عبدالكريم سروش

آیا خداوند دین نازل کرده است؟* محمد مجتهد شبستری بخش ۱ از ۲ ۱- در دو مقالۀ کوتاه پیشین (۱) نوشته‌ام که این «پیش فهم» یا «پیش فرض» که قرآن و حدیث حاوی نظام‌های ثابت سیاسی، اجتماعی و … می‌باشند و فقه سیاسی ناشی از آن، برای جهان اسلام بن بست‌های خطرناکی به وجود آورده است. گفته‌ام تنها راه خروج از آن‌ بن بست ها به رسمیت شناختن اعلامیۀ جهانی حقوق بشر ۱۹۴۸ از سوی فقیهان اسلام است. ۲- در جهان اسلام این قبیل پیشنهادها همیشه با این پرسش روبرو شده که اگر دین اسلام حاوی نظام‌های ثابت و ابدی نیست پس چرا این دین از سوی خدا نازل شده است؟ دین خداوند که قابل کم و زیاد کردن نیست. تا فقیهان مجاز باشند التزام به حقوق بشر عصری را از مقتَضیات مسلمان زیستن اعلام کنند؟ دین اسلام از سوی خدا آمده، اما حقوق بشر عصری «برساختۀ» انسان‌های قرن بیستم است، چگونه می توان یک برساختۀ انسانی را به پیام آسمانی دین اسلام اضافه کرد؟! ۳- این پرسش که بسیار مهم است، یک مبنای مشهور ولی ناصواب دارد. آن مبنا این است که دین اسلام از سوی خداوند نازل شده است و آنچه از سوی خدا آمده قابل اصلاح و تجدید نظر نیست. صاحب این قلم می‌خواهد بداند این مبنا که بسیار به آن استناد می‌شود و در گذشته و در عصر حاضر مایۀ مشکلات و گرفتاری‌های فراوان در کشورهای اسلامی گشته، از کجا پیدا شده است و چقدر اعتبار دارد؟ ۴- این مبنا نه تنها در قرآن مجید نیامده بلکه آنچه از قرآن به دست می‌آید خلاف این مبنا است. برای روشن کردن این منظور معنای واژۀ دین در قرآن را بررسی می‌کنم. طبق آن شمارش که محمد فؤاد عبدالباقی در کتاب المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الکریم آورده در ۹۰ آیه قرآن واژۀ «دین» وجود دارد. در این آیات تعبیرات زیر از دین بکار رفته است: «دین حق» (در مقابل دین باطل)، «روز دین» (روز قیامت)، «دینی که فقط برای خداوند است»، «دینی که خداوند به آن راضی شده»، «دینی که خداوند آن را برگزیده»، «دین اکراه بردار نیست»، «دینِ مقبول نزد خدا»، «دین خداوند»، «طعن در دین»، «دین باید فقط برای خدا باشد»، «برادری دینی»، «یاری کردن دیگران در کار دین»، «دین قیّم»، «تفقّه در دین»، «دین فطرت»، «دینِ تسلیم شدن در برابر خدا»، «دین مَلِک»، «خداوند در دین حَرج قرار نداده است»، «اقامه دین»، «قتال برای دین»، «تشریع دین»، «توصیه خداوند به دین»، «تکذیب دین»، «تکذیب روز دین»، «پسندیده‌ترین دین»، «برگرداندن از دین»، «تبعیت از دین»، «غلو در دین»، «اکمالِ دین»، «به سخره گرفتن دین»، «مبدّل کردن دین»، «دین مشرکان و دین محمد (ص)»، «از دین برگشتن» (ارتداد)، «فریب خوردن در دین»، «دین خود را بازیچه کردن». در کنار این تعبیرات که پاره‌ای از آنها بیش از یکبار درقرآن آمده در ۸ آیه از آیات قرآن از انسان‌ها خواسته شده دین را برای خدا خالص گردانند (مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ). ۵- در قرآن حتی یک آیه وجود ندارد که بگوید دین اسلام یا هر دین دیگر از سوی خدا نازل شده است. واژۀ دین در قرآن به آن واقعیت پایدار در عالم انسان‌ها اشاره می‌کند که همیشه به نام دین قابل اشاره و منشأ اثر بوده است و نه به واقعیتی که از عالم غیب به سوی انسان‌ها می‌آید. این واقعیت، راه و روشی است که انسان‌ها در ارتباط با خداوند یکتا و بی‌همتا یا در ارتباط با خدایان آن را بر می‌ساخته اند و در اعتقاد و عمل به آن ملتزم می‌شده‌اند. البته این برساخته بودن هیچ ربطی به موهوم بودن یا باطل بودن ندارد. علم، فلسفه و هنر هم برساخته‌های انسانی اند اما نه موهوم اند و نه باطل، بلکه واقعی و ارزشمند اند. آنچه گویندۀ قرآن از مخاطبان خود می‌خواهد خالص کردن دینِ موجود نزد انسان‌ها برای خداوند است و نه قبول کردن دین نازل شده از سوی خدا. پایان بخش اول

✍️✍️🏻✍️🏻✍️🏻✍️🏻 کتاب عقلی و اقلی اثر عبدالکریم سروش چه بسیارند خانواده‌ها و مربیان که در این عصر مدرنیسم وسکولاریسم به مسئولیت‌های خود درباب دینداری فرزندان و دانش‌آموزان خود می‌اندیشند ولی ره به جایی نمی‌برند و راهنمایی که پاس عقل و دین، هر دو را داشته باشد پیدا نمی‌کنند. کتاب"عقلی و اقلی" دکتر عبدالکریم سروش که در سال ۱۴۰۵ در خارج از کشور منتشرشده و در ایران هم قابل دسترسی است، برای آن خانوادها و مربیان بدون مبالغه چون یک مائده آسمانی است. سروش به شکل استادانه و دلپذیری دینداری عقلی و حداقلی را که مناسب حال جوانان زیر ۱۸ سال است در این کتاب بیان کرده است. اینجانب گرچه درباب بعضی‌ از ایده‌ها و تعبیرات مطروح در این کتاب مانند تفکیک فهم دین از خود دین، و ذاتیات و عرضیات دین، با دکتر سروش اختلاف نظر دارم و آن را در دو مقاله "آیا خداوند دین نازل کرده است؟" و"خداکتاب نازل کرده است" مشروح بیان کرده‌ام (۱)، اما محتوای اصلی کتاب همچنان بسیار سودمند است. محمدمجتهدشبستری مهرماه ۱۴۰۵ 👇🏼👇🏼 آیا خداوند دین نازل کرده است؟

👇🎙📽🎞

👇🎙

به نام خدا ماه کنعانی من مسند مصر آنِ تو شد وقت آن است که بدرود کنی زندان را مصطفای تاجزاده عزیز در ایام پراندوه و پرآشوب اخیر، رهایی موقت تو از زندان تنها خبر خوشی بود که شعف و حرارت را به قلب‌ها بازگرداند. نیک‌خواهان همه امیدوارند که این رهایی موقت و ناقص به آزادی پایدار و کامل مبدل گردد و آن خبر خوش را خبری ناخوش در پی نیاید و درهای زندان به روی زندانیان سیاسی و بالاخص دو محصور محبوس عزیز رهنورد و موسوی باز گردد تا به همگنان خود بپیوندند و حیات فکری و اجتماعی را از سرگیرند و در آیین شهریاری و سیاست مدن مشارکت چالاک ورزند و بر غنا و قوت اندیشه سیاسی بیافزایند و زمام‌داران و مدبّران امور را در گشودن گره‌های سخت معیشت و سیاست یاری دهند و بر فروشکستن دشمنان همداستان شوند و راه گفتگو با مخالفان و معترضان و جلب اعتمادشان به متصدیان و دولت‌مردان را باز نمایند و سد میان ملت و حکومت را بردارند و آب لطف بر خشونت زنند و صد ملک دل را به نیم‌نظر بخرند و نشان دهند که کشتی‌بان را سیاستی دیگر آمده است تا نیرو و نشاط ایران‌دوستان فزونی گیرد، و چراغ امید در دل همنوعان و هم‌میهنان و هم‌کیشان و هم‌زبانان پرفروغ‌تر گردد. از زبان تو ای مصطفای عزیز با زمامداران و مسندنشینان می‌گویم که قد خمیده ما سهلت نماید اما بر چشم دشمنان تیر از این کمان توان زد. آزادیت پاینده باد که آزاده یی چون تو شایستۀ چنان آزادیی است. اول مهرماه ۱۴۰۵ خورشیدی، عبدالکریم سروش.

فایل صوتی 👇