مرکز اسناد انقلاب اسلامی

▪️به روایت حسن طوفانیان، 🔹نابه‌سامانی نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی در زمان اشغال ایران/ خیانت انگلیسی‌ها در تجهیز کردن ارتش ▪️حسن طوفانیان، از خلبانان و افسران نیروی هوایی در دوران پهلوی اول که بعدها به درجات بالای نظامی رسید، در خاطرات خود تصویری بی‌پرده از روز‌های آغازین اشغال ایران در شهریور ۱۳۲۰ ترسیم می‌کند. او که در فرودگاه دوشان‌تپه مستقر بوده، از غیرمسلح بودن هواپیما‌های نظامی(به‌دلیل نیامدن مسلسل‌های سفارش‌داده‌شده از انگلستان)، و فروپاشی کامل انضباط در پادگان‌ها روایت می‌کند. طوفانیان همچنین به نقش مهندسان انگلیسی مستقر در ایران و کارشکنی آنها در تجهیز نیروی هوایی اشاره دارد. https://irdc.ir/0002yX @irdc_it

▪️بازخوانی اقدامات دولت جعفر شریف‌امامی 🔹دولت «آشتی ملی» و ناکامی سیاست مهار انقلاب ▪️جعفر شریف‌امامی در شرایطی نخست‌وزیر شد که اعتراض‌های مردمی علیه رژیم پهلوی به مرحله‌ای فراگیر و انقلابی رسیده بود. دولت موسوم به «آشتی ملی» با مجموعه‌ای از عقب‌نشینی‌های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی کوشید نارضایتی‌ها را مهار کند، اما پیوند این اقدامات با بقای سلطنت، ماهیت نمایشی و فریبکارانه آن‌ها را آشکار ساخت. https://irdc.ir/0002yc @irdc_ir

▪️۴ شهریور| درگذشت مهدی اخوان ثالث 🔹دو سال زندان، تاوان خواندن شعر اخوان ثالث برای یک دانشجو ▪️اسناد تازه بازخوانده‌شده از تشکیلات ساواک و دادرسی ارتش در دهه ۱۳۵۰، ابعاد نوینی از خفقان، پرونده‌سازی و کنترلگری شدید حکومت پهلوی بر محیط‌های دانشگاهی را افشا می‌کند. این اسناد تاریخی نشان می‌دهند که چگونه دستگاه‌های امنیتی وقت، حتی ساده‌ترین رفتار‌های فرهنگی – مانند خواندن چند بیت از اشعار مهدی اخوان ثالث توسط یک دانشجو – را تهدید امنیتی تلقی کرده و وی را پس از بازجویی و پرونده‌سازی به ۲ سال زندان محکوم می‌کردند؛ رویکردی سرکوبگرانه که با نفوذ تحت پوشش «پلیس زیر نقاب مذهب» در دانشگاه‌ها تکمیل می‌شد. https://irdc.ir/0002yY @irdc_ir

▪️روایت روح‌الله حسینیان از مظلومیت شهید بهشتی 🔹می‌گفتند مگر بهشتی هم دین دارد؟ / شهید بهشتی گفت من قربانی شوم بهتر است از اینکه انقلاب قربانی شود ▪️زندگی مرحوم بهشتی پر از مظلومیت بود و در گوشه گوشه زندگی ایشان مظلومیت بیش از هر چیز دیگر آشکار هست. مرحوم قدوسی نقل کردند که [بعد از انقلاب] منزل یکی از علما رفته بودیم بحث شد بر سر همان مسئله زمین و هیئت هفت نفره و این‌ها. گفتند نظر آقای بهشتی بوده این را تنظیم کردند آن عالم بزرگوار گفت که مگر بهشتی هم دین دارد؟ آقای قدوسی نقل کردند که من آنجا دیدم چهره مرحوم بهشتی برافروخته و سرخ شد و سکوت کرد و هیچ ابراز نظری تا آخر جلسه نکرد. https://irdc.ir/0002yZ @irdc_ir

▪️ارتش ۱۲۰ هزار نفری که دو روزه ناپدید شد! 🔹فروپاشی دو روزه ارتش شاهنشاهی پس از بیست سال ادعای قدرت ▪️ارتش رضاشاه حاصل دو دهه تمرکز قدرت بود، اما در شهریور ۱۳۲۰ هنگام حمله متفقین، معضلات گوناگون آن از جمله ضعف فرماندهی، فقدان پوشش هوایی، آموزش ناکافی، مشکلات تدارکاتی و روحیه شکننده آن آشکار شد و ارتشی بزرگ، بدون مقاومت مؤثر، فروپاشید. https://irdc.ir/0002yW @irdc_ir

▪️انتشار برای نخستین‌بار| به روایت عبدالله اسلامی‌فر 🔹در آخرین دیدار شهید اندرزگو با امام چه گذشت؟ / ماجرای نجات سه دختر اسیر لبنانی توسط چریک انقلاب ▪️عبدالله اسلامی‌فر کرمانشاهی از همراهان شهید اندرزگو در دوران نهضت؛ طی خاطرات خود در گنجینه تاریخ شفاهی مرکز اسناد انقلاب اسلامی روایت‌های نابی از خصائل اخلاقی و ظرافت‌های مبارزاتی چریک انقلاب دارد. از آخرین دیداری که شهید اندرزگو با امام در نجف داشت تا نجات سه دختر اسیر لبنانی از محله بدنام در قاهره مصر. https://irdc.ir/0002yV @irdc_ir

▪️به‌روایت هلاکو رامبد | پروژه تاریخ شفاهی دانشگاه هاروارد 🔹وقتی گارد شاهنشاهی برای تهیه نان دچار بحران شد/ فرمانده توپخانه به اسب‌ها می‌رسید ▪️در یکی از مانور‌های بزرگ ارتش در سال‌های پایانی سلطنت رضاشاه، یکی از فرماندهان در برابر شاه با اشاره به شمال و جنوب کشور گفت: "اول قفقاز، بعد شط‌العرب. " اما تنها مدت کوتاهی بعد، همان ارتش که رؤیای پیشروی به فراسوی مرز‌ها را در سر می‌پروراند، در برابر تهاجم متفقین از هم گسیخت؛ تا آنجا که حتی رساندن نان به سربازان گارد شاهنشاهی با مشکل مواجه شد. هلاکو رامبد در خاطرات خود از شکاف میان بلندپروازی‌های نظامی و واقعیت تلخ شهریور ۱۳۲۰ پرده برمی‌دارد. https://irdc.ir/0002yU @irdc_ir

▪️بخش اول| بولتن اقدامات یک ساله امنیت داخلی ساواک در سال ۱۳۵۴ 🔹طرحواره و روش‌های دستگاه اطلاعاتی پهلوی در مواجهه با جریان‌های مخالف+ جدول ▪️اسنادی که در ادامه مورد بررسی قرار گرفته‌اند قسمت‌های ابتدایی یک بولتن ویژه از ساواک با عنوان «اقدامات یک ساله امنیت داخلی ساواک در امر مبارزه با فعالیت‌های ضد ملی» است که در روز‌های پایانی سال ۱۳۵۴ (تاریخ ۲۵ / ۱۲/ ۵۴) نهایی شده است. نوشتار حاضر بر پایه خوانش قسمت ابتدایی این سند، ناظر بر عملکرد دستگاه امنیت اطلاعاتی رژیم پهلوی در بازه زمانی ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۴ در برخورد و رسیدگی به گروه‌ها و جریانات مخل امنیت داخلی و روش‌های به‌کار گرفته در مقابل آنان تنظیم شده است. https://irdc.ir/0002yR @irdc_ir

▪️ ۱ شهریور؛ سالروز ترور شهید لاجوردی 🔹پرونده ویژه «مرد پولادین انقلاب» ▪️پرونده «مرد پولادین انقلاب» نگاهی به مبارزات، خدمات، سبک زندگی و روش مدیریتی شهید لاجوردی دارد. این پرونده را از اینجا مطالعه کنید. @irdc_ir

▪️از گلستان تا آکتائو 🔹مروری بر رژیم حقوقی دریای خزر ▪️رژیم حقوقی دریای خزر، بازتابی از دگرگونی‌های ژئوپلیتیکی پیرامون این پهنه آبی است؛ از برتری تحمیلی روسیه تزاری و توافق‌های دوجانبه ایران و شوروی تا ظهور دولت‌های ساحلی جدید پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی. در این میان، پس از سال‌ها بحث و گمانه‌زنی درباره یک رژیم حقوقی جدید برای خزر، کنوانسیون آکتائو کوششی برای سامان‌دهی این وضعیت پیچیده و تعیین قواعد همکاری پنج‌جانبه بوده است. https://irdc.ir/0002yP @irdc_ir

▪️۱ شهریور | درگذشت دکتر پرویز ناتل خانلری 🔹تبرئه ادیب؛ از استعلام مرکز اسناد انقلاب اسلامی تا عفو عمومی و دستور دادستانی ▪️بررسی اسناد قضایی دادستانی انقلاب اسلامی مرکز در اوایل دهه ۱۳۶۰ نشان می‌دهد پرونده دکتر پرویز ناتل خانلری، پس از استعلام رسمی از مرکز اسناد انقلاب اسلامی و عدم یافتن هرگونه مدرکی مبنی بر همکاری با ساواک یا اقدام در سرکوب انقلابیون، با صدور قرار موقوفی تعقیب و رفع محدودیت از اموال وی مختومه شده است و اتهامات وارده بر ایشان مطابق با عفو عمومی امام خمینی رفع شد. https://irdc.ir/0002yI @irdc_ir

▪️به بهانه روز صنعت دفاعی 🔹روایت محسن رضایی از چگونگی کشف پدر موشکی ایران/ نامه منتشرنشده شهید تهرانی‌مقدم به سردار رشید در سال ۶۱ ▪️شاید کمتر کسی بداند آن روزهایی که حسن تهرانی مقدم به عنوان مسئول تطبیق آتش سپاه ۲۵ کربلا در جبهه‌های جنوب از کمبود ادوات و تجهیرات گلایه می‌کرد؛ چگونه در سال‌های بعد یگان موشکی ایران را به عنوان رکن دفاعی کشور پایه‌گذاری خواهد کرد و پدر موشکی ایران لقب خواهد گرفت؟ محسن رضایی از نامه منتشر نشده حسن تهرانی‌مقدم به سردار رشید می‌گوید. https://irdc.ir/0002yQ @irdc_ir

▪️از منبرهای مبارزه تا مجاهدت فرهنگی؛ 🔹گذری بر زندگی و مبارزات حجت‌الاسلام عبدالسید محمودی بهبهانی ▪️حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالسید محمودی (معروف به «شیخ مرشد» و «محمودی بهبهانی»)، از خطبا و مبارزان برجسته حوزه علمیه قم بود که از نخستین سال‌های آغاز نهضت امام خمینی(ره) در دهه ۱۳۴۰ تا آستانه پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، خطابه و وعظ دینی را به سنگری برای افشاگری علیه رژیم پهلوی تبدیل کرد. وی که به دلیل سخنرانی‌های پرشور علیه حکومت وقت، بارها طعم زندان قزل‌قلعه، ممنوعیت از منبر و تبعید را چشیده بود، هم‌زمان با مبارزات سیاسی، نقشی مهم در مقابله با مفاسد فرهنگی، محرومیت‌زدایی، مبارزه اقتصادی با جریان بهائیت و تاسیس نخستین مدارس علمیه دخترانه در قم ایفا نمود. https://irdc.ir/0002yO @irdc_ir

▪️برگی از آرشیو امنیت ملی ایالات متحده 🔹«می‌دانستیم اما اهمیتی ندادیم»؛ روایت اسناد آمریکایی از جنایت شیمیایی صدام علیه ایران ▪️سند ۱ نوامبر ۱۹۸۳ از این جهت اهمیت تاریخی دارد که یک لحظه حساس در فرایند تصمیم‌گیری سیاست خارجی آمریکا را ثبت می‌کند. واشنگتن در این مقطع می‌دانست که عراق از سلاح‌های شیمیایی استفاده می‌کند، می‌دانست این رفتار با موضع رسمی آمریکا علیه جنگ‌افزار‌های شیمیایی ناسازگار است و در همان حال، در حال طراحی سیاستی برای افزایش حمایت از بغداد و جلوگیری از پیروزی ایران بود. https://irdc.ir/0002yN @irdc_ir

▪️۳۰مرداد هتک حرمت به قبله اول مسلمین 🔹بازتاب آتش‌سوزی مسجدالاقصی در گزارش‌های محرمانه ساواک و شهربانی ▪️بازخوانی اسناد شهربانی و ساواک در سال ۱۳۴۸ نشان می‌دهد که فاجعه آتش‌سوزی مسجدالاقصی توسط صهیونیست‌ها، چگونه به نقطه‌عطفی در افشاگری مراجع عظام تقلید علیه رژیم صهیونیستی و اتخاذ استراتژی‌های هوشمندانه سیاسی از سوی شبکه پیروان اقشار مذهبی شد؛ رویدادی که هراس شدید دستگاه‌های امنیتی پهلوی از پیوند خشم مذهبی مردم با مبارزات ضد سلطنتی را به همراه داشت. https://irdc.ir/0002yK @irdc_ir

🔹حسن انصاری| از خلافت تا سلطنت؛ تاریخ یک پروژه شکست خورده ▪️اسلام سیاسی در پی الغای خلافت و با اخوان المسلمین به ظهور پیوست و در دهه‌های بعدی با بهره گیری از میراث تمدن ستیز اسلام سلفی و وهابی هم متصلب‌تر شد و هم جنبه‌های خشونت آمیزش ظهور و بروز یافت. اخوانیسم و سلفیسم و اسلام سیاسی در کشور‌های عربی همه در طی دهه‌های گذشته در آرزوی موهوم احیای خلافت بودند. با این وصف پروژه خلافت پروژه‌ای است برای ناکامی؛ چه در هیئت "تورانی" اردوغانی اش و چه در قامت اخوانی اش. https://irdc.ir/0002yL @irdc_ir

▪️منتقد سینما: 🔹سینما رکس ۷ ساعت می‌سوخت و آتش‌نشانی تماشا می‌کرد/ اسناد ویکی لیکس درباره سینما رکس چه می‌گوید؟ ▪️سعید مستغاثی گفت: وقتی سینما رکس در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷ آتش گرفت از ساعت ۲۱:۳۰ دقیقه تا حدود ساعت ۴ الی ۴:۳۰ دقیقه صبح می‌سوخت؛ فاصله کلانتری و شهربانی تا محل حادثه حدود ۱۰ دقیقه بود و فاصله آتش‌نشانی حدود ۱۰۰ متر؛ اما آتش‌نشانی بعد از ۱ الی ۱/۵ ساعت به محل می‌رسد و وقتی در محل حاضر شد آب و وسایل اطفای حریق نداشت؛ شیر آتش‌نشانی جلوی سینما هم خراب بود؛ شهربانی نیز مانع آدم‌هایی شده بود که برای کمک جمع شده بودند و آنها را کتک می‌زد؛ بعد از حادثه وقتی از معاون رئیس آتش‌نشانی می پرسند که چرا به محل وقوع حادثه نرفتی؟ پاسخ داد که «رئیس به من گفت که نرو، نباید در این کار دخالت کنی». https://irdc.ir/0002yM @irdc_ir

▪️روایتی جدید از کودتای ۲۸ مرداد 🔹کودتای اول ▪️چهار مقاله‌ای که در ادامه از نظر می‌گذرد، توسط مرحوم دکتر کریم سلیمانی، دانشیار فقید دانشگاه شهید بهشتی، نگارش یافته است. ایشان برای اولین بار ریشه‌های کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ را نه در روز‌ها و هفته‌های وقوع این حادثه، بلکه با نگاهی نوآورانه به یک سال پیش از آن بازمی‌گرداند. https://irdc.ir/0002yF @irdc_ir

▪️در یادداشت محمدجواد مادرشاهی مطرح شد؛ 🔹نامه سراسر توهینی که آیت الله خامنه‌ای دستور داد بایگانی شود/ ناگفته‌هایی درباره شخصیت اطلاعاتی رهبر شهید انقلاب ▪️محمد جواد مادرشاهی مشاور امنیتی آیت الله خامنه‌ای در دهه شصت، در این یادداشت با اشاره به مقام صبر رهبر شهید انقلاب در برابر توطئه های داخلی و خارجی از نامه سراسر توهینی که ایشان دستور دادند بایگانی شود تا نقش آفرینی در پرونده ضربه به حزب توده را یادآور شده است. https://irdc.ir/0002yH @irdc_ir

▪️به زودی 🔹«عاقبت کودتاچی» در شماره جدید گواه خواندنی می‌شود ▪️نسخه جدید مجله گواه به زودی منتشر می‌شود. بنابراین گزارش گواه شماره ۷ همزمان با سالگرد کودتای ۲۸ مرداد با عنوان اصلی «عاقبت کودتاچی» به پرونده فضل‌الله زاهدی در آیینه اسناد می‌پردازد. https://irdc.ir/0002yG @irdc_ir