teymur Rəcəbov Rusiyanın Xantı-Mansiysk şəhərində keçirilən FIDE Dünya Kubokunun qalibi oldu. Finalda çinli Din Lirenlə qarşılaşan Rəcəbov klassik və tay-brek partiyalarından ibarət mübarizəni 6:4 hesabı ilə qazandı. Bu nəticə ilə Rəcəbov həm Dünya Kubokunun qalibi oldu, həm də 2020-ci il Namizədlər Turnirinə vəsiqə qazandı. 🇦🇿 2020 — Vətən müharibəsinin xronikası: 4 oktyabr - Cəbrayıl şəhəri işğaldan azad edildi Vətən müharibəsinin 8-ci günündə Azərbaycan Ordusu Cəbrayıl şəhərini və rayonun doqquz kəndini işğaldan azad etdi. Prezident İlham Əliyev Cəbrayıl şəhərinin azad edilməsi barədə xalqa müraciət etdi. Həmin gün Suqovuşan–Ağdərə istiqamətində də döyüşlər davam etdi, Ermənistan ordusunun hərbi texnikasına ciddi zərbələr endirildi və bir neçə tank qənimət götürüldü. Azərbaycan Bayrağı Milli Qəhrəman Mübariz İbrahimovun 2010-cu ildə döyüşdüyü posta sancıldı. Ermənistan silahlı qüvvələri həmin gün Gəncəni ağır artilleriya və raket atəşinə tutdu. Nəticədə bir mülki şəxs həlak oldu, 32 nəfər yaralandı. Beyləqanın atəşə tutulması nəticəsində isə iki mülki şəxs həlak oldu, iki nəfər yaralandı. 🕵️ 1895 — Rixard Zorge Bakıda anadan olub XX əsrin ən məşhur kəşfiyyatçılarından biri Rixard Zorge Bakının Sabunçu qəsəbəsində alman ailəsində anadan olub. İkinci Dünya müharibəsi dövründə Yaponiyada sovet kəşfiyyat şəbəkəsinə rəhbərlik edən Zorge Almaniyanın SSRİ-yə hücum hazırlıqları və Yaponiyanın hərbi planları haqqında Moskvaya mühüm məlumatlar ötürürdü. 1941-ci ildə Yaponiya tərəfindən həbs edildi və 1944-cü ildə Tokioda edam olundu. 🎼 2000 — Tofiq Quliyev vəfat edib Azərbaycanın görkəmli bəstəkarı, pianoçusu və dirijoru Tofiq Quliyev 82 yaşında vəfat edib. O, Azərbaycan estrada musiqisinin formalaşmasında mühüm rol oynayıb, çoxsaylı mahnıların və kino musiqilərinin müəllifi olub. Rəşid Behbudovla yaradıcılıq əməkdaşlığı onun mahnılarının bütün SSRİ-də geniş tanınmasına kömək edib. Bəstəkar eyni zamanda Azərbaycan xalq mahnı və rəqslərinin toplanması və işlənməsi ilə məşğul olub. 📌 Tarixdə bu gün baş verən hadisələrdən xəbərdar olmaq üçün bizi izləyin! 🔴 Spektator ✅

#TarixdəBuGün 3 oktyabr 📚 1875 — Süleyman Sani Axundov anadan olub Görkəmli Azərbaycan yazıçısı, dramaturq və pedaqoq Süleyman Sani Axundov Şuşada anadan olub. Qori Müəllimlər Seminariyasını bitirdikdən sonra uzun illər pedaqoji fəaliyyət göstərib, Azərbaycan uşaq ədəbiyyatının inkişafında mühüm rol oynayıb. “Qorxulu nağıllar” silsiləsi, “Laçın yuvası”, “Eşq və intiqam” kimi əsərlərin müəllifidir. 1922-ci ildə Azərbaycan Ədib və Şairlər İttifaqının ilk sədri seçilib. 🇹🇷 1922 — Mudanya Konfransı başladı Türkiyə, Böyük Britaniya, Fransa və İtaliya nümayəndələrinin iştirakı ilə Mudanya Konfransı başladı. Danışıqlar Türkiyə İstiqlal müharibəsinin hərbi mərhələsinin başa çatdırılması və Şərqi Frakiya məsələsinin həlli məqsədi daşıyırdı. Danışıqların nəticəsində 11 oktyabr 1922-ci ildə Mudanya Atəşkəs Müqaviləsi imzalandı. Razılaşma Yunanıstan qüvvələrinin Şərqi Frakiyadan çıxmasını və ərazinin Türkiyəyə verilməsini nəzərdə tutdu, həmçinin Lozanna sülh danışıqlarına yol açdı. 🇾🇺 1929 — Ölkənin adı Yuqoslaviya Krallığı olaraq dəyişdirildi Serblər, xorvatlar və slovenlərin 1918-ci ildə yaratdığı Serblər, Xorvatlar və Slovenlər Krallığının adı kral I Aleksandrın qərarı ilə Yuqoslaviya Krallığı olaraq dəyişdirildi. Dəyişiklik vahid Yuqoslaviya kimliyinin gücləndirilməsi və ölkədəki etnik-siyasi parçalanmanın zəiflədilməsi siyasətinin bir hissəsi idi. 🇩🇪 1990 — Almaniya yenidən birləşdi İkinci Dünya müharibəsindən sonra iki dövlətə bölünmüş Almaniyanın parçalanmasına rəsmən son qoyuldu. Almaniya Demokratik Respublikası (Şərqi Almaniya) Almaniya Federativ Respublikasına qoşuldu və vahid Almaniya dövləti yarandı. Birləşmə 1989-cu ildə Berlin divarının süqutu və Şərqi Almaniyadakı dinc siyasi dəyişikliklərdən sonra mümkün oldu. 3 oktyabr bu gün Almaniyanın milli bayramı — Alman Birliyi Günü kimi qeyd edilir. 🇦🇿 1993 — Ümummilli lider Heydər Əliyev Azərbaycan Prezidenti seçildi 3 oktyabr 1993-cü ildə keçirilən prezident seçkilərində Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. Seçki ölkənin ağır siyasi və hərbi böhran yaşadığı, Qarabağda müharibənin davam etdiyi və 1993-cü ilin iyun hadisələrindən sonra hakimiyyət böhranının yarandığı bir dövrə təsadüf edirdi. Heydər Əliyev həmin ilin iyununda Bakıya qayıtmış, 15 iyunda Ali Sovetin sədri seçilmiş, iyunun 24-dən isə prezident səlahiyyətlərini həyata keçirməyə başlamışdı. 3 oktyabr seçkilərindən sonra onun prezidentliyi rəsmiləşdi. 🌐 2009 — Naxçıvan Sazişi imzalandı Naxçıvanda keçirilən Türkdilli ölkələrin dövlət başçılarının IX Zirvə görüşündə Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan və Qırğızıstan liderləri Naxçıvan Sazişini imzaladılar. Sazişlə Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının — Türk Şurasının yaradılması qərara alındı. Təşkilat sonradan genişləndirildi və 2021-ci ildə Türk Dövlətləri Təşkilatı adlandırıldı. Bu səbəbdən Naxçıvan Sazişi türk dövlətləri arasında müasir institusional əməkdaşlığın əsas sənədlərindən biri hesab olunur. 🇦🇿 2020 — Suqovuşan və Talış işğaldan azad edildi Vətən müharibəsinin 7-ci günündə Azərbaycan Ordusu Tərtər rayonunun Suqovuşan qəsəbəsi və Talış kəndini işğaldan azad etdi. Prezident İlham Əliyev Madagizin tarixi adının bərpa edilərək Suqovuşan adlandırıldığını elan etdi. Həmin gün Cəbrayıl rayonunun Mehdili, Çaxırlı, Aşağı Maralyan, Şəybəy və Quycaq, Füzuli rayonunun isə Aşağı Əbdürrəhmanlı kəndləri də azad edildi. Suqovuşan və Talışın azad edilməsi strateji yollar üzərində nəzarətin gücləndirilməsi və Ağdərə istiqamətində Azərbaycan Ordusunun mövqelərinin yaxşılaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. 📌 Tarixdə bu gün baş verən hadisələrdən xəbərdar olmaq üçün bizi izləyin! 🔴 Spektator ✅

⚡️🇦🇿 Azərbaycan Elon Maskın Grok süni intellektini rəqəmsal dövlət xidmətlərinə inteqrasiya etməyi planlaşdırır. ● Azərbaycan süni intellekt sahəsində əməkdaşlıq məqsədilə SpaceXAI ilə Anlaşma Memorandumu imzalayıb. ● Razılaşma çərçivəsində Grok modelləri əsasında süni intellekt həllərinin dövlət xidmətlərində və Azərbaycanın rəqəmsal transformasiyasının digər prioritet istiqamətlərində tətbiqi nəzərdən keçiriləcək.

Elon Mask: “Instagram qızlar üçündür.”

#TarixdəBuGün 📅 2 oktyabr 🏰 1552 — IV İvanın qoşunları Kazanı ələ keçirdi Rusiya çarı IV İvanın — İvan Qroznının ordusu bir neçə həftə davam edən mühasirədən sonra Kazan şəhərini ələ keçirdi. Bununla Kazan xanlığının Rusiya tərəfindən işğalı və ilhaqı faktiki olaraq başa çatdı. Kazan xanlığının süqutu Rusiyanın Volqaboyuna və daha sonra şərqə doğru genişlənməsində mühüm dönüş nöqtəsi oldu. 🧭 1836 — Çarlz Darvin beşillik səfərdən İngiltərəyə qayıtdı İngilis təbiətşünası Çarlz Darvin HMS Beagle gəmisində təxminən beş il davam edən dünya səyahətindən İngiltərəyə qayıtdı. Səfər zamanı Cənubi Amerika, Qalapaqos adaları və digər bölgələrdən topladığı nümunələr və müşahidələr sonradan onun təbii seçmə yolu ilə təkamül nəzəriyyəsinin formalaşmasında əsas rol oynadı. 🕊 1869 — Mahatma Qandi anadan olub Hindistanın müstəqillik hərəkatının ən tanınmış liderlərindən Mohandas Karamçand Qandi anadan olub. Qandi siyasi mübarizədə qeyri-zorakılıq və vətəndaş itaətsizliyi prinsiplərini əsas vasitəyə çevirdi. Onun 1930-cu ildə Britaniyanın duz monopoliyasına qarşı təşkil etdiyi məşhur Duz yürüşü Hindistanın müstəqillik hərəkatının simvolik hadisələrindən biri oldu. 🇹🇷 1923 — İşğalçı Müttəfiq qoşunlarının son hissələri İstanbuldan ayrıldı Birinci Dünya müharibəsindən sonra İstanbulda yerləşən Britaniya, Fransa və İtaliya qüvvələrinin son hərbi birlikləri 2 oktyabr 1923-cü ildə şəhəri tərk etdi. Bununla İstanbulun 1918-ci ildən davam edən faktiki işğalı başa çatdı. Türkiyə qoşunları isə 6 oktyabrda şəhərə daxil oldu və həmin tarix İstanbulun Qurtuluş Günü kimi qeyd olunur. ✈️ 1990 — Qaçırılmış təyyarə Quançjou hava limanında iki təyyarəyə çırpıldı Xiamen Airlines-a məxsus Boeing 737 təyyarəsi qaçırıldıqdan sonra Quançjou Beyyun hava limanına eniş zamanı idarəetmədən çıxdı və iki başqa sərnişin təyyarəsinə çırpıldı. Hadisə nəticəsində qəbul edilən əsas hesablamaya görə 128 nəfər həyatını itirdi, 53 nəfər yaralandı. 🇦🇿 1992 — Xocavənd rayonunun işğalı Azərbaycanın rəsmi məlumatlarına görə, 2 oktyabr 1992-ci ildə Xocavənd rayonu Ermənistan qüvvələrinin nəzarətinə keçdi. İşğal nəticəsində rayonun azərbaycanlı əhalisi öz yaşayış yerlərindən didərgin düşdü, yaşayış məntəqələri və infrastruktur ciddi dağıntılara məruz qaldı. 2020-ci il Vətən müharibəsi zamanı Hadrut qəsəbəsi və Xocavənd rayonunun 34 kəndi Azərbaycan qüvvələrinin nəzarətinə keçdi. 19–20 sentyabr 2023-cü il əməliyyatlarından sonra isə rayonun qalan hissəsi, o cümlədən inzibati mərkəzi Azərbaycanın nəzarətinə keçdi. 🇦🇿 1994 — Azərbaycanda dövlət çevrilişinə cəhd baş verdi 2 oktyabr 1994-cü ildə Azərbaycanda Baş nazir Surət Hüseynovla əlaqələndirilən silahlı qiyam və dövlət çevrilişinə cəhd baş verdi. Hadisələr Gəncə və Bakıda cərəyan etdi: Gəncədə silahlı dəstələr inzibati binaları ələ keçirdi, Bakıda isə Xüsusi Təyinatlı Polis Dəstəsinin bir qrup əməkdaşı Baş Prokurorluğun binasını tutdu. Ümummilli lider Heydər Əliyev televiziya ilə xalqa müraciət edərək çevriliş cəhdinə qarşı çıxmağa çağırdı və oktyabrın 4-dən 5-nə keçən gecə minlərlə insan Prezident Aparatının qarşısına toplaşdı. Hakimiyyət qiyamı nəzarət altına aldı. Hadisələrdən sonra Surət Hüseynov Baş nazir vəzifəsindən azad edildi, daha sonra ölkəni tərk etdi. Bu, onun 1993-cü ildə Gəncədə baş vermiş hadisələrdən sonra hakimiyyətə qarşı çıxışı ilə əlaqələndirilən ikinci böyük silahlı qarşıdurma idi. 🤝 1995 — Azərbaycan və Özbəkistan arasında diplomatik münasibətlər quruldu Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında diplomatik münasibətlər rəsmən 2 oktyabr 1995-ci ildə yaradıldı. Azərbaycanın Daşkənddəki səfirliyi 1996-cı ildə, Özbəkistanın Azərbaycandakı səfirliyi isə 1998-ci ildə fəaliyyətə başladı. 📺 2007 — Beynəlxalq Qeyri-Zorakılıq Günü təsis edildi BMT Baş Assambleyası 2 oktyabrın Beynəlxalq Qeyri-Zorakılıq Günü kimi qeyd olunmasına qərar verdi. Tarix Mahatma Qandinin doğum gününə uyğun seçilib. Günün məqsədi təhsil və ictimai maarifləndirmə vasitəsilə sülh, dözümlülük, qarşılıqlı anlaşma və zorakılıqdan imtina mədəniyyətini yaymaqdır. 🇻🇦🇦🇿 2016 — Papa Fransisk Azərbaycana səfər etdi Roma Papası Fransisk 2 oktyabr 2016-cı ildə Azərbaycana birgünlük səfər etdi. O, Bakıda Prezident İlham Əliyevlə görüşdü, katolik icması üçün dini mərasim keçirdi və müxtəlif dini icmaların nümayəndələri ilə görüşdü. Heydər Məscidində keçirilən dinlərarası görüşdə müsəlman, pravoslav, yəhudi və katolik icmalarının nümayəndələri iştirak etdilər. 🇸🇦 2018 — Camal Kaşıkçı İstanbulda Səudiyyə konsulluğuna daxil oldu və öldürüldü Səudiyyəli jurnalist Camal Kaşıkçı nikah sənədlərini almaq üçün Səudiyyə Ərəbistanının İstanbuldakı Baş Konsulluğuna daxil oldu və orada öldürüldü. Onun konsulluqdan çıxmaması beynəlxalq böhrana səbəb oldu. Sonrakı araşdırmalar qətlin konsulluğun daxilində baş verdiyini müəyyən etdi və hadisə Səudiyyə Ərəbistanının insan hüquqları və xarici siyasəti ilə bağlı böyük beynəlxalq müzakirələrə səbəb oldu. 🇦🇿⚔️ 2020 — Vətən müharibəsinin 6-cı günü Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, 2 oktyabrda Azərbaycan Ordusu cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində əks-hücum əməliyyatlarını davam etdirdi. Ağdərə istiqamətində Madagiz ətrafındakı strateji yüksəkliklərdə döyüşlər aparıldı, Cəbrayıl–Füzuli istiqamətində isə Azərbaycan qüvvələri irəliləyiş haqqında məlumat yaydı. Həmin gün Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin 193-cü desant-həmlə taborunun döyüş bayrağının ələ keçirildiyi və bir sıra hərbi texnikanın Azərbaycan qüvvələrinin nəzarətinə keçdiyi bildirildi. Prezident İlham Əliyev isə “Əl-Cəzirə” televiziya kanalına müsahibə verdi və müharibənin gedişi, Azərbaycan və Ermənistanın mövqeləri və danışıqlar prosesi barədə sualları cavablandırdı. 📌 Tarixdə bu gün baş verən hadisələrdən xəbərdar olmaq üçün bizi izləyin! 🔴 Spektator ✅

🇺🇸 Tramp: “Son üç gündə Hörmüz boğazından tarixdə heç vaxt olmadığı qədər çox neft keçib.” 🛢️ İran müharibəsindən əvvəl Hörmüzdən gündə orta hesabla 21 milyon barel neft keçirdi. 📈 24 sentyabrda isə bu göstərici təxminən 22 milyon barelə çatıb. 🔴 Spektator ✅

🇺🇸 Donald Trampın ikinci prezidentlik dövründə edilən rəsmi ad dəyişiklikləri: • Meksika körfəzi → Amerika körfəzi • Denali → Mak-Kinli dağı • Ontario gölü → Amerika gölü • Müdafiə Nazirliyi → Müharibə Nazirliyi • Süni intellekt (AI) → Super İntellekt (SI)

🔵 Google yeni süni intellekt modeli “Gemini 4 Argon”u təqdim edib. 📊 Bildirilir ki, model keçirilən testlərdə Claude Fable və GPT-6 Astra modellərini geridə qoyub. 🔴 Spektator ✅

#TarixdəBuGün 1 oktyabr 🏰 1827 — Rusiya qoşunları İrəvan qalasını ələ keçirdi 1826–1828-ci illər Rusiya–İran müharibəsi zamanı general İvan Paskeviçin komandanlığı altında Rusiya ordusu İrəvan qalasını ələ keçirdi. İrəvan xanlığı həmin dövrdə Qacar İranının nəzarətində idi. İrəvanın işğalı müharibənin gedişində Rusiyanın əsas qələbələrindən biri oldu. Müharibənin sonunda imzalanan 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsi ilə İrəvan və Naxçıvan xanlıqları Rusiya imperiyasına birləşdirildi. Paskeviçə isə İrəvanın alınmasına görə “Qraf Erivanski” titulu verildi. 💡 1880 — Tomas Edison elektrik lampalarının kommersiya istehsalına başladı Tomas Edisonun şirkəti ABŞ-da elektrik lampalarının kütləvi kommersiya istehsalını təşkil edən ilk müəssisələrdən birini fəaliyyətə gətirdi. Edison lampanı sıfırdan ixtira edən yeganə şəxs deyildi; elektrik işıqlandırması üzərində ondan əvvəl də müxtəlif alimlər işləyirdi. Onun əsas uğuru uzun müddət işləyə bilən közərmə lampasını və onu dəstəkləyən praktik elektrik işıqlandırma sistemini kommersiyalaşdırması idi. 🚗 1908 — Ford Model T satışa çıxarıldı Ford şirkətinin avtomobil tarixini dəyişdirən Model T avtomobili ilk müştəriyə 1 oktyabr 1908-ci ildə təqdim edildi. Avtomobil münasib qiyməti, sadə konstruksiyası və etibarlılığı ilə kütləvi avtomobilləşmənin simvollarından birinə çevrildi. 1913-cü ildən Fordun hərəkətli konveyer sistemini tətbiq etməsi istehsal müddətini və maya dəyərini ciddi şəkildə azaltdı. 1908–1927-ci illərdə 15 milyondan çox Model T istehsal edildi. 🇦🇿 1918 — Azərbaycanda prokurorluq orqanlarının yaradılmasının əsası qoyuldu Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Nazirlər Şurası Bakı Dairə Məhkəməsinin tərkibində prokurorluq orqanlarının yaradılması haqqında qərar qəbul etdi. Bu tarix Azərbaycanda prokurorluq sisteminin formalaşmasının başlanğıcı hesab edilir. Ümummilli lider Heydər Əliyevin 17 iyul 1998-ci il sərəncamı ilə 1 oktyabr Azərbaycanda prokurorluq işçilərinin peşə bayramı günü elan edildi. 🇩🇪 1938 — Almaniya Sudet vilayətini işğal etməyə başladı 1938-ci il Münhen sazişindən sonra Almaniya qoşunları Çexoslovakiyanın əsasən almandilli əhalinin yaşadığı Sudet vilayətinə daxil olmağa başladı. Britaniya və Fransa müharibənin qarşısını almaq ümidi ilə Hitlerin bu ərazini Almaniyaya birləşdirməsinə razılıq vermişdi. Lakin Hitler bununla kifayətlənmədi və 1939-cu ilin martında Çexiyanın qalan hissəsini də işğal etdi. Münhen siyasəti sonradan nasist Almaniyasına qarşı tətbiq olunan “appeasement” — güzəşt siyasətinin ən məşhur nümunəsinə çevrildi. 🇨🇳 1949 — Çin Xalq Respublikası elan edildi Çində uzun illər davam edən vətəndaş müharibəsində kommunist qüvvələrin üstünlük əldə etməsindən sonra Mao Tszedun Pekində Çin Xalq Respublikasının yaradıldığını elan etdi. Çan Kayşinin rəhbərlik etdiyi Qomindan hökuməti və ordusunun əsas hissəsi Tayvana çəkildi. Beləliklə, materik Çində kommunist hakimiyyəti quruldu və 1 oktyabr Çinin əsas milli bayramına çevrildi. ⚖️ 1946 — Nürnberq tribunalı nasist rəhbərlərinə hökm çıxardı İkinci Dünya müharibəsindən sonra yaradılan Nürnberq Beynəlxalq Hərbi Tribunalı nasist Almaniyasının əsas siyasi və hərbi rəhbərlərinə qarşı yekun hökmünü açıqladı. Məhkəməyə çıxarılan 22 əsas müttəhimdən 19-u təqsirli bilindi, 3 nəfərə bəraət verildi. 12 nəfər ölümə, 3 nəfər ömürlük həbsə, 4 nəfər isə 10–20 il müddətinə həbsə məhkum edildi. Ölüm hökmü alanlar arasında Hermann Görinq, Yoahim fon Ribbentrop və Vilhelm Keytel də var idi. Görinq edamdan bir neçə saat əvvəl intihar etdi. Nürnberq prosesi müharibə cinayətləri və insanlıq əleyhinə cinayətlərin beynəlxalq səviyyədə mühakiməsi baxımından tarixi presedent yaratdı. 🎤 1965 — Əliağa Vahid vəfat etdi Azərbaycan poeziyasının görkəmli nümayəndəsi, şair və qəzəlxan Əliağa Vahid 70 yaşında vəfat etdi. Füzuli qəzəl məktəbinin XX əsrdə ən məşhur davamçılarından biri olan Vahid klassik qəzəl ənənəsini dövrünün danışıq dili və mövzuları ilə birləşdirdi. Onun çoxsaylı qəzəlləri muğam ifaçıları tərəfindən bu gün də oxunur. 🎵 1975 — İlk Beynəlxalq Musiqi Günü keçirildi 1 oktyabr 1975-ci ildə ilk dəfə Beynəlxalq Musiqi Günü qeyd edildi. Günün yaradılması haqqında qərar Beynəlxalq Musiqi Şurasının 1973-cü il Baş Assambleyasında qəbul edilmişdi. Təşəbbüsün həyata keçirilməsində məşhur skripkaçı və dirijor Yehudi Menuhin əsas rol oynayıb. Məqsəd musiqinin cəmiyyətdə yayılması, xalqlar arasında mədəni əlaqələrin və sülhün təşviqidir. 🥊 1975 — “Thrilla in Manila”: Məhəmməd Əli Co Freyzeri məğlub etdi Filippinin paytaxtı Manilada boks tarixinin ən məşhur qarşılaşmalarından biri — Məhəmməd Əli ilə Co Freyzer arasında üçüncü və son döyüş keçirildi. Son dərəcə ağır keçən qarşılaşmanın 14-cü raundundan sonra Freyzerin məşqçisi döyüşü dayandırdı və Əli qalib elan edildi. “Thrilla in Manila” sonradan peşəkar boks tarixinin ən böyük döyüşlərindən biri kimi yadda qaldı. ⚽️ 1977 — Pele son peşəkar oyununu keçirdi Braziliya futbolunun əfsanəsi Pele Nyu-Yorkda “New York Cosmos” və keçmiş klubu “Santos” arasında keçirilən vida matçı ilə futbol karyerasını başa vurdu. Pele oyunun birinci hissəsini “Cosmos”, ikinci hissəsini isə “Santos”un heyətində oynadı. O, üç dəfə — 1958, 1962 və 1970-ci illərdə dünya çempionu olan yeganə futbolçu olaraq qalır. ⚽️ 1988 — SSRİ Seul Olimpiadasında futbol üzrə çempion oldu Seul Yay Olimpiya Oyunlarının futbol finalında SSRİ Braziliyanı əlavə vaxtda 2:1 hesabı ilə məğlub etdi. Braziliya Romarionun qolu ilə önə keçsə də, SSRİ hesabı bərabərləşdirdi. Əlavə vaxtda Yuri Saviçevin vurduğu qol sovet komandasına Olimpiya qızıl medalını qazandırdı. 🇹🇷🇸🇾 1998 — Türkiyə Suriyaya PKK ilə bağlı sərt xəbərdarlıq etdi Türkiyə ilə Suriya arasında PKK və Abdullah Öcalanın Suriyada olması məsələsi ilə bağlı gərginliyin pik həddə çatdığı dövrdə Prezident Süleyman Dəmirəl 1 oktyabrda Türkiyə Böyük Millət Məclisində çıxış edərək Suriyaya sərt xəbərdarlıq etdi. Türkiyənin hərbi təzyiqinin artmasından sonra Abdullah Öcalan Suriyanı tərk etdi. Böhran həmin ilin oktyabrında imzalanan Adana razılaşması ilə yumşaldıldı və Suriya PKK-nın fəaliyyətinə qarşı öhdəliklər götürdü. ⚔️ 1999 — İkinci Çeçen müharibəsinin quru əməliyyatları başladı Rusiya qoşunları Çeçenistan ərazisinə genişmiqyaslı quru əməliyyatına başladı. Bundan əvvəl Rusiya avqust–sentyabr aylarında Dağıstandakı silahlı toqquşmalar və Rusiyanın müxtəlif şəhərlərində baş verən yaşayış binası partlayışları fonunda bölgəyə qarşı hərbi əməliyyatları genişləndirmişdi. Müharibə nəticəsində Rusiya federal qüvvələri Çeçenistan üzərində nəzarəti yenidən bərpa etdi. Lakin silahlı müqavimət və Şimali Qafqazdakı qarşıdurmalar sonrakı illərdə də davam etdi. 📌 Tarixdə bu gün baş verən hadisələrdən xəbərdar olmaq üçün bizi izləyin! 🔴 Spektator ✅