ڪِتـابُ السَّـلَـف

٦٥ - أبو موسي الهمداني دەڵێت: علي ـم بینی (رضي الله عنه)، لە ڪاتێڪدا ڪە بەدوای (المُخْدِج)ـدا دەگەڕان و ئەویش ئارەقەی دەڪردەوە و دەیفەرموو: (نە درۆم ڪردووە و نە درۆشم بۆ ڪراوە)، ڪاتێڪیش دۆزییەوە، دەستبەجێ ڪەوتە سوژدە. المُخْدِج: واتا ڪەسێڪی ڪەمئەندام. ئەم ڕووداوە لە جەنگی نەهرەواندا بوو ڪە ئیمامی هلي بن أبي طالب (رضي الله عنه) دژی خەواریجەڪان جەنگی ڪرد. بەدوای تەرمی ئەو ڪەسەدا دەگەڕا، چونڪە پێغەمبەری اللە ﷺ ئاماژەی پێدابوو ڪە لەم جەنگەدا پیاوێڪی لەم شێوەیەی تێدایە. ئیمامی علي مەبەستی ئەوەبوو: نە من درۆم ڪردووە (ڪە بانگەشەی شتی وا بڪەم) و نە پێغەمبەریش ﷺ درۆی ڪردووە [حاشا] چونڪە هەر ئەو بۆی باسڪردبوو. ئینجا تەرمەڪەشی دۆزییەوە و بە دەستەڪەیدا ناسییەوە.

وانەی چواردەیەم [ڪتاب فضیلة الشڪر لله علی نعمته للخرائطي] [فِي سُجُودِ الشُّكْرِ لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ عِنْدَ الْبِشَارَةِ] [دەربارەی سوجدەی شوڪر بۆ اللە عَزَّ وَجَل لە ڪاتی مژدەداندا] ٦٠ - حَدَّثَنَا أَبُو يُوسُفَ يَعْقُوبُ بْنُ إِسْحَاقَ الْقُلُوسِيُّ قَالَ: حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُمَحِيُّ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنٍ لِكَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ: (لَمَّا أَتَى كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ الَّذِي بَشَّرَهُ بِتَوْبَتِهِ، سَجَدَ وَأَعْطَى الَّذِي بَشَّرَهُ ثَوْبَيْهِ). ٦٠ - ئیبن شھاب لە ڪوڕێڪی ڪەعبی ڪوڕی مالیك (ڕەزای خوای لێ بێت) دەیگێڕێتەوە، گوتی: (ڪاتێك ئەو ڪەسەی مژدەی وەرگرتنی تەوبەڪەی بۆ هێنابوو، هاتە لای ڪەعبی ڪوڕی مالیك، ئەویش سوجدەی برد و هەردوو پۆشاڪەڪەی خۆی بەخشییە ئەو ڪەسەی مژدەڪەی پێدابوو). ٦١ - حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ الرَّمَادِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ: أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ: (سَمِعْتُ نِدَاءً مِنْ ذِرْوَةِ سَلْعٍ أَنْ أَبْشِرْ، يَا كَعْبُ) قَالَ: (فَخَرَرْتُ سَاجِدًا، وَعَرَفْتُ أَنَّ اللَّهَ قَدْ جَاءَ بِالْفَرَجِ) ثُمَّ ذَكَرَ مِثْلَ حَدِيثِ الْقُلُوسِيِّ. ٦١ - زهري له عبدالرحمن ڪوڕی ڪەعب و ئەویش لە باوڪییەوە دەیگێڕێتەوە ڪە فەرمووی: (بانگەوازێڪم لە لووتڪەی ڪێوی سەلعەوە بیست دەیگوت: ئەی ڪەعب، مژدەت لێ بێت). فەرمووی: (منیش یەڪسەر ڪەوتمە سوجدە و زانیم ڪە اللە دەرووی ڪردووەتەوە و ڕزگاری هێناوە. پاشان هاوشێوەی فەرموودەڪەی قەلوسی [فەرموودەی پێشوو] ی باسڪرد). ٦٢ - حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ النَّبِيلُ، قَالَ: حَدَّثَنَا بَكَّارُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، (أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا أَتَاهُ الْأَمْرُ يَسُرُّهُ خَرَّ سَاجِدًا شُكْرًا لِلَّهِ). ٦٢ - بڪّار بن عبدالعزيز بن أبوبڪرە لە باوڪییەوە، لە باپیرییەوە (رضي الله عنه) دەیگێڕێتەوە ڪە: (پێغەمبەری اللە ﷺ، ڪاتێڪ ڪارێڪ یان هەواڵێڪی دڵخۆشڪەری پێ بگەیشتایە، بۆ سوپاسگوزاریی اللە دەڪەوتە سوجدە). ٦٣ - حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَابِرٍ الضَّرِيرُ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ السَّكَنِ الشِّمْشَاطِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحَلَبِيُّ، عَنْ يوسُفَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، (أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا رَأَى صَاحِبَ بَلَاءٍ خَرَّ سَاجِدًا). ٦٣ - یوسف بن محمدی بن منكدر لە باوڪییەوە، لە باپیرییەوە دەیگێڕێتەوە ڪە: (پێغەمبەر ﷺ، ڪاتێڪ ڪەسێڪی ببینیایە تووشی بەڵایەڪ بووە، دەڪەوتە سوجدە). ٦٤ - حَدَّثَنَا الْقُلُوسِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ: حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى، قَالَ: حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ طَلْحَةَ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَسْمَاءَ بَنَّةِ أَبِي بَكْرٍ (أَنَّهَا لَمَّا قُتِلَ ابْنُهَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ كَانَ عِنْدَهَا شَيْءٌ أَعْطَاهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَطٍ فَأَمَرَتْ طَارِقًا بِطَلَبِهِ، فَلَمَّا جَاءَهَا بِهِ سَجَدَتْ). ٦٤ - شعيب بن طلحة تەیمی لە باوڪییەوە، لە أسماء ڪچی أبو بڪرەوە (رضي الله عنهما) دەیگێڕێتەوە ڪەوا: (ڪاتێك عبدالله ڪوڕی زبير [ڪوڕەڪەی] ڪوژرا، شتێڪی لای خۆی پاراستبوو ڪە پێغەمبەر ﷺ لەناو سندووقێڪی بچووڪدا پێی دابوو، فەرمانی بە طارق ڪرد بۆی بهێنێت، ڪاتێڪیش بۆی هێنا سوجدەی برد). ٦٥ - حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ يَزِيدَ الْجَرْمِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ سَعِيدٍ الثَّوْرِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَيْسٍ الْهَمْدَانِيُّ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا مُوسَى الْهَمْدَانِيَّ، رَأَيْتُ عَلِيًّا، وَهُمْ يَطْلُبُونَ الْمُخْدِجَ وَهُوَ يَعْرَقُ وَيَقُولُ: (مَا كَذَبْتُ وَلَا كُذِّبْتُ، فَلَمَّا وَجَدَهُ خَرَّ سَاجِدًا).

٥٩ - جابر بن عبد الله رضي اللە عنهما دەفەرموێت: (ڕۆژێڪیان رسول اللّٰه‌ ﷺ هاتە دەرەوە بۆ لامان و فەرمووی: پێش ڪەمێڪ دۆستم جبریل علیە السلام لەلام بوو، پێی گوتم: ئەی محمد، سوێند بەو زاتەی تۆی بە حەق ناردووە، اللە بەندەیەڪی هەبوو لە بەندەڪانی ڪە ماوەی پێنج سەد ساڵ لەسەر لوتڪەی شاخێك خودای پەرست. شاخەڪە پانی و درێژییەڪەی سی باڵ بە سی باڵ بوو، و دەریایەڪیش بە دووریی چوار هەزار فەرسەخ لە هەموو لایەڪەوە دەوری دابوو [ڪە دەڪاتە ٢٤٠٠٠ ڪیلۆمەتر]. اللە ڪانییەڪی ئاوی بەقەد پانی پەنجەیەك بۆ هەڵقوڵاندبوو ڪە ئاوێڪی شیرینی لێوە دەهاتە خوارەوە و لە بناری شاخەڪەدا ڪۆدەبووەوە، هەروەها درەختێڪی هەناریشی بۆ ڕواندبوو ڪە هەموو ڕۆژێك هەنارێڪی بۆ دەگرت و دەبووە بژێویی ئەو ڕۆژەی. ڪاتێك ئێوارەی بەسەردا دەهات، دەچوو دەستنوێژی دەگرت و هەنارەڪەی دەخوارد، پاشان هەڵدەستایەوە بۆ نوێژڪردن. لە ڪۆتایی تەمەنیدا داوای لە پەروەردگاری ڪرد ڪە لە ڪاتی سوجدەبردندا گیانی بڪێشێت، وە ڕێگە نەدات زەوی یان هیچ شتێڪی تر لاشەڪەی تێڪبدات، تا لە ڕۆژی دواییشدا هەر بە سوجدەوە زیندووی بڪاتەوە. اللە تعالی ـش ش داواڪەی قبووڵ ڪرد. جبریل علی السلام فەرمووی: ئێمە ڪاتێك دادەبەزین و سەردەڪەوین، بەلایدا تێدەپەڕین. وە لە زانستی پەروەردگاردا هەیە ڪە لە ڕۆژی قیامەتدا زیندوو دەڪرێتەوە و لەبەردەم اللە عز وجل ڕادەگیرێت. پەروەردگار دەفەرموێت: بەندەڪەم بە ڕەحمەت و میهرەبانیی من ببەنە بەهەشتەوە. ئەویش دەڵێت: نەخێر، بەڵڪو بەهۆی ڪردەوەڪانی خۆمەوەیە. پەروەردگار دووبارە دەفەرموێت: بەندەڪەم بە ڕەحمەتی من ببەنە بەهەشتەوە. ئەویش دەڵێت: نەخێر، بە ڪردەوەڪانم. ئینجا اللە بە فریشتەڪانی دەفەرموێت: بەراوردی نیعمەتەڪانم و ڪردەوەڪانی بەندەڪەم بڪەن. ڪاتێك پێوانە دەڪرێت، دەردەڪەوێت ڪە تەنها نیعمەتی بینایی، پەرستشی هەموو ئەو پێنج سەد ساڵەی داپۆشیوە، و هێشتا نیعمەتەڪانی تری جەستەش وەك فەزڵێڪی اللە ماونەتەوە. ئینجا اللە دەفەرموێت: بەندەڪەم ببەن بۆ دۆزەخ. ڪاتێك بەرەو ئاگر ڕادەڪێشرێت، هاوار دەڪات: پەروەردگارم! بە ڕەحمەتی خۆت بمخە بەهەشتەوە. اللە دەفەرموێت: بیگەڕێننەوە. پاشان لەبەردەمی ڕادەگیرێتەوە و پێی دەفەرموێت: ئەی بەندەڪەم، ڪێ تۆی دروستڪرد لە ڪاتێڪدا هیچ نەبوویت؟ دەڵێت: تۆ ئەی پەروەردگارم. دەفەرموێت: ئایا ئەوە لەلایەن تۆوە بوو یان بە ڕەحمەتی من؟ دەڵێت: بەڵڪو بە ڕەحمەتی تۆ بوو. دەفەرموێت: ڪێ هێز و توانای پێبەخشیت بۆ ئەوەی پێنج سەد ساڵ بمپەرستیت؟ دەڵێت: تۆ پەروەردگارم. دەفەرموێت: ڪێ تۆی لەسەر شاخێك لە ناوەڕاستی دەریایەڪی قووڵدا نیشتەجێ ڪرد، و لە ناو ئاوی سوێردا ئاوی شیرینی بۆ هەڵقوڵاندیت، و هەموو ڕۆژێڪیش هەنارێڪی بۆ دەرڪردیت لە ڪاتێڪدا هەنار تەنها ساڵێك جارێك بەر دەگرێت؟ هەروەها داوات لێڪردم ڪە لە ڪاتی سوجدەبردندا گیانت بڪێشم و منیش نزاڪەتم گیرا ڪرد؟ دەڵێت: تۆ ئەی پەروەردگارم. اللە تعالی دەفەرموێت: ئەمانە هەمووی بە ڕەحمەتی من بوو، وە هەر بە ڕەحمەتی خۆشم دەتخەمە بەهەشتەوە. بەندەڪەم بە ڕەحمەتی من ببەنە بەهەشتەوە، تۆ چەند بەندەیەڪی باش بوویت ئەی بەندەڪەم! پاشان دەیخاتە بەهەشتەوە. جبریل علیە السلام فەرمووی: ئەی محمد، هەموو شتەڪان تەنها بە ڕەحمەتی اللەـیە).

وانەی سیانزەیەم [ڪتاب فضیلة الشڪر لله علی نعمته للخرائطي] ٥٨ - حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ: حَدَّثَنَا مُبَارَكُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: ( إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُ يَا ابْنَ آدَمَ اثْنَتَانِ لَمْ تَكُنْ لَكَ وَاحِدَةٌ مِنْهُمَا: جَعَلْتُ لَكَ نَصِيبًا فِي مَالِكَ حِينَ أَخَذْتُ بِكَظْمِكَ لِأُطَهِّرَكَ وَأُزَكِّيَكَ، وَصَلَاةُ عِبَادِي عَلَيْكَ بَعْدَ انْقِضَاءِ أَجَلِكَ ). ٥٨ -️ رسول اللّٰه‌ ﷺ دەفەرموێت: (بەڕاستی اللە عَزَّ وَجَل دەفەرموێت: ئەی نەوەی ئادەم، دوو نیعمەتم پێبەخشیویت ڪە مافی خۆت نەبوون: لە ڪاتی سەرەمەرگدا بەشێڪ لە ماڵ و سامانەڪەی خۆتم بۆ بڕیاردایت [واتە مافی وەسیەتڪردن] بۆ ئەوەی لە گوناهـ پاڪت بڪەمەوە، وە دوای ڪۆتاییهاتنی تەمەنیشت نوێژ و دوعای بەندەڪانمم بۆت تەرخان ڪرد). ٥٩ - حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَعَلِيُّ بْنُ دَاوُدَ الْقَنْطَرِيُّ، قَالَا: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ، قَالَ: حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ هَرِمٍ الْقُرَشِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ: خَرَجَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمًا فَقَالَ: ( خَرَجَ مِنْ عِنْدِي خَلِيلِي جِبْرِيلُ آنِفًا فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ إِنَّ لِلَّهِ عَبْدًا مِنْ عِبَادِهِ عَبَدَ اللَّهَ خَمْسَ مِئَةِ عَامٍ عَلَى رَأْسِ جَبَلٍ، عَرْضُهُ وَطُولُهُ ثَلَاثُونَ ذِرَاعًا فِي ثَلَاثِينَ ذِرَاعًا، وَالْبَحْرُ مُحِيطٌ بِهِ أَرْبَعَةُ آلَافِ فَرْسَخٍ مِنْ كُلِّ نَاحِيَةٍ، وَأَخْرَجَ اللَّهُ لَهُ عَيْنًا بِعَرْضِ الْأُصْبَعِ تَفِيضُ بِمَاءٍ عَذْبٍ فَتَسْتَنْقِعُ فِي أَسْفَلِ الْجَبَلِ، وَشَجَرَةُ رُمَّانٍ تُخْرِجُ لَهُ كُلَّ يَوْمٍ رُمَّانَةً فَتُغَذِّيهُ يَوْمَهُ، فَإِذَا أَمْسَى أَصَابَ مِنَ الْوضُوءِ وَأَخَذَ تِلْكَ الرُّمَّانَةَ فَأَكَلَهَا، ثُمَّ قَامَ لِصَلَاتِهِ، فَسَأَلَ رَبَّهُ عِنْدَ وَقْتِ الْأَجَلِ أَنْ يَقْبِضَهُ سَاجِدًا، وَلَا يَجْعَلَ لِلْأَرْضِ وَلَا لِشَيْءٍ يُفْسِدَهُ عَلَيْهِ سَبِيلًا، ثُمَّ يَبْعَثَهُ وَهُوَ سَاجِدٌ فَفَعَلَ، فَنَحْنُ نَمُرُّ عَلَيْهِ إِذَا هَبَطْنَا وَإِذَا عَرَجْنَا، فَنَجِدُ فِي الْعِلْمِ أَنَّهُ يُبْعَثُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقِفُ بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَيَقُولُ الرَّبُّ: أَدْخِلُوا عَبْدِي الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِي فَيَقُولُ: بَلْ بِعَمَلِي فَيَقُولُ: أَدْخِلُوا عَبْدِي الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِي فَيَقُولُ: بَلْ بِعَمَلِي فَيَقُولُ اللَّهُ لِمَلَائِكَتِهِ: قَايِسُوا عَبْدِي بِنِعْمَتِي عَلَيْهِ وَبِعَمَلِهِ، قَالَ: فَتُوجَدُ نِعْمَةُ الْبَصَرِ قَدْ أَحَاطَتْ بِعِبَادَتِهِ خَمْسَمِائَةِ عَامٍ وَبَقِيَتْ نِعْمَةُ الْجَسَدِ فَضْلًا عَلَيْهِ فَيَقُولُ: أَدْخِلُوا عَبْدِيَ النَّارَ، قَالَ: فَيُجَرُّ إِلَى النَّارِ فَيُنَادِي رَبِّ بِرَحْمَتِكَ أَدْخُلُ الْجَنَّةَ، فَيَقُولُ: رُدُّوهُ فَيُوقَفُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَيَقُولُ: يَا عَبْدِي مَنْ خَلَقَكَ وَلَمْ تَكُ شَيْئًا؟ فَيَقُولُ: أَنْتَ يَارَبِّ، فَيَقُولُ: أَكَانَ ذَلِكَ مِنْ قِبَلِكَ أَمْ بِرَحْمَتِي؟ فَيَقُولُ: بَلْ بِرَحْمَتِكَ، فَيَقُولُ: مَنْ قَوَّاكَ عَلَى عِبَادَةِ خَمْسِمِائَةِ عَامٍ؟ فَيَقُولُ: أَنْتَ يَارَبِّ، فَيَقُولُ: مَنْ أَنْزَلَكَ فِي جَبَلٍ فِي وَسَطِ اللُّجَّةِ، وَأَخْرَجَ لَكَ الْمَاءَ الْعَذْبَ مِنَ الْمَاءِ الْمَالِحِ، وَأَخْرَجَ لَكَ كُلَّ يَوْمٍ رُمَّانَةً، وَإِنَّمَا تَخْرُجُ فِي السُّنَّةِ، وَسَأَلْتَنِي أَنْ أَقْبِضَكَ سَاجِدًا فَفَعَلْتُ ذَلِكَ بِكَ؟ فَيَقُولُ: أَنْتَ يَارَبِّ، فَيَقُولُ: فَذَلِكَ بِرَحْمَتِي وَبِرَحْمَتِي أُدْخِلَكَ الْجَنَّةَ، أَدْخِلُوا عَبْدِي الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِي، فَنِعْمَ الْعَبْدُ كُنْتَ يَا عَبْدِي، فَيُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ فَقَالَ جِبْرِيلُ: إِنَّمَا الْأَشْيَاءُ بِرَحْمَةِ اللَّهِ يَا مُحَمَّدُ ).

٥٧ - حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ الدُّورِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَوْنٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ الْحَدَّادُ، قَالَ: حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ فُلَانٍ، قَالَ: حَدَّثَنِي حَمَّادُ بْنُ جَعْفَرٍ الْعَبْدِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنِي عِكْرِمَةُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: (يُجَاءُ بِعَبْدٍ مِنْ عَبِيدِ اللَّهِ فَيُوقَفُ بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَيَقُولُ اللَّهُ: أَيْ عَبْدِي هَاتِ حَقِّي قِبَلَكَ أَجْزِكَ بِحَقِّكَ قِبَلِي بِأَدَائِكَ حَقِّي عَلَيْكَ، قَالَ: فَيَنْظُرُ فِي ذَلِكَ فَلَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُحِيرَ جَوَابًا، فَيَقُولُ لِمَلَائِكَتِهِ: يَا مَلَائِكَتِي انْظُرُوا فِي عَمِلِ عَبْدِي وَنِعْمَتِي عَلَيْهِ أَظُنُّهُ قَالَ: فَيَنْظُرُونَ فَيَقُولُونَ: وَلَا بِقَدْرِ نِعْمَةٍ وَاحِدَةٍ مِنْ نِعَمِكَ عَلَيْهِ، قَالَ فَيَقُولُ: يَا مَلَائِكَتِي انْظُرُوا فِي عَمِلِ عَبْدِي سَيِّئِهِ وَصَالِحِهِ فَيَنْظُرُونَ فَيَجِدُونَهُ كَفَافًا، فَيَقُولُ: عَبْدِي قَدْ قَبِلْتُ حَسَنَاتِكَ وَغَفَرْتُ لَكَ سَيِّئَاتِكَ، وَقَدْ وَهَبْتُ لَكَ نِعْمَتِي مَا بَيْنَ ذَلِكَ). ٥٧ - رسول اللّٰه‌ ﷺ دەفەرمووێ: (بەندەیەك لە بەندەڪانی اللە دەهێنرێت و لە بەردەم اللە عَزَّ وَجَلَّ ڕادەگیرێت. اللە دەفەرمووێ: ئەی بەندەڪەم ئەو مافەی من ڪە لەسەرتە بمدێ، تا منیش پاداشتت بدەمەوە بەو مافەی ڪە لە لای منە بەهۆی ئەنجامدانی مافەڪەم لەسەرت. فەرمووی: بەندەڪە سەیری ئەوە دەڪات و ناتوانێت هیچ وەڵامێك بداتەوە. پاشان اللە بە فریشتەڪانی دەفەرمووێ: ئەی فریشتەڪانم، سەیری ڪردەوەی بەندەڪەم و نیعمەتەڪانی من بڪەن بەسەریەوە. [گێڕەرەوە] دەڵێت پێم وایە فەرمووی: سەیری دەڪەن و دەڵێن: ڪردەوەڪانی بە ئەندازەی یەك نیعمەتیش نییە لەو نیعمەتانەی بەسەریەوە بووە. پاشان دەفەرمووێ: ئەی فریشتەڪانم سەیری ڪردەوە خراپ و چاڪەڪانی بەندەڪەم بڪەن، سەیری دەڪەن و دەبینن وەڪ یەڪن [یەڪسانن]. اللە تعالی دەفەرمووێ: بەندەڪەم، چاڪەڪانتم لێ وەرگرتی و لە خراپەڪانت خۆش بووم، و نیعمەتەڪانی خۆمم پێ بەخشیت لە نێوان ئەوانەدا).

وانەی دوانزەیەم [ڪتاب فضیلة الشڪر لله علی نعمته للخرائطي] ٥١ - حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دَيْسَمٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلَاقَةَ، قَالَ: سَمِعْتُ الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ، يَقُولُ: إِنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيَقُومُ حَتَّى تَرِمَ قَدَمَاهُ، فَيُقَالُ لَهُ. فَيَقُولُ: (أَفَلَا أَكُونُ عَبْدًا شَكُورًا ؟) . ٥١ - المغیرة بن شعبة دەفەرمووێ: رسول اللّٰه ﷺ هەڵدەستا بۆ شەونوێژ تاڪو پێیەڪانی دەئاوسان، پێی دەگوترا (دەربارەی ئەوە). دەیفەرموو: (ئایا بەندەیەڪی زۆر سوپاسگوزار نەبم؟) ٥٢ - حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ: حَدَّثَنَا شَاذُّ بْنُ الْفَيَّاضِ وَاسْمُهُ هِلَالٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ شِبْلٍ، عَنْ أُمِّ النُّعْمَانِ الْكِنْدِيَّةِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ {إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا} [الفتح: ١] اجْتَهَدَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْعِبَادَةِ، فَقِيلَ لَهُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا هَذَا الِاجْتِهَادُ؟ أَلَيْسَ قَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ؟ قَالَ: (أَفَلَا أَكُونُ عَبْدًا شَكُورًا؟. ٥٢ - عائشة دەفەرمووێ: ڪاتێك ئەم ئایەتە دابەزی: {إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا} [الفتح: ١]، پێغەمبەر ﷺ ڪۆشش و تێڪۆشانی زۆری ڪرد لە پەرستشدا، پێی گوترا: ئەی رسول اللّٰه، ئەو هەموو ڪۆششە چییە؟ مەگەر اللّٰه لە تاوانی ڕابردوو و داهاتووت خۆش نەبووە؟ فەرمووی: (ئایا نابێت بەندەیەڪی زۆر سوپاسگوزار بم؟). ٥٣ - حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُومُ حَتَّى تَوَرَّمَ قَدَمَاهُ، فَقِيلَ لَهُ: أَيْ رَسُولَ اللَّهِ، أَتَفْعَلُ هَذَا وَقَدْ جَاءَكَ مِنَ اللَّهِ أَنَّهُ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ؟ قَالَ: (أَفَلَا أَكُونُ عَبْدًا شَكُورًا ؟). ٥٣ - أبي هريرة دەفەرمووێ: رسول اللّٰه ﷺ هەڵدەستا بۆ شەونوێژ تاڪو پێیەڪانی دەئاوسان، پێی گوترا: ئەی رسول اللّٰه، ئایا تۆ ئەمە دەڪەیت لە ڪاتێڪدا لەلایەن اللّٰه ـەوە بۆت هاتووە ڪە لە تاوانی ڕابردوو و داهاتووت خۆش بووە؟ فەرمووی: (ئایا بەندەیەڪی زۆر سوپاسگوزار نەبم؟). [ذِكْرُ إِغْفَالِ الْعَبْدِ شُكْرَ اللَّهِ عَلَى نِعَمِهِ] [باسڪردنی بێئاگایی بەندە لە سوپاسگوزاری ڪردنی اللّٰه لەسەر بەخششەڪانی] ٥٤ - حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الدُّورِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَلَاءِ بْنِ زَبْرٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ عَرْزَمٍ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنَّ أَوَّلَ مَا يُسْأَلُ عَنْهُ الْعَبْدُ مِنَ النِّعَمِ أَنْ يُقَالَ لَهُ: أَلَمْ أَصِحَّ جِسْمَكَ، وَنُرْوِكَ مِنَ الْمَاءِ الْبَارِدِ ؟ ٥٤ - رسول اللّٰه‌ ﷺ دەفەرمووێ: (یەڪەم شت ڪە بەندە پرسیاری لێ دەڪرێت لە بەخششەڪان ئەوەیە ڪە پێی دەگوترێ: ئایا لاشەتم تەندروست نەڪرد؟ ئایا تێرئاوم نەڪردیت لە ئاوی سارد؟). ٥٥ - حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ نَاصِحٍ الْقَطَّانُ، بِكَرْخِ سُرَّ مَنْ رَأَى قَالَ: حَدَّثَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: (الصِّحَّةُ وَالْفَرَاغُ نِعْمَتَانِ مَغْبُونٌ فِيهِمَا كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ). ٥٥ - رسول اللّٰه‌ ﷺ فەرموویەتی: (تەندروستی و ڪاتی بەتاڵ دوو نیعمەتن ڪە زۆرێك لە خەڵڪی تێیدا زەرەرمەند و دۆڕاون [قەدریان نازانن]). ٥٦ - حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا حَلْيَسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ: قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: (مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَى عَبْدٍ نِعْمَةً إِلَّا كَثُرَتْ مُؤْنَةُ النَّاسِ عَلَيْهِ، فَإِنْ لَمْ يَتَحَمَّلْ مُؤْنَتَهُمْ فَقَدْ عَرَّضَ تِلْكَ النِّعْمَةَ لِزَوَالِهَا). ٥٦ - رسول اللّٰه‌ ﷺ فەرموویەتی: (اللە هیچ نیعمەتێك بەسەر بەندەیەڪدا نابەخشێت ئیللا پێویستی و ئەرڪی خەڵڪی لەسەری زیاد دەڪات، خۆ ئەگەر بەرگەی ئەرك و پێویستییەڪانیان نەگرێت، ئەوا ئەو نیعمەتەی خستۆتە بەردەم لەناوچوون).

وانەی یانزەیەم [ڪتاب فضیلة الشڪر لله علی نعمته للخرائطي] ٤٧ - حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْجُنَيْدِ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عِيسَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ، قَالَ: حَدَّثَنِي حَكِيمُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ: حَدَّثَنِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْبَرَاثِيُّ، قَالَ : قَدِمَ عَلَيْنَا عَابِدٌ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ، فَكَلَّمَنِي وَاللَّهِ بِشَيْءٍ فَهِمَتْهُ وَاللَّهِ زَوْجَتِي جَوْهَرُ وَكَانَتْ مِنَ الْعَابِدَاتِ قَبْلَ أَنْ أَفْهَمَهُ فَغُشِيَ عَلَيْهَا فَقُلْتُ: وَمَا قَالَ؟ قَالَتْ: قَالَ: ذَهَبَتِ الْمَعْرِفَةُ بِالْمُنْعِمِ بِجَمِيعِ هُمُومِ الْقَلْبِ، وَاشْتِغَالِهَا بِهِ . قَالَ: فَغُشِيَ وَاللَّهِ عَلَيْهَا فَجَلَسْتُ عِنْدَ رَأْسِهَا وَأَنَا مُفَكِّرٌ فِي مَقَالَتِهَا، فَلَمَّا فَهِمْتُهَا قُلْتُ فِي نَفْسِي: حَقٌّ لَكِ وَاللَّهِ يَا جَوْهَرُ أَنْ يَذْهَبَ عِنْدَهَا عَقْلُكِ، فَأَفَاقَتْ بَعْدَ طَوِيلٍ، وَهِيَ تَقُولُ: وَعِزَّتِكَ لَوْلَا مَعْرِفَةُ الرَّاجِينَ لَكَ لَضَاقَتْ عَلَيْهِمُ الدُّنْيَا خَوْفًا مِنْ حُلُولِ سَخَطِكَ . ٤٧ - أبو عبد الله البراثي وتی : خواپەرستێك لە ئەهلی شام هات بۆ لامان، سوێند بە اللە قسەیەڪی بۆ ڪردم ڪە هاوسەرەڪەم جوهر ڪە لە ژنە عابید و خواپەرستەڪان بوو پێش ئەوەی من تێبگەم، ئەو لێی تێگەیشت و بورایەوە، منیش وتم : چی وت؟ وتی : وتوویەتی : ناسینی نیعمەتبەخش [واتە اللە تعالی] هەموو خەمەڪانی دڵی نەهێشت، و دڵی بەخۆیەوە سەرقاڵ ڪرد . وتی : سوێند بە اللە [دووبارە] بورایەوە، منیش لە لای سەری دانیشتم و بیرم لە قسەڪەی دەڪردەوە، ڪاتێك تێگەیشتم لەبەر خۆمەوە وتم : سوێند بە اللە ئەی جوهر، مافی خۆتە ڪە لە ئاست ئەم قسەیەدا هۆش لەدەست بدەیت، دوای ماوەیەڪی درێژ هۆشی هاتەوە و دەیوت : سوێند بە عیززەتی تۆ [واتە اللّٰه تعالی]، ئەگەر ناسینی تۆ نەبوایە لەلایەن ئەوانەی ڪە ئومێدیان پێتە، ئەوا دونیایان لێ تەنگ دەبوو لەترسی دابەزینی سزا و توڕەیت . ٤٨ - حَدَّثَنَا سَعْدَانُ بْنُ نَصْرٍ، بِبَغْدَادَ قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَاقِدٍ الْحَرَّانِيُّ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْأَقْمَرِ، عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ، قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُومُ حَتَّى تَفَطَّرَ قَدَمَاهُ، فَقِيلَ لَهُ: أَلَيْسَ قَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ؟ قَالَ: (أَفَلَا أَكُونُ عَبْدًا شَكُورًا) . ٤٨ - أبي جحيفة وتی :️ رسول اللّٰه ﷺ بۆ نوێژ هەڵدەستا هەتا قاچەڪانی قڵیشی دەبرد، پێی وترا : مەگەر اللّٰه لە گوناهەڪانی پێشوو و داهاتووت خۆش نەبووە؟ فەرمووی : (ئایا نابێت بەندەیەڪی سوپاسگوزار بم؟). ٤٩ - حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ بِشْرٍ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ: قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى تَوَرَّمَتْ قَدَمَاهُ، أَوْ قَالَ: سَاقَاهُ. فَقِيلَ لَهُ: أَلَيْسَ قَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ؟ قَالَ: (أَفَلَا أَكُونُ عَبْدًا شَكُورًا) . ٤٩ - أنس بن مالك دەفەرمووێ :️ رسول اللّٰه ﷺ هەستا بۆ نوێژ هەتا هەردوو پێی ئاوسا، یان فەرمووی : هەردوو قاچی . پێی وترا : ئایا️ اللّٰه لە گوناهەڪانی ڕابردوو و داهاتووت خۆش نەبووە؟ فەرمووی : (ئایا نابێت بەندەیەڪی زۆر سوپاسگوزار بم؟). ٥٠ - حَدَّثَنَا التَّرْقُفِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ الْفِرْيَابِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلَاقَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ: قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى تَفَطَّرَتْ قَدَمَاهُ دَمًا، فَقِيلَ لَهُ: قَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ. قَالَ: (أَفَلَا أَكُونُ عَبْدًا شَكُورًا) . ٥٠ - المغيرة بن شعبة دەفەرمووێ : رسول️ اللّٰه ﷺ هەستا بۆ نوێژ تاڪو هەردوو پێیەڪانی قڵیشا و خوێنی لێ هات، پێی وترا : بەڕاستی️ اللّٰه لە تاوانی پێشوو و داهاتوت خۆش بووە . فەرمووی : (ئایا نابێت بەندەیەڪی زۆر سوپاسگوزار بم؟)

٤٦ - المبرد بۆ يزيد بن محمد بن المهلب بن أبي صفرة هۆنراوەی بۆ دەگوتم : پەروەردگارم بەزەیی و تەندروستی و سەرڪەوتن و پاراستنی خۆتمان لێ بێبەش مەڪە. ئێمە هەمیشە تەنها چاڪەمان لە تۆوە بینیوە، با حەسوودیش حەسودی بەرێت و ڪینە و ناڕەحەتییەڪەی درێژە بڪێشێت . چەندین تاوانی گەورەم ئەنجام دا، بەڵام تۆ ڕیسوات نەڪردم و پەلەت نەڪرد لە تۆڵەسەندنەوە و سزادانم . چۆن دەتوانم شوڪر و سوپاسی خاوەن نیعەمەتێك بڪەم، ڪە ئەگەر سوپاسیشی بڪەم، خودی ئەو سوپاسگوزارییەی من خۆی لە خۆیدا نیعەمەتێڪی تری ئەوە [ڪە پێویستی بە سوپاسێڪی ترە] .

وانەی دەیەم [ڪتاب فضیلة الشڪر لله علی نعمته للخرائطي] ٤١ - حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ الرَّمَادِيُّ قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ: أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ، قَالَ: لِأَنْ أُعَافَى فَأَشْكُرَ، أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أُبْتَلَى فَأَصْبِرَ . قَالَ: وَنَظَرْتُ فِي الْخَيْرِ الَّذِي لَا شَرَّ فِيهِ، فَلَمْ أَرَ مِثْلَ الْمُعَافَاةِ وَالشُّكْرِ . ٤١ - مطرف بن عبد الله بن الشخير دەڵێت : ئەگەر سەلامەت بم و سوپاسگوزاری بڪەم لام خۆشەویستترە لەوەی توشی تاقیڪردنەوە ببم و خۆڕاگر بم . وە دەڵێت : وە بینیم لە چاڪەیەك ڪە خراپەی تێدا نەبێت، نەمبینی هاوشێوەی سەلامەتی و سوپاسگوزاری . ٤٢ - حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ الرَّمَادِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ: أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ:ـ لَمَّا وَقَعَتْ فِتْنَةُ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، قَالَ رَجُلٌ لِأَهْلِهِ: قَيِّدُونِي فَإِنِّي مَجْنُونٌ، فَلَمَّا قُتِلَ عُثْمَانُ قَالَ: حُلُّوا عَنِّي الْقَيْدَ، الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي عَافَانِي مِنَ الْجُنُونِ وَنَجَّانِي مِنْ فِتْنَةِ عُثْمَانَ . ٤٢ - ابن طاوس دەیگێڕێتەوە لە باوڪیەوە و دەڵێت : ڪاتێك فیتنەی عثمان بن عفان رضي الله عنه ڕوویدا [واته ڪوشتنی ئیمامی عثمان رضي الله عنه]، پیاو هەبوو بە خانەوادەڪەی دەگوت : ڪۆت و بەندم بڪەن من شێتم، ڪاتێك ڪە عثمان شەهیدڪرا، گوتی : ڪۆت و بەندەڪەم لێ بڪەنەوە، ستایش بۆ ئەو️ اللّٰه ـیەی ڪە لە شێتی چاڪی ڪردمەوە و ڕزگاری ڪردم لە فیتنەی بابەتی ئیمامی عثمان رضي الله عنه [واتە اللّٰه پاراستی لەوەی توشی ئەو فیتنەیە ببێت ڪە شەهید کردنی ئیمامی عثمان بوو لەلایەن خەواریج] . ٤٣ - حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ الرَّمَادِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ حَازِمٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، مَرَّ بِشِعْبٍ بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ فَقَالَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُنِي أَرْعَى فِي هَذَا الشِّعْبِ عَلَى الْخَطَّابِ، وَكَانَ مَا عَلِمْتُ فَظًّا غَلِيظًا، ثُمَّ أَصْبَحْتُ خَلِيفَةً عَلَى أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَجُوزُ أَمْرِي فِيهِمْ . ثُمَّ قَالَ: لَا شَيْءَ فِيمَا تَرَى إِلَّا بَشَاشَتُهُ ... يَبْقَى الْإِلَهُ وَيُودِي الْأَهْلُ وَالْمَالُ . ٤٣ - سليمان بن يسار دەیگێڕێتەوە ڪە : عمر بن الخطاب رضي الله عنه بە دۆڵێڪدا لە نێوان مەڪڪە و مەدينە تێپەڕی و فەرمووی : (ستایش بۆ️ اللّٰه، خۆمم بینیوە لەم دۆڵەدا شوانڪاریم بۆ الخطاب دەڪرد، ئەویش وەك ئەوەی دەمزانی توند و ڕەق بوو، پاشان بووم بە خەلیفەی ئوممەتی محمد ﷺ ڪە فەرمانم بەسەریاندا دەڕوات). پاشان فەرمووی : هیچ شتێك لەوەی ڪە دەیبینیت نامێنێتەوە تەنها گەشاوەییەکەی نەبێت، اللّٰه دەمێنێتەوە و خێزان و سامان لەناو دەچن . ٤٤ - حَدَّثَنَا فَضْلُ بْنُ الْعَبَّاسِ الرَّازِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ جَعْفَرٍ الْأَحْمَرُ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ الدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدَةَ بْنِ أَبِي حُرَّةَ، عَنْ عَمِّهِ، عَنْ سِنَانِ بْنِ سَنَّةَ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: لِلطَّاعِمِ الشَّاكِرِ أَجْرُ الصَّائِمِ الْقَائِمِ . ٤٤ - پێغەمبەر ﷺ دەفەرمووێ : (ئەوڪەسەی نان دەخوات و سوپاسگوزارە پاداشتی وەك ئەو ڕۆژووگرەیە ڪە شەونوێژ دەڪات). ٤٥ - وَأَنْشَدُونَا لِمَحْمُودٍ الْوَرَّاقِ: « إِذَا كَانَ شُكْرِي نِعْمَةَ اللَّهِ نِعْمَةً ... عَلَيَّ لَهُ فِي مِثْلِهَا يَجِبُ الشُّكْرُ فَكَيْفَ بُلُوغُ الشُّكْرِ إِلَّا بِفَضْلِهِ ... وَإِنْ طَالَتِ الْأَيَّامُ وَاتَّصَلَ الْعُمْرُ». ٤٥ - وە بۆیان خوێندینەوە لە محمود الوراق : ئەگەر سوپاسگوزاری من بۆ نیعمەتێڪی خودا، خۆی نیعمەتێڪی تر بێت لەسەرم، ئەوا بۆ ئەو نیعمەتە نوێیەش دووبارە سوپاسگوزاری لەسەرم واجب دەبێت. ڪەواتە چۆن دەتوانرێت بگەینە ئەوپەڕی سوپاسگوزاری مەگەر تەنها بە فەزڵی خۆی نەبێت، تەنانەت ئەگەر ڕۆژگار درێژ بێت و تەمەنیش بەردەوام بێت . ٤٦ - أَنْشَدَنِي الْمُبَرِّدُ لِيَزِيدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُهَلَّبِ بْنِ أَبِي صُفْرَةَ: « إِلَهِي لَا تُفِتْنَا مِنْكَ رَحْمَةْ ... وَعَافِيَةً وَتَوْفِيقًا وَعِصْمَةْ فَمَا زِلْنَا نُعَرَّفُ مِنْكَ خَيْرًا ... وَيَحْسُدُ حَاسِدٌ فَيُطِيلُ رَغْمَهْ وَكَمْ أَذْنَبْتُ مِنْ ذَنْبٍ عَظِيمٍ ... فَلَمْ تَفْضَحْ وَلَمْ تَعْجَلْ بِنِقْمَةْ وَكَيْفَ بِشُكْرِ ذِي نِعَمٍ إِذَا مَا ... شَكَرْتُ لَهُ فَشُكْرِي مِنْهُ نِعْمَةْ .

٣٩ - أبي عمرو الشيباني دەڵێت : موسی علیە السلام لە ڕۆژی الطور ـدا فەرمووی : (ئەی پەروەردگارم ئەگەر من نوێژم ڪردبێت لەلایەن تۆوە بووە، وە ئەگەر من صەدەقەم ڪردبێت لەلایەن تۆوە بووە، و ئەگەر پەیامەڪانی تۆم گەیاندبێت ئەوا لەلایەن تۆوە بووە، ئەی چۆن سوپاسگوازیت بڪەم؟، فەرمووی : ئەی موسی ئێستا سوپاسگوزاریت ڪردم). [واتە ئەوەی ڪە دانی پێدا دەنێی ڪە️ اللّٰه تەوفیقی داویت و️ اللّٰه تعالی ڪاری ئاسان ڪردوویت، وە بەبێ ئەو هیچت پێناڪرێ ئەوە شوکرێکی گەورەی️ اللّٰه تعالی ـت ڪردووە] . ٤٠ - حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمِنْقَرِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ زِيَادٍ أَبُو الْمِقْدَامِ، عَنِ ابْنِ أَبِي الْحَسَنِ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: (مَا مَسَّتْ عَبْدًا نِعْمَةٌ يَعْلَمُ أَنَّهَا مِنَ اللَّهِ إِلَّا قَدْ أَدَّى شُكْرَهَا، وَإِنْ لَمْ يَحْمَدْهُ) . ٤٠ -️ رسول اللّٰه ﷺ دەفەرمووێ : (هیچ بەخششێك بە بەندەیەك ناگات ڪە بزانێت ئەوە لەلایەن️ اللّٰه ـوەیە ئیللا ئەوە سوپاسگوزاریەڪەی بەجێهێناوە، ئەگەرچی ستایشیشی نەڪات). [واتە ڪە بەدڵ دان بەوە دادەنێ ڪە ئەمەی پێی بەخشراوە نیعمەت و فەزڵی اللە ـیە ئەوا سوپاسگوزاری ڪردووە، ئەگەرچی بەدوعاوە نەیڪات] .

وانەی نۆیەم [ڪتاب فضیلة الشڪر لله علی نعمته للخرائطي] ٣٤ - أَنْشَدَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبَانَ الْعَسْقَلَانِيُّ لِمَحْمُودٍ الْوَرَّاقِ مِنَ الْوَافِرِ: عَطِيَّتُهُ إِذَا أَعْطَى سُرُورُ ... وَإِنْ أَخَذَ الَّذِي أَعْطَى أَثَابَا فَأَيُّ النِّعْمَتَيْنِ أَحَقُّ شُكْرًا ... وَأَحْمَدُ عِنْدَ مُنْقَلَبٍ إِيَابَا أَنِعْمَتُهُ الَّتِي أَهْدَتْ سُرُورًا ... أَمِ الْأُخْرَى الَّتِي أَهْدَتْ ثَوَابَا بَلِ الْأُخْرَى وَإِنْ نَزَلَتْ بِكُرْهٍ ... أَعَمُّ لِصَابِرٍ فِيهِ احْتِسَابَا. ٣٤ - عبد الله بن أبان العسقلاني بۆی خوێندمەوە ڪە هی محمود الوراق ـە لەسەر بەحری الوافر : بەخشینەڪەی ڪاتێك دەبەخشێت مایەی خۆشییە، وە ئەگەر ئەوەی بەخشیبووی بیباتەوە پاداشت دەداتەوە . ئایا کام لەو دوو نیعمەتە شایستەتری سوپاسن، و لە ڪاتی گەڕانەوەدا زیاتر جێی ستایشن ؟ ئایا ئەو نیعمەتەی ڪە خۆشی پێ بەخشی، یان ئەو نیعمەتەی تر ڪە پاداشتی پێ بەخشی ؟ بەڵکو ئەوەی تریان ئەگەرچی بە ناخۆشیش دابەزێت، گشتگیرتر و گەورەترە بۆ ئەوڪەسەی ئارام دەگرێت و چاوەڕێی پاداشتە . ٣٥ - حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْجُنَيْدِ، قَالَ: حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ، عَنْ أَبِي صَخْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ، قَالَ: يَا هَؤُلَاءِ، احْفَظُوا اثْنَتَيْنِ: شُكْرَ النِّعَمِ، وَإِخْلَاصَ الْإِيمَانِ . ٣٥ - محمد بن ڪعب القرظي دەڵێت : ـئەی خەڵڪینە، دوو شت بپارێزن : سوپاسگوزاریی نیعمەتەڪان، و دڵسۆزیی و بێگەردی ئیمان . ٣٦ - حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ بَحْرِ بْنِ بَرِّيٍّ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُعَلَّى الْكُوفِيُّ، عَنْ زِيَادِ بْنِ خَيْثَمَةَ، عَنْ أَبِي دَاوُدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شُجَيْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: (مَنِ ابْتُلِيَ فَصَبَرَ، وَأُعْطِيَ فَشَكَرَ، وَظُلِمَ فَغَفَرَ، وَظَلَمَ فَاسْتَغْفَرَء ثُمَّ سَكَتَ قِيلَ: مَا لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ:  ﴿أُولَئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَهُمْ مُهْتَدُونَ﴾ [الأنعام: ٨٢] . ٣٦ - عبد️ اللّٰه بن شجيرة دەیگێڕێتەوە لە باوڪیەوە ڪە وتویەتی :️ رسول اللّٰه ﷺ فەرمووی : (هەر ڪەسێك تووشی بەڵا و تاقیڪردنەوە بوو و ئارامی گرت، و شتێڪی پێدرا و سوپاسگوزاری ڪرد، و ستەمی لێڪرا و لێخۆش بوو، و ستەمی ڪرد و داوای لێخۆشبوونی ڪرد)، پاشان بێدەنگ بوو. گوترا : ئەی رسول️ اللّٰه بۆ ئەوڪەسە چی هەیە؟ فەرمووی : ﴿أُولَئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَهُمْ مُهْتَدُونَ﴾[الأنعام: ٨٢] . ٣٧ - حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا يَحْيَى الْحِمَّانِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الْأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: (إِذَا نَظَرَ أَهْلُ الْجَنَّةِ إِلَى مَنَازِلِهِمْ مِنَ النَّارِ قَالُوا: لَوْلَا أَنَّ اللَّهَ هَدَانَا فَيَكُونُ قَوْلُهُمْ شُكْرًا، وَإِذَا نَظَرَ أَهْلُ النَّارِ إِلَى مَنَازِلِهِمْ مِنَ الْجَنَّةِ يَقُولُونَ: لَوْ أَنَّ اللَّهَ هَدَانَا فَيَكُونُ حَسْرَةً) . ٣٧ -️ رسول اللّٰه ﷺ دەفەرمووێ : (ڪاتێك ئەهلی بەهەشت سەیری جێگەی خۆیان دەڪەن لە ئاگر ئەوا دەڵێن : ئەگەر️ اللّٰه ڕێنمویی نەڪردینایە ئەوا دەچوینە جەهەننەم و ئەم وتەیەیان دەبێتە سوپاسگوزاری، وە ڪاتێك ئەهلی ئاگر سەیری جێگاڪانیان لە بەهەشتدا دەڪەن دەڵێن : خۆزگە اللّٰه ڕێنمویی بڪردینایە ئەوەش بۆیان دەبێتە حەسرەت و پەشیمانی). ٣٨ - حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ الدَّوْرَقِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ يَزِيدُ بْنُ مِهْرَانَ قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: (يَا حَسْرَتَنَا، قَالَ: إِذَا نَظَرَ أَهْلُ النَّارِ إِلَى مَنَازِلِهِمْ مِنَ الْجَنَّةِ فَهِيَ الْحَسْرَةُ) . ٣٨ - أبي سعید دەفەرمووێ : رسول الله صلى الله عليه وسلم فەرمووی : (ئەی حەسرەت و پەشیمانیمان) فەرمووی : ڪاتێك ئەهلی ئاگر سەیری ئەو شوێنانەیان دەڪەن کە لە بەهەشتدا بۆیان هەبوو، ئەوەیە حەسرەت و پەشیمانییەڪە). ٣٩ - حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ، قَالَ: قَالَ مُوسَى يَوْمَ الطُّورِ: يَا رَبِّ إِنْ أَنَا صَلَّيْتُ فَمِنْ قِبَلِكَ، وَإِنْ أَنَا تَصَدَّقْتُ فَمِنْ قِبَلِكَ، وَإِنْ بَلَّغْتُ رِسَالَاتِكَ فَمِنْ قِبَلِكَ، فَكَيْفَ أَشْكُرُكَ؟ قَالَ: يَا مُوسَى الْآنَ شَكَرْتَنِي .

٣٢ - حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ الْحَسَنِ الْوَرَّاقُ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، ح وَحَدَّثَنَا التَّرْقُفِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا الْفِرْيَابِيُّ، عَنِ الثَّوْرِيِّ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَتَاهُ الْأَمْرُ يُعْجِبُهُ أَوْ يُحِبُّهُ قَالَ: (الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمُنْعِمِ الْمُفْضِلِ، اللَّهُمَّ بِنِعْمَتِكَ تَتِمُّ الصَّالِحَاتُ) وَإِذَا أَتَاهُ الْأَمْرُ يَكْرَهُهُ قَالَ: (الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى كُلِّ حَالٍ) . ۳۲ - حبيب بن أبي ثابت دەفەرمووێت :️ رسول اللّٰه ﷺ ئەگەر ڪارێڪی بۆ هاتبوایە ڪە پێی سەرسام بوایە یان حەزی لێ بوایە دەیفەرموو : (سوپاس بۆ اللە ڪە بەخشندە و خاوەن فەزڵ و چاڪەیە، پەروەردگار بە نیعمەتی تۆ ڪارە چاڪەڪان تەواو دەبن . وە ئەگەر ڪارێڪی بۆ بهاتایە ڪە پێی ناخۆش بووایە دەیفەرموو : (سوپاس بۆ️ اللّٰه لەسەر هەموو بارودۆخێك). ٣٣ - حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ الْحَسَنِ الْوَرَّاقُ، قَالَ: حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْأَعْوَرُ، قَالَ: حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: أَوَّلُ مَنْ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، الَّذِينَ يَحْمَدُونَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ . ٣٣ - ابن عباس دەفەرمووێت : یەڪەمین ڪەس ڪە لە ڕۆژی قیامەتدا دەچنە بەهەشت ئەوانەن ڪە ستایشی️ اللّٰه عَزَّ وَجَل ـیان ڪردووە لە خۆشبەختی و ناخۆشیدا [لەڪاتی زیان بەرڪەوتن] .

وانەی حەوتەم [ڪتاب فضیلة الشڪر لله علی نعمته للخرائطي] ٢٦ - حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَنْبَسَةَ الْوَرَّاقُ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي يَحْيَى، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: (مَنْ عَجَزَ مِنْكُمْ عَنِ اللَّيْلِ أَنْ يُكَابِدَهُ وَبِالْمَالِ أَنْ يُنْفِقَهُ وَجَبُنَ عَنِ الْعَدُوِّ أَنْ يُجَاهِدَهُ فَلْيُكْثِرْ ذِكْرَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ) . ٢٦ -️ رسول اللّٰه ﷺ دەفەرمووێ : (هەر ڪەسێك لە ئێوە بێدەسەڵات بوو لەوەی شەونخوونی بڪات و بەرگەی شەو بگرێت [بۆ عیبادەت]، و ڕەزیلی ڪرد لەوەی ماڵەڪەی ببەخشێت، و ترسا لەوەی بەرەنگاری دوژمن ببێتەوە و جیهادی لەدژی بڪات، ئەوا با زۆر یادی️ اللّٰه عَزَّ وَجَل بڪات). ٢٧ - حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ دَاوُدَ الْقَنْطَرِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ، قَالَ: حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، مَوْلَى الْمُطَّلِبِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: (إِنَّ عَبْدِي الْمُؤْمِنَ عِنْدِي بِمَنْزِلَةِ كُلِّ خَيْرٍ، يَحْمَدُنِي وَأَنَا أَنْزِعُ نَفْسَهُ مِنْ بَيْنَ جَنْبَيْهِ) . ٢٧ -️ رسول اللّٰه ﷺ دەفەرمووێ : [لە فەرموودەیەڪی قودسیدا اللە ئەفەرموێت ] : (بەڕاستی بەندەی بڕواداری من لای من لە پلە و پایەی هەموو چاڪەیەڪدایە، ستایشم دەڪات لە ڪاتێڪدا ڪە من گیانی لە نێوان هەردوو تەنیشتی دەردەهێنم). ٢٨ - حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ الدَّوْرَقِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مِهْرَانَ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي بَحْرِيَّةَ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ: مَا مِنْ عَمَلٍ يُنَجِّي الْعَبْدَ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَكْثَرُ مِنْ ذِكْرِ اللَّه . ٢٨ - معاذ بن جبل رضي الله عنه دەفەرموێت : هیچ ڪردارێك نییە بەندە ڕزگار بڪات لە سزای️ اللّٰه  عَزَّ وَجَل زیاتر لە یادڪردنی️ اللّٰه . ٢٩ - حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ: حَدَّثَنَا سَلَّامٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا كَعْبُ بْنُ شَبِيبٍ الْعَصَرِيُّ، عَنْ خُلَيْدٍ الْعَصَرِيِّ، قَالَ: إِنَّ لِكُلِّ بَيْتٍ زِينَةً، وَزِينَةُ الْمَسَاجِدِ الرِّجَالُ عَلَى ذِكْرِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ . ٢٩ - خلید العصري دەڵێت : بۆ هەموو ماڵێك ڕازاوەییەك هەیە، وە ڕازاوەیی مزگەوتەڪانیش ئەو پیاوانەن ڪە خەریڪی یادڪردنی️ اللّٰه عَزَّ وَجَل ـن . ٣٠ - حَدَّثَنَا التَّرْقُفِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو يَزِيدَ الْفَيْضُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنِ الْفُضَيْلِ بْنِ عِيَاضٍ، قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لْيَشْكُرُ الْعَبْدَ إِذَا قَالَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ، وَإِنْ كَانْ عَلَى فِرَاشٍ وَطِيءٍ، وَعِنْدَهُ شَابَّةٌ حَسْنَاءُ . ٣٠ - الفضيل بن عياض دەڵێت : بەڕاستی️ اللّٰه عَزَّ وَجَل سوپاسی بەندە دەڪات ڪاتێك ڪە بەندەڪە دەڵێت : الحمد لله، ئەگەرچی لەسەر ڕاخەرێڪی نەرم و ئاسودە بێت، و ڪچێڪی گەنجی جوانی لا بێت [خێزانی] . ٣١ - حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْوَلِيدِ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا أُمَيَّةُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ: قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ قَتَلَ أَبَا جَهْلِ بْنَ هِشَامٍ. فَقَالَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ . ٣١ - عبد️ اللّٰه دەفەرمووێ : گوتم : ئەی رسول️ اللّٰه بەڕاستی️ اللّٰه أبو جهل بن هشام ـی لەناو برد . فەرمووی : (ستایش بۆ ئەو️ اللّٰه ـیەی ڪە بەڵێنەڪەی بەڕاست خستەوە و بەندەڪەی خۆی سەرخست).

وانەی شەشەم [ڪتاب فضیلة الشڪر لله علی نعمته للخرائطي] ٢١ - حَدَّثَنَا أَبُو بَدْرٍ الْغُبَرِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا شَاذُّ بْنُ فَيَّاضٍ الْيَشْكُرِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ شِبْلٍ، قَالَ: حَدَّثَتْنَا أُمُّ النُّعْمَانِ الْكِنْدِيَّةُ، أَنَّ عَائِشَةَ حَدَّثَتْهَا، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: (إِنَّ نُوحًا كَبِيرَ الْأَنْبِيَاءِ لَمْ يَقُمْ عَنْ خَلَاءٍ قَطُّ إِلَّا قَالَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذَاقَنِي طَعْمَهُ، وَأَبْقَى مَنْفَعَتَهُ فِي جَسَدِي، وَأَخْرَجَ عَنِّي أَذَاهُ) . ٢١ -️ رسول اللّٰه ﷺ دەفەرمووێ : (بەڕاستی نوح گەورەی پێغەمبەران، هەرگیز لە جێگەی سەرئاوڪردن هەڵنەدەستا ئیلا دەیفەرموو : ستایش بۆ ئەو️ اللّٰه ـیەی ڪە تامی خۆراڪەڪەی پێ چەشتم، و سوودەڪەی هێشتەوە لە جەستەمدا، و ئەزیەتەڪەی لێم دوورخستەوە). ٢٢ - حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ بُدَيْلٍ الْإِيَامِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ رَاشِدٍ، عَنْ سَعْدٍ الْإِسْكَافِ، عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فِي قَوْلِهِ ﴿وَفِي أَنْفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ﴾، [الذاريات: ٢١] قَالَ: سَبِيلُ الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ . ٢٢ - علي بن أبي طالب رضي الله عنه سەبارەت بە فەرمایشتی️ اللّٰه : {وَفِي أَنْفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ} [الذاریات: ٢١] . واته : وە لە ناخی خۆشتاندا نیشانە و بەڵگە هەن، ئایا نابینن؟ فەرمووی : ڕێڕەوی پیسایی و میز . [واتە ئەو ڕێڕەوانە نیعمەتی️ اللّٰه ـن و سوپاسگوزاربن لەسەریان، چونڪە جەستەی ئینسان لەسەری وەستاوە] . ٢٣ - حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي يَعْقُوبَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: (سَبَقَ الْمُفَرِّدُونَ) قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنِ الْمُفَرِّدُونَ؟ قَالَ: (الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ عَلَى كُلِّ حَالٍ) . ٢٣ - أبي هريرة رضي الله عنه دەیگێڕێتەوە ڪەوا️ رسول اللّٰه ﷺ فەرمووی : (المفردونەڪان - تەنیاڪان - پێشڪەوتن). وتیات : ئەی رسول️ اللّٰه ﷺ المفردونەڪان ڪێن ؟ فەرمووی : (ئەوانەی لە هەموو بارودۆخێڪدا یادی️ اللّٰه دەڪەن). ٢٤ - حَدَّثَنَا أَبُو عَلِيٍّ أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْقُوهُسْتَانِيُّ قَالَ: حَدَّثَنَا عَتِيقُ بْنُ يَعْقُوبَ الزُّبَيْرِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا الدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ (أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَشْرَبُ مِنْ ثَلَاثَةِ أَنْفَاسٍ، إِذَا أَدْنَى الْإِنَاءَ إِلَى فِيهِ سَمَّى اللَّهَ، وَإِذَا نَحَّاهُ حَمِدَ اللَّهَ) . ٢٤ - أبي هريرة رضي الله عنه دەیگێڕێتەوە ڪەوا : (️رسول اللّٰه ﷺ بە سێ هەناسە [سێ قوم] ئاوی دەخواردەوە ڪاتێك قاپەڪەی لە دەمی نزیك دەڪردەوە ناوی️ اللّٰه ـی دەهێنا، و ڪاتێك دوری دەخستەوە ستایشی️ اللّٰه ـی دەڪرد). ٢٥ - حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ بُدَيْلٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُحَارِبِيُّ، عَنِ ابْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ، قَالَ: " بَلَغَنَا أَنَّ مُوسَى عَلیِه السَّلام سَأَلَ رَبَّهُ أَيُّ عِبَادِكَ أَحَبُّ إِلَيْكَ؟ قَالَ: أَكْثَرُهُمْ لِي ذِكْرًا . ٢٥ - أبي عمرو الشيباني دەڵێت : (پێمان گەیشتووە ڪەوا موسی علیە السلام پرسیاری ڪردووە لە پەروەردگاری ڪامە لە بەندەڪانت خۆشەویستترە لەلات؟، فەرموویەتی : ئەوانەی ڪە زۆر یادم دەڪەن).

وانەی پێنجەم [ڪتاب فضیلة الشڪر لله علی نعمته للخرائطي] ١٦ - حَدَّثَنَا أَبُو قِلَابَةَ، قَالَ: حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ هُبَيْرَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ الْأَشْعَرِيِّ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: (الْحَمْدُ لِلَّهِ يَمْلَأُ الْمِيزَانَ). ١٦ -️ رسول اللّٰه ﷺ️ دەفەرمووێ : (الحمدللە تەرازوو پڕ دەڪات). [واتە تەرازووی چاڪەڪانی بەندە پڕ دەڪات بە وتنی زیڪری الحمدللە] . ١٧ - حَدَّثَنَا التَّرْقُفِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، قَالَ: حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ، عَنْ قُرَّةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَيْوَئِيلَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِي صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: (كُلُّ أَمْرٍ ذِي بَالٍ لَا يُبْدَأُ فِيهِ بِالْحَمْدِ لِلَّهِ فَهُوَ أَقْطَعُ) . ١٧ - ️ رسول اللّٰه ﷺ دەفەرمووێ : (هەموو ڪارێڪی گرنگ ڪە بە ستایش ڪردنی️ اللّٰه دەست پێ نەڪات ئەوا بەرەڪەتەڪەی بڕاوەیە)، [خێری لێ بڕاوە] . ١٨ - حَدَّثَنَا التَّرْقُفِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ: حَدَّثَنَا الْعَلَاءُ بْنُ خَالِدِ بْنِ وَرْدَانَ، قَالَ: حَدَّثَنَا يَزِيدُ الرَّقَاشِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: ( الْإِيمَانُ نِصْفَانِ: فَنِصْفٌ فِي الصَّبْرِ، وَنِصْفٌ فِي الشُّكْرِ ). ١٨ -️ رسول اللّٰه ﷺ دەفەرمووێ : (ئیمان دوو نیوەیە : نیوەی لە ئارامگرتن دایە، و نیوەی لە سوپاسگوزاری). ٢٠ - حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْجُنَيْدِ، قَالَ: حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ دِينَارٍ الْهُذَلِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، فِي قَوْلِ اللَّهِ: (لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ) [إبراهيم: ٧] ، قَالَ: مِنْ طَاعَتِي . ١٩ - حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ دَاوُدَ الْقَنْطَرِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ مَيْسَرَةَ، قَالَ: سَمِعْتُ أُمَّ الدَّرْدَاءِ، تَقُولُ: سَمِعْتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ، يَقُولُ: سَمِعْتُ أَبَا الْقَاسِمِ، صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَا سَمِعْتُهُ يُكَنِّيهِ، قَبْلَهَا وَلَا بَعْدَهَا قَالَ: (إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ: يَا عِيسَى، إِنِّي بَاعِثٌ بَعْدَكَ أُمَّةً إِنْ أَصَابَهُمْ مَا يُحِبُّونَ حَمِدُوا وَشَكَرُوا، وَإِنْ أَصَابَهُمْ مَا يَكْرَهُونَ احْتَسَبُوا وَصَبَرُوا، وَلَا حِلْمَ وَلَا عِلْمَ، قَالَ: يَا رَبِّ، كَيْفَ يَكُونُ هَذَا لَهُمْ وَلَا عِلْمَ وَلَا حِلْمَ؟ قَالَ: أُعْطِيهِمْ مِنْ حِلْمِي وَعِلْمِي) . ١٩ - أم الدرداء دەفەرمووێ : بیستم لە أبو الدرداء فەرمووی : بیستم لە أبو القاسم️ ﷺ وە هەرگیز پێش ئەوە و دوای ئەوەش نەمبیستبوو لێوەی بە نازناوی أبو القاسم ناوی بهێنێت ڪە فەرموویەتی : (️اللّٰه تبارك و تعالی فەرمووی : ئەی عیسی، لەدوای تۆ ئوممەتێك دەنێرم ڪە ئەگەر ئەوەی حەزی پێدەڪەن توشیان بێت ئەوا ستایش و سوپاسگوزاری دەڪەن، وە ڪاتێك ئەوەی پێیان ناخۆشە توشیان دەبێت چاوەڕێی پاداشت دەڪەن و ئارام دەگرن، لە ڪاتێڪدا نە لەسەرخۆیی و نە زانستیان هەیە [واتە هەرچی بێت ڕازین بەو ناخۆشیەی توشیان بووە]، عیسی علیە السلام فەرمووی : ئەی پەروەردگارم چۆن ئەوەیان بۆ دەبێت لە ڪاتێڪدا نە زانست و نە لەسەرخۆییان هەیە؟ فەرمووی : لە لەسەرخۆیی و زانستی خۆمیان پێ دەبەخشم). ٢٠ - سعيد بن جبير سەبارەت بە فەرمایشتی️ اللّٰه تعالی : (لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ)، [ئیبراهیم: ٧]، واتە : ئەگەر سوپاسگوزارم بڪەن، ئەوا بێگومان بۆتانی زیاد دەڪەم. وتی : (مەبەست لێی زیادڪردنە لە گوێڕایەڵی ڪردنی من). [واتە تاڪو سوپاسگوزاری نیعمەتەڪانی️ اللّٰه تعالی بڪەی ئەویش نیعمەتەڪان و گوێڕایەڵی ڪردنت بۆ زاتی پیرۆزی خۆی زیاد دەڪات] .

١٤ - حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ غَالِبٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عُمَارَةُ بْنُ زَاذَانَ، قَالَ: حَدَّثَنَا زِيَادٌ النُّمَيْرِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا صَعِدَ أَكَمَةً أَوْ نَشَزًا مِنَ الْأَرْضِ قَالَ: [اللَّهُمَّ لَكَ الشَّرَفُ عَلَى كُلِّ شَرَفٍ، وَلَكَ الْحَمْدُ عَلَى كُلِّ حَالٍ] . ١٤ - أنس بن مالك دەفەرمووێ : رسول️ اللّٰه ﷺ ڪاتێك ڪە بچوایە سەر گردێك یان شوێنێڪی بەرزی سەر زەوی، دەیفەرموو : (پەروەردگار گەورەیی و سەروەری هەر بۆ تۆیە بەسەر هەموو گەورەییەڪدا، و سوپاس و ستایش هەر بۆ تۆیە لەسەر هەموو بارودۆخێك). ١٥ - حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ التَّرْقُفِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ الْفِرْيَابِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ صَفِيَّةَ، قَالَ: مَرَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِرَجُلٍ وَهُوَ يَقُولُ: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانِي لِلْإِسْلَامِ، وَجَعَلَنِي مِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: (لَقَدْ شَكَرْتَ عَظِيمًا) . ١٥ - منصور بن صفية دەڵێت : پێغەمبەر️ ﷺ بە لای پیاوێڪدا تێپەڕی ڪە دەیگوت : ستایش بۆ ئەو️ اللّٰه ـیەی ڪە ڕێنموونی ڪردم بۆ ئیسلام، و منی ڪرد بە یەڪێك لە ئوممەتی محمد . ️رسول اللّٰه ﷺ فەرمووی : (بەڕاستی سوپاسی نیعمەتێڪی زۆر گەورەت کردووە).

وانەی چوارەم [ڪتاب فضیلة الشڪر لله علی نعمته للخرائطي] ١١ - حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْهَيْثَمِ الْبَلَدِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ عِيسَى بْنِ يُونُسَ، عَنِ الْأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: (قَالَ جِبْرِيلُ أَلَا أُعَلِّمُكَ الْكَلِمَاتِ الَّتِي قَالَهَا مُوسَى صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ انْفَلَقَ الْبَحْرُ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ؟) قُلْتُ: بَلَى، بِأَبِي وَأُمِّي قَالَ: (قُلِ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ وَإِلَيْكَ الْمُشْتَكَى، وَأَنْتَ الْمُسْتَغَاثُ وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ) قَالَ عَبْدُ اللَّهِ : فَمَا تَرَكْتُهُنَّ مُذْ سَمِعْتُهُنَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. وَقَالَ أَبُو وَائِلٍ: مَا تَرَكْتُهُنَّ مُذْ سَمِعْتُهُنَّ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ. وَقَالَ الْأَعْمَشُ: مَا تَرَكْتُهُنَّ مُذْ سَمِعْتُهُنَّ مِنْ أَبِي وَائِلٍ. ١١ - عبداللە دەفەرمووێ : رسول اللّٰه ﷺ فەرمووی : (جبریل علیە السلام فەرمووی : ئایا ئەو وتانەت فێربڪەم ڪە موسی علیە السلام فەرمووی ڪاتێك ڪە دەریای شەق ڪرد بۆ بەنی إسرائیل ؟) گوتم : بەڵی دایك و باوڪم فیدات بن، فەرمووی : (ئەی پەروەردگار هەر بۆ تۆیە ستایش و هەر بۆ لای تۆیە سڪاڵا، و تەنها تۆی ڪە هانات بۆ دەبرێت و فریادڕەسی، و هیچ توانا و هێزێك نییە مەگەر بە اللّٰه ـەوە نەبێت). عبداللە فەرمووی : لەوڪاتەوەی لە️ رسول اللّٰه ـم ﷺ بیستوومە وازم لێیان نەهێناوە. و أبو وائل دەڵێت : منیش لەوڪاتەوەی لە عبداللەـم بیستووە وازم لێیان نەهێناوە. و الأعمش دەڵێت : لەوڪاتەوەی لە أبو وائل بیستومە وازم لێیان نەهێناوە. ١٢ - حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ النَّسَائِيُّ قَالَ: حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْبَارِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا رُزَيْنٌ الْأَنْمَاطِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُغِيرَةِ الْعَامِرِيُّ، عَنْ بِشْرِ بْنِ غَالِبٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: ( قَالَ لِي جِبْرِيلُ عَنْ رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ: يَا مُحَمَّدُ إِنْ سَرَّكَ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ يَوْمًا وَلَيْلَةً حَقَّ عِبَادَتِهِ فَقُلِ: الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا دَائِمًا مَعَ خُلُودِهِ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا دَائِمًا لَا مُنْتَهَى لَهُ دُونَ مَشِيئَتِهِ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا دَائِمًا لَا يُوَالِي قَائِلُهَا إِلَّا رِضَاهُ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا دَائِمًا كُلَّ طَرَفَةِ عَيْنٍ وَنَفَسِ نَفْسٍ) . ١٢ - علي بن أبي طالب رضي اللع عنه دەفەرمووێ : رسول️ اللّٰه ﷺ فەرموویەتی : (جبریل دەربارەی پەروەردگاری عَزَّ وَجَل پێی فەرمووم : ئەی️ ﷴ ئەگەر پێت خۆشە ڪە️ شەو و ڕۆژێك️ اللّٰه بپەرستیت بەو شێوەیەی حەقی پەرستنە ئەوا بڵێ : ستایش بۆ ئەو️ اللّٰه، سوپاس و ستایشێڪی هەمیشەیی هاوشانی هەمیشەیی ئەو، وە ستایش بۆ️ اللّٰه ستایشێڪی هەمیشەیی ڪە هیچ ڪۆتاییەڪی نییە جگە لەوەی خۆی بیەوێت، ستایش بۆ️ اللّٰه ستایشێڪی هەمیشەیی ڪە بێژەرەڪەی هیچ شتێڪی ناوێت جگە لە ڕەزامەندی ئەو نەبێت، ستایش بۆ️ اللّٰه ستایشێڪی هەمیشەیی لەگەڵ هەر چاوتروڪانێك و هەر هەناسەدانێڪی گیاندا). ١٣ - حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ: حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَاتِمٍ الذِّمِّيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَجِيدِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رَوَّادٍ، قَالَ: حَدَّثَتْنِي أُمِّي، قَالَتْ: كَانَ بِمَرْوَ امْرَأَةٌ تَلِدُ الْبَنَاتَ، فَوَلَدَتْ تِسْعَ بَنَاتٍ، فَلَمَّا حَمَلَتِ الْعَاشِرَةَ، قَالَ لَهَا النِّسَاءُ: يَا فُلَانَةُ إِنْ وَلَدْتِ هَذِهِ الْمَرَّةَ ابْنَةً فَاحْمَدِي اللَّهَ، قَالَتْ: إِنْ وَلَدْتُ ابْنَةً لَمْ أَحْمَدِ اللَّهَ قَالَتْ: فَوَلَدَتْ خِنْزِيرَةً . قَالَتْ أُمِّي: فَأَتَيْتُهَا فَنَظَرْتُ إِلَى الْخِنْزِيرَةِ تَحْتَ ثِيَابِهَا فَعَاشَتْ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ ثُمَّ مَاتَتْ . ١٣ - عبد المجيد بن عبد العزيز بن أبي رواد دەڵێت : دایڪم بۆی باسڪردم و گوتی : لە مروـدا [دەڪاتە ئێران] ئافرەتێك هەبوو ڪە تەنها ڪچی دەبوو، نۆ ڪچی ببوو، ڪاتێك بۆ جاری دەیەم دووگیان بوو، ئافرەتەڪان پێیان گوت : ئەی فڵانە ئەگەر ئەم جارەش ڪچێڪت بوو ئەوا ستایشی️ اللّٰه بڪە، ئەویش گوتی : ئەگەر ڪچم ببێت ئەوا ستایشی️ اللّٰه ناڪەم، دەڵێت : بەرازێڪی مێیینەی بوو . دایڪم گوتی : (چووم بۆ لای و تەماشای بەرازەڪەم ڪرد لەژێر جلی ئافرەتەڪەدا بوو، سێ ڕۆژ ژیا و پاشان مرد).

١٠ - قدامة بن إبراهيم الجمحي دەیگێڕێتەوە لە عبداللە بن عمر ڪەوا رسول️ اللّٰە️ ﷺ بۆی دەگێڕانەوە ڪە : (بەندەیەك لە بەندەڪانی️ اللّٰه گوتی : ئەی پەروەردگارم ستایش بۆتۆ، بەو شێوەیەی ڪە شایستەی شڪۆمەندیی ڕووی تۆ و گەورەیی پلە و پێگەت بێت . ئەم قسەیە ڪارەڪەی لەسەر ئەو دوو فریشتەیە قورس و گران ڪرد و نەیاندەزانی چۆن [پاداشتەڪەی] بنووسنەوە، بۆیە سەرڪەوتن بۆ ئاسمان و بە️ اللّٰه ـیان فەرموو : ئەی پەروەردگار، بەندەڪەت قسەیەڪی ڪردووە و نازانین چۆن پاداشتەڪەی بنووسین،️ اللّٰه پێی فەرموون : بنووسن هەروەك چۆن بەندەڪەم گوتوویەتی، تاوەڪو ئەوڪاتەی پێم دەگاتەوە و خۆم پاداشتی دەدەمەوە). نضر بن بن داود بۆی گێڕاینەوە وتی : ٲبو عبید لەمانای (اعضلت) وتویەتی : الٲموﻱ وتی : ئەوەش لە قورسەڪانە، ڪە ڪارێڪی سەختە و خاوەنەڪەی ناتوانێ پێی هەڵسێ، دەوترێ : ڪارەڪەی ئاڵۆز و سەختە بۆیە خۆی شتێڪی قورسە .

وانەی سێیەم [ڪتاب فضیلة الشڪر لله علی نعمته للخرائطي] ٦ - حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مَالِكٍ السُّوسِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، قَالَ: أَخْبَرَنِي الْمُبَارَكُ بْنُ فَضَالَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ الْحَسَنَ، يَقُولُ: كَانَ أَيُّوبُ عَلَيْهِ السَّلَامُ إِذَا أَتَاهُ آتٍ فَقَالَ لَهُ: ذَهَبَ لَكَ كَذَا فَيَقُولُ: (مَهْمَا تُبْقِي نَفْسِي أَحْمَدْكَ عَلَى حُسْنِ بَلَائِكَ) . ٦ - الحسن دەڵێت : أیوب علیە السلام ئەگەر ڪەسێك بهاتایە بۆ لای و پێی وتبایە : فڵانە شتت لێ ڕۆیشت، ئەویش دەیفەرموو : - اللهم - تاڪو ئەو کاتەی گیانم بۆ بهێڵیتەوە، سوپاس و ستایشت دەڪەم لەسەر جوانی تاقیڪردنەوەڪەت). [واتە ستایشی️ اللّٰه ـی دەڪرد لەسەر ئەو تاقیڪردنەوانە و بەجوانی وەسفی دەڪرد، نەك بێزاری و ناڕەزایی دەربڕێ] . ٧ - حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الدُّورِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ الزُّبَيْرِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ بَشِيرٍ الْأَنْصَارِيُّ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ خِرَاشٍ الْأَنْصَارِيِّ، قَالَ: سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: (أَفْضَلُ الذِّكْرِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَفْضَلُ الشُّكْرِ الْحَمْدُ لِلَّهِ) . ٧ - رسول اللّٰه ﷺ دەفەرمووێ : (باشترین زیڪر لا إلە إلا اللە ـیە، و باشترین سوپاسگوزاری الحمدللە ـیە). ٨ - حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ الرَّمَادِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ لَاحِقٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ: قَالَ دَاوُدُ عَلَيْهِ السَّلَامُ: (الْحَمْدُ لِلَّهِ كَمَا يَنْبَغِي لِكَرِيمِ وَجْهِهِ وَعَزَّ جَلَالُهُ، فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ قَدْ أَتْعَبْتَ الْكَتَبَةَ) ب. ٨ - إبن شهاب دەڵێت : داود علیە السلام فەرمووی : (ستایش بۆ️ اللّٰه بەو شێوەیەی ڪە شایستەی ڕووی پیرۆزی و شڪۆ و گەورەییەڪەیەتی، اللّٰه وەحی بۆی نارد ڪە فریشتە نوسەرەڪانت ماندوو ڪرد) . [واتە پاداشتی ئەوەندە زۆرە] . ٩ - حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ النَّسَائِيُّ قَالَ: حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي الْحَوَارِيِّ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا سُلَيْمَانَ الدَّارَانِيَّ، يَقُولُ: حَجَّ رَجُلٌ، فَلَمَّا أَرَادَ الِانْصِرَافَ إِلَى بَلَدِهِ، وَقَفَ عَلَى بَابِ الْكَعْبَةِ فَقَالَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ بِجَمِيعِ مَحَامِدِ اللَّهِ، مَا عَلِمْنَا مِنْهَا وَمَا لَمْ نَعْلَمْ عَلَى جَمِيعِ نِعَمِ اللَّهِ مَا عَلِمْنَا مِنْهَا وَمَا لَمْ نَعْلَمْ، ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى بَلَدِهِ، فَلَمَّا كَانَ مِنْ قَابِلٍ حَجَّ فَلَمَّا أَرَادَ الِانْصِرَافَ إِلَى بَلَدِهِ وَقَفَ عَلَى بَابِ الْكَعْبَةِ قَالَ مِثْلَ قَوْلِهِ الْأَوَّلِ فَقِيلَ لَهُ أَوْ نُودِيَ: (لَقَدْ أَتْعَبْتَ الْحَفَظَةَ، فَمَا كَتَبُوا ثَوَابَ مَا قُلْتَ إِلَى هَذَا الْيَوْمِ) . ٩ - أبا سليمان الداراني دەڵێت : پیاوێك حەجی ڪرد، ڪاتێك ڪە ویستی بگەڕێتەوە بۆ وڵاتەڪەی خۆی، لەبەردەم دەرگای ڪەعبەدا وەستا و وتی : ستایش بۆ️ اللّٰه بە هەموو ئەو ستایشانەی ڪە هی️ اللّٰه ـن، ئەوەی لێیان دەیزانین و ئەوەشی لێیان نازانین، لەسەر هەموو نیعمەتەڪانی️ اللّٰه ئەوەی لێیان دەزانین و ئەوەشی لێیان نازانین. پاشان گەڕایەوە بۆ وڵاتەڪەی، ڪاتێك ساڵی دواتر هاتەوە و حەجی ڪرد، ڪاتێك ویستی بگەڕێتەوە بۆ وڵاتەڪەی، دیسان لەبەردەم دەرگای ڪەعبەدا وەستا و هەمان ئەو وتانەی جاری پێشووی گوتەوە. پاشان پێی گوترا یان بانگ ڪرا : (فریشتە نوسەرەڪانت ماندوو ڪرد، تاڪو ئەمڕۆ هێشتا لە نوسینەوەی پاداشتی ئەوەی گوتت نەبوونەوە). ١٠ - حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ الدَّوْرَقِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ بَشِيرٍ، مَوْلَى الْعُمَرِيِّينَ قَالَ: سَمِعْتُ قُدَامَةَ بْنَ إِبْرَاهِيمَ الْجُمَحِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَهُمْ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عَبِيدِ اللَّهِ قَالَ: " يَا رَبِّ لَكَ الْحَمْدُ كَمَا يَنْبَغِي لِجَلَالِ وَجْهِكَ وَعَظِيمِ شَأْنِكَ . فَأَعْضَلَتْ بِالْمَلَكَيْنِ فَلَمْ يَدْرِيَا كَيْفَ يَكْتُبَانِهَا، فَصَعِدَا إِلَى السَّمَاءِ فَقَالَ اللَّهُ لَهُمَا: اكْتُبَاهَا كَمَا قَالَ عَبْدِي حَتَّى يَلْقَانِي فَأَجْزِيَهُ بِهَا . حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ دَاوُدَ قَالَ: قَالَ أَبُو عُبَيْدٍ فِي مَعْنَى أَعْضَلَتْ قَالَ: قَالَ الْأُمَوِيُّ: هُوَ مِنَ الْعُضَالِ، وَهُوَ الْأَمْرُ الشَّدِيدُ الَّذِي لَا يَقُومُ لَهُ صَاحِبُهُ، يُقَالُ: قَدْ أَعْضَلَ الْأَمْرُ فَهُوَ مُعْضِلٌ .