دغدغه‌های فرهنگی

ما را تو می‌شناسی! @mjmohammadzadeh

شاهنامه و افق‌های گوناگون معنا ✍️ محمدجعفر محمدزاده* شاهنامه فردوسی اثری حماسی است و در عین حال، با آنکه زبان آن نسبت به آثار سبک عراقی و هندی ساده‌تر است و کمتر بر ظرافت‌های خیال‌انگیز و استعاره‌های پیچیده تکیه دارد، متنی نیست که باب تأویل و دریافت‌های گوناگون را بر خواننده ببندد. حماسه فردوسی گویی در مرکز میدانی مدور قرار گرفته و تماشاگرانی از پیرامون آن به نظاره نشسته‌اند. به اقتضای تفاوت زاویه دید، هر یک از آنان تصویری متفاوت از آنچه در برابرشان قرار دارد می‌بینند. شاید از همین رو نتوان بر کسی خرده گرفت که چرا شاهنامه را چنین یا چنان می‌فهمد؛ زیرا جایگاه او در این میدان و مسیر نگاهش، امکان برداشتی متفاوت را فراهم می‌آورد. شاید هیچ‌کس نتواند همه زوایای این اثر را یکجا ببیند. داستان‌های شاهنامه، به‌ویژه صحنه‌های نبرد و رویارویی‌های سرنوشت‌ساز، برای هر خواننده بخشی از حقیقت خود را آشکار می‌کنند و هرکس به اندازه افق و زاویه نگاه خویش از آن بهره می‌گیرد. ما در بسیاری از جاهای شاهنامه با شاعری روبه‌رو هستیم که نسبت به کوچک‌ترین مسائل اخلاقی و عاطفی حساس است؛ از بی‌آزاری و راستگویی گرفته تا پرهیز از آزمندی و بیهوده‌گویی. او حتی نگران آزردن موری است که در راه دانه می‌کشد: چه گفتند دارندگان خرد که هر کس که بد کرد، کیفر برد نباید ز گیتی تو را یار کس بی‌آزاری و راستی یار بس میازار موری که دانه‌کش است که جان دارد و جان شیرین خوش است و با شناخت این ویژگی‌های فردوسی است که شگفتی از سراینده حماسه‌هایی خونبار چون داستان‌های رستم و سهراب و رستم و اسفندیار افزون می‌شود. می‌توان شاهنامه را تنها از منظر حماسی خواند و هنرمندی فردوسی را در آرایش صحنه‌های نبرد ستود؛ آنجا که می‌گوید: برو راست خم کرد و چپ کرد راست خروش از خم چرخ چاچی بخاست یا تصویری حسی که او از میدان جنگ ارائه می‌کند و می‌سراید: ز گرد سواران در آن پهن دشت زمین شش شد و آسمان گشت هشت همچنین می‌توان شاهنامه را از منظر تراژدی نگریست و آن را هم‌سنگ بزرگ‌ترین سوگنامه‌های جهان دانست. گروهی در آن تاریخ می‌جویند، برخی هویت ملی، بعضی اسطوره و فرهنگ، و شماری نیز به زبان فارسی، حکمت، اخلاق و آموزه‌های تربیتی آن دل می‌سپارند. حتی این امکان وجود دارد که کسی کشته شدن سهراب را مکافات بی‌پروایی رستم در ورود و اقامت در سرزمین بیگانه بداند. شاهنامه این درها را بر روی خواننده نبسته است. از همین رو شاید بتوان به برخی داستان‌های شاهنامه با نگاهی عرفانی نیز نگریست؛ اگر رستم در هفت‌خان با کشتن دیو سپید ــ که از جهاتی یادآور پدرش زال است ــ به مرحله‌ای از استقلال و تفرید می‌رسد، چرا نتوان احتمال داد که در داستان سهراب نیز با دشمنی درونی و پنهان روبه‌روست؟ در این برداشت، سهراب می‌تواند نمادی از نفس رستم باشد؛ همان دشمنی که در سنت دینی و عرفانی از آن به عنوان بزرگ‌ترین دشمن انسان یاد شده است. در این برداشت، رستم سالکی است که در مسیر سلوک بارها آزموده می‌شود؛ گاه شتاب می‌کند، گاه درنگ، گاه خطا و گاه کامیابی را تجربه می‌کند، اما سرانجام همه توان مادی و معنوی خود را برای غلبه بر دشمن به کار می‌گیرد. اگر داستان را به مثابه تمثیلی عرفانی بخوانیم، بسیاری از دشواری‌های ظاهری آن قابل تأمل می‌شود؛ همان‌گونه که در روایت همراهی موسی(ع) و خضر(ع) یا در برخی حکایت‌های تمثیلی مثنوی معنوی، رخدادهایی در ظاهر شگفت و حتی ناموجه می‌نمایند، اما در لایه‌ای دیگر معنایی متفاوت می‌یابند. در چنین برداشتی، کاووس نیز نه شاهی بد که می‌تواند در مقام پیر طریقت ظاهر شود؛ پیری که رستم را به میدان آزمونی سخت می‌فرستد و در پایان، با خودداری از فرستادن نوش‌دارو، داروی صبر را به او تجویز می‌کند. رستم پس از تحمل اندوهی عظیم و گذر از سوگ سهراب، به مرحله‌ای از پختگی و آرامش می‌رسد و به زابلستان و قرارگاه خود بازمی‌گردد. حتی فرجام زندگی او و افتادن در چاه نابرادری نیز می‌تواند مؤید ادامه این برداشت باشد. البته همه اینها از جنس احتمال و تأویل است و نه داوری قطعی. شاهنامه را می‌توان از زوایای گوناگون دید و از هر زاویه معنایی تازه دریافت. یکی از مهم‌ترین کارکردهای این اثر نیز همین است که باب اندیشیدن را بر ما می‌گشاید. شاید راز ماندگاری شاهنامه نیز در همین باشد؛ اثری که بیش از هزار سال است اندیشه ایرانیان را به پرسش می‌گیرد، به محک می‌زند و پرورش می‌دهد. *چکیده و تأملی در شب‌های پنجاه‌وپنجم و پنجاه‌وششم شاهنامه فردوسی @mjmohammadzadeh

✍۱۴ تیر #روز_قلم باید اذعان کرد که روز قلم هنوز آن جایگاهی را که شایسته آن است در فضای عمومی و رسانه‌ای کشور پیدا نکرده است. این مناسبت کمتر از آنچه باید در صدر توجهات فرهنگی قرار می‌گیرد و در نتیجه فرصت ان را نمی‌یابد که حساسیت و توجه سیاست‌گذاران را به مسئله تولید فکر، دانش و فرهنگ جلب کند. در حالی که گاه موضوعاتی کم‌اهمیت‌تر از قلم و اندیشه، سهم بیشتری از توجه عمومی و رسانه‌‌ای را به خود اختصاص می‌دهند. البته مهم‌ترین مدافع قلم، خود قلم است. هیچ چیز به اندازۀ آثار ماندگار نویسندگان، پژوهشگران و اندیشمندان نمی‌تواند ارزش نویسندگان را آشکار کند. از همین‌رو امید امید اصلی باید به قدرت اندیشه و آفرینش فکری اهل قلم باشد. قلم ظرفیتی ملی و تمدنی دارد و شایسته است جایگاهی فراتر از مناسبت‌های تقویمی پیدا کند. #محمدجعفر_محمدزاده @mjmohammadzadeh

💎 زاویه‌ی نگاه شخصیت رهبر شهید انقلاب اسلامی ابعاد گسترده‌ای دارد. یکی از مهم‌ترین زاویه‌هایی نگاهی که باید بیشتر آن را شناخت، شخصیت فرهنگی و استمرار توجه او به مولفه‌های فرهنگ ملی بود. مرور بیانات آیت‌الله شهید سیدعلی خامنه‌ای درباره زبان فارسی نشان می‌دهد که این موضوع در نگاه ایشان، صرفاً مسئله‌ای ادبی یا آموزشی نیست، بلکه بخشی از راهبرد کلان حفظ هویت و اقتدار فرهنگی ایران به شمار می‌رود. در این نگرش، زبان فارسی خانه مشترک ایرانیان است؛ خانه‌ای که تاریخ، فرهنگ، ادب، دین، دانش و خاطره جمعی این ملت در آن مأوا گرفته است. هر اندازه این خانه استوارتر، غنی‌تر و روزآمدتر بماند، هویت ملی نیز استوارتر خواهد بود. #محمدجعفر_محمدزاده @mjmohammadzadeh

✅ برش‌هایی از گفت‌وگوی تفصیلی من با هفته‌نامه بازار کار به مناسبت روز قلم: *روز قلم هنوز آن جایگاهی را که شایسته آن است پیدا نکرده است. *نویسندگی در ذات خود می‌تواند یک حرفه پایدار و تمام‌‌وقت باشد اما تحقق آن نیازمند پیش‌شرط‌هایی است. *وقتی در بسیاری از ساختارهای رسانه‌ای و فرهنگی نویسندگی یک حرفه تخصصی شناخته نمی‌شود، نظام حمایتی و اقتصادی متناسب با آن شکل نمی‌گیرد. *اگر معیارهای ارزش‌گذاری آثار فاخر تقویت نشود، تولید آثار جدی با دشواری روبرو خواهد شد. *هنوز ساختار قدرتمند و فراگیری برای حمایت از حقوق حرفه‌ای نویسندگان وجود ندارد. *بیش از آنکه با کاهش مطلق مطالعه مواجه باشیم با تغییر الگوی مطالعه روبرو هستیم. *جامعه امروز کمتر دچار فقر اطلاعات است، بیشتر با آشفتگی اطلاعات مواجه است. *تقویت فرهنگ احترام به حقوق مولف و اجرای دقیق قوانین موجود می‌تواند بخشی از آسیب‌ها را کاهش دهد. *معیشت نویسندگان را نمی‌توان جدا از وضعیت کلی اقتصاد و فرهنگ جامعه تحلیل کرد. *آینده نویسندگی را روشن می‌بینم، هرچند شکل و شیوه ان در حال تغییر است. *هوش مصنوعی می‌تواند دستیار توانمندی برای نویسنده باشد اما تولید اندیشه اصیل، تجربه زیسته، نگاه خلاق و روایت انسانی همچنان در قلمرو انسانی باقی خواهد ماند. *کسانی که می‌خواهند در عرصه رسانه و فرهنگ موفق باشند باید خود را با تحولات جدید هماهنگ کنند و مستمر بر دانش مهارت و قدرت تحلیل خود بیفزایند. *توانایی آینده در علوم انسانی نه در حفظ اطلاعات بلکه در توانایی تحلیل، روایت‌گری، مسئله‌شناسی و تولید معنا خواهد بود. 👈مشروح این گفت‌وگو در وبگاه هفته‌نامه بازار کار قابل دسترسی است. https://bazarekar.ir/fa/publication #محمدجعفر_محمدزاده @mjmohammadzadeh

در آستانه روز قلم، گفت‌وگو با شماره 1454 نشریه بازارکار. متن کامل را از پیوند زیر بخوانید: 👇👇 https://bazarekar.ir/fa/publication @mjmohammadzadeh

جلسه سعدی‌خوانی فردا سه‌شنبه: ساعت ۱۷ کانون رسالت، تالار فیروزه گلستان سعدی، باب ششم؛ حکایت‌های: ۱، ۳، ۴، ۶، ۷. @mjmohammadzadeh

شصتمین شب شاهنامه(۶۰) *درشتی ز کس نشنود نرم‌گوی جز از نیکویی در زمانه مجوی* ادامه داستان سیاوش دوشنبه: ساعت ۲۰:۳۰ مجتمع مسکونی ستارخان، تالار اجتماعات *پخش به صورت زنده از کانال ایران فرهنگی در پیام‌رسان ایتا و صفحه اینستاگرام به نشانی‌های زیر:* 👇👇👇 https://eitaa.com/mjmohammadzadeh 👇👇👇 https://www.instagram.com/m.j.mohamadzadeh @mjmohammadzadeh

🔸 شب‌های شاهنامه‌ (۳۲) ✅ قسمت سی‌ و دوم از پادپخش/پادکست شبهای فرهنگ، گفتارهای محمدجعفر محمدزاده را از رادیو فرهنگ بشنوید. 📻 موج اف. ام ردیف ۱۰۶ ▫️🌙 دوشنبه و سه‌شنبه‌شبها ساعت ۲۱:۳۰ ◀️  پژوهش‌هایی دربارۀ شاهنامه فردوسی و شرح داستان‌های آن. @mjmohammadzadeh

✅ یا عباس! عشق سرگشته و رسوای تو شد، یا عباس! جان، فداییِ تمنای تو شد، یا عباس! از نوای عطش و سوز دل طفلانت، آب، شرمنده‌ی لب‌های تو شد، یا عباس! #محمدجعفر_محمدزاده https://t.me/mjmohammadzadeh

پنجاه و نهمین شب شاهنامه(۵۹) نگر تا چه کاری همان بدروی سخن هرچه گویی همان بشنوی ادامه داستان سیاوش دوشنبه: ساعت ۲۰:۳۰ مجتمع مسکونی ستارخان، تالار اجتماعات پخش به صورت زنده از کانال ایران فرهنگی در پیام‌رسان ایتا و صفحه اینستاگرام به نشانی‌های زیر: 👇👇👇 https://eitaa.com/mjmohammadzadeh 👇👇👇 https://www.instagram.com/m.j.mohamadzadeh @mjmohammadzadeh

#وحدت_ملی #علی‌الاصول #جمهور @mjmohammadzadeh

#وحدت_ملی

یادداشت در جام‌ جم: شاهنامه و افق‌های گوناگون معنا 👇👇 https://share.google/fMO9cppESpAq08W1y

پنجاه و هشتمین شب شاهنامه(۵۸) ♦️ آغاز داستان سیاوخش ♦️ سخن چون برابر شود با خرد روان سراینده رامش برد دوشنبه: ساعت ۲۰:۳۰ دقیقه🕣 تهران، مجتمع ستارخان، تالار اجتماعات امکان حضور مجازی از رهگذر پیوندهای زیر در پیام‌رسان ایتا و صفحه اینستاگرام فراهم است: 👇👇👇 https://eitaa.com/mjmohammadzadeh 👇👇👇 https://www.instagram.com/m.j.mohamadzadeh?igsh=cW1yOWNxNzdlc3o1 @mjmohammadzadeh

محمدجعفر محمدزاده در گفت‌وگو با خبرگزاری صدا وسیما: *معتبرترین و علمی‌ترین متن موجود شاهنامه تصحیح استاد جلال خالقی مطلق است*. 👇👇 https://share.google/HChiN3wA3yfTmz5AT @mjmohammadzadeh

گارگاه یک روزه، آموزش زبان فارسی و رادیو، با عوامل برنامه‌ساز رادیو قرآن مشروح خبر: 👇👇👇 https://jamejamonline.ir/006WZ8 @mjmohammadzadeh