SGFS (E-Library)

အတန်းမတက်ချင်ရင် မတက်နဲ့ စာမလုပ်ချင်ရင်လည်း မလုပ်နဲ့ အဲဒါ မင်းတို့ဘဝပဲမို့လို့။ ဒါပေမဲ့ သူများရဲ့ဘ၀ကိုတော့ မနှောက်ယှက်ကြပါနဲ့။ မင်းတို့ရဲ့ အချိန်တစ်မိနစ် နဲ့ သူများရဲ့ အချိန်တစ်မိနစ်ကို အတူတူပဲလို့ မစဉ်းစားလိုက်ကြနဲ့ အခု အတူတူဖြစ်နေတဲ့ အချိန် ၁ မိနစ်က နောက်ကျရင် ၁၀ နှစ်လောက် ကွာသွားမှာ။ #နာဟွာဂျင်း

အသက်ရှည်ခြင်းအတွက် အဓိကအချက် သင် မည်မျှအသက်ရှည်ရှည်​နေရမည်ကို သင်မွေးဖွား​နေထိုင်သည့်နေရာက ပြဌာန်းပါသည်။  ၂၀၂၅ခုနှစ်တွင် လူသားတို့၏ပျမ်းမျှသက်တမ်းသည် အနောက်ဥရောပနှင့် အရှေ့အာရှနိုင်ငံအများစုတွင် နှစ် ၈၀ကျော်ဖြစ်ပြီး အာဖရိကဆာဟာရအောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နှစ် ၆၀ ကျော်သာရှိပါသည် ။ အသက်ရှည်ရှည်​နေခွင့်ရှိခြင်းအတွက် အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုရရှိရေးသည် အရေးကြီးသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်။  အထူးသဖြင့် မွေးကင်းစကလေးများနှင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများကြားတွင် အချိန်မတန်မီသေဆုံးမှုများကို ကာကွယ်ဆေး၊ ပဋိဇီဝဆေးများနှင့် သန့်ရှင်းသောရေများကဲ့သို့ ရိုးရှင်းပြီး ကုန်ကျစရိတ်သက်သာသော ပံ့ပိုးမှုများဖြင့် ကာကွယ်နိုင်ပါသည်။  ယခုမြေပုံသည် အသက်အရှည်ဆုံးလူသားများနေထိုင်သည့်နိုင်ငံများကိုဖော်ပြပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် အသက်ရှည်ရန် အရေးကြီးသောကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုရရှိမှုမှာ မည်မျှအရေးကြီးကြောင်း မီးမောင်းထိုးပြထားသည်။ What’s the key factor in high life expectancy? How long you live can depend heavily on where you're born. In 2025, average life expectancy at birth shows striking global contrasts — over 80 years in most Western European and some East Asian countries, but under 60 years in parts of Sub-Saharan Africa. That’s a 20+ year difference in expected lifespan. Access to basic healthcare plays a crucial role. Many premature deaths — especially among infants and the elderly — can be prevented with simple, low-cost interventions like vaccines, antibiotics, and clean water. This map reveals the countries where people live the longest, and highlights how critical healthcare access is to longevity worldwide. Here are the territories with the highest life expectancy: 1. 🇲🇨 Monaco: 87 2. 🇸🇲 San Marino: 86 3. 🇭🇰 Hong Kong: 86 4. 🇯🇵 Japan: 85 5. 🇰🇷 South Korea: 85 6. 🇧🇱 Saint Barthélemy: 85 7. 🇦🇩 Andorra: 84 8. 🇵🇫 French Polynesia: 84 9. 🇨🇭 Switzerland: 84 10. 🇦🇺 Australia: 84 11. 🇮🇹 Italy: 84 12. 🇸🇬 Singapore: 84 13. 🇪🇸 Spain: 84 14. 🇱🇮 Liechtenstein: 84 15. 🇷🇪 Réunion: 84 16. 🇬🇮 Gibraltar: 84 17. 🇲🇹 Malta: 84 18. 🇳🇴 Norway: 84 19. 🇫🇷 France: 84 20. 🇸🇪 Sweden: 84 21. 🇬🇬 Guernsey: 84 22. 🇲🇴 Macao: 83 23. 🇻🇦 Vatican City: 83 24. 🇦🇪 UAE: 83 25. 🇮🇸 Iceland: 83 26. 🇲🇶 Martinique: 83 27. 🇨🇦 Canada: 83 28. 🇮🇱 Israel: 83 29. 🇮🇪 Ireland: 83 30. 🇵🇹 Portugal: 83 📝 Note: Not all territories shown are autonomous countries. The color of the countries depends on their unrounded decimal number, not the rounded number. IG : civixplorer. SouthEast Asian Gallery All about Asean page https://www.facebook.com/share/p/1FAqnTLAMh/

🤔ပူရင်အိပ်မရတာဘာကြောင့်လဲ?? 🤔အပူဒဏ်ကြောင့်အိပ်ရေးပျက်ရင် ဘာတွေခံစားရနိုင်သလဲ?? ကဲ... နွေရာသီပူနေတဲ့အချိန်မှာ ပူကပူ၊ မီးကပျက်၊ ခြင်ကကိုက်နဲ့ အိပ်ကောင်းခြင်း အိပ်မပျော် ဖြစ်နေကြတယ်မလား။ ဒါနဲ့ဆက်စပ်ပြီး ပြောရရင်တော့ ကိုယ်ခန္ဓာ အပူချိန်ဟာ သာမန်ထက် (သို့မဟုတ်) ရှိသင့်တာထက် ၁-၂ ဒီဂရီလောက်ပိုနည်းသွားမှ ဦးနှောက်က "သြော် ငါ့အိပ်ချိန်ရောက်ပြီပဲ၊ နားရတော့မယ်" ဆိုတဲ့ အာရုံအသိတွေကို အချက်ပြ ပို့ဆောင်ပေးပါတယ်။ အိပ်ချင်စိတ်ကိုဖြစ်စေတဲ့ မယ်လတိုနင်ဆိုတဲ့ ဟော်မုန်းကိုလည်း ထွက်ရှိစေပါတယ်။ အပူချိန်ဟာ ပြင်ပမှာ အေးမြနေရင် ကိုယ်တွင်းက လည်ပတ်နေတဲ့ စက်ယန္တရားကိုလည်း ငြိမ်သွားစေပါတယ်။ ကိုယ်တွင်းအပူချိန် ကျဆင်းဖို့ဆိုတာလည်း ပြင်ပက အေးနေမှ ကိုယ်ထဲက အပူတွေဟာ အပြင်ကို စီးဆင်းလို့လွယ်တာပါ။ တကယ်လို့ပြင်ပက တအားအေးနေမယ်ဆိုရင်လည်း (ပုံမှန်ရှိသင့်တာထက် အေးနေရင်) ကြွက်သားတွေ တုန်ခါတဲ့နည်းနဲ့ သဘာ၀အတိုင်း ကိုယ်ခန္ဓာက အပူပြန်ထုတ်ပါတယ်။ အေးလွန်းရင်လည်း အိပ်လို့မကောင်းဘူးပေါ့။ အကောင်းဆုံးကတော့ အဲကွန်းလေးရဲ့အပူချိန်ကို ၂၄°C လောက်မှာထားပြီး အိပ်ပျော်မယ့် အချိန်ကိုမှန်းပြီး timer ပေးထားတာပေါ့။ (ဒါပေမယ့် မီးမှမလာတာလေ) တကယ်လို့ မိမိအိပ်တဲ့နေရာက ပူနေမယ်။ အပူချိန် ၂၅°C ထက်များနေမယ်ဆိုရင် အိပ်စက်ခြင်းရဲ့အစိတ်အပိုင်းဖြစ်တဲ့ မျက်လုံးများလှုပ်ရှားခြင်းအဆင့်  Rapid Eye Movement (REM) sleep ဟာ တိုတောင်းသွားပါတယ်။ ပူလို့ နိုးနိုးလာတာ၊ အိပ်ကောင်းခြင်းမအိပ်ပျော်လို့ လေဖြတ်ရင်ဖြတ်ပါစေဆိုပြီး သမံတလင်းပေါ် ဆင်းအိပ်ရဖူးတာလည်း ကိုယ်တွေ့ပါ။ REM sleep နဲ့ပတ်သက်လို့ပြောရရင်တော့ သူက တစ်ကိုယ်လုံးနားပြီး ဦးနှောက်ကပဲ အလုပ်လုပ်တာပါ။ ခံစားရတဲ့ခံစားချက်တွေ၊ သိမြင်မှုတွေ၊ ဦးနှောက်ရဲ့အမြင့်ဆုံးလုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းတွေကို ပြန်လည်မွမ်းမံတဲ့အချိန်ပါ။ ခံစားချက်တွေကနေ အိပ်မက်တွေအဖြစ် ပုံရိပ်ပြောင်းထုတ်တဲ့အချိန်ပေါ့။ ပြောချင်တာ ပြန်ဆက်ရရင် ပူပူကြီးထဲအိပ်ရရင် REM sleep တိုသွားတဲ့အခါ နေ့ဘက်မှာ စိတ်မငြိမ်တာ၊ စိတ်တိုလွယ်တာ၊ စိတ်က မလန်းဆန်းတာ၊ ဦးနှောက်က မလန်းဆန်းဘဲ မြူထနေသလိုခံစားရတာ၊ အစာစားချင်စိတ်များပြီး မထိန်းနိုင်ဘဲ စားမိတာတွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ... #တယ်လီကျန်းမာ

နွေရာသီမှာအေးမြအောင်လုပ်နည်း ကဲ... (ကြင်စိုးဂန့်မှ အိပ်ကောင်းခြင်းအိပ်နိုင်မယ့်) ကျွန်ုပ်တို့အတွက် လောလောဆယ် အပူဒဏ်ကြောင့် အိပ်မရတဲ့ကိစ္စကို ဘယ်လို အရင်ရှင်းကြမလဲ။ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ အကြံပေးချက်လေးတချို့ ပေးလိုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တကယ်ပဲ စိတ်အေးလက်အေး အဲကွန်းနဲ့ မွေ့ရာပေါ်မှာ အိပ်တာလောက်တော့ ဘယ်တူနိုင်ပါ့မလဲနော်။ • ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့အပူချိန် အာရုံခံ sensor တွေကို လှည့်စားပါ။ အိပ်ခါနီး လက်၊ ခြေ ဆေးပါ။ ရေပတ်သုတ်ပါ။  အေးမြတဲ့ရေနဲ့ ခြေဖ၀ါးတွေကိုဆေးရင် ကိုယ်တွင်းအပူချိန်ကို တစ်နည်းကျဆင်းစေပါတယ်။ ခြေဖ၀ါးက အပူတွေ မြန်မြန်အငွေ့ပျံသွားလို့ပါ။ ရေပတ်၀တ်လေးနဲ့ လက်ကောက်၀တ်၊ လည်ပင်း၊ ဂုတ်၊ နားထင်၊ ဒူးခေါက်ကွေး၊ ဒူးဆစ်အတွင်း၊ တံတောင်ဆစ်အတွင်းပိုင်းတို့ကို အေးမြအောင်လုပ်ခြင်းဖြင့် အပြင်မှာ အေးမြနေပြီလို့ ဦးနှောက်ကို သတင်းပေးပို့နိုင်ပါတယ် (ဂျင်းပါးပါးလေးပေါ့)။ • ရေအေးအေးမြမြလေး သောက်အိပ်ပါ။ အာခြောက်နေရင် အိပ်ပျော်ဖို့ ကသိကအောက်ဖြစ်ပါတယ်။ အိပ်တဲ့အခါ အနားမှာ ရေဘူးထားအိပ်ပါ။ ပူလို့ နိုးလာရင်တောင် ရေပတ်၀တ်လေးအုပ်တာ၊ ရေပြန်သောက်အိပ်တာ လုပ်နိုင်ပါတယ်။ • အေးမြတဲ့ အဝတ်အစားလေးတွေ ၀တ်အိပ်ပါ။ ခြင်ထောင်ထောင်ပြီး လေ၀င်လေထွက်ကောင်းနိုင်တဲ့နေရာမျိုးကို အိပ်ဖို့ ရွေးချယ်ပါ။ သင်ဖြူးဖျာလို လေ၀င်လေထွက်ကောင်းတာမျိုးလေးနဲ့ ခံအိပ်ပါ။ ပြတင်းပေါက်တို့ တံခါးပေါက်တို့မှာ အညာက ချည်စောင်ကြီးတွေ ရေစွတ်ပြီးလှန်းထားရင်လည်း အခန်းအပူချိန်ကို တစ်နည်းတစ်ဖုံ ကျစေနိုင်ပါတယ်။ #တယ်လီကျန်းမာ

စက်ရုပ်ဘုန်းကြီးပေါ်လာပါပြီ၊ငါးပါးသီလတောင်ပြင်ပေးထားရတယ်တဲ့

ဖြစ်ပါတယ်။ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းမှာ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်မှုဟာ (၅၀%) ကျော် ကျဆင်းသွားခဲ့တာပါ။ အမေစုလက်ထက်က စတင်ခဲ့တဲ့ နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်သုံး စီမံကိန်းတွေနဲ့ ရေအားလျှပ်စစ် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုတွေဟာ အခုဆိုရင် လုံးဝ အဖတ်ဆယ်မရအောင် ပျက်စီးနေပါပြီ။ မီးရရင် မီတာခတက်တာကို လက်ခံနိုင်တယ်ဆိုတာ အမေစုလက်ထက်မှာ လူများစုက သက်သေပြခဲ့ပြီးပါပြီ။ ၂၀၁၉ မှာ မီတာခတွေ တိုးကောက်ခဲ့ပေမယ့် ပြည်သူတွေက ထောက်ခံခဲ့ကြပါတယ်။ မီတာခတက်ပေမယ့် မီးက မှန်မှန်လာလို့ပါ။ မီတာခတွေကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲလိုက်လို့ ရရှိလာတဲ့ ဘတ်ဂျက်တွေကို ရှိပြီးစက်ရုံတွေ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေးနဲ့ ဓာတ်အားလိုင်း အဆင့်မြှင့်တင်ရေးမှာ ထိထိရောက်ရောက် သုံးခဲ့လို့ မီးမှန်ခဲ့တာပါ။ အခု မီတာခတွေသာ တက်နေတာ၊ မီးကတော့ ပိုမှောင်လာတာဟာ ပိုက်ဆံကို ပြည်သူအတွက် မသုံးလို့ဆိုတာ အထင်းသားပါ။ ၂၀၂၀ မှာ NLD အစိုးရဟာ မဂ္ဂါဝပ် ၁,၀၀၀ ကျော်ထွက်မယ့် Solar စီမံကိန်းပေါင်း ၃၀ ကျော်ကို အောင်မြင်စွာ တင်ဒါခေါ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ အာဏာသိမ်းလိုက်လို့ အကုန်ရပ်သွားတာပါ။ အခု မအလက နာမည်ကောင်းယူဖို့ လုပ်ခဲ့ပေမဲ့ တကယ်တမ်း လုပ်ငန်းရှင်တွေက မယုံကြည်တော့လို့ ဘာမှဆက်ဖြစ်မလာတာပါ။ တခြားမပြောနဲ့ တရုတ်လုပ်ငန်းရှင်တွေတောင် ပြန်မလာသေးပါ။ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်နေပါတယ်ဆိုတဲ့ အဖွဲ့အစည်းဟာ ဓာတ်အားလိုင်းတိုင်လေးတောင် လုံခြုံအောင် မစောင့်ရှောက်နိုင်ဘူးလား။ ဓာတ်အားလိုင်းကို PDF ခွဲလို့ မီးပျက်တာဆိုရင် PDF တွေ မရှိတဲ့ မြို့ကြီးပေါ်က ရပ်ကွက်တွေမှာပါ ဘာလို့ အလှည့်ကျစနစ်နဲ့ ပေးနေရတာလဲ။ အပေါ်မှာ Grid System အကြောင်း ရှင်းပြခဲ့ပြီးပါပြီ။ ကာကွယ်ရေးအတွက် ဘတ်ဂျက်တွေ ဘီလီယံနဲ့ချီ သုံးနေပြီး ဓာတ်အားလိုင်းတိုင်တွေကိုတောင် မကာကွယ်နိုင်ဘူးဆိုတာ ရှုံးနိမ့်နေတာကို ဝန်ခံလိုက်တာပါပဲ။ ဓာတ်အားလိုင်းတိုင် ဗုံးခွဲခံရလို့ မီးမလာဘူးဆိုရင်၊ အဲဒီတိုင်ကို အမြန်ဆုံးပြင်ဖို့ ဘာလို့မလုပ်နိုင်တာလဲ။ အရင်က ၂ ရက်၊ ၃ ရက်နဲ့ ပြတ်တောက်မှုတွေကို ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့တဲ့ ယန္တရားဟာ အခုဘာလို့ လနဲ့ချီ ကြာနေရတာလဲ။ ဒီမေးခွန်းတွေနောက်မှာ စစ်ကောင်စီရဲ့ နယ်မြေစိုးမိုးနိုင်မှု (ထိန်းချုပ်နိုင်မှုနဲ့ အနည်းငယ်ကွဲပါတယ်) နဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု အားနည်းချက်တွေ တသီတသန်းကြီး ပေါ်လာပါလိမ့်မယ်။ ဟာသလေးတခုလည်း ထည့်ပြောပါရစေ။ အမေစုလက်ထက်မှာ မီးရအောင် အရင်လုပ်ခဲ့တာ။ မအလကတော့ အခြေခံမီးတောင် မှန်အောင်မပေးနိုင်ဘဲ လျှပ်စစ်ရထားနဲ့ EV ကားတွေအကြောင်း အိပ်မက်ယောင်နေတာက ဘယ်လောက် ကယောင်ခြောက်ခြားနိုင်တယ်ဆိုတာ သိသာပါတယ်။ မီးစက်နိုးဖို့ ဆီဖိုးတောင် မတတ်နိုင်တဲ့ တိုင်းပြည်မှာ EV ကားသွင်းတာက ဟာသတခုပါပဲ။ သူ့သားချည်း တင်ဒါအောင်နေတဲ့ EV station တွေမှာတောင် အားကို အလှည့်ကျ သွင်းနေရတာပါ။ လျှပ်စစ်မီးဆိုတာ နံရံကြီးတွေ ဆောက်ပြနေရုံနဲ့ ရတာမဟုတ်ပါဘူး။ တိုင်းပြည်အပေါ် ထားတဲ့ စေတနာ၊ မှန်ကန်တဲ့ မူဝါဒနဲ့ အဂတိကင်းတဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုတွေ ပေါင်းစပ်မှ ရတာပါ။ အတိတ်က လင်းခဲ့တဲ့မီးတွေဟာ အလုပ်နဲ့ သက်သေပြခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ အခုလက်ရှိ အမှောင်ထုကတော့ စီမံခန့်ခွဲမှု ကျရှုံးခြင်းရဲ့ ရလဒ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ယှဉ်ပြပုံနှစ်ပုံမှာ ဘယ်ဘက်က အာဏာမသိမ်းခင်ကာလပုံဖြစ်ပြီး ညာဘက်က အာဏာသိမ်းပြီး ၂၀၂၂ နိုဝင်ဘာ မှာ NASA က ရိုက်ထားတဲ့ ဂြိုဟ်တုပုံပါ။ နိုဝင်ဘာဆိုတော့ မီးအပျက်များတဲ့ နွေရာသီတောင် မဟုတ်ပါဘူး။ အခု ၄ နှစ်ထပ်အကြာ နွေရာသီမှာတော့ ပိုတောင် မှောင်နေတော့မှာပါ။

လျှပ်စစ်မီးအကြောင်းရေးတော့ ထုံးစံအတိုင်း ဒေါ်စုလက်ထက် ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ ဘယ်နှစ်ရုံ ဆောက်နိုင်ခဲ့သလဲ မေးလာပါတယ်။ ကိုယ်ကလည်း ဖြေချင်လွန်းလို့ ထိုင်စောင့်နေတာနဲ့ အတော်ပါပဲ။ သန်းရွှေ၊ သိန်းစိန်ခေတ် သတင်းစာဖတ်ရင်တောင် ဓါတ်လိုက်တယ်လို့ ပြောစမှတ်တွင်ခဲ့ရအောင် များလွန်းတဲ့ ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံတွေအကြား ဖယောင်းတိုင်နဲ့ နေခဲ့ရတာ သမိုင်းသက်သေပါ။ ဘယ်နှစ်ရုံဆောက်ခဲ့လဲမေးရင် လိုလို့လားလို့ ဖြေလိုက်ပါမယ်။ စက်ရုံအသစ်ဆောက်မှ မီးရတာမဟုတ်ဘဲ ရှိပြီးသားအရင်းအမြစ်တွေကို အကျိုးရှိရှိ စီမံခန့်ခွဲအသုံးချနိုင်မှုက အဓိကဖြစ်တယ်ဆိုတာကို နားလည်နိုင်တဲ့ အသိပညာလိုပါတယ်။ တိုင်းပြည်တပြည်မှာ လျှပ်စစ်မီးပိုမိုရရှိလာဖို့ဆိုတာ စက်ရုံအသစ်ကြီးတွေ အလုံးအရင်းနဲ့ ဆောက်နေမှရတာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ အမေစုအစိုးရလက်ထက်မှာ လျှပ်စစ်ကဏ္ဍ တိုးတက်လာတာဟာ ရှိပြီးသား စက်ရုံတွေရဲ့ လည်ပတ်နိုင်စွမ်း (Efficiency) ကို မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့လို့ ဖြစ်ပါတယ်။ စက်ယန္တရားတွေကို စနစ်တကျ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းတာ၊ ဂတ်စ်တာဘိုင်တွေကို အဆင့်မြှင့်တင်တာနဲ့ ဓာတ်အားလိုင်းတွေမှာ လေလွင့်ဆုံးရှုံးမှု (Transmission Loss) လျော့နည်းအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့တာတွေကြောင့်ပါ။ ဒါဟာ အသစ်ဆောက်တာထက် ပိုမိုမြန်ဆန် ထိရောက်တဲ့ ဗျူဟာပါ။ စက်ရုံရှိရုံနဲ့ မီးမရပါဘူး။ ထွက်လာတဲ့ဓာတ်အားကို အိမ်အရောက် ပို့ပေးနိုင်မယ့် "ဓာတ်အားလိုင်း" နဲ့ "ဓာတ်အားခွဲရုံ" တွေ အရေးကြီးပါတယ်။ အမေစုလက်ထက်မှာ ကျေးလက်ဒေသမီးလင်းရေး National Electrification Plan အရ ဓာတ်အားလိုင်းတွေကို မိုင်ပေါင်းထောင်ချီတဲ့ ကျေးရွာတွေအထိ အရောက်ပို့ပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း မီးလင်းတဲ့ အိမ်ထောင်စုအရေအတွက်ဟာ သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့တာပါ။ အဲဒီကာလမှာ နိုင်ငံတကာက လျှပ်စစ်ကဏ္ဍမှာ လာရောက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံဖို့ စိတ်ဝင်စားခဲ့ကြပါတယ်။ နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်သုံး (Solar) စီမံကိန်းတွေ၊ LNG သုံး လျှပ်စစ်စီမံကိန်းတွေကို ပွင့်လင်းမြင်သာစွာနဲ့ စတင်အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ပါတယ်။ စစ်အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် အဲဒီစီမံကိန်းတွေ အကုန်နီးပါး ရပ်တန့်သွားတယ်ဆိုတာ ငြင်းလို့မရပါဘူး။ ဆရာဦးဝင်းခိုင် ကြိုးစားမှုနဲ့ အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့တဲ့ ဓါတ်အားပေး သင်္ဘောကြီးကို အာဏာသိမ်းပြီးတော့ လပေါင်းများစွာ ငွေမရှင်းပေးခဲ့လို့ ပြန်ထွက်သွားတာလည်း ထည့်ပြောရမှာပါ။ အဲ့တုန်းက သဘောတူညီချက် Rate အတိုင်းသာဆို ကုမ္ပဏီက အခုချိန် အရှုံးခံပြီးတောင် မီးပေးနေရမှာပါ။ မအလ လုပ်လို့ စာချုပ်ပျက်ပြီး ပျော်ပျော်ကြီး ပြန်ထွက်သွားရတာလို့တောင် ပြောနိုင်ပါတယ်။ အခုတော့ ကာလပေါက်ဈေးအမြင့်ကြီးပေးပြီး ပြန်ခေါ်ထားရတော့ ဖင်မနိုင် ပဲဟင်းသောက် ဖြစ်နေပါပြီ။ ဒီလို ကုမ္ပဏီကြီးတွေ တိုင်းပြည်ထဲက ထွက်ခွါသွားရတာ မအလရဲ့ မတည်ငြိမ်တဲ့ မူဝါဒတွေနဲ့ နိုင်ငံတကာရဲ့ ပိတ်ဆို့မှုတွေကြောင့်ပါ။ စက်ရုံတွေရှိနေပေမယ့် လည်ပတ်မယ့်သူမရှိအောင် လုပ်ခဲ့တာဟာ ဘယ်သူ့လက်ချက်လဲဆိုတာ ရှင်းနေပါတယ်။ LNG နဲ့ စက်သုံးဆီတွေ ဝယ်ယူဖို့ ဒေါ်လာတွေကို လူသုံးထက် လက်နက်ဖိုးပဲ သုံးနေတာ၊ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်တွေနဲ့ စနစ်တကျ တိုင်ပင်နိုင်ခြင်း မရှိတော့တာနဲ့ စီးပွားရေး စီမံခန့်ခွဲမှု လွဲချော်တာတွေကြောင့်ပါ။ အတွေ့အကြုံမရှိတဲ့ မိုးကျရွှေကိုယ်တွေကို နေရာသွင်းပြီး စီမံခန့်ခွဲခိုင်းတဲ့အတွက် ဓာတ်အားခွဲဝေမှုစနစ် (Load Shedding) တွေဟာ စနစ်တကျမရှိဘဲ ကစဉ့်ကလျား ဖြစ်ကုန်ပါတယ်။ မီးမလာခြင်းဟာ နည်းပညာပိုင်းအားနည်းချက်တင်မကဘဲ ပြည်သူတွေကို စိတ်သောကရောက်အောင်၊ လူမှုစီးပွားဘဝတွေ ပျက်စီးအောင် တမင်ရည်ရွယ်ပြီး အမှောင်ချထားတဲ့ ဗျူဟာတခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ပြည်သူလူထုကို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရရော လူမှုစီးပွားဘဝအရပါ ဖိနှိပ်လိုတဲ့ "အမှောင်ချဗျူဟာ" တွေလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ လက်ရှိမှာ စကစဟာ NUG နဲ့ တခြား EAO ထိန်းချုပ်ဒေသတွေကို မီးဖြတ်ထားတာပါ။ ဒီကြားထဲ သူ့အောက်ကျန်နေသေးတဲ့ မြို့တွေကိုတောင် မီးမပေးနိုင်တာ၊ ရှိပြီးသား စက်ရုံတွေကိုတောင် ကောင်းကောင်းမလည်ပတ်နိုင်တာဟာ အဖျင်းတက အဖျင်းထဲ အဖျင်းဆုံးဆိုတာ ပြနေတာပါ။ PDF တွေက ဓါတ်အားလိုင်းကို တိုက်ခိုက်လို့ မီးပျက်ရပါတယ်ဆိုတာ သူတို့အမြဲသုံးနေကျ ဆင်ခြေပါ။ တကယ်တော့ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားလိုင်းဆိုတာ တစ်နေရာမှာ ပြတ်တောက်သွားရင်တောင် အခြားလိုင်းတွေကနေ လွှဲပြောင်းပေးပို့နိုင်တဲ့ Grid System (ဓာတ်အားကွန်ရက်) ရှိပါတယ်။ နေရာတကွက်မှာ ပြဿနာရှိရင် အဲဒီအပိုင်းကိုပဲ ဖြတ်တောက်ပြီး ကျန်တဲ့နေရာတွေကို ရအောင်ပေးလို့ရပါတယ်။ အရင်အစိုးရလက်ထက်တွေမှာလည်း ဓာတ်အားလိုင်းတွေ ထိခိုက်တာမျိုး ရှိခဲ့ဖူးပါတယ်။ အဲဒီတုန်းက လျှပ်စစ်ဝန်ထမ်းတွေဟာ နေ့မအိပ် ညမအိပ် အချိန်နဲ့တပြေးညီ ပြုပြင်ခဲ့ကြလို့ အခုလို လနဲ့ချီပြီး မီးပြတ်တာမျိုး မရှိခဲ့ပါဘူး။ မြစ်ကြီးနားမှာ မီးမလာတာ ရက်သတ္တပတ်နဲ့ ချီနေပါပြီ။ အခုလို တနိုင်ငံလုံးနီးပါး အမှောင်ကျနေတာဟာ လိုင်းတစ်ခု၊ နှစ်ခု ပြတ်တောက်ရုံနဲ့ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးလို မြို့ကြီးတွေမှာပါ အလှည့်ကျစနစ်နဲ့တောင် မမှန်ဘဲ တနေ့ကို ၂ နာရီ၊ ၃ နာရီပဲ လာတာဟာ ဓာတ်အားလိုင်းပြတ်လို့မဟုတ်ဘဲ "ဓာတ်အားလုံလုံလောက်လောက် မထုတ်လုပ်နိုင်လို့" သာ

ကျွန်လူတန်းစားထဲ ရောက်သွားမှာဖြစ်ပြီး အပျင်းမထူဘဲ AI ကိုလေ့လာသင်ယူဖို့သုံးမယ် ကူးချဖို့ မသုံးဘူးဆိုရင်တော့ ကျွမ်းကျင်မှုတွေရလာပြီး အနာဂါတ်မှာ သခင်လူတန်းစားထဲကို ရောက်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကလေးများရော လူကြီးများပါ အတွေးအခေါ်တွေ ရှန်သန်နေအောင် မိမိကိုယ်ကို ပျိုးထောင်နိုင်ကြပါစေရှင်။

လွန်ခဲ့တဲ့လမှာ Tiktok ပေါ်မှာ အမေရိကန်အမျိုးသမီးတယောက် ပြောပြထားတဲ့ ဗီဒီယိုလေးတခုတွေ့တယ်။ သူက ကွန်ပျူတာ ပညာရှင်ပါ။ သူက AI အကြောင်းပြောပြထားတာ AI ကစာတွေ ဖတ်နိုင် စကားတွေပြောနိုင် ပုံတွေ ဖန်တီးနိုင် တယ်ဆိုတာအကုန်လုံးကို သူက သင်္ချာနည်းနဲ့ပဲ လုပ်တာပါတဲ့။ သူ့မှာ စကားတလုံးချင်းစီအတွက် ကုဒ်တွေရှိတယ်တဲ့။ ဒါနဲ့ ကျမက စိတ်ဝင်စားလို့ Chat GPT ကို ဒီ ကုဒ်တွေနဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံကို မေးကြည့်တယ်။ သူပြောတာက လူတွေပြောလိုက်တဲ့ စကားလုံး/ဓါတ်ပုံ/ ဗီဒီယိုတွေကို AI က ကုဒ်နံပါတ်များ အဖြစ် ပြောင်းလိုက်တယ် - ပြီးတော့ သူ့ မှတ်ဉာဏ်ထဲမှာရှိတဲ့ တူညီသော/ ဆင်တူသော ကုဒ်နံပါတ်များနှင့်ဆက်စပ်ပြီး ပုံစံတူများကြား နှိုင်းယှဉ် ချိတ်ဆက် အဖြေရှာတယ် - ပြီးတော့ သူရရှိလာတဲ့ ကုဒ်နံပါတ်တွေကို လူတွေနားလည်နိုင်မယ့် စကားလုံး/ ဓါတ်ပုံ/ ဗီဒီယို ဆိုပြီး ပုံစံပြန်ပြောင်းပြီး လူတွေကို ပြန်ပြောတယ်။ သူလုပ်သမျှအရာအားလုံးဟာ စကားလုံး --> ကုဒ် --> ဆင်တူသော ကုဒ်ရှာ ချိတ်ဆက် --> စကားလုံး အဖြစ် ပြန်ပြောင်း ဆိုတော့ လူတွေ တဆင့်ပြောလိုက်တိုင်း သူက ၃ ဆင့် ဘာသာပြန်နေရတယ်။ သူ့ဘာသာက သင်္ချာပါ။ အကုန်လုံးက သင်္ချာဂဏန်းတွေနဲ့ပဲ အလုပ်လုပ်တာပါ။ ဆိုတော့ ကျမက မေးတယ် အဲ့လို တခါပြောတိုင်း ၃ ဆင့် ဘာသာပြန်နေရတာ အလုပ်ရှုပ်တယ်၊ ငါတို့လိုပဲ တခါတည်းဖတ်/နားထောင်/ကြည့်ပြီးတာနဲ့ နားလည်လိုက်လို့မရဘူးလားဆိုတော့ သူကဘာပြန်ပြောလဲ ဆိုတော့ လူတွေက စက်တွေ AI တွေ အလုပ်အများကြီးကို စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း လုပ်နိုင်တာကို အထင်ကြီးကြတယ် လူတွေက စက်တွေကို မနိုင်ဘူးလို့ ပြောကြတယ် တကယ်တော့ လူတွေမှာ ရှိတဲ့ ဉီးနှောက်က အဆန်းကြယ်ဆုံး အဆင့်မြင့်ဆုံးစက်ပါတဲ့။ သူတို့မှာ အဲ့ဒီဉီးနှောက် မရှိလို့ စကားလုံးတွေ ကို တခါတည်း တန်းပြီး နားလည်နိုင်စွမ်းမရှိပါဘူးတဲ့။ ဒါကြောင့် နည်းပညာကျွမ်းကျင်သူ Tech industry မှာ ဉီးဆောင်နေတဲ့ သူတွေက ပညာပေး ဗီဒီယိုတွေမှာ အင်တာဗျူးတွေမှာ talk show တွေမှာ podcast တွေမှာ နေရာအစုံ ကနေ channel / platform အစုံကနေ ပညာပေးနေကြတာ “ခုတိုးတက်လာတဲ့ AI ခေတ်ကြီးမှာ ကလေးတွေကို တွေးတတ်အောင် သင်ပေးကြပါ။ လူကြီးတွေလည်း AI ကိုခိုင်းနိုင်တဲ့ / ခိုင်းတတ်တဲ့ တွေးနိုင်တဲ့သူတွေ ဖြစ်အောင် လေ့ကျင့်ပျိုးထောင်ကြပါ” လို့ပြောနေကြတာပါ။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ အကြမ်းထည် အဆင့်ကို AI က စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်း လုပ်ပေးနိုင်တယ်၊ ဒီအဆင့်ကို လူက AI ကိုသွားပြိုင်လို့ မရဘူး၊ AI လောက်မြန်အောင် ဘယ်လူသားမှ မလုပ်နိုင်ဘူး။ ဒါပေမယ့် လူ့လောကနဲ့ နီးစပ်တဲ့ လူပဲ လုပ်လို့ရတာကတော့ တွေးပြီး အပြင်လောကနဲ့ ချိတ်ဆက် အသုံးချနိုင်အောင် အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် မွန်းမံနိုင်တာပါ။ ဒါကြောင့် logical thinking, critical thinking, analytical thinking ဆိုတဲ့ တွေးနည်းတွေကို အသုံးချပြီး AI ကိုဆရာလုပ်နိုင်သူတွေဖြစ်မှ လူတွေရှင်သန်နိုင်ပါမယ်။ ခုတောင် သာမန်ကာလျှံကာ လူတိုင်း လုပ်လို့ရနေတဲ့ အလုပ်တွေကို AI ကိုခိုင်းလို့ အချိန်တိုတွင်းပြီးပြီး အလုပ်သမားငှားရမ်းခ သက်သာလို့ လူတွေ အလုပ်ပြုတ်ကုန်တာ နမူနာကြည့်ပါ။ လူတိုင်း ခလုပ်နှိပ်ရုံ စာတိုလေး ရေးရုံနဲ့ AI ကိုခိုင်းလို့ရနေရင် အလုပ်ရှင်တွေကလည်း လူတွေဘယ်ငှားတော့မလဲ AI ပဲသုံးတော့မှာပေါ့။ ဒီလိုဆိုတော့ essay ရေးနည်းတွေ၊ သုတေသနဆောင်းပါးရေးနည်းတွေ၊ သီချင်းစပ်နည်းတွေ၊ ဗီဒီယိုပြုလုပ်နည်းတွေ မသင်ရတော့ဘူးလားဆိုတော့ မဟုတ်ပါဘူး၊ ကိုယ်တိုင် ရေးနိုင်မှ ကိုယ်တိုင် တွေးတတ်မယ်၊ ကိုယ်တိုင် တွေးတတ်မှ သိနေမှ AI ကို ကိုယ်လိုချင်တဲ့ပုံစံ ခိုင်းလို့ရမယ်။ စာသင်ခန်းပြင်ပ လက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင်ထဲဝင်ရင် ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် ကိုယ့် idea ကိုချပြပြီး AI ကိုမူကြမ်းထုတ်လုပ်ခိုင်းလို့ရပါတယ်။ ဒီအခြေခံအဆင့်ကို မြန်မြန် ပြီးလို့ အလုပ်ပြီးမြောက်နိုင်စွမ်းတွေ တိုးတက်လာမယ်။ သူထုတ်လုပ်ပေးတဲ့ ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းတွေကို အချောသပ်တာ/ ထိန်းညှိတာ/ ကောက်ချက်ချတာ/ ထောက်ခံချက်ပေးတာ/ အကောင်ထည်ဖော်တာ စတာတွေကို လူကပဲ လုပ်နိုင်တာ/ လုပ်တတ်တာမို့ လူပီသတဲ့ လူ့အရည်ချင်းပျောက်မသွားအောင် တွေးနိုင်ရမယ်၊ AI ကိုခိုင်းတတ်အောင် coding / drawing/ essay writing/ song writing/ story telling/ video editing တွေကို အခြေခံကစလို့ သင်တာတော့ သင်နေရပါမယ်။ အဓိကကတော့ ဉီးနှောက် မသေသွားဖို့ AI ကို ဆရာလုပ်ပြီး ခိုင်းစားနိုင်ဖို့ အတွေးအခေါ်တွေ ရှင်သန်အောင် ပြုစုပျိုးထောင်နေဖို့လိုပါတယ်။ အတွေးခေါ်တွေ ရှင်သန်အောင် လေ့ကျင့်ရမယ့်အစား AI ကို ပုံထုတ်ခိုင်း/ စာရေးခိုင်း/ သီချင်းရေးခိုင်း/ ဗီဒီယိုဖန်တီးခိုင်းနေရင် AI ရဲ့ကျေးကျွန်ဖြစ်ပြီး သာမန်အဆင့်မှာဘဲ တဝဲလည်လည်နဲ့ ဘယ်သူမှ မသုံးတဲ့ အလကားလူ ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။ (အပျော်တမ်း လျှောက်ဆော့နေသူများကို မဆိုလိုပါ) အနာဂါတ်မှာ AI ရဲ့ ကျွန် အဖြစ်ခံမလား? AI ကိုခိုင်းနိုင်တဲ့ သခင် အဖြစ်ခံမလား? ဆိုတာကတော့ ခုလက်ရှိပစ္စုပ္ပန်မှာ ကိုယ်က ဘယ်လို လေ့ကျင့်ပျိုးထောင်နေသလဲဆိုတာနဲ့ဆိုင်ပါတယ်။ အပျင်းကြီးပြီး ကျွမ်းကျင်မှုပညာရပ်တွေကို တတ်မြောက်အောင် နားလည်အောင် မသင်ယူဘဲ AI ကိုပဲ လုပ်ခိုင်းရင်တော့ နောင်တချိန်မှာ

နိုင်ငံမဲ့ဘဝနဲ့ ပြင်သစ် လေဆိပ်ထဲမှာ ၁၈နှစ်ကြာ နေထိုင်ခဲ့ရသူ Mehran Karimi Nasseri ရဲ့ ဖြစ်ရပ်ကတော့ ကမ္ဘာ့သမိုင်းမှာ အဆန်းကြယ်ဆုံးနဲ့ စိတ်မကောင်းစရာအကောင်းဆုံး ဖြစ်ရပ်တစ်ခုပါ။ သူဟာ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ပါရီမြို့က Charles de Gaulle (CDG) လေဆိပ်ရဲ့ Terminal 1 မှာ ၁၉၈၈ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၀၆ ခုနှစ်အထိ ၁၈ နှစ်ကြာအောင် သောင်တင်နေခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ​နတ်ဆာရီဟာ အီရန်နိုင်ငံသားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁၉၇၀ ဝန်းကျင်မှာ အီရန်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြမှုကြောင့် ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခံခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ သူဟာ ဥရောပနိုင်ငံအတော်များများမှာ နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားရင်း နောက်ဆုံးမှာ ဘယ်လ်ဂျီယံနိုင်ငံကနေ ဒုက္ခသည်အဖြစ်နေခွင့် ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ​၁၉၈၈ ခုနှစ်မှာ သူဟာ ဗြိတိန်နိုင်ငံကို သွားဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပါရီမြို့ကနေ လန်ဒန်ကိုအသွား လမ်းခရီးမှာ သူ့ရဲ့ ဒုက္ခသည်လက်မှတ်တွေနဲ့ စာရွက်စာတမ်းတွေပါတဲ့ အိတ်က အခိုးခံရပြီးပျောက်ဆုံးသွားခဲ့ပါတယ်။ ​သူဟာ လန်ဒန်ကို ရောက်သွားပေမဲ့ ပတ်စပို့မပါတဲ့အတွက် ဗြိတိန်က သူ့ကို ပြင်သစ်ကို ပြန်ပို့လိုက်ပါတယ်။ ပြင်သစ်ရောက်တဲ့အခါမှာလည်း သူ့မှာ ပတ်စပို့မရှိလို့ တခြားနိုင်ငံကို ပျံသန်းခွင့် မရှိသလို၊ပြင်သစ်နိုင်ငံထဲကို ပြန်ဝင်ရောက်ဖို့ တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းလည်း မရှိပါဘူး။ ​ဒါပေမဲ့ သူလေဆိပ်ထဲ ရောက်နေတာက တရားဝင်ဖြစ်နေတဲ့အတွက် သူ့ကို ဖမ်းဆီးလို့လည်း မရပါဘူး။ ဒီလိုနဲ့ သူဟာ လေဆိပ်ရဲ့ "နိုင်ငံမဲ့ဇုန်" (International Zone) ထဲမှာတင် သောင်တင်နေပါတော့တယ်။ ​သူဟာ Terminal 1 ထဲက အနီရောင်ခုံတန်းလေးတစ်ခုပေါ်မှာ နေထိုင်ခဲ့ပါတယ်။လေဆိပ်ဝန်ထမ်းတွေနဲ့ ခရီးသည်တွေ ကျွေးတဲ့အစားအစာကို စားပါတယ်။ သူဟာ အမြဲတမ်း သန့်သန့်ရှင်းရှင်းနေတတ်ပြီး သူ့ပစ္စည်းတွေကို ကတ်ထူပုံးတွေနဲ့ သေသေချာချာ သိမ်းဆည်းထားလေ့ရှိပါတယ်။ ​သူဟာ စာဖတ်ခြင်း၊ ဒိုင်ယာရီရေးခြင်းနဲ့ စီးပွားရေးပညာရပ်တွေကို လေ့လာရင်း အချိန်ကုန်ဆုံးခဲ့ပါတယ်။ ​သူ့ကိုယ်သူ "Sir Alfred Mehran" လို့ အမည်ပေးထားပြီး အရာရှိတွေက သူ့ကို အီရန်နိုင်ငံသားလို့ ခေါ်ရင် လက်မခံတော့တဲ့အထိ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုတွေ ရှိလာခဲ့ပါတယ်။ ​၁၉၉၉ ခုနှစ်မှာ ပြင်သစ်နဲ့ ဘယ်လ်ဂျီယံ အစိုးရတွေက သူ့ကို နေထိုင်ခွင့် စာရွက်စာတမ်းတွေ ထုတ်ပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ထူးဆန်းတာက နတ်ဆာရီဟာ အဲဒီစာရွက်စာတမ်းတွေကို လက်မှတ်ထိုးဖို့ ငြင်းဆန်ခဲ့ပါတယ်။ အကြောင်းရင်းကတော့ စာရွက်စာတမ်းတွေပေါ်မှာ သူ့ကို "အီရန်နိုင်ငံသား" လို့ ဖော်ပြထားလို့ဖြစ်ပြီး သူကတော့ သူဟာ "Sir Alfred" ဖြစ်တယ်လို့ပဲ ဇွတ်ငြင်းနေခဲ့တာပါ။ သူဟာ လေဆိပ်ထဲမှာ နေရတာကိုပဲ ပိုပြီး လုံခြုံတယ်လို့ ခံစားလာရပုံရပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်မှန်ကို အခြေခံပြီး ဒါရိုက်တာ Steven Spielberg က မင်းသားကြီး Tom Hanks နဲ့ "The Terminal" ဆိုတဲ့ နာမည်ကြီးရုပ်ရှင်ကို ရိုက်ကူးခဲ့ပါတယ်။ နတ်ဆာရီဟာ ဒီရုပ်ရှင်အတွက် မူပိုင်ခွင့်ကြေး အမြောက်အမြား ရရှိခဲ့ပေမဲ့ ငွေတွေကို သိပ်အသုံးမပြုခဲ့ဘူးလို့ သိရပါတယ်။ ​၂၀၀၆ ခုနှစ်မှာ သူဖျားနာသွားတာကြောင့် လေဆိပ်ထဲကနေ ဆေးရုံကို ပို့ဆောင်ခဲ့ရပြီး အဲဒီနောက်ပိုင်းမှာတော့ ပရဟိတဂေဟာတစ်ခုမှာ နေထိုင်ခဲ့ပါတယ်။ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတာက သူကွယ်လွန်ခါနီး ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှာ သူသောင်တင်ခဲ့တဲ့ Charles de Gaulle လေဆိပ်ကို ပြန်လာခဲ့ပြီး ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အကြာမှာပဲ လေဆိပ်ထဲမှာတင် သဘာဝအတိုင်း ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါတယ်။ ​#TheTerminal #MehranKarimiNasseri #KnowledgeHub #FactDiscovery #History

ပင်လယ်ရေနဲ့လည်ပတ်မယ့် ရေပေါ်အေအိုင်ဒေတာ စင်တာကြီးများ ကမ္ဘာကြီးမှာ ကျွန်တော်တို့ သိပ်မတွေးချင်တဲ့ ပြဿနာကြီး နှစ်ခုရှိပါတယ်။ ပထမတစ်ခုက ကျောက်မီးသွေးနဲ့ ဂက်စ်လို ရုပ်ကြွင်းလောင်စာတွေ သုံးနေတာကြောင့် ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာတာပါ။ ဒုတိယတစ်ခုကတော့ နေရာအနှံ့မှာ ပေါ်လာတဲ့ အေအိုင် Data Center ကြီးတွေက လျှပ်စစ်မီး အမြောက်အမြား သုံးစွဲနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကာဗွန်ထုတ်လွှတ်မှုတွေ ပိုများလာသလို၊ လျှပ်စစ်မီတာခတွေလည်း တက်လာပါတယ်။ အမေရိကန် စွန့်ဦးတီထွင်ပညာရှင် Garth Sheldon-Coulson က "အေအိုင် အတွက် လျှပ်စစ်မီး သုံးစွဲမှုက အခုမှ စရုံပဲရှိသေးတယ်၊ ရပ်တန့်သွားမှာ မဟုတ်ဘူး" လို့ ဆိုပါတယ်။ ဝါရှင်တန်ပြည်နယ်၊ ဗန်ကူးဗားမြို့ အခြေစိုက် Panthalassa ကုမ္ပဏီရဲ့ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် ဖြစ်သူ Sheldon-Coulson ကတော့ ဒီပြဿနာနှစ်ခုလုံးကို "သမုဒ္ဒရာရေလှိုင်းစွမ်းအင်" နဲ့ တပြိုင်နက် ဖြေရှင်းဖို့ ကြိုးစားနေပါတယ်။ "သမုဒ္ဒရာထဲမှာ စွမ်းအင်တွေက အကန့်အသတ်မရှိပါဘူး။ ဒါဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ဈေးအပေါဆုံး စွမ်းအင်ဖြစ်လာလိမ့်မယ်" လို့ သူက ပြောပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ စမ်းသပ်မော်ဒယ် (Ocean-2) ဟာ ရေပေါ်ပေါလောပေါ်နေတဲ့ ရေအားလျှပ်စစ်ဆည်လေးတစ်ခုနဲ့ တူပါတယ်။ ရေလှိုင်းတွေ အတက်အကျဖြစ်တိုင်း ပြွန်ထဲကရေတွေကို အပေါ်ကို တွန်းတင်လိုက်ပါတယ်။ အဲဒီရေတွေက တာဘိုင်စက်ကို လည်ပတ်စေပြီး လျှပ်စစ်မီး ထွက်လာတာပါ။ အသစ်ထွက်လာမယ့် (Ocean-3) မော်ဒယ်မှာတော့ အံ့ဩစရာအကောင်းဆုံးအချက်တစ်ခု ပါလာပါတယ်။ အဲဒါကတော့ သူ့မှာ ကျောက်ဆူးမပါသလို၊ ကြိုးတွေလည်း မပါတော့တာပါပဲ။ ပင်လယ်ကြမ်းပြင်နဲ့ ချိတ်ဆက်မထားဘဲ သူ့ဘာသာသူ ရွေ့လျားသွားလာနိုင်ပါတယ်။ ဒီ Ocean-3 မော်ဒယ် တစ်ခုချင်းစီဟာ ဧရာမ ကွန်ပျူတာစနစ်တွေကို လည်ပတ်နိုင်ဖို့ လျှပ်စစ်စွမ်းအင် ၁ မဂ္ဂါဝပ် အထိ ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။ "သူက အိမ်သန့်ရှင်းရေးလုပ်တဲ့ စက်ရုပ်ဝိုင်းဝိုင်းလေး (Roomba) လိုပဲ ဒါပေမဲ့ အရွယ်အစားကတော့ အင်မတန် ကြီးမားတယ်" လို့ Coulson က ရှင်းပြပါတယ်။ ကုန်းတွင်းပိုင်းကို လျှပ်စစ်မီး ပြန်ပို့ပေးဖို့ ရေအောက်ကေဘယ်ကြိုးတွေလည်း မလိုပါဘူး။ တကယ်တော့ ဒါတွေဟာ ရေပေါ်မှာပေါ်နေတဲ့ Data Center ကြီးတွေ ပါပဲ။ ရေလှိုင်းတွေဆီကနေ လျှပ်စစ်မီးထုတ်မယ်။ အေအိုင်တွက်ချက်မှုတွေကို အဲဒီနေရာမှာတင် လုပ်ဆောင်မယ်။ ပြီးရင် အဖြေတွေကို ဂြိုဟ်တုကတဆင့် ကမ္ဘာမြေဆီ လှမ်းပို့ပေးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ "ဒီစနစ်တွေကို အများကြီး ချထားလိုက်တဲ့အခါ သူတို့အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်ပြီး ဧရာမ Data Center ကြီးတစ်ခုလို အလုပ်လုပ်ကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကုန်းပေါ်က Data Center တွေအစား သုံးဖို့ အကောင်းဆုံး ရွေးချယ်စရာပါပဲ" လို့ သူက ဆိုပါတယ်။ အေအိုင် ကုမ္ပဏီတွေအတွက် မြန်ဆန်ပြီး သန့်ရှင်းတဲ့ စွမ်းအင်ရရှိစေမှာဖြစ်လို့ ကုမ္ပဏီအနေနဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေလည်း အများကြီး ရထားပြီးပါပြီ။ လက်ရှိမှာ Ocean-3 တွေကို အရှိန်အဟုန်နဲ့ တည်ဆောက်နေကြပြီး မကြာမီ ပင်လယ်ပြင်ထဲ စတင်လည်ပတ်နိုင်မယ်လို့ မှန်းထားပါတယ်။ ဒီရေပေါ်စင်တာတွေရဲ့ အဓိက အားသာချက်တွေကတော့ သန့်ရှင်းတယ် (ကာဗွန် လုံးဝ မထွက်ပါ)။ လောင်စာဆီ မလိုဘူး။ ကုန်းတွင်းပိုင်း မြေနေရာ မယူဘူး။ ကုန်းပေါ်က တခြားလုပ်ငန်းတွေနဲ့ လျှပ်စစ်မီး လုသုံးစရာ မလိုဘူး။ လိုအပ်ရင် အလွယ်တကူ ထပ်မံတိုးချဲ့နိုင်တယ်။ ကုမ္ပဏီအနေနဲ့ နောက်ပိုင်းမှာ ၁ မဂ္ဂါဝပ်စီ ထုတ်ပေးနိုင်မယ့် ဒီလို ရေပေါ် ဒေတာ ထောင်ပေါင်းများစွာကို ပင်လယ်ထဲချထားဖို့ ရည်ရွယ်ထားပါတယ်။ လိုအပ်ချက်တွေ အရမ်းများလာချိန်မှာ အခုလို သန့်ရှင်းပြီး ရေရှည်ခံတဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ အချိန်မီ ဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ ကြိုးစားနေရတာဟာ တကယ့်ကို စိတ်လှုပ်ရှားစရာ ကောင်းတယ်လို့ Coulson က ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။

၇။ မာယာတို့ရဲ့ အံ့မခန်း ပိရမစ် (Chichén Itzá) မက္ကဆီကို နိုင်ငံမှာရှိတဲ့ မာယာလူမျိုးတွေရဲ့ ရှေးဟောင်းမြို့တော်ပါ။ အထင်ရှားဆုံးကတော့ မြို့လယ်က Temple of Kukulcan လို့ခေါ်တဲ့ ပိရမစ်ကြီးပါ။ မာယာလူမျိုးတွေဟာ နက္ခတ်ဗေဒင်နဲ့ သင်္ချာမှာ အလွန်တော်ကြပါတယ်။ ဒီပိရမစ်ကြီးရဲ့ လှေကားထစ် စုစုပေါင်းက ၃၆၅ ထစ် (၁နှစ်စာ ရက်အရေအတွက်) ကွက်တိရှိပါတယ်။ ထူးခြားတာက နေ့နဲ့ည အချိန်တူညီတဲ့ ရာသီကူးပြောင်းချိန် (Equinox) ရောက်တိုင်း နေရောင်ကျတဲ့ အရိပ်ဟာ ပိရမစ်လှေကားထစ်တွေပေါ်မှာ မြွေကြီးတစ်ကောင် ဆင်းသက်လာတဲ့ ပုံစံ အတိအကျ ပေါ်လာအောင် အံ့မခန်း တွက်ချက် တည်ဆောက်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ် ၇ ပါး ဟာ နိုင်ငံရေး၊ ဘာသာရေး၊ လူမျိုးရေး ခွဲခြားမှုမရှိဘဲ ကမ္ဘာ့နေရာအနှံ့က လူသားတွေ ကိုယ်တိုင် ပါဝင်ရွေးချယ်ခဲ့ကြတဲ့ သမိုင်းဝင် နေရာတွေပါ။ ဒီနေရာ ၇ ခုစလုံးဟာ လူသားတွေရဲ့ မဆုတ်မနစ်တဲ့ ဇွဲလုံ့လ၊ အံ့မခန်း ဉာဏ်ပညာနဲ့ အနုပညာ စွမ်းရည်တွေကို အကောင်းဆုံး သက်သေပြနေတာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

လူပေါင်း သန်း ၁၀၀ ကျော် ရွေးချယ်ခဲ့ကြတဲ့ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ် ၇ ပါး ရှေးဟောင်း ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ် ၇ ပါးအကြောင်းကို ကျွန်တော်တို့ ငယ်ငယ်ကတည်းက ကြားဖူးခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဝမ်းနည်းစရာကောင်းတာက အီဂျစ်ပြည်က ဂီဇာပိရမစ်ကြီး ကလွဲလို့ ကျန်တဲ့ အံ့ဖွယ် ၆ ခုစလုံးဟာ သမိုင်းရဲ့ စာမျက်နှာတွေထက်မှာ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပါပြီ။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ခေတ် လူသားတွေ မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ သွားရောက်လေ့လာနိုင်မယ့် အံ့ဖွယ်နေရာတွေကို အသစ်ပြန်ရွေးဖို့ လိုအပ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒီလိုနဲ့ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှာ ဆွစ်ဇာလန်အခြေစိုက် New7Wonders ဖောင်ဒေးရှင်းဟာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းက လူပေါင်း သန်း ၁၀၀ ကျော် ကို အင်တာနက်နဲ့ ဖုန်းကနေတဆင့် မဲပေးရွေးချယ်စေခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီလို တကမ္ဘာလုံးက တခဲနက် မဲပေးရွေးချယ်လိုက်တဲ့ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ် ၇ ပါး က ဘာတွေလဲဆိုတာ အတူတူ လေ့လာကြည့်လိုက်ရအောင်ပါ။ (မှတ်ချက် - တခုတည်း ကျန်ရစ်တဲ့ ရှေးဟောင်းအံ့ဖွယ် ဂီဇာပိရမစ်ကြီးကိုတော့ ဒီစာရင်းမှာ ဂုဏ်ထူးဆောင် အံ့ဖွယ် အဖြစ် သီးသန့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။) ၁။ လူသားသမိုင်းရဲ့ အရှည်လျားဆုံး လက်ရာ (The Great Wall of China) ခေတ်သစ်စာရင်းမှာ မဲအများဆုံးနဲ့ ထိပ်ဆုံးက ပါဝင်လာတာကတော့ တရုတ်ပြည် မဟာတံတိုင်းကြီးပါ။ တကယ်တော့ ဒါဟာ အများစုထင်သလို တံတိုင်းတစ်ခုတည်း တဆက်တည်းမဟုတ်ဘဲ ခံတပ်တွေ၊ တံတိုင်းတွေ များစွာကို ပေါင်းပြီးခေါ်ဆိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။ စုစုပေါင်းအနေနဲ့ အလျား မိုင်ပေါင်း ၁၃,၀၀၀ ကျော်ရှည်လျားပြီး ကမ္ဘာပေါ်မှာ လူသားတွေ တည်ဆောက်ခဲ့သမျှ အရှည်လျားဆုံး အဆောက်အအုံကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ မြောက်ပိုင်းက ရန်သူတွေ ဝင်မလာနိုင်အောင် တရုတ်ဧကရာဇ် အဆက်ဆက်က နှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော် အချိန်ယူ တည်ဆောက်ခဲ့ရတာပါ။ ၂။ အချစ်ရဲ့ မဟာပြယုဂ် ဂူဗိမာန် (Taj Mahal) အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အက်ဂရာမြို့က တာ့ချ်မဟာဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ အလှပဆုံးသော အချစ်သင်္ကေတပါ။ မဂိုဧကရာဇ် ရှားဂျာဟန် က ကလေးမီးဖွားရင်း ကွယ်လွန်သွားတဲ့ သူ့ရဲ့ အချစ်ဆုံးဇနီး Mumtaz Mahal ကို ရည်စူးပြီး တည်ဆောက်ခဲ့တာပါ။ ပညာရှင်နဲ့ အလုပ်သမားပေါင်း ၂ သောင်းကျော်က နှစ်ပေါင်း ၂၂ နှစ်ကြာ တည်ဆောက်ခဲ့ရတဲ့ စကျင်ကျောက် ဂူဗိမာန်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ထူးခြားချက်ကတော့ နေရောင်ခြည် ကျရောက်တဲ့ အချိန်အပေါ် မူတည်ပြီး မနက်ခင်းမှာ ပန်းရောင်၊ နေ့လယ်မှာ အဖြူရောင်နဲ့ ညဘက် လရောင်အောက်မှာ ရွှေရောင်အဖြစ် အရောင်ပြောင်းလဲ သွားတတ်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ၃။ ကျောက်တောင်တွေထဲက နှင်းဆီမြို့တော် (Petra) ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ ကန္တာရထဲက တောင်တန်းတွေကြားမှာ ပုန်းကွယ်နေတဲ့ ရှေးဟောင်းမြို့တော်ကြီးပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်က Nabataeans လူမျိုးတွေက ဧရာမ ကျောက်တောင်ကြီးတွေကို အပြင်ကနေ အတွင်းကို ထွင်းထုပြီး တည်ဆောက်ခဲ့တာပါ။ အထူးသဖြင့် The Treasury လို့ခေါ်တဲ့ မျက်နှာစာကြီးက အလွန်နာမည်ကြီးပါတယ်။ နေရောင်ဟပ်တဲ့အခါ ကျောက်တောင်တွေက ပန်းရောင်သမ်းနေတတ်လို့ နှင်းဆီရောင် မြို့တော် လို့ တင်စားကြပါတယ်။ နာမည်ကျော် Indiana Jones ရုပ်ရှင်ကား (Last Crusade) ကိုလည်း ဒီနေရာမှာ ရိုက်ကူးခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ၄။ ရောမအင်ပါယာရဲ့ အသည်းနှလုံး (The Colosseum) အလယ်ခေတ် အံ့ဖွယ်စာရင်းမှာလည်း ပါဝင်ခဲ့တဲ့ အီတလီနိုင်ငံ၊ ရောမမြို့က ဧရာမ ကျောက်ခေတ် ဇာတ်ရုံကြီးပါ။ အေဒီ ၈၀ ခုနှစ်လောက်က တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ပရိသတ် ၅ သောင်းကနေ ၈ သောင်းအထိ ဝင်ဆံ့ပါတယ်။ ဂလက်ဒီရေတာ (Gladiator) တိုက်ခိုက်ရေးသမားတွေရဲ့ သွေးထွက်သံယို ဇာတ်လမ်းတွေ၊ သားရဲတိရစ္ဆာန်တွေနဲ့ တိုက်ခိုက်ပွဲတွေကို ကျင်းပခဲ့တဲ့ နေရာပါ။ ငလျင်ဒဏ်တွေကြောင့် တစိတ်တပိုင်း ပျက်စီးနေပေမယ့် ရောမအင်ပါယာရဲ့ ကြီးကျယ်ခမ်းနားမှုကို ယနေ့တိုင် အသက်ဝင်စွာ သက်သေပြနေဆဲပါ။ ၅။ ကောင်းကင်ယံက ကာကွယ်သူ ခရစ်တော် ရုပ်တုကြီး (Christ the Redeemer) ဘရာဇီးလ်နိုင်ငံ၊ ရီယိုဒီဂျနေးရိုး မြို့အနီးက တောင်ထိပ်ပေါ်မှာ တည်ရှိတဲ့ Art Deco ဗိသုကာစတိုင် ရုပ်တုကြီးပါ။ ရုပ်တုသီးသန့် အမြင့် ၉၈ ပေ ရှိပြီး (အောက်ခံခုံပါ ထည့်သွင်းတွက်ချက်ပါက စုစုပေါင်း ၁၂၅ ပေ မြင့်ကာ) လက်နှစ်ဖက် ဆန့်တန်းထားတဲ့ အကျယ်က ၉၂ ပေ ရှိပါတယ်။ ဒီရုပ်တုကြီးဟာ တောင်ထိပ်ကနေ မြို့ကြီးကို အပေါ်စီးက ငုံ့ကြည့်ပြီး လက်နှစ်ဖက် ဆန့်တန်းကာ ကာကွယ် ကောင်းချီးပေးနေတဲ့ ပုံစံ ဖြစ်ပါတယ်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်တွေရဲ့ အထွတ်အမြတ်ထားရာ သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်သလို ဘရာဇီးလ်နိုင်ငံရဲ့ အထင်ရှားဆုံး အမှတ်အသားတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ၆။ တိမ်တွေကြားထဲက လျှို့ဝှက်မြို့ဟောင်း (Machu Picchu) ပီရူးနိုင်ငံက အင်ဒီးစ် တောင်တန်းတွေပေါ်မှာ တည်ရှိတဲ့ အင်ကာ လူမျိုးတွေရဲ့ လျှို့ဝှက်မြို့တော်ဟောင်းကြီးပါ။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၈,၀၀၀ နီးပါးမြင့်တဲ့ တောင်ထိပ်ပေါ်မှာ ဘီးတွေ၊ အင်္ဂတေတွေ လုံးဝမသုံးဘဲ ဧရာမ ကျောက်တုံးကြီးတွေကို အံဝင်ခွင်ကျ ဘယ်လိုများ သယ်ယူတည်ဆောက်ခဲ့သလဲ ဆိုတာ အခုထိ ပဟေဠိဖြစ်နေဆဲပါ။ စပိန်တွေ ဝင်ရောက်လာချိန်မှာ အင်ကာလူမျိုးတွေ ဒီမြို့ကို စွန့်ခွာသွားခဲ့ပြီး ၁၉၁၁ ခုနှစ်ရောက်မှသာ သမိုင်းပညာရှင် Hiram Bingham က တောနက်ထဲကနေ ပြန်လည်ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကမ္ဘာကြီးကို ကယ်တင်ထားတဲ့ ဧရာမ သံချပ်ကာအင်္ကျီ ကျွန်တော်တို့ နေ့စဉ် ရှူရှိုက်နေရတဲ့ လေဟာ သာမန် အလွတ်နယ်ပယ်ကြီးတစ်ခုလို့ ထင်ရပေမဲ့ တကယ်တမ်းမှာတော့ သူဟာ အလွန်ရှုပ်ထွေးပြီး စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတဲ့ ကာကွယ်ရေးစနစ်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့လေထုကြီး (Atmosphere) သာ မရှိရင် ကျွန်တော်တို့ ကမ္ဘာကြီးဟာ လကမ္ဘာလို ခြောက်သွေ့ပြီး အသက်ရှင်လို့မရတဲ့ ကျောက်တုံးကြီးတစ်ခု ဖြစ်နေမှာ သေချာပါတယ်။ ဒီတော့ ကျွန်တော်တို့ကို အသက်ရှင်ခွင့်ပေးထားတဲ့ ဒီလေထုကြီးမှာ ဘယ်လို အံ့ဩစရာ လျှို့ဝှက်ချက်တွေ ရှိနေသလဲဆိုတာ ကြည့်လိုက်ရအောင်ပါ။ လူတွေက လေရှူတယ်ဆိုရင် အောက်ဆီဂျင် (Oxygen) ရှူတယ်လို့ပဲ သိထားကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ ရှူနေတဲ့ လေထဲမှာ အောက်ဆီဂျင်က ၂၁ ရာခိုင်နှုန်းပဲ ပါပါတယ်။ အများဆုံး ပါဝင်နေတာကတော့ နိုက်ထရိုဂျင် ပါ။ သူက ၇၈ ရာခိုင်နှုန်းတောင် ပါဝင်ပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့ အောက်ဆီဂျင်ချည်းပဲ ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း မရှိရတာလဲ။ သဘာဝတရားကြီးက အလွန်ဉာဏ်ကောင်းပါတယ်။ တကယ်လို့များ လေထုထဲမှာသာ အောက်ဆီဂျင်ချည်းပဲ ပြည့်နေမယ်ဆိုရင် လေထုဟာ အလွန်မီးလောင်လွယ်သွားပြီး၊ သစ်ကိုင်းခြောက်လေး နှစ်ခု ပွတ်တိုက်မိရုံ၊ မီးခြစ်တစ်ခြစ် ခြစ်လိုက်ရုံနဲ့တင် တစ်ကမ္ဘာလုံး မီးလောင်ပြာကျသွားနိုင်လို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လေထုကြီးဟာ နေကလာတဲ့ အလွန်ပူပြင်းတဲ့ အပူချိန်တွေကို လျှော့ချပေးသလို၊ ညဘက်မှာလည်း အပူတွေ လွတ်ထွက်မသွားအောင် စောင်တစ်ထည်လို အုပ်ပေးထားပါတယ်။ လေထုသာမရှိရင် နေ့ဘက်မှာ ရေဆူမှတ်အထိ ပူပြင်းပြီး၊ ညဘက်မှာ အေးခဲသွားမှာပါ။ ဒါ့အပြင် အာကာသထဲကနေ တစ်နာရီကို မိုင်သောင်းချီ အရှိန်နဲ့ ပြုတ်ကျလာတဲ့ ဥက္ကာခဲတွေကိုလည်း မြေပြင်ပေါ် မရောက်ခင် လေထုကပဲ ပွတ်တိုက်ပြီး လောင်ကျွမ်းဖျက်ဆီးပေးလို့သာ ကျွန်တော်တို့တွေ ဘေးကင်းနေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ လေထုကြီးဟာ မြေပြင်ကနေ အပေါ်ကို တက်သွားလေ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းလေပါပဲ။ အလွှာ ၅ ခု ရှိတဲ့အထဲက ကျွန်တော်တို့ နေထိုင်ပြီး မိုးရွာ၊ လေတိုက် စတဲ့ ရာသီဥတုတွေ ဖြစ်ပေါ်တာက အောက်ဆုံးအလွှာဖြစ်တဲ့ (Troposphere) ထဲမှာပါ။ အဲဒီအထက်က အလွှာ (Stratosphere) မှာတော့ ခရီးသည်တင် လေယာဉ်ကြီးတွေ ပျံသန်းကြပြီး နေရဲ့ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်တွေကို ကာကွယ်ပေးတဲ့ အိုဇုန်းလွှာ ရှိပါတယ်။ တတိယအလွှာဖြစ်တဲ့ (Mesosphere) ကတော့ ခုနကပြောတဲ့ ဥက္ကာခဲတွေကို ဖျက်ဆီးပေးတဲ့ နေရာပေါ့။ ဒါပေမဲ့ အံ့ဩစရာအကောင်းဆုံးက စတုတ္ထအလွှာဖြစ်တဲ့ သာမိုစဖီးယား (Thermosphere) ပါ။ နာမည်ကျော် ဝင်ရိုးစွန်း အလင်းတန်း (Auroras) တွေ ဖြစ်ပေါ်သလို၊ နိုင်ငံတကာ အာကာသစခန်း (ISS) ကြီး လည်ပတ်နေတဲ့ နေရာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ နေနဲ့ပိုနီးတဲ့အတွက် အဲဒီအလွှာဟာ နေရဲ့ လှုပ်ရှားမှု (Solar activity) ပေါ်မူတည်ပြီး အပူချိန် ၅၀၀ မှ ၂,၀၀၀ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ်ကျော်အထိ ပြင်းထန်စွာ ပြောင်းလဲနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ဟာ အဲဒီအလွှာကို အာကာသဝတ်စုံမပါဘဲ ရောက်သွားရင် ပူပြီးသေမှာ မဟုတ်ဘဲ အေးခဲပြီး သေသွားမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ လေထုက အလွန်ပါးလွှာလွန်းလို့ အပူချိန်ကို သယ်ဆောင်ပေးမယ့် လေမော်လီကျူးတွေ မရှိသလောက် နည်းပါးနေလို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လေ ဆိုတာနဲ့ ပေါ့ပါးတယ်လို့ ထင်စရာပါ။ ဒါပေမဲ့ ကမ္ဘာ့လေထုကြီးတစ်ခုလုံးရဲ့ အလေးချိန်ဟာ တန်ချိန်ပေါင်း 5.15 Quadrillion (တန်ချိန် ဘီလီယံ ၅ သန်း ) ကျော် ရှိပါတယ်။ ခိုင်းနှိုင်းပြရရင် ကျွန်တော်တို့ လူတယောက်ချင်းစီရဲ့ ပခုံးပေါ်မှာ ကားငယ်တစ်စီးစာ အလေးချိန်လောက် ဖိထားသလိုပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ ခန္ဓာကိုယ်တွင်းက ဖိအားကလည်း အပြင်က လေဖိအားနဲ့ အတူတူ ပြန်တွန်းကန်နေတဲ့အတွက် ကျွန်တော်တို့က လေရဲ့ အလေးချိန်ကို မခံစားရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ နောက်ဆုံး စိတ်ဝင်စားစရာ တစ်ချက်ကတော့ နေ့ဘက် ကောင်းကင်ကြီး ပြာနေတဲ့ အကြောင်းရင်းပါ။ နေကလာတဲ့ အလင်းရောင်ထဲမှာ သက်တံ့ရောင် ၇ မျိုး ပါဝင်ပါတယ်။ အဲဒီအလင်းတန်းတွေ ကမ္ဘာ့လေထုထဲ ဝင်လာတဲ့အခါ လေထုထဲက ဓာတ်ငွေ့တွေနဲ့ တိုက်မိပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ လှိုင်းအလျား (Wavelength) တိုတဲ့ အရောင်တွေက အလွယ်တကူ ကွဲထွက်ပြီး အရပ်မျက်နှာ အနှံ့ကို ပျံ့နှံ့သွားလို့ပါ (Rayleigh Scattering Effect)။ တကယ်တော့ အလင်းရောင်စဉ်တွေထဲမှာ ခရမ်းရောင် က လှိုင်းအလျား အတိုဆုံးဖြစ်ပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ လူသားတွေရဲ့ မျက်စိက အပြာရောင် ကို ပိုပြီး အာရုံခံနိုင်စွမ်း ရှိတဲ့အတွက် ကောင်းကင်ကြီးကို ခရမ်းရောင်အဖြစ် မမြင်ရဘဲ အပြာရောင်အဖြစ် မြင်နေရတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဆိုရရင်တော့ ကျွန်တော်တို့ မျက်စိနဲ့ မမြင်ရတဲ့ လေထုကြီးဟာ သာမန် လေဟာနယ်လေး မဟုတ်ပါဘူး။ အသက်ရှူဖို့ အောက်ဆီဂျင် ပေးရုံသာမက၊ နေရဲ့ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ ရောင်ခြည်တွေ၊ အာကာသထဲက ဥက္ကာခဲတွေ၊ ကြောက်မခန်းလိလိ အပူချိန်တွေကနေပါ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ အသံတိတ် ကာကွယ်ပေးထားတဲ့ သဘာဝတရားကြီးရဲ့ အကြီးမားဆုံး သံချပ်ကာအင်္ကျီကြီးတစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတော့တယ်။

ရူပဗေဒနိယာမများကို ချိုးဖောက်ခြင်းမရှိဘဲ "အလင်းထက်မြန်သော" ရွေ့လျားမှုကို သိပ္ပံပညာရှင်များ လေ့လာတွေ့ရှိ အံ့အားသင့်ဖွယ်ရာ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုတစ်ခုအနေနဲ့ ရူပဗေဒပညာရှင်တွေဟာ "အမှောင်စက်ပျောက်" (points of darkness) လေးတွေ အလင်းထက်မြန်အောင် ရွေ့လျားနေတာကို နှိုင်းရသီအိုရီ (Theory of Relativity) ကို ချိုးဖောက်ခြင်းမရှိဘဲ လေ့လာနိုင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ၎င်းတို့ဟာ ရုပ်ဝတ္ထုအမှုန်များမဟုတ်ဘဲ ဘိုရွန်နိုင်ထရိုက် (boron nitride) ကဲ့သို့သော အထူးဒြပ်ပစ္စည်းများအတွင်း လှိုင်းများအချင်းချင်း ပျက်ပြယ်သွားချိန်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "singularities" လို့ခေါ်တဲ့ ဟင်းလင်းပြင်အမှတ်များသာ ဖြစ်ပါတယ်။ သုတေသီတွေဟာ အဆင့်မြင့် အဏုကြည့်မှန်ပြောင်း နည်းပညာတွေကို အသုံးပြုပြီး အလင်းနဲ့ အသံပေါင်းစပ်ထားသလို ပြုမူတဲ့ phonon-polariton လှိုင်းများအတွင်းရှိ အဆိုပါ ဟင်းလင်းပြင် (voids) တွေကို ခြေရာခံခဲ့ကြတာပါ။ ဤအမှတ်တွေမှာ ဒြပ်ထု (matter)၊ စွမ်းအင် (energy) ဒါမှမဟုတ် သတင်းအချက်အလက် (information) တစ်စုံတစ်ရာ ပါဝင်ခြင်းမရှိတဲ့အတွက် ရူပဗေဒနိယာမတွေကို မချိုးဖောက်ဘဲ အလင်းထက်မြန်တဲ့ ရွေ့လျားမှုအသွင်ကို ဆောင်နိုင်တာဖြစ်ပါတယ်။ ဒီရှာဖွေတွေ့ရှိမှုဟာ အလင်းဆိုင်ရာပညာရပ် (optics) ကနေ ကွမ်တမ်စနစ် (quantum systems) တွေအထိ နယ်ပယ်ပေါင်းစုံမှာ လှိုင်းဆိုင်ရာ ရူပဗေဒ နားလည်မှုကို အကြီးအကျယ် ပြောင်းလဲပေးနိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ယခင်က ဖော်ထုတ်ဖို့ မဖြစ်နိုင်ခဲ့တဲ့ အလွန်မြန်ဆန်တဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေကို လေ့လာနိုင်ဖို့အတွက်လည်း လမ်းစဖွင့်ပေးလိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ရင်းမြစ်: Nature (မတ်လ ၂၅၊ ၂၀၂၆)၊ တက်ခနီယွန်-အစ္စရေး နည်းပညာတက္ကသိုလ် (Technion–Israel Institute of Technology) *အလင်းထင်မြန်တာ တွေ့ပြီ*

ဒါဟာ သယံဇာတ မရှိပေမဲ့ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုနဲ့ ဦးနှောက်ကို အသုံးချရင် ဘယ်လို ကပ်ဘေးမျိုးကိုမဆို ရင်ဆိုင်ကျော်လွှားနိုင်တယ် ဆိုတာကို အကောင်းဆုံး သက်သေပြလိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတော့တယ်။