mehulsinh chavda

#CCE

CCE-1 ની પરીક્ષા સપ્ટેમ્બરના અંતમાં લેવાશે. તારીખ 16 થી 30 સપ્ટેમ્બર સુધી દરરોજ લેવાઈ શકે છે પરીક્ષા. દરરોજ 12000 થી વધુ ઉમેદવારો આપી શકે છે પરીક્ષા. 4લાખ 75 હજાર ઉમેદવારો આપશે પરીક્ષા. ગૌણ સેવા પસંદગી મંડળ અને પરીક્ષા લેનાર એજન્સી વચ્ચે ચાલી રહી છે વાટાઘાટો. ટૂંક સમયમાં સત્તાવાર જાહેરાત.

CCE સપ્ટેમ્બરમાં ઓનલાઈન લેવાય તેવી શક્યતા છે.

RFO પેપર

22 જૂન સુધી ટેલીગ્રામ બંધ થવાની સંભાવના

આજના GPSC ના પેપરમાં બેઠો આર્ટિકલ

ભાગ ૭ (Part 7): પ્રથમ અનુસૂચિના ભાગ-ખ માંના રાજ્યો

​નોંધ: આ ભાગમાં માત્ર એક જ અનુચ્છેદ હતો, જેને બંધારણમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યો છે.

​અનુચ્છેદ ૨૩૮ (Article 238): દેશી રાજ્યો અથવા ભાગ-ખ (Part-B) ના રાજ્યો અંગેની જોગવાઈ. ​IMP Fact: ૭મા બંધારણીય સુધારા, ૧૯૫૬ (7th Constitutional Amendment, 1956) દ્વારા આ અનુચ્છેદ અને સમગ્ર ભાગ ૭ ને ભારતીય બંધારણમાંથી નાબૂદ (Repealed) કરવામાં આવ્યો છે. પરીક્ષામાં અવારનવાર પૂછાય છે કે કયો ભાગ રદ થયેલો છે. ​📌 ભાગ ૮ (Part 8): કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો (The Union Territories) ​આ ભાગમાં અનુચ્છેદ ૨૩૯ થી ૨૪૨ સુધીની જોગવાઈઓ છે. જેમાં પરીક્ષા માટે સૌથી મહત્વના અનુચ્છેદો નીચે મુજબ છે: ​1. અનુચ્છેદ ૨૩૯ (Article 239) – કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનું વહીવટ ​આ અનુચ્છેદ મુજબ, દરેક કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશનો વહીવટ રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા ચલાવવામાં આવશે. ​રાષ્ટ્રપતિ પોતાની મરજી મુજબ ત્યાં વહીવટદાર (Administrator) અથવા લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર (L-G) ની નિમણૂક કરી શકે છે. ​2. અનુચ્છેદ ૨૩૯A (Article 239A) – કેટલાક કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે સ્થાનિક વિધાનમંડળ અથવા મંત્રીપરિષદની રચના ​સંસદ કાયદો બનાવીને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ (જેમ કે પુડુચેરી) માટે વિધાનસભા અને મંત્રીપરિષદની જોગવાઈ કરી શકે છે. ​3. અનુચ્છેદ ૨૩૯AA (Article 239AA) – દિલ્હી અંગે ખાસ જોગવાઈઓ (Most IMP ⭐) ​૬૯મો બંધારણીય સુધારો, ૧૯૯૧ દ્વારા આ અનુચ્છેદ ઉમેરવામાં આવ્યો. ​આના હેઠળ દિલ્હીને "રાષ્ટ્રીય રાજધાની પ્રદેશ દિલ્હી" (National Capital Territory of Delhi - NCT) તરીકે વિશેષ દરજ્જો મળ્યો. ​દિલ્હીમાં વિધાનસભા અને મુખ્યમંત્રી (મંત્રીપરિષદ) ની જોગવાઈ કરવામાં આવી. ​ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબત: દિલ્હી સરકાર 'જાહેર વ્યવસ્થા' (Public Order), 'પોલીસ' (Police) અને 'જમીન' (Land) સિવાયના તમામ વિષયો પર કાયદો બનાવી શકે છે. આ ત્રણ બાબતો કેન્દ્ર સરકાર હસ્તક રહે છે. ​4. અનુચ્છેદ ૨૩૯AB (Article 239AB) – બંધારણીય તંત્ર નિષ્ફળ જવા અંગેની જોગવાઈ (દિલ્હી માટે) ​જો દિલ્હીમાં બંધારણ મુજબ વહીવટ ન ચાલી શકે, તો રાષ્ટ્રપતિ ત્યાં કલમ ૩૫૬ ની જેમ રાષ્ટ્રપતિ શાસન જેવી વ્યવસ્થા લાગુ કરી શકે છે. ​5. અનુચ્છેદ ૨૪૦ (Article 240) – કેટલાક કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે નિયમો બનાવવાની રાષ્ટ્રપતિની સત્તા ​અંદામાન-નિકોબાર, લક્ષદ્વીપ, દાદરા નગર હવેલી અને દમણ-દીવ, તથા પુડુચેરીમાં શાંતિ, પ્રગતિ અને સુશાસન માટે રાષ્ટ્રપતિને નિયમો (Regulations) બનાવવાની ખાસ સત્તા છે. રાષ્ટ્રપતિનો આ નિયમ સંસદના કાયદા જેટલી જ સત્તા ધરાવે છે. ​6. અનુચ્છેદ ૨૪૧ (Article 241) – કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે વડી અદાલત (High Court) ​સંસદ કાયદો બનાવીને કોઈપણ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ માટે અલગ હાઈકોર્ટની સ્થાપના કરી શકે છે અથવા નજીકના રાજ્યની હાઈકોર્ટ સાથે જોડી શકે છે. ​Fact: દિલ્હી અને જમ્મુ-કાશ્મીર એવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો છે જે પોતાની અલગ હાઈકોર્ટ ધરાવે છે.

રાજ્યપાલ (The Governor) ​અનુચ્છેદ ૧૫૩: દરેક રાજ્ય માટે એક રાજ્યપાલ રહેશે (બે કે તેથી વધુ રાજ્યો માટે એક જ વ્યક્તિ હોઈ શકે). ​અનુચ્છેદ ૧૫૪: રાજ્યની કારોબારી સત્તાઓ રાજ્યપાલમાં નિહિત રહેશે. ​અનુચ્છેદ ૧૫૫: રાજ્યપાલની નિમણૂક (રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા). ​અનુચ્છેદ ૧૬૧: રાજ્યપાલની ક્ષમાદાનની સત્તા (સજા માફ કરવાની અથવા ઘટાડવાની સત્તા). ​2. રાજ્યની કારોબારી અને મંત્રીપરિષદ ​અનુચ્છેદ ૧૬૩: રાજ્યપાલને સલાહ અને સહાય આપવા માટે મુખ્યમંત્રીના વડાપણ હેઠળની મંત્રીપરિષદ. ​અનુચ્છેદ ૧૬૪: મુખ્યમંત્રી અને અન્ય મંત્રીઓની નિમણૂક અંગેની જોગવાઈઓ. ​અનુચ્છેદ ૧૬૫: રાજ્યના એડવોકેટ જનરલ (મહાદ્ધિવક્તા) - રાજ્યના સર્વોચ્ચ કાયદાકીય અધિકારી. ​3. રાજ્યનું વિધાનમંડળ (State Legislature) ​અનુચ્છેદ ૧૬૮: રાજ્યોમાં વિધાનમંડળની રચના (રાજ્યપાલ + વિધાનસભા + વિધાનપરિષદ જ્યાં હોય ત્યાં). ​અનુચ્છેદ ૧૬૯: રાજ્યોમાં વિધાનપરિષદ (Legislative Council) ની સ્થાપના કે નાબૂદી કરવાની સંસદની સત્તા. ​અનુચ્છેદ ૧૭૦: વિધાનસભાની સંરચના (મહત્તમ ૫૦૦ અને લઘુત્તમ ૬૦ સભ્યો). ​અનુચ્છેદ ૧૮૮: વિધાનમંડળના સભ્યોના શપથ અથવા પ્રતિજ્ઞા. ​અનુચ્છેદ ૧૯૭: નાણાં ખરડા સિવાયના ખરડાઓ સંબંધમાં વિધાનપરિષદની સત્તાઓ પર નિયંત્રણો. ​અનુચ્છેદ ૧૯૮: નાણાં ખરડા (Money Bill) અંગેની ખાસ પ્રક્રિયા. ​અનુચ્છેદ ૧૯૯: નાણાં ખરડાની વ્યાખ્યા (રાજ્ય કક્ષાએ). ​અનુચ્છેદ ૨૦૨: વાર્ષિક નાણાકીય પત્રક (બજેટ) - રાજ્યનું અંદાજપત્ર. ​અનુચ્છેદ ૨૧૩: રાજ્યપાલની વટહુકમ (Ordinance) બહાર પાડવાની સત્તા (જ્યારે વિધાનમંડળ સત્રમાં ન હોય ત્યારે). ​4. રાજ્યોની વડી અદાલતો (High Courts) ​અનુચ્છેદ ૨૧૪: દરેક રાજ્ય માટે એક વડી અદાલત (High Court) રહેશે. ​અનુચ્છેદ ૨૧૫: વડી અદાલત 'અભિલેખ અદાલત' (Court of Record) તરીકે રહેશે. ​અનુચ્છેદ ૨૧૬: વડી અદાલતોનું ગઠન/રચના. ​અનુચ્છેદ ૨૨૬: રીટ (Writs) બહાર પાડવાની વડી અદાલતની સત્તા (મૂળભૂત અધિકારો અને અન્ય હેતુઓ માટે). ​અનુચ્છેદ ૨૩૧: બે કે તેથી વધુ રાજ્યો માટે એક જ સંયુક્ત વડી અદાલત સ્થાપવાની સંસદની સત્તા. ​5. તાબાની અદાલતો (Subordinate Courts) ​અનુચ્છેદ ૨૩૩: જીલ્લા ન્યાયાધીશો (District Judges) ની નિમણૂક (રાજ્યપાલ દ્વારા, હાઇકોર્ટની સલાહથી). ​💡 પરીક્ષા માટે શોર્ટ ટ્રીક: કેન્દ્ર સરકાર (ભાગ-૫) ના મહત્વના અનુચ્છેદોમાં સામાન્ય રીતે 89 ઉમેરવાથી રાજ્ય સરકાર (ભાગ-૬) ના તેને સમકક્ષ અનુચ્છેદો મળી રહે છે. (દા.ત. અટોર્ની જનરલ: 76 + 89 = 165 એડવોકેટ જનરલ).

૧. રાષ્ટ્રપતિ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિ (The President and Vice-President) ​અનુચ્છેદ ૫૨: ભારતના રાષ્ટ્રપતિ (રાષ્ટ્રપતિ પદની જોગવાઈ) ​અનુચ્છેદ ૫૩: સંઘની કારોબારી સત્તા રાષ્ટ્રપતિમાં નિહિત રહેશે. ​અનુચ્છેદ ૫૪: રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી (મતદારમંડળ) ​અનુચ્છેદ ૬૧: રાષ્ટ્રપતિ પર મહાભિયોગ (Impeachment) ચલાવવાની પ્રક્રિયા ​અનુચ્છેદ ૬૩: ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિ ​અનુચ્છેદ ૬૪: ઉપરાષ્ટ્રપતિ હોદ્દાની રૂએ રાજ્યસભાના સભાપતિ રહેશે. ​અનુચ્છેદ ૭૨: રાષ્ટ્રપતિની ક્ષમાદાનની સત્તા (Pardon Powers) ​૨. કેન્દ્રીય મંત્રીપરિષદ અને એટર્ની જનરલ ​અનુચ્છેદ ૭૪: રાષ્ટ્રપતિને સહાય અને સલાહ આપવા માટે મંત્રીપરિષદ (જેના વડા વડાપ્રધાન રહેશે). ​અનુચ્છેદ ૭૫: મંત્રીઓ અંગેની અન્ય જોગવાઈઓ (જેમ કે લોકસભાને સામૂહિક જવાબદારી). ​અનુચ્છેદ ૭૬: ભારતના એટર્ની જનરલ (રાજ્યના સર્વોચ્ચ કાયદા અધિકારી). ​અનુચ્છેદ ૭૮: રાષ્ટ્રપતિને માહિતી આપવા અંગે વડાપ્રધાનની ફરજો. ​૩. સંસદ (The Parliament) ​અનુચ્છેદ ૭૯: સંસદની રચના (રાષ્ટ્રપતિ, લોકસભા અને રાજ્યસભા). ​અનુચ્છેદ ૮૦: રાજ્યસભાની રચના (Councils of States). ​અનુચ્છેદ ૮૧: લોકસભાની રચના (House of the People). ​અનુચ્છેદ ૮૫: સંસદના સત્રો, સત્રાવસાન અને લોકસભાનું વિસર્જન. ​અનુચ્છેદ ૧૦૮: અમુક સંજોગોમાં સંસદની સંયુક્ત બેઠક (Joint Sitting). ​અનુચ્છેદ ૧૧૦: નાણાં વિધેયક (Money Bill) ની વ્યાખ્યા. ​અનુચ્છેદ ૧૧૨: વાર્ષિક નાણાકીય પત્રક (બજેટ - Annual Financial Statement). ​અનુચ્છેદ ૧૨૩: સંસદના વિરામકાળ દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિની વટહુકમ (Ordinance) બહાર પાડવાની સત્તા. ​૪. સર્વોચ્ચ અદાલત (The Supreme Court) ​અનુચ્છેદ ૧૨૪: સર્વોચ્ચ અદાલતની સ્થાપના અને રચના. ​અનુચ્છેદ ૧૨૯: સર્વોચ્ચ અદાલત 'અભિલેખ અદાલત' (Court of Record) રહેશે. ​અનુચ્છેદ ૧૩૧: સુપ્રીમ કોર્ટની મૂળ હકુમત (Original Jurisdiction). ​અનુચ્છેદ ૧૩૭: ચુકાદાઓ અથવા આદેશોની સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા પુનઃવિચારણા (Judicial Review). ​અનુચ્છેદ ૧૪૩: રાષ્ટ્રપતિની સર્વોચ્ચ અદાલત સાથે સલાહ લેવાની સત્તા (Advisory Jurisdiction). ​૫. કંટ્રોલર એન્ડ ઓડિટર જનરલ (CAG) ​અનુચ્છેદ ૧૪૮: ભારતના કંટ્રોલર એન્ડ ઓડિટર જનરલ (CAG) નું પદ. ​અનુચ્છેદ ૧૪૯: CAG ની ફરજો અને સત્તાઓ.

ભાગ-૧: સંઘ અને રાજ્યક્ષેત્ર (અનુચ્છેદ ૧-૪) અનુચ્છેદ ૧: ભારત (ઇન્ડિયા) રાજ્યોનો સંઘ છે. અનુચ્છેદ ૨: નવા રાજ્યોની સ્થાપના અથવા પ્રવેશ સંસદની સત્તા. અનુચ્છેદ ૩: નવા રાજ્યોનું નિર્માણ, નામ અને સીમામાં ફેરફાર સંસદની સત્તા (દા.ત. તેલંગાણા). ભાગ-૨: નાગરિકતા (અનુચ્છેદ ૫-૧૧) અનુચ્છેદ ૫: બંધારણની શરૂઆતમાં નાગરિકતા. અનુચ્છેદ ૯: વિદેશી નાગરિકતા મેળવતાં ભારતીય નાગરિકતા સમાપ્ત. અનુચ્છેદ ૧૧: નાગરિકતા અંગે કાયદો બનાવવાની સંસદની સત્તા. ભાગ-૩: મૂળભૂત અધિકારો (અનુચ્છેદ ૧૨-૩૫) અનુચ્છેદ ૧૪: કાયદા સમક્ષ સમાનતા અને સમાન રક્ષણ. અનુચ્છેદ ૧૫: ધર્મ, જાતિ, જ્ઞાતિ, લિંગ કે જન્મસ્થળના આધારે ભેદભાવ પ્રતિબંધ. અનુચ્છેદ ૧૬: સરકારી નોકરીઓમાં સમાન તક. અનુચ્છેદ ૧૭: અસ્પૃશ્યતા નિવારણ. અનુચ્છેદ ૧૮: ઇલાકાબો/ખિતાબો નાબૂદી (પદ્મ પુરસ્કારો અપવાદ). અનુચ્છેદ ૧૯: ૬ પ્રકારની સ્વતંત્રતાઓ (વાણી, અભિવ્યક્તિ સહિત). અનુચ્છેદ ૨૧: જીવવાનો અને વ્યક્તિગત સ્વાતંત્ર્યનો અધિકાર (મેનકા ગાંધી કેસ). અનુચ્છેદ ૨૧-A: ૬ થી ૧૪ વર્ષના બાળકોને મફત શિક્ષણનો અધિકાર (૮૬મો સુધારો, ૨૦૦૨). અનુચ્છેદ ૨૩: બળજબરી મજૂરી પર પ્રતિબંધ. અનુચ્છેદ ૨૪: ૧૪ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને જોખમી કામ પર રાખવા પર પ્રતિબંધ. અનુચ્છેદ ૨૫: ધર્મ માનવા, પાળવા અને પ્રચાર કરવાની સ્વતંત્રતા. અનુચ્છેદ ૩૨: બંધારણીય રિટનો અધિકાર (ડૉ. આંબેડકરે 'આત્મા' કહ્યો). ભાગ-૪: રાજ્યનીતિના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો - DPSP (અનુચ્છેદ ૩૬-૫૧) અનુચ્છેદ ૩૯-A: ગરીબોને મફત કાનૂની સહાય. અનુચ્છેદ ૪૦: ગ્રામ પંચાયતોની સ્થાપના. અનુચ્છેદ ૪૪: સિવિલ કોડ (UCC) - સમાન નાગરિક ધારો. અનુચ્છેદ ૪૫: ૬ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોની સંભાળ અને શિક્ષણ. અનુચ્છેદ ૪૭: જાહેર આરોગ્ય સુધારણા. અનુચ્છેદ ૪૮-A: પર્યાવરણ અને વન્યજીવોનું રક્ષણ. અનુચ્છેદ ૫૦: ન્યાયતંત્રને કારોબારથી અલગ કરવું. અનુચ્છેદ ૫૧: આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ અને સલામતીને પ્રોત્સાહન.