йғота бошлади.
– Тур, Шодмонжон, супургиларни бозоргача кўтаришиб юбор.
Ўғли ўрнидан тургач, қизини ҳам уйғотди:
– Қизим, сен ҳам турақол, отангга чой дамлаб, нонушта тайёрла. Сўнг укангга кўз-қулоқ бўлиб ўтир. Мен бозорга кетяпман.
Супурги сотувчи хотинлар бироз сиқилишиб, Райҳонбибига ҳам жой беришди. У бир нечта супурги сотиб, анча хурсанд бўлиб турган эди, яна бир харидор келиб қолди.
– Хола, супурги неча пул?
– Каттаси бир сўм эллик тийин, ўртачароқлари бир сўмдан, кичкинаси саксон тийин.
– Хола, супургиларингиз хом, арзонроқ беринг. Булар бир ойга чидамай тўзғиб кетади.
– Йўқ, айланай, супургилар яхши етилган, ана қип-қизил-ку!
– Хола, супургиларингиз бўялган, қўлларингиз бўёқдан қизариб кетибди-ю, яна молингизни мақтайсиз. Харидорни алдаб топган пулингиз билан қандай уялмай бола-чақа боқасиз?!
Райҳонбиби қўлларига қаради. Иккала қўли ҳам тирсагигача қип-қизил эди. У бирдан қўлларини орқасига яширди. Кўзларига дувв этиб ёш тўлиб келди. Харидор супурги олмай кетди.
– Хола, уялиб кетяпман. Тонг отгунча супурги бўядим. Қўлимга қараш эсимга келмабди.
– Э, уялманг ҳамсояжон, ким нима деса десин. Уйда болаларингиз ейман, ичаман, деб қараб турган бўлса!
Райҳонбиби бозор ҳаётига кўника бошлади.
Бироқ узоқ чиқа олмади. У яна ҳомиладор эди...
Ширинбонуни қизининг ӯлими эзиб ташлади. Хадичабону тупроққа топширилган кунлари қулоғига узуқ-юлуқ гаплар чалинди: “Онаси тош экан, кўзидан бир томчи ёш чиқмади-я...” Ширинбону ўшанда йиғлай олмади. У содир бўлган воқеани идрок қилолмай сиртидан қотиб қолган-у, ичи ўпирилиб кетган эди.
Шу кунларда эри ҳам тез- тез тушига кираётган эди:
Соғлиги ёмонмикан, ё рўзғорини тебратолмай қийналдимикан?
Хадичабону шифохонада ётганида бир марта кўз-кўзга тушди. Бироқ ўшанда эрига разм соладиган аҳволда эмасди. Кейин жаноза куни яна бир кўрди. Узоқдан. Анча қартайиб қолган эди шекилли...
“Бону, Бонугинам... Тирноғингга арзимайдиган нокасни деб ўзингга ўзинг ўт қўйдинг-а, аслида йўқ деганингга қарамай ажратиб олсам бўларкан. Ўзим мажбур қилиб бериб юборган нокасга шунча меҳр қўйдингми-а, қизим...”
...Ўшанда қизи қўярда қўймай олиб кетди.
“Юринг, онажон, дўконларни айлантираман, хоҳлаган нарсангизни олиб бераман. Поезд йўлларини кўрсатаман”, деди. Ўзи ҳар куни куёв билан бирга ишга кетар, тушлик пайти қайтиб келиб қоларди. Сўнг иккаласи шаҳар айланишар, қизи ваъдаларини ошиғи билан амалга оширарди.
“Қизим, қизгинам, Худо битта тирноқ берганида яшаб юрардинг-а...”
Аммо қизининг рўзғори қанчалик омонатлигини Ширинбону тасодифан билиб қолди.
– Онажон зерикмай ўтиринг. Патефонни қўйиб Маъмуржон Узоқовни, Берта Давидовани қўшиқларини эшитинг.
Ширинбону бир-иккита ашула эшитгач, зерикди. Қизининг кўрпа-тўшакларини офтобга ёйиб, йиғиб ҳам олди. Яна юмуш қидириб ҳовлига чиқди. Ҳаммаёқ рипта-чинда. Айланиб бориб ҳовли бурчагидаги омборчага қаради. Бир челак керосин, канистрда куёвининг машинага қуядиган бензини турибди. Хонани керосиннинг ҳиди тутиб кетган. Бир парча фанер бўлагини топиб, челак устини ёпди. Хонанинг кичкина деразачасини очиб юборди. Ичкарига гуп этиб тоза ҳаво кирди. Хизматчи аёлларга уни қил, буни қил деб ўрганган бегойим ўзи ҳам сезмасдан ишга киришиб кетди. Хона деразасини, ичидаги буюмларни бир қур чангдан тозалади. Омборчанинг ғирчиллаб очиладиган оғир эшигини ғуборлардан тозалаётиб, кўзи тахтачалар орасидан бир учи чиқиб турган қоғозчага тушди. Қоғозни секин авайлаб тортди – юз сўмлик яп-янги пул. Аввалига ҳайрон бўлди. Сўнг уриб-уриб пул чиқиб турган тирқишни кенгайтирди. Кўрсаки, эшикнинг пастки қисми икки қават қилиб ясалган бўлиб, ўртаси бамисоли сандиқча. Ичида юз сўмлик, эллик сўмлик пуллар даста-даста қилиб терилган. Фақат битта боғлам бузилган, сочилиброқ турибди. Олаётган одам бирор нарсадан чўчиган бўлса керак, шошилиб ёпган, битта юз сӯмликнинг чеккаси тирқишдан салгина чиқиб қолганини кўрмаган. Ширинбону “сандиқча”ни ўзидай қилиб бекитди. Ҳали фарзанд кўрмаган қизининг шундоқ ҳам омонат рўзғорида совуқлик чуқурлашмасин деб бу “янгилик” ҳақида қизига оғиз очмади...
Эшикни ғийқиллатиб ичкарига мўралаган Ўғилой онасининг хаёлларини бўлиб юборди.
– Онажон, юринг, чой ичамиз. Но