мат, ука...
У бошқа гапирмади, гапиролмади.
Акмалнинг бир дўсти югуриб келиб Нормат билан
кўришди. Нормат уни тан иди. Баҳорда қишлоғига борган, тоққа чиққан йигитлардан бири эди.
— Ётоқхонага борамизми? — деди ҳалиги йигит.
— Ҳа, — деди Акмал, Норматга: — Сен ҳам юр.
Беш-олтита жўраларим боради. Бирпас ўтирамиз.
Ўн чоғли йигит-қиз Акмалнинг хонасига келишди.
Улар стол атрофига ўтириши билан Нормат ишга тушиб кетди. Бир зумда столнинг у ста турли ноз-неъматлар билан лиқ тўлди. Пиширилган гўшт, тандир кабоб, қатпатар, мева-чева... Акмалнинг оғзи очилиб қолди.
— Оҳо, зўр-ку, — дейишди меҳмонлар. — Бу
ҳақиқий банкет-ку.
Йигит-қизларнинг бири қўйиб, иккинчиси сўз олди.
Ҳаммаси Акмалнинг таланта юксаклигини, диплом иши
сифатида такдим этган лойиҳаси юқори баҳоланганини, келажакда ундан катта меъмор чиқишини қайтақайта таъкидлашди.
Нормат бир чеккада уларнинг сўзини тинглаб ўтирар, шундай истеъдодли акаси борлигидан ғурурланар,
сўз айтувчилар Акмални мақтаётганида «Бу менинг
акам, кўриб қўйинглар!» деб овозининг борича ҳайқиргиси келар эди...
Йиллар ўтди. Бу орада Акмал ҳам, Нормат ҳам
уйланди. Бола-чақали бўлди. Хар иккала тўйнинг
оғирини Нормат кўтарди. Лекин буни ҳеч ким билгани йўқ. Одамлар: «Ҳайит ака ўғилларининг тўйини
жуда яхши ўтказиб берди», — деб гапириб юришди.
Бу гапни эшитган Нормат астойдил севинди. «Отамнинг шаънига одамлар яхши сўз айтишса бас. Менга
шунинг ўзи кифоя».
Такдирнинг тақозоси билан Акмал шаҳарда яшаб
қолди. Дўстлари башорат қилганидек, у катта меъмор
бўлиб етишди. Унинг лойиҳаси бўйича бинолар, майдонлар, хиёбонлар қурилди. Буларнинг ҳар бири давлат комиссияси томонидан қабул қилинганда, тантанали очилиш маросимларида Нормат акасининг ёнида
бўлади. Кимдан эшитиб, қаердан билиб келади — бунга
Акмалнинг ақли етмайди. Сўраса — билдим-да, деб
гапни қисқа қилади. Акмалнинг номига мақтов сўзлар
айтилганда Норматнинг кўкси тоғдай кўтарилади.
Дўстлари, бошқа жойлардан келган жўралари билан шаҳарга тушиб қолса, албатга Акмалнинг лойиҳаси бўйича ишланган биноларни кўрсатади. Майдонларни айланиб, хиёбонларда бир нафас бўлсада, ўтириб ҳордиқ чиқаради. «Мана шу бинонинг лойиҳасини менинг акам ишлаган. Мана бу майдонни, хиёбонни ҳам. Қаранглар, қандай чиройли, ажойиб. Х,аммаси
жой-жойида. Меъмор чизиб чиқмаса бунақа баланд
иморатларни қуриб бўлмайди». Одамларга ана шундай
деб мақтанишни яхши кўради.
Бу севинчларини, мақтанишларини Акмалга айтмайди. Бироқ Акмалнинг ўзи сезади. Сезиб укасидан
хурсанд бўлади. «Менинг ижодимга шунчалик қизиқади, шунчалар жон куйдиради-я...»
* * *
Норматнинг ўқиши учун «вақти-соати келмади».
Бугун бу деди, эрта у. Бир ишни тугатса иккинчиси
чиқиб турди. Оилалик бўлгандан кейин иш қайнагандан қайнади. Йил ўтган сари ота-онаси қариб, оғир
ишларга ярамай қолаверди. «Иқтисодий жиҳатдан сал
ўзимни ўнглаб олсам, кейин ўқийман» деб хаёл қилган эди, йўқ, аксинча бўлди. «Иқтисодий жиҳатдан
ўзини ўнглади», аммо оилавий шароит тобора мурак каблашиб бораверди. Бирин-кетин сингилларини турмушга узатди. Ота-онасининг ёнида эса ёлғиз ўзи қолди. Энди уларни ўз ҳолига ташлаб кетолмайди.
Ота-онасининг соғ-саломат юрганидан, сингиллари
бахтини топиб, уйли-жойли бўлганидан кўнгли тўқ.
Қўшни қишлоқларда бирон-бир тўйми -таъзиями бўлиб
қолса, ота-онасини машинага миндириб олиб боради.
Фақат ота-онасини эмас, бошқа қарияларни ҳам ола
кетади. Шунда чолу кампирлар уни алқайди: «Умрингдан барака топ, болам. Бизнинг ёшимизга етиб юр.
Омадингни берсин. Бола-чақангнинг ҳузурини кўр».
Ана шундай кезларда у ўқиёлмай қолганидан кўнгли
ўксимайди, пушаймон қилмайди. «Тўртта одамнинг
кўнглини олсам — шунинг ўзи бас-да. Такдирда бор
экан, ўқиёлмадим. Лекин кимдан камчилигим бор.
Ўқишни битириб, номи улуғ, супраси қуруқ бўлиб юрганлар ҳам бор-ку!» Шуларни ўйласа хаёлига лоп этиб
акаси келади. «Йўқ, менинг акам унақалардан эмас!
Тўғри, унинг тагида машинаси, кассада минг-минг пули
йўқ. Аммо акамни ҳамма ҳурмат қилади.
Меъмор Ҳайитов, деб гапиради. Радиодан, телевизордан акам қурган биноларни мақтайди. Акам машҳур одам. Кўп пул топиш осон, лекин машҳур одам
бўлиш қийин. Қани, кимнинг акаси шунақа машҳур?
Кимсан, Акмал