مرکز اسناد انقلاب اسلامی

▪️مشاور سیاسی سازمان عقیدتی سیاسی ستاد کل فراجا: 🔹مرصاد برای صدام «دو سر بُرد» بود ▪️محمود قاسمی، رزمنده دفاع مقدس و شاهد عینی عملیات مرصاد گفت: نگاه صدام این بود که اگر منافقین پیروز شدند و جمهوری اسلامی ساقط شد، «فبهاالمراد»؛ چون خودش هم همین خواسته را داشت. اگر هم فتحی در کار نبود و نابود شدند، صدام مانعی به اسم منافقین را برداشته بود، چون می‌دانست برای ادامه ارتباط با جمهوری اسلامی پس از قطعنامه، برایش ایجاد دردسر می‌کنند؛ فردا بحث تبادل اسرا پیش می‌آمد و بحث ارتباط بین دو کشور اسلامی، منافقین مانع و موی دماغ بودند؛ ممکن بود که جمهوری اسلامی خواستار استرداد منافقین شود و با خدمتی که منافقین به حزب بعث کرده بودند، این کار کمی سخت بود. منافقین علاوه بر جاسوسی در جنگ، در کشتار شیعیان عراق هم نقش داشتند و به کمک صدام شتافتند. https://irdc.ir/0002xW @irdc_ir

▪️انتشار برای نخستین‌بار| روایت صدر از فرار بنی‌صدر و رجوی 🔹قرار با فراری‌ها؛ مأموریت یک دیپلمات برای بازگشت تیم پرواز ▪️فرار بنی‌صدر و رجوی در ۷ مرداد ۱۳۶۰ فاز جدیدی از فعالیت‌های اپوزوسیون جمهوری اسلامی را رقم زد. اما روایت کمتر شنیده شده در این رابطه تلاش‌های دیپلماتیک ایران برای بازگرداندن تیم پروازی است. سید محمد صدر که در اولین ماموریت خود از سوی وزارت خارجه برای حل و فصل این مسئله مهم انتخاب شده بود جزئیات قابل تاملی را در این رابطه به یاد می‌آورد. https://irdc.ir/0002xL @irdc_ir

▪️به روایت تاریخ 🔹جانفشانی زن ایرانی در برابر تاراج ایران/ اگر تسلیم شوید، شوهران و پسرانمان را می‌کشیم ▪️در روز‌های بحرانی پس از انقلاب مشروطه، هنگامی‌که کابینه ایران آماده تسلیم در برابر اولتیماتوم سخت روسیه (اولتیماتوم ۱۹۱۱) بود، حدود سیصد زن محجبه تهرانی با چادر‌های سیاه و تپانچه‌های پنهان‌شده زیر لباس، از خانه‌ها بیرون آمدند، به مجلس رفتند و سوگند خوردند اگر نمایندگان از دفاع از استقلال کشور کوتاه بیایند، شوهران و پسران خود را خواهند کشت و خود نیز جان می‌بازند. لحظه‌ای که به گفته مورگان شوستر، زنان ایرانی به انقلابی‌ترین زنان جهان بدل شدند. https://irdc.ir/0002xV @irdc_ir

🔹پرونده امنیت داخلی در آیینه بولتن‌های ساواک ▪️امنیت داخلی یکی از بنیادی‌ترین مؤلفه‌های بقای نظام‌های سیاسی به شمار می‌رود. هر حکومت برای حفظ نظم سیاسی، تداوم اقتدار و تضمین بقای خود ناگزیر است از میان مجموعه‌ای از واقعیت‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی، برخی پدیده‌ها، گفتمان‌ها، نیرو‌ها و کنشگران را به عنوان «تهدید» یا «مقوله ضد امنیتی» شناسایی کند و بر اساس این شناسایی، سیاست‌ها، راهبرد‌ها و سازوکار‌های امنیتی خود را سامان دهد. https://irdc.ir/0002xR @irdc_ir

▪️به بهانه سالروز فرار بنی‌صدر و رجوی 🔹بازخوانی حضور بنی‌صدر در شورای ملی مقاومت ▪️فرار ابوالحسن بنی‌صدر و مسعود رجوی از ایران در مردادماه ۱۳۶۰ نقطه آغاز شکل‌گیری ائتلافی بود که با عنوان «شورای ملی مقاومت» تلاش کرد خود را به‌عنوان آلترناتیو جمهوری اسلامی معرفی کند. اما این ائتلاف از همان آغاز با اختلافات درونی و اهداف متفاوت اعضای آن همراه بود و درنهایت به بن‌بست رسید. https://irdc.ir/0002xU @irdc_ir

▪️روایتی از برکشیدن تا تبعید و مرگ رضاخان 🔹آناتومی صعود و سقوط انگلیسی پهلوی اول ▪️رضاخان، سه سال پس از کناره‌گیری از سلطنت، در حالی که دوران تبعید خود را در ژوهانسبورگ آفریقای جنوبی سپری می‌کرد، در ۶۶ سالگی مرد. او که هیچ سابقه سیاسی نداشت و به دلیل فرمان‌پذیری همراه با قدرت نظامی، با کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ وارد عرصه قدرت شده بود، با حمایت بریتانیا در ادامه سلسله پهلوی را اعلام کرد، اما به دستور همان حامیانش، واپسین سال‌های زندگی خود را دور از ایران گذراند. نهایتاً در پی تحولات جنگ جهانی دوم به فروپاشی سریع، استعفا و مرگ در تبعید انجامید. https://irdc.ir/0002xS @irdc_ir

▪️به‌روایت سپهبد آزموده 🔹اعترافی از درون: «رضا بر طبیعت محمدرضا» ▪️رضا پهلوی امروز خود را مدافع دموکراسی، حکومت قانون و محدودیت قدرت سیاسی معرفی می‌کند. با این حال، در یکی از مصاحبه‌های تاریخ شفاهی هاروارد، حسین آزموده (دادستان و مقام معروف نظامی دوره پهلوی) تصویری متفاوت ارائه می‌دهد. او ضمن برشمردن خطاهای محمدرضا شاه در عبور از حدود قانونی سلطنت، معتقد است ولیعهد نیز از همان ویژگی‌های رفتاری و سیاسی پدر برخوردار بوده است. https://irdc.ir/0002xT @irdc_ir

▪️نگاهی به خاطرات کارگزاران پهلوی 🔹از التماس امنیت تا غلبه جغرافیا بر سیاست؛ وقتی شاه می‌خواست برای تنگه هرمز بجنگد ▪️تلاش‌های رژیم پهلوی برای خرید تجهیزات نظامی از آمریکا و دریافت سهم نفتی بیشتر از شرکت‌های انگلیسی با کارت امنیت تنگه هرمز و خلیج فارس از جمله مواردی است که حتی شاه را مجبور به موضع‌گیری‌های سخت می‌کرد. در خاطرات ۸ تیرماه ۱۳۵۴ اسدالله علم، از زبان شاه آمده است: «برای امنیّت تنگه هرمز که یک قضیّه حیاتی و مماتی برای کشور است جنگ لازم باشد، می‌کنم.» https://irdc.ir/0002xQ @irdc_ir

▪️به گزارش اسناد 🔹از گرانی تا خرابی اتوبوس/ بولتن ساواک درباره نارضایتی‌های روزمره مردم ▪️فروردین ۱۳۵۲، ساواک تصویری متفاوت از جامعه ایران ارائه کرد. این‌بار نه از فعالیت مخالفان سیاسی، بلکه از گلایه‌های روزمره مردمی که با خیابان‌های فرسوده، اتوبوس‌های ناکارآمد، فساد اداری و گرانی دست‌وپنجه نرم می‌کردند. این بولتن کمتر شناخته‌شده نشان می‌دهد که چگونه مشکلات به ظاهر عادی زندگی شهری، در سال‌های اوج درآمد‌های نفتی، به تدریج به بی‌اعتمادی عمومی و نارضایتی سیاسی از حکومت پهلوی تبدیل می‌شد. https://irdc.ir/0002xN @irdc_ir

▪️تبعید یا ایستادگی؟ 🔹تأملی در سرنوشت زمامداران ایران در یک سده اخیر ▪️سرنوشت زمامداران ایران، آینه‌ای از نسبت آنان با قدرت، مردم و سرزمین است. تاریخ یک قرن اخیر ایران، از محمدعلی شاه تا رهبر شهید انقلاب، نشان می‌دهد که پایان زمامداری هر حاکم، فراتر از یک رخداد شخصی، به نمادی از سرنوشت یک نظام سیاسی و جایگاه آن در حافظه تاریخی ملت تبدیل شده است. https://irdc.ir/0002xO @irdc_ir

▪️۴ مرداد ۶۰ 🔹اعدام اولین جاسوس ▪️محمدرضا سعادتی از اعضای ارشد سازمان مجاهدین خلق در ۶ اردیبهشت ۱۳۵۸ و در حین دیدار با ولادیمیر فیسینکو دستگیر شد. در زمان دستگیری، یادداشتی مربوط به مذاکره با رابط شوروی از سعادتی به دست آمد که همه موارد و تجهیزات خواسته شده در آن از ضرورت‌های یک کار جاسوسی سازمان‌یافته بود. سعادتی پس از محاکمه به ۱۰ سال زندان محکوم شد ولی پس از اثبات نقش وی در اقدام به ترور آیت‌الله محمدی‌گیلانی، سیداسدالله لاجوردی و محمد کچویی در جریان شورش مسلحانه در زندان اوین و شهادت کچویی، مجدداً محاکمه و در مردادماه ۱۳۶۰ به اعدام محکوم شد. https://irdc.ir/0002xM @irdc_ir

▪️از کتاب‌های تاریخ تا پرده سینما؛ 🔹اکبر عبدی، بازیگری که تاریخ مکتوب را به تصویر کشید ▪️یکی از بخش‌های کمتر دیده‌شده کارنامه او، حضور مستمر در فیلم‌ها و سریال‌های تاریخی است. آثاری که بنیان آنها بر کتاب‌های تاریخ، اسناد، خاطرات، سفرنامه‌ها و پژوهش‌های تاریخی استوار بود. https://irdc.ir/0002xK @irdc_ir

#قاب_تاریخ 🔹۴ مرداد ۱۳۲۳، مرگ رضا شاه پهلوی در تبعید ▪️محمد ساعد مراغه‌ای(نخست‌وزیر) به اتفاق محمدصادق طباطبایی(رئیس مجلس شورای ملی) و چند تن از رجال و مقامات در دیدار با محمدرضا پهلوی برای ابراز تسلیت به مناسبت مرگ رضا پهلوی در تبعید @irdc_ir

▪️به روایت اسناد 🔹درگاه شبانه غارت/ بازخوانی بولتن سری ساواک درباره قماربازی ارکان رژیم پهلوی ▪️بولتن‌های محرمانه سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک)، همواره یکی از روزنه‌های شفاف برای درک ماهیت واقعی مناسبات قدرت در عصر پهلوی دوم بوده است. در این میان، بولتن سری «جلسات قمار برخی از وزراء و مقامات مسئول» (مورخ ۵ مرداد ۱۳۵۰) نه یک گزارش حاشیه‌ای، بلکه سندی افشاگر از پیوند ابتذال اخلاقی، رانت‌خواری اقتصادی در بالاترین سطوح حاکمیتی آن رژیم است. این نوشتار با استناد به متون بازخوانی‌شده ساواک، به تحلیل شبکه‌ای از وزرا، امرا و رانت‌خوارانی می‌پردازد که اموال ملی و حتی مناصب سیاسی را در شب‌نشینی‌های قمار معامله می‌کردند و از سوی شخص شاه نیز چراغ سبز دریافت می‌نمودند. https://irdc.ir/0002xJ @irdc_ir

▪️روایت حسن روحانی از عملیات مرصاد 🔹منافقین تا چهارزبر آمدند؛ هاشمی گفت: باید در کرمانشاه بمانم/ ورق جنگ چگونه برگشت؟ ▪️ساعت ۱۰:۳۰ شب بود. زنگ زدم گفتند آقای هاشمی خوابیده. گفتم بیدارش کنید. ایشان گوشی را برداشت گفتم این منافقین نزدیک کرمانشاه هستند شب حمله می‌کنند. گفت خبری نیست اینها بیخود شلوغ می‌کنند گفتم بابا اینها اسلام‌آباد هستند. گفت: بله اسلام‌آباد را گرفتند! ولی اینجا نیرو هست. هر چه ما به ایشان گفتیم که شما از کرمانشاه خارج شوید گفت بر فرض هم که بخواهند کرمانشاه را بگیرند من نباید بیرون بروم حالا فرض آمده باشند پشت کرمانشاه من باید اینجا بمانم. https://irdc.ir/0002xI @irdc_ir

▪️پرونده ویژه «خمینیِ خراسان» 🔹بیرجند، نخستین گام مهم مبارزاتی آیت‌الله خامنه‌ای ▪️اولین جرقه‌های برخورد سخت دستگاه امنیتی رژیم پهلوی با آیت‌الله خامنه‌ای، نشان‌دهنده یک برآورد امنیتی از سوی رژیم نسبت به ظرفیت یک روحانی جوان ۲۴ ساله علیه نظم موجود بود. https://irdc.ir/0002wY @irdc_ir

▪️«نخل‌های ایستاده»؛ بازخوانی تاریخی مقاومت مردم جنوب ایران 🔹مادری که آرزویش فقط یک کفش بود/ جنوبی‌ها نه گریختند، نه گله کردند ▪️مادری می‌گفت اگر فقط یک کفش پسرم پیدا شود و من بفهمم که شهید شده، خیالم راحت می‌شود. زنی، بچه‌ی شیرخوارش را در حالی که سرش کنده شده و هنوز دست و پا می‌زد، در آغوش گرفته، می‌گفت: «خدایا این هم علی اصغر ما.» مردی گونی خون‌آلودی آورد فکر کردم برای بچه‌ها گوشت آورده، گفتم: «در آشپزخانه بگذار. گفت: «چرا در آشپزخانه؟ این سر پسر شهیدم است که پیدا کرده‌ام.» خیلی جا خوردم. او رفت و یک بز آورد و پشت سر هم عذرخواهی می‌کرد که نتوانسته بیشتر از آن بیاورد. گفت: «این را برای بچه‌های بسیجی آورده‌ام تا ثوابش را به پسرم هدیه کنم.» https://irdc.ir/0002x7 @irdc_ir

▪️به روایت اسناد آمریکایی 🔹علیه تحجر و غرب‌زدگی؛ گزارش سازمان سیا درباره علی شریعتی ▪️آنچه برای سیا اهمیت راهبردی دارد، نه صحت یا سقم جزئیات فقهی، علمی یا تاریخی دیگاه‌های شریعتی، بلکه پروژه کلی اوست: تئوریزه کردن کنشگری دینی پویا در برابر گفتمان‌های غالب سکولار، غرب‌زدگی، مارکسیسم، مادی‌گرایی و تشیع سنتی منفعل. شریعتی الگویی ارائه می‌دهد که دین را به ابزاری قدرتمند برای سازماندهی اجتماعی، هویت‌یابی جمعی و کنشگری تبدیل می‌کند. https://irdc.ir/0002xG @irdc_ir

▪️روایت احمد توکلی از اختلاف با بنی‌صدر در دوران جنگ 🔹امام گفت الان جنگ است بروید دنبال وحدت/ آیت‌الله خامنه‌ای گفت بنی‌صدر پدر ما را در آورده ▪️یکی از دوستان قرار بود در مورد اختلافات مجلس و بنى‌صدر صحبت کند، تا خواست بحث را آغاز کند، امام با خنده گفت: «ناراحت نباشید، درست مى‌شود، الآن جنگ است، بروید دنبال ایجاد وحدت و سعى کنید اختلافات حل شود.» حرف‌هاى امام مثل آبى بود که روى آتش عصبانیت ما ریخته شد. وقتى بیرون آمدیم، على آقامحمدى گفت: «خیلى خوب شد، اگر امام چیزى علیه بنى‌صدر مى‌گفت، ما فردا چهل شهر را در نماز جمعه علیه بنى‌صدر به هم مى‌ریختیم.» https://irdc.ir/0002xH @irdc_ir

▪️به‌روایت اسناد 🔹جاسوسی موساد و MI۶ از رژیم شاه در پوشش بانکداری ▪️در زمستان ۱۳۵۳، یک گزارش محرمانه ساواک از حضور همزمان دو چهره برجسته با سوابق اطلاعاتی اسرائیل و بریتانیا در قلب تهران پرده برمی‌دارد؛ مئیر عزری، سفیر پیشین اسرائیل، و دزموند هارنی، رئیس سابق سرویس اطلاعاتی انگلیس، هر دو در پوشش نمایندگان بانک‌های خارجی در یک ساختمان مستقر بودند؛ حضوری که بار دیگر نقش فعالیت‌های اقتصادی و مالی را به‌عنوان پوششی برای شبکه‌های نفوذ و جمع‌آوری اطلاعات در ایران عصر پهلوی برجسته می‌کند. https://irdc.ir/0002xF @irdc_ir