Tamiru Yacob - Attorney at Law

⚖️ የሕግ ትንታኔ አከራይ ተከራይን ያለ ሕጋዊ ሥርዓት ከቤቱ ማስወጣት ይችላል? በጠዋቱ የሕግ ግንዛቤ ላይ አንድ ሁኔታ አንስተን ነበር። አከራይ ተከራይ የኪራይ ክፍያውን ለሁለት ወራት ባለመክፈሉ ተከራዩ በሌለበት ጊዜ የቤቱን ቁልፍ ቀይሮ እቃዎቹን ከቤት አውጥቶ ነበር። ይህንን ጉዳይ በፍትሐብሔር ሕጉ፣ በአዋጅ ቁጥር 1320/2016 ዓ.ም. እና በወንጀል ሕጉ መሠረት እንመልከት። 1. የኪራይ ክፍያ አለመፈጸም ውሉን ለማቋረጥ ምክንያት ይሆናል? አዎ። ተከራይ በውሉ መሠረት የሚጠበቅበትን የኪራይ ክፍያ ካልፈጸመ የውል ግዴታውን አልተወጣም ማለት ነው። ነገር ግን የኪራይ ውሉን ለማቋረጥ የሚከተለው ሕጋዊ ሥርዓት በተመለከተው ሕግ መሠረት መፈጸም አለበት። 2. የኪራይ ቁጥጥርና አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 1320/2016 ምን ይላል? የኪራይ ቁጥጥርና አስተዳደር አዋጅ አንቀጽ 16(1) በተወሰኑ ሁኔታዎች አከራይ ያለ ቅድመ ማስጠንቀቂያ የኪራይ ውሉን ማቋረጥ እንደሚችል ይደነግጋል። ሀ) የመጀመሪያ ጊዜ የኪራይ ክፍያ አለመፈጸም፦ ተከራዩ በውሉ ላይ ከተገለጸው የክፍያ ቀን ጀምሮ በ15 ቀናት ውስጥ ክፍያውን ካልፈጸመ፣ አከራዩ ውሉን ያለ ማስጠንቀቂያ ማቋረጥ ይችላል። ለ) ለሁለተኛ ጊዜ የኪራይ ክፍያ አለመፈጸም፦ ተከራዩ ለሁለተኛ ጊዜ ክፍያውን በውሉ ላይ ከተገለጸው ቀን ጀምሮ በ7 ቀናት ውስጥ ካልፈጸመ፣ አከራዩ ውሉን ያለ ማስጠንቀቂያ ማቋረጥ ይችላል። ስለዚህ አከራይ ውሉን ለማቋረጥ የሚችለው በማንኛውም የክፍያ መዘግየት ብቻ ሳይሆን በአዋጁ የተቀመጡት ሁኔታዎች ሲሟሉ ነው። 3. ውሉ ከተቋረጠ አከራይ በራሱ ውሳኔ ቁልፍ መቀየርና እቃዎችን ማውጣት ይችላል? እዚህ ላይ አስፈላጊ የሕግ ልዩነት አለ። ውሉ በሕግ መሠረት መቋረጡ እና ተከራዩን ከቤቱ በአካል ማስወጣት ሁለት የተለያዩ ጉዳዮች ናቸው። አዋጁ አንቀጽ 21 በአዋጁ አፈጻጸም ምክንያት የሚነሱ ክርክሮች ለተቆጣጣሪው አካል በጽሑፍ እንዲቀርቡ ይደነግጋል። አንቀጽ 22 ደግሞ ቅሬታው የሚመረመርበትንና ውሳኔ የሚሰጥበትን ሥርዓት ያስቀምጣል። አዋጁ አከራይ በራሱ ውሳኔ ተከራዩን በኃይል እንዲያስወጣ፣ ቁልፍ እንዲቀይር ወይም እቃዎቹን እንዲያወጣ ግልጽ የሆነ ሥልጣን አይሰጠውም። 4. በራስ ፈቃድ መብትን ማስፈጸም ወንጀል ሊሆን ይችላል? አዎ። ይህ ከሁሉም በላይ ሊታወቅ የሚገባው ነጥብ ነው። የኢትዮጵያ ወንጀል ሕግ አንቀጽ 436 “በህገ ወጥ መንገድ መብትን ማስከበር” በሚል ርዕስ የሚከተሉትን ድርጊቶች ይደነግጋል፦ ያለ ሕጋዊ ሥልጣን ወይም ከሕግ በተቃራኒ የተበዳሪን ንብረት ዕዳ ለማስከፈል መውሰድ፤ በአጠቃላይ የሌለውን ወይም በሕግ ሊጠቀምበት የማይችለውን መብት በዘፈቀደ ማስፈጸም። እነዚህ ድርጊቶች በወንጀል ሕጉ አንቀጽ 436 መሠረት እስከ አንድ ዓመት በማይበልጥ ቀላል እስራት ወይም እስከ 5,000 ብር በማይበልጥ መቀጮ ሊያስቀጡ ይችላሉ። ስለዚህ አከራይ የኪራይ ዕዳ አለብኝ በሚል ምክንያት የተከራዩን እቃዎች በራሱ ውሳኔ ከቤት ማውጣት ወይም በሕግ የማይፈቀድለትን መብት በዘፈቀደ ማስፈጸም የወንጀል ተጠያቂነትን ሊያስከትል ይችላል። የራስ መብትን ማስከበር ማለት ሕግን በራስ መተካት ማለት አይደለም። 5. የፍትሐብሔር ሕጉስ ምን ይጨምራል? የፍትሐብሔር ሕጉ አንቀጽ 2911 አከራይ ተከራዩ በኪራይ ውሉ የተሰጠውን ቤት በሰላም እንዲጠቀምና እንዲደሰት የማድረግ ግዴታ እንዳለበት ይደነግጋል። አንቀጽ 2926(1) ደግሞ አከራይ በኪራይ ዕዳ ዋስትና ለማስያዝ የተከራዩን እቃዎች በቤቱ ውስጥ እንዲቆዩ ለማስገደድ የፍርድ ቤት ፈቃድ እንደሚያስፈልገው ይገልጻል። ይህ ድንጋጌ በቀጥታ የቁልፍ መቀየርን አይመለከትም፤ የአከራይን የእቃ ማስያዝ መብት እና የፍርድ ቤት ፈቃድ አስፈላጊነትን ነው የሚደነግገው። 6. ተከራዩ ምን ማድረግ ይችላል? ተከራዩ በአከራዩ ድርጊት መብቱ ተጥሷል ብሎ ካመነ፣ በአዋጁ አንቀጽ 21 እና 22 መሠረት ለተቆጣጣሪው አካል በጽሑፍ ቅሬታ ማቅረብ ይችላል። በተጨማሪም በአከራዩ የውል ግዴታ አለመወጣት ምክንያት ጉዳት ከደረሰበት፣ የፍትሐብሔር ሕጉ አንቀጽ 2930 መሠረት የውል መቋረጥን ወይም ካሳን ሊጠይቅ ይችላል። መደምደሚያ የኪራይ ክፍያን አለመፈጸም አከራይ ውሉን እንዲያቋርጥ ሕጋዊ ምክንያት ሊሆን ይችላል። ነገር ግን ይህ በራሱ ተከራይን በኃይል የማስወጣት ወይም ንብረቱን የመውሰድ መብት አይሰጥም። መብት አለኝ ብሎ ሕጋዊ ሥርዓትን በራስ መተካት ሌላ የሕግ ጥሰት ሊያስከትል ይችላል። ታምሩ ያዕቆብ - የህግ አማካሪና ጠበቃ #የኪራይሕግ #የተከራይመብት #የአከራይግዴታ #የወንጀልሕግ #የሕግግንዛቤ #EthiopianLaw #RentalLaw #LandlordAndTenant #CriminalLaw #LegalAwareness

⚖️ የሕግ ጥያቄ | አከራይ ተከራይን ያለፍርድ ቤት ውሳኔ ከቤቱ ማስወጣት ይችላል? አንድ ምናባዊ የሕግ ሁኔታ እንመልከት። አቶ ሀ በአዲስ አበባ ከአቶ ለ ቤት በኪራይ ይዘው ለሁለት ዓመታት ኖረዋል። በቅርቡ ግን በገጠማቸው የገንዘብ ችግር ምክንያት የሁለት ወራት ኪራይ መክፈል አልቻሉም። አከራዩ በተደጋጋሚ ኪራዩን እንዲከፍሉ ቢጠይቃቸውም ተከራዩ የገንዘብ ችግሩን በመጥቀስ ተጨማሪ ጊዜ እንዲሰጣቸው ጠየቁ። አከራዩ ግን በዚህ ተቆጥቶ አንድ ቀን ተከራዩ ከቤት በሌሉበት ሰዓት የቤቱን ቁልፍ ቀየረ። የተከራዩን እቃዎችም ከቤቱ አውጥቶ በበሩ ላይ አዲስ ቁልፍ ,ቀየረ። ተከራዩ ምሽት ወደ ቤቱ ሲመለሱ ቤታቸውን መግባት አልቻሉም። አከራዩን ሲያነጋግሩም፦ "ሁለት ወር ኪራይ አልከፈልክም። ቤቱ የእኔ ነው። ኪራይ ካልከፈልክ ከቤቴ ማስወጣት መብቴ ነው!" በማለት መለሰላቸው። አሁን የሕግ ጥያቄው ይህ ነው፦ ተከራዩ ኪራይ ባለመክፈሉ ብቻ አከራዩ ወዲያውኑ ከቤቱ የማስወጣት መብት ያገኛል? አከራዩ ያለ ሕጋዊ ሥነ-ሥርዓት ቁልፍ በመቀየር ተከራዩን ከቤቱ መከልከሉ ሕጋዊ ነው? ተከራዩ በዚህ ድርጊት ምክንያት ምን ዓይነት ሕጋዊ መብቶችና መፍትሔዎች ሊኖሩት ይችላሉ? እርስዎ በዚህ ሁኔታ ውስጥ ዳኛ ቢሆኑ ምን ዓይነት ውሳኔ ይሰጡ ነበር? ሐሳብዎን በአስተያየት ያካፍሉን። #የተከራይመብት #የኪራይሕግ #የኢትዮጵያሕግ #LandlordAndTenant #RentalLaw #EthiopianLaw #LegalAwareness ታምሩ ያዕቆብ - የህግ አማካሪና ጠበቃ

በፍቺ ጊዜ የባልና ሚስት ንብረት እንዴት ይከፋፈላል? በትዳር ወቅት የተገኘ ቤት፣ መኪና፣ የንግድ ድርሻ ወይም ሌላ ንብረት በፍቺ ጊዜ ለማን ይደርሳል? ንብረቱ በአንዱ ባል ወይም ሚስት ስም ብቻ ተመዝግቦ ከሆነስ? ይህ በብዙ ቤተሰቦች ውስጥ አለመግባባት የሚፈጥር ጉዳይ ነው። የኢትዮጵያ የተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ ግን ይህንን ለመወሰን መርሆችን ደንግጓል።     #የኢትዮጵያሕግ #የቤተሰብሕግ #የንብረትክፍፍል #ፍቺ #የሕግትምህርት #ሕጋዊግንዛቤ #EthiopianLaw #FamilyLaw #Divorce #PropertyDivision #LegalAwareness #LegalEducation

⚖️ የዛሬ የሕግ ግንዛቤ አከራይ የንግድ መደብሩን ለገዢ ማስተላለፍ ሊከለክል ይችላል? የንግድ መደብርን የገዛ ሰው የቀድሞውን ተከራይ የኪራይ ውል መቀጠል ቢፈልግ፣ አከራዩ በውሉ ውስጥ የተቀመጠውን “ያለአከራዩ ፈቃድ ውሉን ለሌላ ማስተላለፍ አይቻልም” የሚለውን ቃል በመጥቀስ ሊከለክለው ይችላል? ታምሩ ያዕቆብ - የህግ አማካሪና ጠበቃ #የኢትዮጵያ_ሕግ #የንግድ_ሕግ #የኪራይ_ውል #የንግድ_መደብር #የተከራይ_መብት #የአከራይ_ግዴታ #የውል_ሕግ #ሕጋዊ_ጥበቃ #EthiopianLaw #CommercialLaw #LeaseAgreement #BusinessTransfer #TenantRights #LandlordTenantLaw #LegalAwareness #BusinessLaw

«የተሸጠ ዕቃ አይመለስም!» የሚለው ማስታወቂያ በሕግ የተፈቀደ ነው? በሀገራችን በሚገኙ በርካታ የንግድ መደብሮች ውስጥ «የተሸጠ ዕቃ አይመለስም» የሚሉ ማስታወቂያዎችን ማየት የተለመደ ነው። ግን አንድ ጥያቄ ልናነሳ እንፈልጋለን፤ አንድ ሰው ከመደብር ዕቃ ገዝቶ ዕቃው ጉድለት ያለበት ወይም ለተገዛበት ዓላማ የማይሆን መሆኑን ከተረዳ ሻጩ «የተሸጠ ዕቃ አይመለስም» በሚል ምክንያት የመመለስ ጥያቄውን ሊከለክለው ይችላል? ሕግን ማወቅ መብትን ማወቅ ነው! ታምሩ ያዕቆብ - የህግ አማካሪና ጠበቃ

አሠሪ ሠራተኛን ከሥራ በፈለገው ጊዜ ማሰናበት ይችላል? አንዳንድ ጊዜ ሠራተኞች ያለበቂ ምክንያት ወይም ሕጉ የሚያስቀምጠውን ሥርዓት ሳይከተል ከሥራ ይሰናበታሉ። ታዲያ በኢትዮጵያ ሕግ መሠረት የሥራ ውል ሊቋረጥ የሚችለው በምን ምክንያቶች ነው? #የሥራሕግ #የሠራተኛመብት #የሠራተኛግዴታ #የሥራቦታደህንነት #የሥራውል #የሕግግንዛቤ #ኢትዮጵያ #EthiopianLaw #LabourLaw #LabourProclamation #EmployeeRights #WorkplaceSafety #EmploymentLaw #WorkplaceMisconduct #TerminationWithoutNotice #LegalAwareness #KnowYourRights ታምሩ ያዕቆብ - የህግ አማካሪና ጠበቃ

ቤት በኪራይ የሚያከራዩ ሰዎች ምን ያህል የገቢ ግብር ይከፍላሉ? ቤት፣ ሱቅ ወይም ሌላ ንብረት በኪራይ አከራይተው ገቢ የሚያገኙ ሰዎች ስለ የገቢ ግብር ሕጉ ማወቅ ያለባቸው አስፈላጊ ነገር አለ!   ታምሩ ያዕቆብ - የህግ አማካሪና ጠበቃ #የሕግትንታኔ #የኪራይገቢ #የገቢግብር #የኢትዮጵያሕግ #የንብረትሕግ #EthiopianLaw #RentalIncome #IncomeTax #TaxLaw #LegalAwareness #Ethiopia

ፖሊስ የፍርድ ቤት የብርበራ ትእዛዝ ሳይኖረው ቤትን ወይም ሌላ ቦታን መበርበር የሚችልበት ልዩ ሁኔታዎች          በመርህ ደረጃ በአጠቃላይ የሰው መኖሪያ ቤት፣ የግል ቦታ ወይም ሌላ ቦታ በፖሊስ እንዲበረበር የፍርድ ቤት ትእዛዝ ማስፈለጉ የተለመደው የሕግ ሥርዓት ነው። ሆኖም ይህ መርህ ፍጹም ያልሆነ ሲሆን፣ ሕጉ በተወሰኑ ልዩ ሁኔታዎች የፍርድ ቤት ትእዛዝ ሳይኖር ብርበራ እንዲደረግና ዕቃ እንዲያዝ ይፈቅዳል።                                                                                                                                      #የሕግግንዛቤ #የወንጀልሕግ #የፖሊስሥልጣን #የብርበራሕግ #የዜጎችመብት #EthiopianLaw #CriminalProcedure #SearchAndSeizure #KnowYourRights #LegalAwareness

የትዳር አጋርዎ የንግድ ዕዳ በእርስዎ የግል ንብረት ላይ የመክፈያ ጥያቄ ሊያስነሳ ይችላል? ብዙ ሰዎች አንዱ የትዳር አጋር በራሱ ስም የንግድ ሥራ ካካሄደና ዕዳ ከተዋዋለ፣ የዚያ ዕዳ ኃላፊነት በእርሱ ላይ ብቻ እንደሚወድቅ እና ሌላኛው የትዳር አጋር ሃላፊነት እንደሌለበት ያስባሉ። ነገር ግን የኢትዮጵያ የንግድ ሕግ በዚህ ጉዳይ ላይ ልዩ ድንጋጌዎችን ይዟል። በተለይም የንግድ ሥራ በአንዱ የትዳር አጋር ስም ብቻ መካሄዱ ሌላውን የትዳር አጋር ከዕዳው ሕጋዊ ውጤት ሁልጊዜ አያስጠብቅም። #የኢትዮጵያ_ሕግ #የንግድ_ሕግ #የትዳር_ንብረት #የዕዳ_ኃላፊነት #የሕግ_ግንዛቤ #EthiopianLaw #CommercialCode #BusinessLaw #FamilyProperty #DebtLiability #LegalAwareness #KnowYourRights

ፖሊስ ያለ የፍርድ ቤት ማዘዣ ቤትዎን መበርበር ወይም ዕቃዎን መያዝ ይችላል?        የወንጀል ምርመራ ሲካሄድ ፖሊስ ወይም መርማሪ በተጠርጣሪው ቤት፣ ተሽከርካሪ፣ የኤሌክትሮኒክ መረጃ ማከማቻ ወይም ሌላ ቦታ ያለ ማስረጃ ለመፈለግ ሊፈልግ ይችላል። ነገር ግን ወንጀልን የመመርመር ሥልጣን መኖሩ ብቻ የማንኛውንም ሰው ቤት፣ ንብረት ወይም የግል መረጃ ያለ ሕጋዊ ሂደት ለመበርበር ያስችላል? #የወንጀልሕግ #ብርበራ #የፍርድቤትማዘዣ #የማስረጃሕግ #የዜጎችመብት #EthiopianLaw ታምሩ ያዕቆብ - የህግ አማካሪና ጠበቃ

⚖️ የዛሬ የሕግ ትንታኔ የሥራ ውል በጽሑፍ አለመደረጉ ሠራተኛውን ከሕጋዊ መብቶቹ ያሳጣዋል? ብዙ ሰዎች የሥራ ውል በጽሑፍ ካልተደረገ ሠራተኛው ሕጋዊ መብት እንደሌለው ያስባሉ። ታዲያ ሕጉ ምን ይላል? 📌 1. የሥራ ውል በጽሑፍ መደረግ የግድ ነው? በአዋጅ ቁጥር 1156/2019 አንቀጽ 5 መሠረት፣ በሕግ የተለየ ድንጋጌ ከሌለ በስተቀር የሥራ ውል የተለየ ፎርም እንዲኖረው አይጠየቅም። 📌 2. የሥራ ውሉ በቃል ብቻ ከተደረገስ? በአንቀጽ 7(1) መሠረት፣ የሥራ ውሉ በጽሑፍ ካልተደረገ አሠሪው ውሉ ከተደረገበት ቀን ጀምሮ በ15 ቀናት ውስጥ በአንቀጽ 6 የተጠቀሱትን ዝርዝሮች የያዘና የተፈረመ የጽሑፍ ማረጋገጫ ለሠራተኛው መስጠት አለበት። 📌 3. አሠሪው ይህን ግዴታ ካልተወጣስ? አንቀጽ 8 በግልጽ እንደሚደነግገው፣ በአንቀጽ 6 ወይም 7 የተጠቀሱት መስፈርቶች አለመሟላት ሠራተኛው በአዋጁ መሠረት የሚያገኛቸውን መብቶች አያሳጣውም። ⚖️ የሕጉ ዋና መልዕክት የሥራ ውል በጽሑፍ አለመደረጉ ብቻ ሠራተኛው ሕጋዊ መብቶች የሉትም ማለት አይደለም። ነገር ግን የሥራ ግንኙነቱ መኖርና ይዘቱ በሕጉ መሠረት መመርመር ይኖርበታል። 📚 የሕግ ምንጭ፦ የኢትዮጵያ የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 1156/2019፣ አንቀጽ 5፣ 6፣ 7 እና 8። #የሥራሕግ #የሠራተኛመብት #የሥራውል #የኢትዮጵያሕግ #የሕግትንታኔ #EthiopianLaw #LabourLaw #LaborLaw #EmploymentLaw #WorkersRights #EmployeeRights #EmploymentContract #LabourProclamation #Ethiopia #LegalAnalysis #LegalAwareness #KnowYourRights #LabourRights #WorkplaceRights #AttorneyAtLaw ታምሩ ያዕቆብ - የህግ አማካሪና ጠበቃ

⚖️ የዛሬ የሕግ ትንታኔ የጥፋተኛነት ድርድር፦ ተከሳሽ ከዓቃቤ ሕግ ጋር ስምምነት ማድረግ ይችላል? በወንጀል ጉዳይ ተከሳሽ ከዓቃቤ ሕግ ጋር በመደራደር ክሱን ወይም የሚጠበቀውን ቅጣት በተመለከተ ስምምነት ሊያደርግ ይችላል? እንዲህ ያለ ስምምነት በተከሳሹ ላይ ምን ውጤት ያስከትላል? ፍርድ ቤቱስ ስምምነቱን ሳያጸድቅ ቢቀር ምን ይሆናል? እነዚህ ጥያቄዎች በወንጀል ሥነ ሥርዓት ውስጥ አስፈላጊ ከሆነው የጥፋተኛነት ድርድር (Plea Bargaining) ጋር የተያያዙ ናቸው። 1. የጥፋተኛነት ድርድር ምንድን ነው? በቀላሉ ሲተረጎም፣ የጥፋተኛነት ድርድር ማለት ዓቃቤ ሕግና ተከሳሽ በወንጀል ክሱ ወይም በቅጣቱ ላይ በሕጉ አግባብ በመደራደር ስምምነት ለመድረስ የሚያደርጉት ሂደት ነው። ይህ ማለት ግን ተከሳሹ በፈለገው መንገድ ከክሱ ሊያመልጥ ይችላል ወይም ዓቃቤ ሕግ የፈለገውን ቅጣት ሊወስን ይችላል ማለት አይደለም። 2. ድርድሩ በምን ላይ ሊደረግ ይችላል? የወንጀል ሥነ ሥርዓትና የማስረጃ ሕጉ አንቀጽ 170 መሠረት፣ ድርድሩ በክስ ብዛት፣ በክስ ዓይነት፣ በፍሬ ነገር፣ በቅጣት ዓይነት ወይም በቅጣት መጠን ላይ ሊደረግ ይችላል። ድርድሩ የወንጀሉን ክብደት፣ የተከሳሹን ባህሪ፣ የቅጣትን ወጥነትና ተገማችነት ጨምሮ በሕጉ የተመለከቱ ጉዳዮችን ግምት ውስጥ ማስገባት አለበት። 3. ተከሳሹ ድርድሩን በነፃ ፈቃዱ መቀበል አለበት? አዎን። አንቀጽ 168 ተከሳሹ ስለ ድርድሩ ሂደት፣ ስለሚቀርብበት ክስ፣ ሊያገኝ ወይም ሊያጣ ስለሚችለው መብትና ጥቅም እንዲሁም ስምምነቱ በፍርድ ቤት ከጸደቀ በኋላ ስለሚኖረው ውጤት እንዲረዳ ይጠይቃል። ስለዚህ ተከሳሹ የሚያደርገውን ድርድር ሳይረዳ ወይም በግድ እንዲቀበል በማድረግ ብቻ የተደረሰ ስምምነት ሕጋዊ ነው ብሎ መውሰድ አይገባም። 4. የፍርድ ቤቱ ሚና ምንድን ነው? የጥፋተኛነት ድርድር በዓቃቤ ሕግና በተከሳሹ መካከል ብቻ የተደረገ ስምምነት በመሆኑ ብቻ የመጨረሻ ውሳኔ አይሆንም። በአንቀጽ 171 መሠረት ስምምነቱ በጽሑፍ ለፍርድ ቤት መቅረብ አለበት። ፍርድ ቤቱም ሂደቱ በሕጉ መሠረት መፈጸሙንና ተከሳሹ ሂደቱን መረዳቱን ለማረጋገጥ ማብራሪያ ሊጠይቅ ይችላል። ስምምነቱ ሕግንና ሞራልን የማይቃረን መሆኑን ሲያረጋግጥ ያጸድቀዋል። ጉድለት ካገኘበት ግን እንዲስተካከል ወይም እንዲወድቅ ሊወስን ይችላል። 5. ፍርድ ቤቱ ስምምነቱን ካላጸደቀውስ? አንቀጽ 172 መሠረት፣ ፍርድ ቤቱ ስምምነቱን ካላጸደቀ እንዲሻሻል ወይም የክስ ሂደቱ እንዲቀጥል ሊያዝ ይችላል። ይህ የፍርድ ቤቱ ሚና የስምምነቱን መኖር ብቻ ማረጋገጥ ሳይሆን ሕጋዊነቱንም መመርመር መሆኑን ያሳያል። 6. ተጎጂው በድርድሩ ሂደት ውስጥ ድምፅ አለው? አንቀጽ 173 ዓቃቤ ሕግ በድርድሩ ወቅት የተጎጂውን አስተያየት እንዲጠይቅ ይደነግጋል። ይህ ተጎጂው ሁልጊዜ የመጨረሻ ውሳኔውን ይወስናል ማለት ባይሆንም፣ የተጎጂው ጥቅምና አስተያየት በሂደቱ ውስጥ ቦታ እንዳለው ያሳያል። ምሳሌ፦ አንድ ሰው በንብረት ላይ ወንጀል ፈጽሟል ተብሎ ክስ ቀርቦበታል እንበል። ዓቃቤ ሕግና ተከሳሹ በሕጉ የተፈቀደውን የድርድር ሂደት ተከትለው በክሱ ወይም በቅጣቱ ላይ ስምምነት ሊደርሱ ይችላሉ። ሆኖም ስምምነቱ በጽሑፍ ለፍርድ ቤት ቀርቦ ሕጋዊነቱ መረጋገጥ አለበት፤ ፍርድ ቤቱም ስምምነቱን ሊያጸድቅ ወይም በሕጉ መሠረት ሊያስተካክል ወይም ሊያስቀጥል ይችላል። የሕግ መልዕክት፦ የጥፋተኛነት ድርድር የክስ ሂደትን ለማቀላጠፍ የሚረዳ ሕጋዊ ዘዴ ቢሆንም፣ የተከሳሹ ነፃ ፈቃድ፣ የሕጉ መስፈርቶች፣ የተጎጂው አስተያየትና የፍርድ ቤቱ ቁጥጥር በአግባቡ መከበር አለባቸው። 📌 የሕግ ምንጭ፦ የወንጀል ሥነ ሥርዓትና የማስረጃ ሕግ፣ አንቀጾች 163–173። #የወንጀልሕግ #ጥፋተኛነትድርድር #PleaBargaining #የተከሳሽመብት #የሕግትምህርት #EthiopianLaw ታምሩ ያዕቆብ - የህግ አማካሪና ጠበቃ

⚖️ የዛሬ የሕግ ትንታኔ በሌላ ሰው መሬት ላይ ቤት መሥራት የቤቱ ባለቤት ያደርጋል? የፌዴሬሽን ምክር ቤት አስፈላጊ የሕገ መንግሥት ትርጉም 📌 1. የጉዳዩ መነሻ የኢትዮጵያ ሕግ የመሬት ይዞታንና በመሬቱ ላይ የሚገነባን ንብረት ባለቤትነት በሕጋዊ መሠረት የሚመለከት ሲሆን፣ በሌላ ሰው ሕጋዊ ይዞታ ላይ ቤት የሠራ ሰው ምን ዓይነት መብት እንዳለው የሚለው ጉዳይ የሕግ ክርክር ሊያስነሳ ይችላል። ይህንን በተመለከተ የኢ.ፌ.ዲ.ሪ የፌዴሬሽን ምክር ቤት በሰኔ 29 ቀን 2018 ዓ.ም፣ በ6ኛው የፓርላማ ዘመን 5ኛ ዓመት 2ኛ መደበኛ ጉባኤ፣ በመዝገብ ቁጥር 150 የሕገ መንግሥት ትርጉም ውሳኔ መስጠቱ ተገልጿል። 📌 2. የመሬት ሕጋዊ ይዞታ መብት የማን ነው? በሕጋዊ መንገድ ከሚመለከተው የመንግሥት አካል የይዞታ ማረጋገጫ ካርታ የተሰጠው ሰው፣ በመሬቱ ላይ በሕግ የተጠበቀ የይዞታና የመጠቀም መብት አለው። ይህ መብት በሌላ ሰው መሬቱ ላይ ቤት በመሥራቱ ብቻ ወደ ቤቱ ሠሪ አይተላለፍም። በተመሳሳይም የመሬቱ ባለይዞታ ቤቱ ሲሠራ ተቃውሞ አለማሰማቱ ብቻ ለቤቱ ሠሪ የመሬቱን ይዞታ መብት አያስገኝለትም። 📌 3. የሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 40(7) ምን ይላል? የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ሕገ መንግሥት አንቀጽ 40(7) በመሬት ላይ ንብረት ያፈራ ሰው የንብረቱ ባለቤት እንደሚሆን ይደነግጋል። የዚህ ድንጋጌ ትርጉም ግን በማንኛውም ሰው መሬት ላይ ቤት የሠራ ሰው በራሱ ተግባር የቤቱ ባለቤት ይሆናል በሚል መልኩ ሊተረጎም አይችልም። በተጠቀሰው የፌዴሬሽን ምክር ቤት ውሳኔ መሠረት፣ ድንጋጌው የመሬት ሕጋዊ ይዞታ መብት ካለው ሰው ጋር ተያይዞ መታየት አለበት፤ በሌላ ሰው ይዞታ ላይ ያለ ሕጋዊ መሠረት ግንባታ ለሠራ ሰው የቤቱን ባለቤትነት ለመስጠት የሚያገለግል አይደለም። 📌 4. ቤቱን የሠራው ሰው ምን መብት ይኖረዋል? ከዚህ የሚነሳው ዋና የሕግ ጥያቄ፣ በሌላ ሰው መሬት ላይ ቤት የሠራ ሰው የግንባታውን ወጪ ለማስመለስ ምን ዓይነት መብት እንዳለው ነው። በቀረበው የውሳኔ ማጠቃለያ መሠረት፣ የመሬቱ ሕጋዊ ባለይዞታ ሳይቃወም ቤት የሠራ ሰው በግንባታው ምክንያት የመሬቱ ባለይዞታ አይሆንም። የሚኖረው መብት ለግንባታው ያወጣውን ወጪ ወይም ተገቢውን ግምት ከመሬቱ ባለይዞታ ለመጠየቅ የሚመለከት ሊሆን ይችላል። ይህ ግን በሁሉም ሁኔታ ወጪው ሙሉ በሙሉ ይከፈላል ማለት ሳይሆን፣ የሚመለከተው ሕግና የጉዳዩ ሁኔታ መመርመር ይጠይቃል። 📌 5. የቀደሙ አስገዳጅ ውሳኔዎች ላይ ያለው ውጤት በቀረበው የውሳኔ ማጠቃለያ መሠረት፣ በሌላ ሰው መሬት ላይ ቤት የሠራ ሰው የቤቱ ባለቤት ይሆናል በሚል አቋም የተሰጡ የቀደሙ አስገዳጅ ውሳኔዎች ከሕገ መንግሥቱ ጋር የሚጣጣሙ እንዳልሆኑ የሕገ መንግሥት ትርጉም መሰጠቱ ተገልጿል። ይህ የሚያሳየው፣ የፍርድ ቤቶች ውሳኔዎች በሕገ መንግሥቱ የተደነገጉ መርሆዎችን በማክበር መተርጎም እንዳለባቸው ነው። በተለይም የመሬት ይዞታ መብትና በመሬቱ ላይ የተሠራ ንብረት ባለቤትነት መብት ሲጋጩ፣ የሕገ መንግሥቱ ድንጋጌዎች በትክክል መተርጎማቸው ወሳኝ ነው። ✅ የሕግ ትምህርቱ በሌላ ሰው መሬት ላይ ቤት መሥራት ብቻውን የመሬቱን ይዞታ መብት አያስገኝም። የመሬቱ ባለይዞታ ዝም ማለቱም ብቻ የቤቱን ባለቤትነት ለቤቱ ሠሪ አያስተላልፍም። የሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 40(7) በሕጋዊ መሠረት መተርጎም ያለበት ሲሆን፣ በመሬት ላይ የተሠራ ንብረት ባለቤትነት ጉዳይ ከመሬቱ ሕጋዊ ይዞታ መብት ተነጥሎ መታየት የለበትም። 📚 ምንጭ፦ የኢ.ፌ.ዲ.ሪ የፌዴሬሽን ምክር ቤት፣ ሰኔ 29 ቀን 2018 ዓ.ም፣ የ6ኛው የፓርላማ ዘመን 5ኛ ዓመት 2ኛ መደበኛ ጉባኤ፣ መዝገብ ቁጥር 150። ታምሩ ያዕቆብ - የህግ አማካሪና ጠበቃ

⚖️ ይህን ያውቃሉ? በኢትዮጵያ የወንጀል ሕግ መሠረት፣ ፍርድ ቤት የተወሰነን የእስራት ቅጣት አፈጻጸም ለተወሰነ የሙከራ ጊዜ ሊያግድ እንደሚችል ያውቃሉ? 📖 የወንጀል ሕጉ አንቀጽ 192 መሠረት፣ ፍርድ ቤቱ ተገቢ ሆኖ ሲያገኘው የቅጣቱን አፈጻጸም ለተወሰነ የሙከራ ጊዜ ሊያግድ ይችላል። ✅ የሙከራ ጊዜው በአግባቡ ከተጠናቀቀ፦ ቅጣቱ ይሰረዛል። ⚠️ ግን አስታውሱ! የቅጣቱ መሰረዝ የጥፋተኝነት ውሳኔውን አያጠፋም። ውሳኔው በፍርድ መዝገብ ይቀራል። ⚖️ ሕግን ማወቅ መብቶቻችንን ለመጠበቅ የመጀመሪያው እርምጃ ነው! 📚 ምንጭ፦ የኢትዮጵያ የወንጀል ሕግ፣ አዋጅ ቁጥር 414/2004፣ አንቀጽ 192። ━━━━━━━━━━━━━━ ታምሩ ያዕቆብ - የህግ አማካሪና ጠበቃ #የኢትዮጵያሕግ #የወንጀልሕግ #ሕግንያወቁ #ይህንያውቃሉ

⚖️ ይህን ያውቃሉ? በኢትዮጵያ የወንጀል ሕግ መሠረት፣ ፍርድ ቤት በተወሰኑ ሁኔታዎች የተበየነን የእስራት ቅጣት አፈጻጸም ለተወሰነ የሙከራ ጊዜ ሊያግድ እንደሚችል ያውቃሉ? 📖 የኢትዮጵያ የወንጀል ሕግ አንቀጽ 192 መሠረት፣ ፍርድ ቤቱ የተከሳሹን ሁኔታና የጉዳዩን ሁኔታዎች በመመርመር ቅጣቱን በተወሰነ የሙከራ ጊዜ ለማገድ ሊወስን ይችላል። ✅ የሙከራ ጊዜውን በአግባቡ ካሳለፈ፣ ቅጣቱ ይሰረዛል። ⚠️ አስፈላጊ ማስታወሻ፦ ይህ ማለት ግን የጥፋተኝነት ውሳኔው ከመዝገብ ይጠፋል ማለት አይደለም። አንቀጹ እንደሚያስረዳው፣ ቅጣቱ ቢሰረዝም የጥፋተኝነት ውሳኔው በፍርድ መዝገብ ይቀራል። ⚖️ ሕግን ማወቅ መብቶቻችንን ለመጠበቅ የመጀመሪያው እርምጃ ነው። #የኢትዮጵያሕግ #የወንጀልሕግ #ሕግንያወቁ #ይህንያውቃሉ

የተከሳሽ ነፃ ሆኖ የመገመት መብት፣ የዐቃቤ ሕግ የማስረዳት ሸክም እና የፍርድ ቤቶች የጥፋተኝነት ውሳኔ ሚዛን አስመልክቶ የተሰጠ የሕገ መንግሥት ትርጉም 1. የጉዳዩ መነሻና የክርክሩ አካሄድ አመልካች በኦሮሚያ ክልል በምስራቅ ሸዋ ከፍተኛ ፍርድ ቤት የጦር መሣሪያ አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 1177/2012 አንቀጽ 4(1) እና 23(3) በመተላለፍ “ሕገ-ወጥ የጦር መሣሪያዎችን በንግድ ቤት ውስጥ ደብቆ ተገኝቷል” በሚል በዐቃቤ ሕግ ክስ አቅርቦበታል። አመልካች በሰጠው የእምነት ክህደት ቃል ድርጊቱን አለመፈጸሙን፣ መሣሪያው ተገኘ የተባለበት ንግድ ቤት እርሱ እንደማይሠራበት፣ ንግድ ቤቱን እና የካዝናውን ቁልፍ በበላይነት የምትቆጣጠረው ከእርሱ ጋር በውዝግብ እና በፍቺ ሂደት ላይ ያለችው ባለቤቱ መሆኗን ገልጾ ተከራክሯል። 2. የስር ፍርድ ቤቶች እና የሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔ ፍርድ ቤቱ ተከሳሽ በተከሰሰበት ወንጀል ጥፋተኛ መሆኑን ወይም አለመሆኑን መርምሮ “አመልካች የጦር መሣሪያው በንግድ ሱቁ አለመገኘቱን ወይም በሌላ ሰው አማካኝነት የተቀመጠ መሆኑን አላስረዳም፤ ያቀረባቸውም የመከላከያ ምስክሮች ዐቃቤ ሕግ ካቀረባቸው ምስክሮች በተሻለ ሊያሳምኑ የሚችሉ አይደሉም” በማለት ጥፋተኛ ነው ሲል ወስኗል። ይህ ውሳኔም በየደረጃው ባሉ የበላይ ፍርድ ቤቶች እና በፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ጸንቷል። 3. ለሕገ መንግሥት ትርጉም የቀረበው አቤቱታ እና የጉባኤው ጭብጦች አመልካች ውሳኔው ሕገ መንግሥታዊ ትርጓሜ የሚያስፈልገው መሆኑን በመጥቀስ አቤቱታ ያቀረበ ሲሆን፤ የፌዴሬሽን ምክር ቤት የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤ በሰኔ 29 ቀን 2018 ዓ.ም (6ኛ የፓርላማ ዘመን፣ 5ኛ ዓመት 2ኛ መደበኛ ጉባኤ) ላይ ጉዳዩን ከመረመረ በኋላ የሚከተሉትን ጭብጦች ለይቷል፦ • የተከሰሰ ሰው ነፃ ሆኖ የመገመት መብት እና በዐቃቤ ሕግ ላይ የሚጣለው የማስረዳት ሸክም በሕገ መንግሥቱ የተቀመጠው አነስተኛ መመዘኛ ምንድን ነው? • የስር ፍርድ ቤቶች የጥፋተኝነት ውሳኔ ከዐቃቤ ሕግ የማስረዳት ሸክም አነስተኛ መመዘኛ እና የአመልካች ነፃ ሆኖ የመገመት መብት አንጻር ያለው ሕገ መንግሥታዊነት እንዴት ይታያል? ጉባኤው በዘርፉ ያሉ ተቋማትን እና ባለሙያዎችን በማማከር፣ በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 20(3) ስር የተመለከተውን ነፃ ሆኖ የመገመት መብት እና የስር ፍርድ ቤቶች የተጠቀሙበትን መመዘኛ ሕገ-መንግሥታዊነት መርምሮ ተከታዩን ትርጓሜ ሰጥቷል። 4. የጉባኤው ሕገ-መንግሥታዊ ትርጉም እና ድምዳሜ • የዐቃቤ ሕግ አነስተኛ የማስረዳት ደረጃ፦ በወንጀል ጉዳይ የጥፋተኝነት ውሳኔ ለመስጠት ዐቃቤ ሕግ “ከምክንያታዊ ጥርጣሬ በጸዳ ሁኔታ” (Beyond a Reasonable Doubt) የማስረዳት ግዴታ አለበት። የወንጀል ጥፋተኝነት የሰዎችን መሠረታዊ ነፃነት የሚያሳጣ በመሆኑ ንጹሐን በስሕተት እንዳይቀጡ ከፍተኛውን የማስረጃ ደረጃ ይጠይቃል። የፍትሐብሔር የክርክር መመዘኛ የሆነውን “ሚዛን የሚደፋ ማስረጃ” (Preponderance of Evidence) በወንጀል ጉዳይ ላይ መጠቀም ሕገ መንግሥታዊ አለመሆኑን እና ዐቃቤ ሕግ ለወንጀል ክስ የሚያስፈልገውን የማስረጃ ደረጃ መመዘኛ ሳያሟላ የማስረዳት ሸክም ወደ ተከሳሽ ሊዞር እንደማይችል ጉባኤው በግልጽ አስቀምጧል። • በተያዘው ጉዳይ አተገባበር፦ ዐቃቤ ሕግ መሣሪያው በንግድ ቤቱ መገኘቱን ከመግለጽ ባለፈ ከአመልካች ጋር በቀጥታ የሚያገናኝ በቂ ማስረጃ ያላቀረበ ሲሆን፤ አመልካች ያቀረባቸው የመከላከያ ምስክሮች ሱቁን የምታስተዳድረውና የካዝናውን ቁልፍ የምትይዘው ባለቤቱ መሆኗን እና የፍቺ ክርክር ውስጥ መሆናቸውን በማስረዳታቸው፣ በአንድ ምክንያታዊ ሰው አእምሮ ውስጥ በቂ ጥርጣሬ ፈጥረዋል። • የተከሳሽ የማስረዳት ደረጃ፦ ተከሳሽ ንጹሕ መሆኑን የማስረዳት ግዴታ ሳይኖርበት፣ የዐቃቤ ሕግ ማስረጃ ከምክንያታዊ ጥርጣሬ ያልጸዳ መሆኑን ማሳየት ብቻ የሚጠበቅበት በመሆኑ፣ የስር ፍርድ ቤቶች “አመልካች አላሳመነም” በሚል የሰጡት የጥፋተኝነት ውሳኔ በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 20(3) የተረጋገጠውን ንጹሕ ሆኖ የመገመት መብት የሚጥስ መሆኑ ተረጋግጧል። በአጠቃላይ ይህ የሕገ መንግሥት አጣሪ ጉባኤ ምክረ ሐሳብን መሰረት ያደረገው የፌዴሬሽን ምክር ቤት ውሳኔ ከዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብቶች ስምምነቶች፣ ከኢፌዲሪ ሕገ መንግሥት እንዲሁም መጋቢት 24 ቀን 2018 ዓ.ም በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የጸደቀው የወንጀል ሕግ ሥነ ሥርዓትና የማስረጃ ሕግ አዋጅ ቁጥር 1410/2018 አንቀጽ 280 ላይ ከተቀመጠው ድንጋጌ ጋር ሙሉ በሙሉ የሚጣጣም ነው። የወንጀል ሕግ ሥነ ሥርዓትና የማስረጃ ሕግ ድንጋጌው ዐቃቤ ሕግ ባቀረበው ክስ መሠረት ወንጀሉን የሚያቋቁሙ ሞራላዊ እና ግዙፋዊ ፍሬ ነገሮችን እንዲሁም ሌሎች በጭብጥ የተያዙ ወይም አግባብነት ያላቸውን ፍሬ ነገሮች ከምክንያታዊ ጥርጣሬ በላይ ማረጋገጥ እንዳለበት ይደነግጋል፡፡

አዲሱ የወንጀል ሕግ ሥነ-ሥርዓት እና የማስረጃ ሕግ መድብል በብርሃንና ሰላም ማተሚያ ድርጅት የታተመ ሲሆን፣ ለገበያም መቅረቡ ተገልጻል። ​ፍትሕ ሚኒስቴር ህብረተሰቡና የሕግ ባለሙያዎች ከተሳሳቱ ቅጂዎች እንዲጠበቁ እና በፍትሕ ሚኒስቴር ይፋዊ ገጽ ላይ የተጋራውን ትክክለኛና ይፋዊ ቅጂ ብቻ እንዲጠቀሙ አሳስቧል። ​እኛም የፍትሕ ሚኒስቴር ይፋ ያደረገውን ትክክለኛና ይፋዊ የአማርኛ ቅጂ ሶፍት ኮፒ (PDF File) ከዚህ ጋር አያይዘን አቅርበንላችኋል። ከታች Download አድርገው መጠቀም ይችላሉ! ​የእንግሊዝኛ ቅጂውም በቅርብ ቀን ታትሞ እንደሚወጣ ተገልጿል።