فلسفه | شوپنهاور

در کلیات، همه موافق تمدن‌اند، همه داد عدالت سر می‌دهند، همه دل در گرو آزادی نهاده‌اند، همه از توحش بیزارند، همه از بیداد متنفرند و همه در مقابل با استبداد ایستاده‌اند. اما وقتی وارد جزییات می‌شویم، موضوع، رنگی دیگر به خود می‌گیرد. فرد تازه به دوران رسیده‌ای که هر جا رسیده به سیستم‌های باز تاخته و در برابر سیستم‌های بسته کرنش نشان داده است، به زبان بی‌زبانی چه چیزی را بیان می‌کند؟ آیا جز این را می‌گوید که برای من یک سیستم بسته است که دستآورد داشته است. در این سیستم است که من توانسته‌ام به واسطه محدودیت‌ها و گزینش‌هایی که در رقابت‌های آزاد ایجاد می‌شود سر برآورم و پایه‌ای را بدست آورم. در مقابل، یک سیستم باز که افراد می‌توانند در آن یک زندگی بهینه‌ای داشته باشند و نیازهای آنان تا حدود زیادی مرتفع شود و در یک تلاش و رقابت سالم بسر ببرند برای من زیان‌بخش است. نجوایی که او در درون خود سر می‌دهد، گویی چنین است: «ای سیستم بسته! در تو بود که من بدین پایه و دستگاه رسیدم. اما اکنون نمی‌توانم تو را بستابم. زیرا من به لفظ آزادی متعهد شده‌ام و باید از آزادی سخن بگویم. پس دمی چند در پشت احساسم پنهان شو. هان! ای سیستم بسته! ای سیستم مقدس!!» در حالت طبیعی، هرکس احتمال دارد که لذت آنی را با لذت پایدار خلط کند و یا به اولی به جای دومی دل ببندد. اما اگر این ویژگی در فردی که به مردمی بودن خود می‌نازد بیشتر باشد آنگاه معجزه‌ای رخ داده که تنها می‌تواند به واسطه تطمیعات و تعصبات فردی و گروهی آفریده شود. @mohsenkouchaki1 @Philosophy_Sch

چگونه انسان به شخصیتی علاقه‌مند می‌شود؟ به عنوان مثال یک شخصیت ادبی یا تاریخی چگونه در منظر عده‌ای خوش می‌درخشد و به جان و دلشان نفوذ می‌کند؟ مقصودم این است که سازوکار این شیفتگی چگونه است؟ آیا نباید این را در تناسب با طبیعت انسان توضیح داد؟ در اینجا نمی‌خواهم لزوما حسن نیت افرادی را زیر سوال ببرم که این طبیعت را تا حدودی متفاوت تفسیر می‌کنند. اما در اینجا باید سازوکار آن را با دقت کافی توضیح دهیم. وقتی کسی عاشق فردوسی می‌شود آیا لزوما او همه اشعار فردوسی را خوانده و از همه وجوه افکار و شخصیت او آگاه بوده است و یا نه همین قدر که بارقه‌ای بر او تابیده باشد که برای مطلوب و خواست او حیاتی است، کفایت می‌کند که آتش عشق به فردوسی در سینه او شعله‌ور شود؟ اگر سرشت و طبیعت انسان را به گونه‌ای ببینیم که عواطف و احساسات، نقش پررنگی در آن دارند آن‌‌گاه گزینه دوم را انتخاب می‌کنیم و از یک منظر صرف هنجاری و عقلانی که علاقه را در صورت شناختن متعلق آن چنانکه هست، مطلوب می‌داند پرهیز می‌کنیم. اگر از این منظر نگاه کنیم، ارزش‌گذاری که انتخاب می‌کنیم نیز در تناسب با آن خواهد بود و ارزشی که برای یک احساس تعلق، تعیین می‌کنیم کاملا وابسته می‌شود به سودی که در نهایت برای فرد و جامعه به بار می‌آید. و این لحاظ کردن سودبخشی باعث می‌شود که خود به خود از یکجانبه‌نگری و تعصب نیز فاصله بگیریم. حال در مورد آنچه محتوای اصلی شاهنامه فردوسی است اگر چنین قضاوتی کنیم که به جهت حکمرانی یک نفر، چنین ساختار حکومتی زیان‌بخش است دچار همین اشتباه شناختی شده‌ایم که بدون در نظر گرفتن طبیعت انسانی که خود را در رهگذار عادات و سنت‌ها و تجارب تاریخی نشان می‌دهد دست به استدلالات انتزاعی زده‌ایم. دسته‌‌ای می‌توانند در دنباله‌روی از یک نفر، صرفا به دنبال منافع شخصی باشند و مصالح عمومی را در پای آن قربانی کنند. و در مقابل، دسته‌‌ای دیگر هم هستند که این دنباله‌روی را در جهت خیر عمومی جامعه و متحد ساختن آن به پیش می‌برند. @mohsenkouchaki1 @Philosophy_Sch

متن تصویر سمت چپ و راست را مربوط به دو تفکر متفاوت بخوانید(برای خواندن هر کدام روی تصویر مربوط به آن ضربه بزنید) قضاوت کنید که کدام تفکر می‌توانست  یک جامعه نسبتا سالم را به بار بیاورد و کدام تفکر یک جامعه را در منجلاب مشکلات نگه داشته است. من به صرف اینکه آقای گلشنی چنین نظری ارایه می‌‌کنند با ایشان کاری ندارم. بحث بر سر چارچوب تفکری است که می‌خواهد خود را بر نهادی چون دانشگاه تحمیل کند. @mohsenkouchaki1 @Philosophy_Sch

فوریت‌ها و کارکردها هستند که مبنای قضاوت ما را تعیین می‌کنند. اگر کسی، شما را در چاهی هل بدهد من نمی‌توانم از شما انتظار داشته باشم که بیایید و به عنوان مثال کروات قشنگ او را هم ببینید یا در مورد حرکات موزون او در راه رفتن سخن بگویید. این کاملا طبیعیست که شما همه تمرکز و حواستان به این رفتار این فرد در قبال شما معطوف می‌شود و واکنش سرسختانه و بدبینانه‌ای نسبت به او می‌گیرید. از این جهت می‌توان پی برد که این سخن فضل‌مآبانه که باید شما علاوه بر بدی‌ها، خوبی‌های چیزی را هم ببینی، چقدر در برخی موارد مضحک و خالی از محتوا می‌شود. طبیعت انسانی اقتصا می‌کند که هیچ کس فوریت‌ها و کارکردها را به سود خود تغییر ندهد. هر کس چنین کند با واکنش ستیزنده‌ای نسبت به افرادی که حس طبیعی خود را از دست نداده‌اند و در فوریت نیازهای خود غوطه می‌خورند مواجه می‌شود. @mohsenkouchaki1 @philosophy_Sch1

سه سطح را از هم تفکیک کنیم: ۱ـ فردی که اندیشه‌ها و نظریات او، شالوده‌ای برای یک دستگاه متوحش است. ۲ـ فردی که با یک دستگاه متوحش هم‌دل است و به طور علنی از آن دفاع می‌کند ۳ـ فردی که خود را در خدمت یک دستگاه متوحش درآورده و عملا در برنامه‌ریزی‌های آن نقش دارد. علاوه بر این عنصر زمان را هم باید در نظر بگیریم که تجربه‌ای است که فرد کسب می‌کند و انعطافی است که او مطابق شواهدی که دریافت می‌کند نسبت به مواضع خود نشان می‌دهد. هر چهره موثری را می‌توان بر اساس این سطوح و پارامترها قضاوت کرد. به عنوان مثال کسی که هر سه سطح را  همراه زمان طولانی داشته باشد با کسی که تنها سطح اول را همراه با زمان صفر داشته باشد کاملا متفاوت است و بنابراین باید قضاوت متفاوتی را نسبت به آن‌ها داشت. اگر بخواهم به روش درستی پیش برویم به گونه‌ای که مرز میان توحش و تمدن مخدوش نشود باید قضاوتمان را مطابق این سطوح و پارامترها تنظیم کنیم. @mohsenkouchaki1 @Philosophy_Sch

درختی را تصور کنید که ریشه‌اش زهرآلود و وجودش سد راه و معبر است. حال فردی را در نظر بگیرید که دل‌بسته این درخت است. با این حال از هر ابزاری استفاده می‌کند تا به درخت ضربه بزند و آن را این سو و آن سو بکشاند تا از این طریق بتواند ته‌مانده برگ و بار آن را به دست آورد. قبل از آن هم به او تضمین داده شده است که این درخت در برابر هر ضربه‌ای مقاوم است. بنابراین او با کمال اطمینان به ضربات خود ادامه می‌دهد. اما ناگهان ورق برمی‌گردد و این تضمین برداشته می‌شود و بیان می‌شود که این درخت مقاومت خود را از دست داده و در برابر کوچکترین ضربه‌ای ممکن است از جای کنده شود. در این هنگام آن فرد از ضربات خود دست می‌کشد و شبانه روز به پاسداری و نگهبانی این درخت می‌پردازد. آیا داستان شبه‌روشنفکران هم این‌گونه نیست؟ آن‌ها از منتقد به ذوب‌شده تغییر چهره داده‌اند. با این حال نمی‌توان گفت تغییری اساسی در عقیده آن‌ها رخ داده است. زیرا هیچ نشانه‌ای از آن در دست نیست. چیزی که آن‌ها از دست داده‌اند همان تضمین است. بنابراین هر ضربه را در حکم تیشه بر ریشه می‌دانند و از آن کناره می‌گیرند. آری، افرد خود را در بزنگاه‌ها نشان می‌دهند. @mohsenkouchaki1 @Philosophy_Sch

یک روشنگر نباید در برابر غریزه و طبیعت آدمی بایستد بلکه بر عکس، باید در پی غنی کردن این طبیعت برآید و مسیری را نشان دهد که در نهایت به سود جامعه تمام شود. اما برخی از روشنفکرنامان، رسالتی جز ستیز با طبیعت آدمی ندارند و رویکرد جزم‌اندیشانه و آرمانگرایانه خود را در جهت تیره و تار کردن فهم بی‌واسطه مردمان به کار می‌برند. از این جهت، نام روشنفکر دادن به این افراد نوعی دهن‌کجی به واقعیت است. سد طبیعت آدمی آنچنان ضعیف نیست که با نظریه‌بافی‌های این طایفه فروبشکند. کسی که خوردن گلوله بر تن حق خواهان را خون گریسته، چگونه در خاک افتادن حق‌کٌشان را دست بر سر زند؟ کسی که مزیت تمدن و مضرت توحش را شناخته باشد چگونه به مجیزگویی توحش بپردازد و به ستیزه‌جویی با تمدن دل خوش کند؟ دموکراسی در اینجا می‌تواند محکی باشد در اثبات این مدعا و دریافتن اینکه مردمان نمی‌توانند بر ضد طبیعت خود متفق‌القول شوند. @mohsenkouchaki1 @Philosophy_Sch

هر لاله آتشین، آتشفشانی در جان ما افکنده که سرکشانه زبانه می‌کشد و تا در پرده سیاهی درنگیرد سر باز ایستادن نخواهد داشت

مطلوبات بنیادین انسان را نباید مهندسی کرد. صرفا راه رسیدن به این مطلوبات را باید مهندسی کرد. آیا می‌توان در وجود آزادی فردی (به شرطی که آزادی دیگران را با تهدید روبرو نکند) به عنوان یک مطلوب بنیادین، چالش ایجاد کرد و آن را زیر سوال برد؟ از دیدگاه آرمایانگرایانه بله می‌توان خواسته‌های آرمانی را با مطلوبات بنیادی خلط کرد و فضای ناروشن در ضرورت پذیرش این مطلوبات در اذهان مردم ایجاد کرد. اینکه در مقاطعی دموکراسی نمی‌تواند این مطلوبات بنیادین را مخدوش کند به دلیل وجود همین فضای روشن است. به همین دلیل رای اکثریت مردم همواره رضایت‌بخش است. اما این تضمینی نمی‌دهد که همواره این فضای روشن سایه‌گستر باشد بنابراین باید به رویکردی عملگرایانه نسبت به دموکراسی روی آورد و آن را نسبت به این مطلوبات بنیادین محدود کرد. @mohsenkouchaki1 @Philosophy_Sch

برای فهم مکانیسمی که در رویکرد عملگرایانه نسبت به دموکراسی وجود دارد این مطلب از جناب کاوه بهبهانی را بخوانید که در چهار اسلاید تهیه شده.👇

دموکراسی در نزد برخی چنان برکشیده و به عرش برده شده که حاکمیت را صرفا بر اساس آن ارزش گذاری می‌کنند و به سخنان و کلید واژه‌هایی از این قبیل متوسل می‌شوند: «در پی این حاکمیت نباشیدچون به دموکراسی ختم نمی‌شود... تنها راه رسیدن به دموکراسی این است که... » در نزد این افراد، دموکراسی، غایت قصوایی است که ما همواره باید به آن جهت کشیده شویم. در صورتی که اگر از بند مفهوم صرف خارج شویم و از آن فراتر رویم در می‌یابیم که این‌گونه نیست و دموکراسی در بسیاری از مواقع نمی‌تواند اولویت باشد از مفهوم فراتر رفتن در موضوعات اخلاقی و موضوعاتی که سود و زیان در آنها اهمیت دارد دلالت دارد بر توجه یکسره داشتن به نتایج عملی و واقعی که این مفاهیم برای ما به بار می‌آورند و این منتهی به رویکرد عملگرایانه می‌شود بنابراین در بحث دموکراسی هم باید چنین رویکردی را پیشه کنیم. @mohsenkouchaki1 @Philosophy_Sch

ای نازنینان سروقامت که خاک تیره شما را فرو گرفت و از پای درافکند، آرام بمانید و بشکیبید که از این خون که در دل ما نیز موج زد لاله‌ای می‌شکفد رو به روشنی آفتاب. @mohsenkouchaki1 @Philosophy_Sch

کار یک روشنگر در درجه اول این است که آنچه در حقیقت به سود افراد یک جامعه تمام می‌شود را به طور روشن به آن‌ها نشان دهد نه آنکه دست به فریب‌کاری زند و با انگیزه حفظ منافع خود در دستگاه قدرت، به راست‌نمایی و واژگون کردن منافع راستین ملت بپردازد و با مغلق‌گویی و ابهام‌پردازی، فضای رسیدن به کامیابی را تیره و تار کند. بیراه نیست که در این فضای ادراکی مخدوش که این ارباب خرد!! برای خود ساخته‌اند رنج مردم‌ را نه تنها نمی‌بینند بلکه دود برخاسته از آتش خشم آن‌ها را بوی کباب استشمام می‌کنند. فریبکاری تاثیر دارد اما نه در هر زمانی نه هنگامی که مردم رنج را با پوست و گوشت و استخوانشان لمس می‌کنند. حس طبیعی می‌تواند بر هر صغرا و کبرا چیدنی فایق آید. @mohsenkouchaki1 @Philosophy_Sch

صحبت حکام ظلمت شب یلداست نور ز خورشید جو، بود که برآید. «حافظ» از دل عمیق‌ترین‌ تیرگی‌ها، امیدی به بر آمدن آفتاب سربر می‌آوَرَد. دل که از بیداد و تباهی در ابهام و سردرگمی به سر می‌بَرَد چشم انتظار به آشکارگی و درخشندگی می‌نشیند و کامیابی را پاس می‌دارد. شب یلدا بر همه همراهان مبارک @mohsenkouchaki1 @Philosophy_Sch

صحبت حکام ظلمت شب یلداست نور ز خورشید جو، بود که برآید. «حافظ» از دل عمیق‌ترین‌ تیرگی‌ها، امیدی به بر آمدن آفتاب سربر می‌آوَرَد. دل که از بیداد و تباهی در ابهام و سردرگمی به سر می‌بَرَد چشم انتظار به آشکارگی و درخشندگی می‌نشیند و کامیابی را پاس می‌دارد. @mohsenkouchaki1 @Philosophy_Sch شب یلدا بر همه همراهان مبارک

سادگی و عمق هم‌بسته یکدیگرند. هنگامی که از سادگی سخن می‌گوییم منظور همین ویژگی خاصی است که البته با شکافتن مفاهیم کلی و مبهم همراه است. سخنی که به دلمان می‌نشیند یا از منشأ فریبندگی و خصلت خطابه‌‌ای و تلقین‌شده آن برمی‌خیزد و یا از درک و تجربه بی‌واسطه‌ای که ما از آن داریم. تنها حالت دوم است که با درک حقیقت مرتبط است و این حالت هم اگر با لایه‌بندی نکردن در کلی‌سازی‌ها غرق شود از پایاب درک حقیقت دور خواهد شد. «نامه‌ای در باب تساهل» اثر جان لاک از پیشروان تجربه‌گرایی و لیبرالیسم یکی از این نمونه‌های سادگی در بیان اندیشه است. اندیشه‌های روشن این اثر می‌تواند راهنمایی برای نابسامانی‌های بنیادین باشد. به ابتدای پاراگراف‌ها و یا خلال آن‌ها توجه کنید تا به دید عمیق او را نسبت به موضوعات پی ببرید. البته ممکن است پیش‌فرض‌های متافیزیکی ناموجهی نیز در بطن برخی از عبارات، نهفته باشد اما در کل به هدف بنیادین بحث و اثربخشی آن زیانی نمی‌رساند. @Philosophy_Sch @mohsenkouchaki1

شر خفی و عظیم دیگری که برای جامعه بسیار خطرناک است وضعیتی است که انسان‌ها امتیازات ویژه‌ای برای خود و هم‌فرقه‌ای‌هاشان قائل باشند و این امتیازات نابه‌جا را در لوای ظاهر دروغین الفاظ فریبنده پنهان کنند و حال آنکه در واقع این امتیازات نابه‌جا با حقوق مدنی اجتماع در تعارض است. برای مثال فرقه‌ای را نمی‌توانیم بیابیم که صراحتا و آشکارا تبلیغ کند که انسانها هیچ مکلف نیستند به عهد و پیمان خود وفا کنند یا اعلان نماید کسانی که از نظر دینی با پادشاه هم عقیده نیستند می‌توانند او را از سلطنت خلع نمایند و یا اینکه حاکمیت بر همه چیز صرفا در انحصار آنان است زیرا اعتقاداتی که چنین آشکارا و بی پرده مطرح می‌شوند فوراً تمام فکر و هم فرمانروا را به سوی خود جلب می‌کند و ذهن جامعه را هوشیار می‌نماید تا مراقب اشاعه چنین شر خطرناکی باشند اما کسانی را می‌یابیم که همین امور شیطانی را به الفاظ دیگری بیان می‌کنند. آن‌هایی که تعلیم می‌دهند «با مرتدان نمی‌بایست صادق بود»، منظورشان چه چیز دیگری می‌تواند باشد. در واقع مقصود آنان این است که فقط آنان‌اند که حق شکستن عهد و پیمان را دارند زیرا آنها همه کسانی را که عضو فرقه آنان نیستند مرتد می‌خوانند و یا لااقل هرگاه مناسب بدانند چنین اتهامی را اظهار می‌کنند. منظور آنان از این سخن که «اگر پادشاهی تکفیر شود تاج و تخت و پادشاهی خود را از دست می‌دهد» چیست؟ پر واضح است که بدین وسیله حق عزل پادشاهان را از آن خود می‌دانند. چرا که مدعی‌اند حق تکفیر، حق اختصاصی مقامات روحانی خود آنان است. عبارت «حکومت یک فیض و مرحمت الهی است» نیز سخنی است که از سوی کسانی مطرح می‌شود که آشکارا ادعای مالکیت بر همه چیز را دارند. لذا اینان نیازی ندارند که اگر به چیزی معتقد نیستند و ایمان ندارند خود را مؤمن و دیندار واقعی نشان می‌دهند. بنابراین این افراد و امثال آنان کسانی هستند که فقط خود را مؤمن و دیندار و راست‌اندیش می‌دانند و در واقع به عبارت ساده همه امتیازات ویژه یا قدرت سلطه بر انسان‌ها را از آن خود می‌دانند و کسانی هستند که به بهانه دین با هر قدرتی که وابسته به فرقه مذهبی آنان نیست به هر نحو ممکن مبارزه می‌کنند. جان لاک/نامه‌ای در باب تساهل/ترجمه شیرزاد گلشاهی @Philosophy_Sch

شر خفی و عظیم دیگری که برای جامعه بسیار خطرناک است وضعیتی است که انسان‌ها امتیازات ویژه‌ای برای خود و هم فرقه‌ای‌هاشان قائل باشند و این امتیازات نابه‌جا را در لوای ظاهر دروغین الفاظ فریبنده پنهان کنند و حال آنکه در واقع این امتیازات نابه جا با حقوق مدنی اجتماع در تعارض است. «جان لاک» @Phlosophy_Sch