درفش (دفتر ارتباط با فرهنگستان در دانشگاه صنعتی شریف)

دهم تیرماه روز بزرگداشت صائب تبریزی گرامی باد. @Derafshsut

عارف قزوینی و عشق به وطن از زندگی‌نامهٔ خودنوشت عارف قزوینی: من نیز از ایام کودکی تا هنگامی که عشق به وطن عزیز خود پیدا کردم -که هر عشقی جز این عشق «عشق نبوَد عاقبت ننگی بُوَد»- کمتر وقتی بوده است که بی عشق و محبت زیست کرده. بعد از عشق وطن هم اگر سرگرمی به جایی یا دلباختگی به هوایی داشته‌ام، بهانه‌ام این بوده است: مرا ز عشق وطن دل به این خوش است که گر ز عشقِ هرکه شوم کُشته، زادهٔ وطن است منبع: عارف قزوینی، ابوالقاسم، دیوان عارف قزوینی، به کوشش محمدعلی سپانلو و مهدی اخوّت، تهران: انتشارات نگاه، ۱۳۸۱، ص ۳۸۴ @Derafshsut

#ایران #سعدی @Derafshsut

📜 یک سخنرانی علمی، با نگاهی عقلانی و غیر هیجانی، دربارهٔ زبان فارسی، شاهنامهٔ فردوسی و وضعیت امروز ما سخنران: دکتر مسعود جعفری جزی (استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی و عضو پیوستهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی) عنوان برنامه: آیین بزرگداشت فردوسی و پاسداشت زبان فارسی مکان: دانشگاه خوارزمی زمان: ۴ خرداد ۱۴۰۴ بعضی از نکات مهم سخنرانی: 🔸 قوم یا نژاد فارس نداریم. زبان فارسی زبانی بین‌الاقوامی است. این زبان به دلیل پروردگی‌ای که از قبل داشت و چندوچون آن بر ما روشن نیست، به‌طور طبیعی چنین جایگاهی پیدا کرد و به زبان مشترک ایرانیان تبدیل شد. 🔹 زبان گفتاریِ سعدی و حافظ با زبان شعرشان فرق داشته است. 🔸 اولین نمونه‌های زبان فارسی، بعد از اسلام، در شمال افغانستان و بعد در خراسان و نواحی دیگر دیده می‌شود. 🔸 فردوسی فرزند زمان خودش بود. جریان شاهنامه‌سرایی قبل از فردوسی شروع شده بود. فردوسی کار آن‌ها را تمام کرد. 🔹 پیش از اینکه فردوسی شاهنامه را بگوید، زبان فارسی در آثار شعری و ترجمهٔ متون دینی به کار رفته بود. فردوسی در گسترش این زبان نقش داشت. 🔹 کار مهم فردوسی انتقال تاریخ و فرهنگ پیش از اسلام به عصر اسلامی و پیوند دادن آن‌ها بود. 🔸 دو‌ عنصر «ایرانیّت» و «اسلامیّت» از گذشته در یک توازن ظریف و گاه شکننده جلو آمده‌اند. هروقت یکی از این عناصر در جامعه ضعیف شده است، ضرر کرده‌ایم. @Derafshsut منبع سخنرانی: @khuapll

#گزارش_تصویری عکس یادگاری دانشجویان با اعضای گروه واژه‌گزینی و خانم دکتر ژاله آموزگار 🌸شنبه، هفدهم خرداد ۱۴۰۴ @Derafshsut

#گزارش_تصویری عکس یادگاری دانشجویان در مقابل سردر فرهنگستان 🌸شنبه، هفدهم خرداد ۱۴۰۴ @Derafshsut

#گزارش_تصویری بازدید از فرهنگستان زبان و ادب فارسی بخش سوم: شرکت در جلسۀ شورای واژه‌گزینی بعضی از اعضای جلسه: دکتر ژاله آموزگار، دکتر علی پورجوادی (استاد دانشکدهٔ شیمی دانشگاه صنعتی شریف)، دکتر غلامعلی حداد عادل، دکتر قطب‌الدین صادقی، دکتر علاءالدین طباطبایی، دکتر رضا عطاریان، دکتر ایران کلباسی، دکتر شهین نعمت‌زاده و... . 🌸شنبه، هفدهم خرداد ۱۴۰۴ @Derafshsut

#گزارش_تصویری بازدید از فرهنگستان زبان و ادب فارسی بخش دوم: بازدید از کتاب‌فروشی فرهنگستان زبان و ادب فارسی 🌸شنبه، هفدهم خرداد ۱۴۰۴ @Derafshsut

تکمله: فرهنگستان کتابخانه‌ای تخصصی دارد که از نخستین سال‌های تأسیس آن راه‌اندازی شده است و هم‌اکنون، بیش از یکصدوپنجاه‌هزار جلد کتاب فارسی و عربی، چهل‌هزار جلد کتاب به زبان‌های اروپایی و بیش از سی‌هزار عنوان نسخۀ مجازی دارد. این کتابخانه صاحب چندین مجموعۀ گران‌بها است که از کتابخانۀ شخصی استادان درگذشتهٔ زبان و ادبیات فارسی خریداری شده است یا خود و خانواده‌های آنان به فرهنگستان اهدا کرده‌اند؛ از جمله استاد جلال‌الدین همایی، دکتر احمد تفضلی، دکتر یحیی ماهیارنوابی، دکتر مصطفی مقربی، استاد ابوالحسن نجفی، استاد اسماعیل سعادت، و همچنین استادانی مانند دکتر حسن انوری، دکتر علی‌اشرف صادقی و استاد بهاءالدین خرمشاهی که عمرشان دراز باد. برگرفته از کتابچۀ آشنایی با فرهنگستان و زبان فارسی @Derafshsut

#گزارش_تصویری بازدید گروهی از دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف از فرهنگستان زبان و ادب فارسی بخش اول: آشنایی با کتابخانۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی باحضور: 🔸دکتر مریم سیدان 🌸شنبه، هفدهم خرداد ۱۴۰۴ @Derafshsut

🔸 هر آدم، خواه ناخواه، بار گذشتۀ خود را بر دوش می‌کشد و بار رفتگان را. حال، اگر تاریخی مثل تاریخ ما، با این‌همه قدمت، حیّ و حاضر جلو روی او باشد، و کسی هم با ابزار داستان این گذشته را شکل نداده باشد، ظاهراً وظیفۀ داستان‌نویسِ امروز این است که چنین کاری را بکند. کسی البته می‌تواند این گذشته را در محدودۀ خودش بسازد و دیگری می‌تواند گذشته را محمل برداشت خود از حال بکند. یکی نویسندۀ داستانِ تاریخی است و یکی داستانِ به‌ظاهر تاریخی ولی رمزی می‌نویسد. من البته از این هر دو کار طفره رفته‌ام. گذشته برای من اگر در حال ادامه داشته باشد با تغییر بعضی عناصرِ مهم است. چند کار چاپ‌شدۀ من جوابی است به تعلل گذشتگان و محملی است برای طرح آنچه هنوز در ما و ذهنیت ما ادامه دارد. «معصوم»‌ها و بخش‌هایی از [برۀ گمشدۀ] راعی در این راستاست. منبع: نیمۀ تاریک ماه، هوشنگ گلشیری، تهران: نیلوفر، ۱۳۸۲، ص ۳۱-۳۲ @Derafshsut

✏️ بخش نگارش و زبان 🔶 گذاشتن: ۱) قرار دادن به‌طور عینی، مشهود و فیزیکی؛ ۲) وضع کردن، تأسیس کردن     بن مضارع: گذار 🔷 گزاردن: ۱) به جا آوردن، ادا کردن، اجرا کردن، انجام دادن؛ ۲) برگرداندن از زبانی به زبان دیگر یا از بیانی به بیان دیگر.      بن مضارع: گزار ✅ بارگذاری                    ❌ بارگزاری بارگذاری مقاله در وبگاه مجله ✅ خدمتگزار                  ❌ خدمتگذار اینم قبول بس که بمیرم بر آستان تا نسبتم کنند که خدمتگزارِ اوست (سعدی) ✅ سپاسگزار                  ❌ سپاسگذار تا زنده‌ام سپاسگزار ایشان خواهم بود (فرهنگ بزرگ سخن) ✅ شکرگزار                    ❌ شکرگذار نعمتت بارخدایا ز عدد بیرون است شکر انعام تو هرگز نکند شکرگزار (سعدی) ✅ نمازگزار                    ❌ نمازگذار گفتم که وی نمازگزار و روزه‌دار بود، این چگونه باشد؟ (غزالی، کیمیای سعادت) ✅ بدعت‌گذار                 ❌ بدعت‌گزار مانی را بدعت‌گذار می‌دانستند (فرهنگ بزرگ سخن) ✅ کارگزار/ کارگزاری      ❌ کارگذار/ کارگذاری - نیست مرا کار و دکان هستم بیکار جهان   زان که ندانم جز تو کارگزاری صنما (مولوی) - شرکت‌های کارگزاری بورس و اوراق بهادار ✅ سرمایه‌گذاری            ❌ سرمایه‌گزاری شرکت‌های بسیاری در زمینهٔ تولید نرم‌افزارهای کامپیوتری سرمایه‌گذاری کرده‌اند (فرهنگ بزرگ سخن) ✅ قانون‌گذار                ❌ قانون‌گزار مجلس قانون‌گذار ✅ بنیان‌گذار                 ❌ بنیان‌گزار اردشیر بابکان بنیان‌گذار سلسلهٔ ساسانیان بود. ✅ حق‌گزار                   ❌ حق‌گذار اینش سزا نبود دل حق‌گزار من کز غمگسار خود سخن ناسزا شنید (حافظ) ✅ خبرگزاری                ❌ خبرگذاری - از من خدایگانِ همه شرق و غرب را در ساعت این خبر بگزار، ای خبرگزار (منوچهری دامغانی) - فهرست خبرگزاری‌های معتبر جهان ✅ خواب‌گزار               ❌ خواب‌گذار خواب‌گزاری دیگر را فرمود آوردن و این خواب با وی بگفت (قابوس‌نامه)   ✅ سیاست‌گذار (کسی که سیاستی را وضع می‌کند)       سیاست‌گزار (کسی که سیاستی را اجرا می‌کند)               سیاست‌گذاری اقتصادی دولت ✅ سنت‌گذار: کسی که سنتی را ایجاد می‌کند.       سنت‌گزار: کسی که سنتی را به جا می‌آورد.             نیما یوشیج، شاعری سنت‌شکن و سنت‌گذار ــــــــــــــــــــــــ برای آگاهی بیشتر، از جمله رک: غلط ننویسیم، نوشتهٔ ابوالحسن نجفی، ذیل «گذاشتن/ گزاردن». @Derafshsut

✏️ زبان و نگارش 🔸موضوع: کسرهٔ اضافه در فارسی (۲) برای مطالعهٔ بیشتر، رک: دستور خط فارسی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی. کتاب را از اینجا دریافت کنید: https://apll.ir/wp-content/uploads/2023/07/Dastour-e-Khat-17.04.1402.pdf @Derafshsut

✏️ زبان و نگارش 🔸موضوع: کسرهٔ اضافه در فارسی (۱) برای مطالعهٔ بیشتر، رک: دستور خط فارسی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی. کتاب را از اینجا دریافت کنید: https://apll.ir/wp-content/uploads/2023/07/Dastour-e-Khat-17.04.1402.pdf @Derafshsut

واژه‌گزینی در فرهنگستان فرانسه با کت‌های ۵۰ هزار یورویی . آکادمی یا فرهنگستان فرانسه، که معادل «فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی» در ایران است، حدود ۴۰۰ سال پیشینه دارد. طبق سنت ۴۰ عضو مادام‌العمر دارد و تنها زمانی کسی عضو آن می‌شود که اکثریت اعضای کنونی او را انتخاب کنند. هرکس هم که انتخاب شود، می‌تواند یک کت رسمی مخصوص با گلدوزی طرح برگ زیتون بر تن کند که اختصاصی برای او دوخته می‌شود و حدود ۵۰ هزار یورو آب می‌خورد. دبیر فعلی آن هم امین معلوف است؛ نویسنده‌ و تاریخ‌نگار فرانسوی-لبنانی برنده‌ی جایزه گنکور و از چهره‌های برجسته‌ی جهان عرب در ادبیات فرانسه. ساختمان آن هم بنایی است تاریخی و زیبا در کنار رود سن، روبه‌روی لوور. هدفش؟ یکدست‌سازی و حفظ زبان فرانسوی. برای همین، هنجارهای زبانی تعیین می‌کند و گاهی به دولت یا نهادهای دولتی مشاوره می‌دهد. اما این همه‌ی داستان نیست؛ انتقادهای بسیاری به نهاد وارد می‌شود، همچنان‌که فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی هم با همین دست انتقادها روبه‌رو است. منتقدان آکادمی فرانسه می‌گویند دستورهای این نهاد ارتباط چندانی با واقعیت‌های زندگی و عادت‌های زبانی بیشترِ فرانسوی‌ها ندارد. در مطلب تازه‌ای که در خوابگرد منتشر کرده‌ام هم با تاریخچه‌ی آکادمی فرانسه آشنا می‌شوید و هم با جزئیاتی از یک جلسه‌ی کمیسیون واژه‌گزینی و همچنین مباحثی انتقادی که درباره‌ی این نهاد و عملکردش به‌خصوص از سوی زبان‌شناسان مطرح است. @KhabGard بخش مهم دیگر این مطلب وضعیت تاریخی و کنونی زبان فرانسه، تحقیر نهادینه‌شده‌ی لهجه‌های غیرمرکزی و سرنوشت زبان‌های منطقه‌ای این کشور است که برای ما ایرانیان نیز نکات جالب و قابل توجهی دارد. 👇 https://khabgard.com/8994 ‌

امروز پنجم خرداد، زادروز کریم امامی (۱۳۰۹-۱۳۸۴)، مترجم و ویراستار برجستهٔ ایرانی، است. بسیاری او را با ترجمهٔ رمان گتسبی بزرگ (نوشتهٔ اف. اسکات فیتس‌جرالد) می‌شناسند. از دیگر ترجمه‌های مهم او در عرصهٔ داستان ماجراهای شرلوک هولمز است. بعضی از ترجمه‌های دیگر او: انسان و فضا، نوشتهٔ آرتور سی‌.کلارک ایرانیان در میان انگلیسی‌ها، نوشتهٔ دنیس رایت امامی آثار بسیاری را هم از فارسی به انگلیسی ترجمه کرد. از جملهٔ آن‌ها ترجمهٔ اشعاری از خیام، فروغ فرخزاد، سهراب سپهری، و داستان‌هایی از صادق هدایت، جلال آل‌احمد و غلامحسین ساعدی است. آثار او در زمینهٔ فرهنگ‌نویسی: فرهنگ معاصر کیمیا (فارسی-انگلیسی) ویرایش فرهنگ فارسی-انگلیسی حییم (تصویر: ترجمهٔ انگلیسی رباعی خیام از کریم امامی منبع: از پست‌وبلند ترجمه، کریم امامی، تهران: انتشارات نیلوفر، ۱۳۷۳، ص ۱۴۶). @Derafshsut

✏️ بخش زبان و نگارش 🔸همهٔ ما خاطره‌هایی از گذشته به یاد داریم. بعضی شیرین، بعضی تلخ، بعضی خنده‌دار، بعضی گریه‌آور و... . «خاطره» واژه‌ای عربی است که در فارسی هم رواج یافته است. چه شیرین چه تلخ، اتفاقی است که در گذشته روی داده و در یاد شخص باقی مانده است.* اخیراً عبارت «خاطره ساختن» و «خاطره‌سازی» در میان گروهی رواج یافته است. مثلاً می‌گویند: - امیدوارم در طول سفر خاطره‌های خوبی بسازید. - والدین چه خاطره‌هایی برای فرزندانشان ساخته‌اند؟ - خاطره‌سازی و خاطره‌بازی! این عبارت به بعضی از ترانه‌های امروزی هم راه یافته است: - بی‌خیال غم، بیا با هم خاطره بسازیم. - بیا بریم تنها بریم که می‌خوام خاطره واسه‌ت بسازم. - بیا خاطره‌سازی کنیم. خاطره ساختنی نیست، چون عملی آگاهانه نیست که در ایجاد آن دخالت داشته باشیم. جریانِ طبیعیِ وقایعی است که بر کسی گذشته است و آن را به یاد می‌آورد. به‌علاوه، خاطره لزوماً یادبودهای خوشایند را شامل نمی‌شود که از پیش تصمیم به ساختن آن بگیریم. چه بسا تلخ، غم‌انگیز و هراس‌آور باشد.   به نظر می‌رسد این تعبیر بی‌ارتباط با فرهنگی نیست که در روزگار جدید متداول شده است؛ فرهنگی که صاحبانش ترجیح می‌دهند، در میانهٔ یک رویداد، به‌جای بهره بردن از آنچه در دنیای پیرامون می‌گذرد، با گوشی تلفن از آن فیلم بگیرند تا بعداً تماشایش کنند. اینجا نیز، گویا پیش از آغاز یک رویداد، تصمیم می‌گیریم از آن خاطره‌ای بسازیم که بتوان بعداً آن را به یاد آورد.  عبارت جعلیِ «خاطره ساختن» نه از نظر زبانی پذیرفتنی است نه به‌لحاظ منطقی. جملاتی که با «خاطره ساختن» می‌سازند اساساً معنی ندارند و مراد از آن‌ها احتمالاً بیان چنین مفاهیمی است: - امیدوارم سفر خوش بگذرد. یا: امیدوارم سفر بی‌نظیری داشته باشید. - والدین چه شرایطی برای شادی یا تفریح فرزندانشان فراهم کرده‌اند؟ یا: رفتار والدین چه تأثیری بر فرزندان گذاشته است؟ -‌ بی‌خیال غم، بیا با هم خوش باشیم. ــــــــــــــــ پانویس: * رک: فرهنگ بزرگ سخن، به کوشش حسن انوری، ذیل «خاطره». @Derafshsut