Літархіў

Гарадзенскія пісьменнікі На фота 2000-ых гадоў цэлае сузор'е таленавітых гарадзенскіх творцаў, многіх з якіх цяпер ужо няма з намі. Стаяць: Паэтка Ала Нікіпорчык (1957-2024), пісьменнік і навуковец Юры Пацюпа, пісьменніца Ала Петрушкевіч, паэт Юрка Голуб (1947-2020), патрыярх гарадзенскага ўніверсітэту - прафесар Аляксей Пяткевіч (1931-2022), літаратуразнаўца і крытык Ігар Жук (1957-2017). Сядзяць: паэт Юры Гумянюк (1969-2013), паэт і выкладчык Анатоль Брусевіч, славутая паэтка Данута Бічэль. #здымак

📅 145 гадоў з дня нараджэння Івана Луцкевіча 9 чэрвеня 1881 году нарадзіўся грамадскі дзеяч і публіцыст Іван Луцкевіч. Постаць гэтага дзеяча настолькі маштабная, што мы толькі тэзісна нагадаем яго заслугі: 🔹 быў адным заснавальнікаў БСГ; 🔹 быў археолагам і збіральнікам старажытнасцяў, якія сталі асновай першага беларускага музею ў Вільні; 🔹 паўплываў на творчы лёс Купалы, Коласа, Багдановіча, Бядулі і іншых літаратараў; 🔹 спрычыніўся да выдання першых беларускіх кніг і газет; 🔹 арганізоўваў Віленскую беларускую гімназію і Беларускае навуковае таварыства; 🔹 быў адным з аўтараў канцэпцыі дзяржаўнага самавызначэння Беларусі — ад канцэпцыі краёвай аўтаноміі, аднаўлення на канфедэратыўнай аснове дзяржаўнай уніі Беларусі і Літвы да самастойнай рэспублікі. 🔹 аўтар навукова-публіцыстычных прац па гісторыі, мастацтве, кніжнай культуры Беларусі - ў прыватнасці ўвёў у навуковы ўжытак помнікі старабеларускай літаратуры XVI ст., пісаныя арабскай графікай «Аль-Кітаб». #гісторыя

Іван Ласкоў 85 гадоў таму нарадзіўся пісьменнік і гісторык Іван Ласкоў (1941 — 1994). Скончыў БДУ і Маскоўскі літінстытут. Працаваў у літаратурных часопісах і ў журналістыцы ў Якутыі, куды паехаў следам за жонкай - якуцкай літаратаркай Валянцінай Гаўрыльевай. Аўтар зборнікаў паэзіі «Стыхія» (1966), «Белае неба» (1969), «Кружное лета» (1973), паэм «Жывыя галасы» (1964), «Трыццаць» (1973), «Храмец» (1975), «Кульга» (1985); зборнікаў апавяданняў «Івановы» (1979), «Чароўны камень» (1983), аповесці «Вяртанне Адысея» (1973). Дзецям адрасавана апавяданне «Андрэй-Эндэрэй — справядлівы чалавек, або Беларус на полюсе холаду» (1978). Цікавы факт - Ласкоў стаў аўтарам адной з гіпотэз паходжання беларусаў - распрацаваў і адстойваў г.зв. "фіна-угорскую канцэпцыю", згодна якой "літва" была не балцкім, а фіна-угорскім племем. Загінуў пры невысветленых абставінах. Пахаваны ў Якуцку. #гісторыя

📅 185 гадоў з дня нараджэння Элізы Ажэшкі Славутая беларуская польскамоўная пісьменніца нарадзілася 6 чэрвеня 1841 г. у Мількаўшчыне Гродзенскага павета ў зможнай сям'і Паўлоўскіх. У 1858 г. пабралася з Пятром Ажэшкам і пачала жыць у Людвінове ў Кобрынскім павеце. Адкрыла школу для сялян, цікавілася эканамічным і грамадскмм рэфармаваннем вёскі. У часе паўстання 1863-64 гг. дапамагала інсургентам, хавала ў сябе аднаго з лідэраў паўстання Рамуальда Траўгута. З 1870 г. жыла ў Горадні. Пачала пісаць у 1860-ых гг. Першым надрукаваным творам было апавяданне «Малюнак з галодных гадоў» (1866). Аўтарка раманаў "Над Нёманам", "Пампалінскія", аповесцяў "Хам", "Дзюрдзі", "Пан Граба", апвяданняў "Рэха", "Тадэвуш" і іншых. Адметнасццю яе твораў была гуманістычная і сацыяльная скіраванасць, адстойванне правоў сялян, тэма раўнапраўя жанчын і інш. Творы Э. Ажэшкі ў розны час перакладалі Янка Брыль, Анатоль Бутэвіч, Ядвіга Бяганская, Галіна Тычка. Здымак 1870-х, зроблены ў фотамайстэрні Садоўскага (Гродна). #гісторыя

Ніна Мацяш На здымку - Ніна Мацяш (1943-2008). Бальшыні яна памятаецца ўжо ў вазку, у якім паэтка апынулася пасля цяжкой хваробы, але на гэтым фота 1981 года яна яшчэ маладая прыгожая пані... #здымак

"Узвышшу" 100 гадоў 26 траўня споўнілася 100 гадоў з дня заснавання знакамітага літаратурнага аб'ядання беларускіх пісьменнікаў "Узвышша". Сябрамі суполкі былі: К. Чорны (старшыня), К. Крапіва (намеснік старшыні), А. Бабарэка (сакратар), З. Бядуля, П. Глебка, С. Дарожны, У. Дубоўка, М. Лужанін, Я. Пушча, В. Шашалевіч, Т. Кляшторны, Ф. Купцэвіч, Л. Калюга, А. Мрый (А. Шашалевіч), К. Кундзіш (К. М. Якаўчык), А. Адамовіч, Ю. Віцьбіч. Можна шмат распавядаць пра ролю аб'яднання і лёсы яго чальцоў, але сёньня мы дамо вам спасылачку на аўдыёрэсурс, дзе можна пачуць вядомыя і не дужа творы многіх "узвышаўцаў". Гэта будзе найлепшым успамінам пра творцаў таго знакамітага пакалення. 👉 Завітвайце на старонку праекта "Непаслухмяныя дзеці кастрычніка" і слухайце - вас чакаюць прыемныя сустрэчы і новыя адкрыцці. #гісторыя#аўдыё

Раіса Баравікова 26 траўня на 79-ым годзе пайшла з жыцця Раіса Баравікова (1947-2026). Яна мела доўгі чалавечы і пісьменніцкі шлях, пакінула таленавітыя творы і добрыя кнігі, упадабаныя чытачамі. Першай з іх быў зборнік вершаў "Рамонкавы бераг" (1974). Вось яго вокладка. А вось і верш з яго: Адраджэнне Дзе зубры ў цёмных пушчах хадзілі, самы ціхі прамежак зямлі нашы продкі назвалі радзімай і яе ў нашы душы ўвялі. І хто можа пасля выціскалі хто пятлёю, хто моцай свінца, усё, што Бацькаўшчынай называлі, і не выціснулі да канца... #памяць

"Загляне сонца і ў наша ваконца" Споўнілася 120 гадоў з дня заснавання легендарнай першай беларускай выдавецкай суполкі, што існавала ў Санкт-Пецярбургу ў 1906-1914 (1916?) гг. Створаная была Вацлавам Іваноўскім. У чым яе значнасць? Яна была першай легальнай і вельмі прадуктыўнай: выдавала кнігі кірыліцай і лацінкай, (агульны наклад 100 тыс.). Сярод выданняў творы класікаў Ф. Багушэвіча, В. Дуніна-Марцінкевіча, А. Міцкевіча, Э. Ажэшкі, маладых аўтараў Я. Купалы, Я. Коласа, Цёткі, З. Бядулі, Ц. Гартнага, першыя беларускія падручнікі, дапаможнікі, паштоўкі. Выдавецтва мела шырокі распаўсюд. Яно было створанае не партыяй, не ўстановай, а групай энтузіястаў, якія згуртаваліся на глебе патрыятызму: "Ўсім, хто хоць крышку знаець беларускі народ, (а яго блізка васьмі з палавінай міліёнаў), вядома, як патрэбна для яго друкаванае слова ў яго роднай мові..." (Пачатак ліста-зварота ад выдавецтва). Выдаўшы каля 40 тытулаў, яно заклала падмурак выдавецкай справы і дало штуршок развіццю нацыянальнага друку. #гісторыя

Галоўны дзіцячы паэт Такім, для некалькіх пакаленьняў беларускіх дзетак, стаў пісьменнік Васіль Вітка (Крысько) (1911-1996). Яго 115-годдзе адзначалася надоечы ў траўні. Першая яго кніга для дзяцей "Вавёрчына гара" выйшла ў 1948 г. за ёй - многія і многія іншыя. Творчы век аўтара быў доўгім - амаль пяць дзесяцігоддзяў. У 1972 г. зa кнiгi для дзяцeй “Бeлapycкaя кaлыxaнкa”, “Kaзкi” i “Чытaнкa-мaлявaнкa” Biтка атрымаў Дзяpжпpэмiю iмя Янкi Kyпaлы. Aпoшняй кнiгaй cтaў cвoeacaблiвы вepшaвaны cлoўнiк “Дoм, дзe жывyць cлoвы” (1995). “Cлoўнiк нapoднaй мoвы для дзяцeй”, – як вызнaчыў жaнp сам aўтap. На цудоўным (традыцыйна непастановачным) савецкім фота - Вітка з чытачамі.😊 ❓А які ваш галоўны дзіцячы паэт? #гісторыя

Барыс Сачанка Днямі споўнілася 90 гадоў з дня нараджэння пісьменніка Барыса Сачанкі (15.05.1936-5.07.1995) Нарадзіўся ў весцы Вялікі бор Хойніцкага р-ну на Гомельшчыне, скончыў журналісцкае аддзяленне філфака БДУ. Працаваў у "Вожыку", "Полымі", "Мастацкай літаратуры", галоўным рэдактарам "Беларускай энцыклапедыі". Меў імклівы творчы старт - выдаў першы зборнік апавяданняў «Дарога ішла празь лес» (1960) і быў прыняты ў СП БССР. Выдаў больш дзясятка кніг прозы, трылогію "Вялікі лес", раман "Чужое неба", зборнікі сатыры і гумару, кнігі для дзяцей. Займаўся перакладамі. Апублікаваў (з прадмовамі і камэнтарыямі) забытыя ці невядомыя творы Я. Купалы, Я. Коласа, В. Ластоўскага, К. Сваяка, Л. Геніюш, У. Жылкі і інш. Цікавы факт: Барыс Сачанка не адзіны пісьменнік з Вялікага Бору - гэта радзіма таксама Пятра Бяспалага, Алеся Шлега і Барыса Пятровіча (Сачанкі). Часам да пачэснай кампаніі хойніцкіх "вялікаборцаў" памылкова далучаюць таксама і Івана Чыгрынава, але ён - з Вялікага Бору Касцюковіцкага раёну. #памяць

Анатоль Сербантовіч У гэтыя травеньскія дні спаўняецца 85 гадоў з дня нараджэння таленавітага і на сёння добра забытага паэта з Магілёўшчыны Анатоля Сербантовіча (1941-1970). Ён нарадзіўся на Шклоўчыне, скончыў журфак БДУ, працаваў у "Бярозцы" і "Піянеры Беларусі". Аўтар зборнікаў паэзіі «Азбука» (1966), «Міннае поле» (1968), «Пярсьцёнак» (1971). Быў надзелены адметным паэтычным талентам і яго хутка заўважылі і чытачы і калегі літаратары. Нажаль Анатоль Сербантовіч вельмі рана і надзвычай трагічна пайшоў з жыцця і прычынай гэтаму стала жорсткая вулічная бойка, а па сутнасці наўмыснае збіццё, пасля якога ён неўзабаве памёр. Верагодна - прычынай стала беларуская мова, якая раз'юшыла невядомых. Вінаватых тады так і не знайшлі і справа заглухла. Пахаваны ў Мінску на Паўночных могілках. *** Няма ні тут, ні там, за дымкай, Няма ў дзьвярах, няма ў акне, Няма мяне ў тваіх абдымках, Няма мяне, няма мяне... А. Сербантовіч #гісторыя

Алег Аблажэй Сёлета ў траўні спаўняецца 10 гадоў з дня смерці мастака і літаратара Алега Аблажэя (06.09.1954-18.05.2016) Алег Аблажэй скончыў Віленскі дзяржаўны мастацкі інстытут. Быў мастацкім рэдактарам газеты «Рунь», афарміцелем дзіцячага часопіса «Лола». Займаўся жывапісам, акварэллю, станкавай графікай, ілюстраваў кнігі. Прымаў актыўны ўдзел у дзейнасці «Саюдзіса», супрацоўнічаў з беларускімі арганізацыямі Вільні, быў сябрам рады Таварыства беларускай культуры. Выступаў у друку як публіцыст, перакладчык і фельетаніст. Памёр у Вільні, але паводле запавета быў пахаваны на радзіме - у маляўнічым кутку Гарадзеншчыны - на старадаўнім могільніку вёскі Лезнявічы Дзятлаўскага раёна. #памяць

Казімір Сваяк На тыдні ўзгадвалі святара і паэта Казіміра Сваяка (1890-1926) - на 6 траўня прыйшлася 100-ая гадавіна ягонага спачыну. А мы, далучаючыся да ўспамінаў, хацелі нагадаць, што ў в. Барані Астравецкага раёну з 2010 г. існуе невялічкі музей Казіміра Сваяка, у хаце, дзе жыла сям'я Стаповічаў. Самі мясціны таксама вартыя агляду - побач цудоўныя Сарачанскія азёры. Плануеце вандроўку выходнага дня - абавязкова зазірніце! 👉 (Наведванне і экскурсійнае абслугоўванне праводзяцца па папярэднім запісе: (801591) 70-1-54; 73-6-86.) Казімір Сваяк (Канстанцін Стаповіч) паходзіў са Свянцяшчыны друкаваўся з 1913 («Беларус»). Аўтар зборніка вершаў «Мая ліра» (1924), вершаванага апавядання «Чарку дай, браце» (1926). Выступаў як публіцыст, пісаў драматычныя творы. Асобнымі выданнямі выйшлі «Янка Канцавы» (Вільня, 1920, 1924), «Купалле» (Вільня, 1930). Напісаў філасофскі дзённік «Дзея маёй мыслі, сэрца і волі» з «Аўтабіяграфіяй». #памяць

📘 Вокладка На здымку вокладка кнігі пісьменніка Кузьмы Чорнага (1900-1944), што выйшла роўна 100 гадоў таму - зборнік апавяданняў "Пачуцці". Складаўся з чытырох апавяданняў: "Вечар", "Буланы", "Пачуцці", "Парфір Кіяцкі". Выйшаў накладам 3000 экз. у 1926 г. у Мінску. Каштаваў 75 капеек. Гэта быў ужо чацьверты па ліку зборнік маладога пісьменніка, папярэднія выходзілі ў 1925 г. ("Апавяданні" і "Срэбра жыцця") і ў 1926 г. ("Па дарозе"). #вокладка

📸 Стары здымак На здымку 1980-ых гг. паэты Мікола Шабовіч (1959-2021), ?, Сяргей Украінка. Мікола Шабовіч, паэт і парадыст з Мядзельшчыны, выкладаў сталічным БДПУ, памёр у пандэмію Covid-19. Паэт Сяргей Украінка жыве і працуе ў Магілёве, нядаўна адсвяткаваў сваё 65-годдзе. ❓Ці хто раптам пазнае паненку на фота? #здымак

⭐️ Еўдакім Раманаў - віртуальная выстава Любіце архіўныя выставы, але не любіце ў выходны падымацца з канапы? Калі ласка - Нацыянальным гістарычным архівам Беларусі падрыхтавана і размешчана на сайце архіва віртуальная выстава, прысвечаная Е.Р. Раманаву (1855–1922), беларускаму этнографу, фалькларысту, археолагу, публіцысту. Еўдакім Раманавіч Раманаў сабраў і апублікаваў звыш 8000 і падрыхтаваў да друку 2126 фальклорных твораў. Асноўная частка дадзенага фальклорнага масіва была апублікавана ў 1886–1912 гг. Праводзіў археалагічныя раскопкі і разведкі ў Магілёўскай, Віцебскай і часткова Гродзенскай губернях. Унёс уклад у методыку археалагічных раскопак. Выступіў у ролі выдаўца паэмы «Тарас на Парнасе». На выставе дэманструюцца дакументы за 1855–1909 гг., сярод якіх метрычны запіс аб нараджэнні Е.Р. Раманава, перапіска Е.Р. Раманава аб арганізацыі археалагічных і этнаграфічных даследаванняў, метадычныя распрацоўкі вучонага і іншыя дакументы. 👉 Азнаёміцца са зместам выставы можна спасылцы #навіны

📸 Мікола Ермаловіч Сёння ўзгадваем слаўнага беларуса - гісторыка і літаратара, чалавека, які "адкрыў" нанова шырокай публіцы старажытную дзяржаву - Вялікае княства літоўскае і неабвержна давёў яго грунтоўны беларускі складнік - Міколу Ермаловіча. Ён нарадзіўся 29 красавіка 1921 г. У 1949—1950-х гг. выкладаў беларускую літаратуру ў Маладзечанскім настаўніцкім інстытуце. Інвалід па зроку, жывучы ў Маладэчне, з пачатку 60-х гадоў ён амаль штодзённа ездзіў у Мінск, дзе ў Нацыянальнай і Акадэмічнай бібліятэках вывучаў кнігі, летапісы і іншыя гістарычныя матэрыялы. Ужо ў 1968 г. закончыў кнігу «Па слядах аднаго міфа», (аб утварэнні ВКЛ) якая змагла быць надрукаваная толькі праз 21 год (!) Далей былі іншыя адкрыцці і кнігі, яны крытыкаваліся і абмяркоўваліся, але неаспрэчна паспрыялі сталенню нацыі і папулярызацыі гісторыі Беларусі. А ў 2000-ым ён трагічна і недарэчна загінуў пад коламі аўто. З намі засталіся яго кнігі і памяць пра няўрымслівага адкрывальніка забытых скарбаў. Фотаздымкі 1950-ых гг. #гісторыя

📸 Стары здымак На цікавым групавым фота канца 1970-ых - пачатку 1980-ых гг. - вялікая кампанія мінскай моладзі. У верхнім шэрагу злева направа пазнаюцца будучыя вядомыя пісьменнікі: Віктар Шніп, Максім Клімковіч, Уладзімір Сцяпан, ?, Адам Глобус... ❓Ці пазнаеце вы кагосці яшчэ з гэтага фотаздымка? Калі ласка, пішыце ў каментарах. #здымак

Спадарства! Кожны раз да нас далучаецца ўсё больш і больш суполак! І вось нарэшце папка «Кантэнт 3.0». Дапрацаваны спіс годных паблікаў на самыя розныя тэмы: беларуская мова, мемы, этнаграфія, архітэктура, сэкс-асвета і шмат чаго яшчэ. Трымаемся разам і падтрымліваем беларускамоўны кантэнт! https://t.me/addlist/_NklGl78uM8yNWYy https://t.me/addlist/_NklGl78uM8yNWYy https://t.me/addlist/_NklGl78uM8yNWYy Калі нехта жадае далучыцца да падборкі зьвяртайцеся сюды ў "Прышпільныя коміксы": @pryshpilny_bot

Аляксандр Надсан Сёлета споўніцца 100 гадоў з дня нараджэння слыннага беларуса, святара і культурнага дзеяча, айца Аляксандра Надсана (1926-2015). Яго фотаздымкі ў святарскім адзенні з нязменнай сівой бародкай вядомыя ўсім, але якім ён быў у маладосці? На рэдкім здымку 1949 года малады 26-гадовы Аляксандр Надсан і яго прыяцелька Вольга Мароз. Фота ў зборах Беларускай бібліятэкі імя Ф. Скарыны ў Лондане адшукала даследчыца Натальля Гардзіенка. #гісторыя