CSSC Baku

CQTM-in direktoru Fərhad Məmmədov yazır: “Verdiyim cavablar BBC-nin maraqlarına uyğun olmadı” Ötən həftə, çərşənbə günü, 17 iyun tarixində BBC-nin Azərbaycan Bürosunun əməkdaşı mənə Ermənistanda keçirilən parlament seçkilərindən sonra Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh gündəliyi ilə bağlı müsahibə vermək xahişi ilə müraciət etdi. Mən səfərdə olsam da, səhər saat 9:00-da müsahibə üçün vaxt tapa bildim. Britaniya təbliğatını dinləmək və küləyin hansı tərəfə əsdiyini görmək həmişə maraqlıdır. Suallar referendum, onun keçirilməsinin mümkünsüzlüyü, Azərbaycanın mümkün hərəkətləri və Ermənistandakı daxili siyasi vəziyyətin mürəkkəbliyi ilə bağlı idi. Suallar arasında Bakının öz referendum tələbləri ilə Ermənistan hökumətini lazımi nəticəni əldə etmək üçün inzibati resurslardan istifadə etməyə təhrik etməsi fikri də var idi. Mən sadəcə qeyd etdim ki, Vaşinqton, London və Brüssel Ermənistan seçkilərini demokratiyanın qələbəsi kimi tanıyıb və Ermənistan baş nazirinin seçkilərdən əvvəl və sonra atdığı bütün addımlar demokratik hesab olunur. Odur ki, Ermənistan baş naziri eyni qayda ilə, yəni demokratik üsullarla ölkədə referendum keçirilməsinə nail olmağa davam edə bilər. Xüsusilə də, nəzərə alaq ki, bu, Ermənistanın daxili işidir. Son sual Azərbaycanın Ermənistan-Türkiyə sərhədini bağlı saxlamaq üçün Türkiyəyə təzyiq göstərməyə davam edib-etməyəcəyi ilə bağlı idi. Mən cavab verdim ki, Türkiyə prezidenti öz qərarlarını özü verir və məsləhətə ehtiyac duymur. Ona təzyiq göstərmək isə sadəcə mümkün deyil. Azərbaycanın Ermənistanla razılaşdırılmış sülh gündəliyi və mövqeyi var, rəsmi Ankara bu gündəliyi dəstəkləyir. Suallara nəzər saldıqda Londondan alınan əsas tezislər aydın idi. İki gün keçdi, amma müsahibə BBC Azərbaycan Bürosunun “YouTube” kanalında görünmədi. Jurnalistə yazdım, cavabında mətn üzərində işlədiklərini bildirdi. Bir neçə gün sonra müsahibənin taleyilə bağlı yenidən soruşanda bürodan videomaterialdakı təsvirlə bağlı problemlərin olduğu bildirildi. Cavab verdim ki, əgər təsvirlərdə başım ekrandan kənara çıxarsa, incimərəm. Bir həftə keçdi... BBC-yə sonuncu dəfə xatırlatdığım zaman müsahibədə səsin boğuq olduğunu dedilər. Adətən media orqanları operativ olmalıdır, amma bu, BBC-yə aid deyil. Dünya səviyyəli media orqanı həm də peşəkar olmalıdır. Amma bu da BBC-yə aid deyil. Yekunda, müsahibə zamanı verdiyim cavabların BBC-nin maraqlarına uyğun olmadığı qənaətinə gəldim. Çünki müsahibədən üç və beş gün sonra təsvirin keyfiyyətsizliyi və səsin boğuqluğu kimi arqumentlərin irəli sürülməsi, yumşaq desək, heç bir tənqidə tab gətirmir. @cssc_cqtm

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov Pressklub TV-nin efirində gedən “Əsas sual” verilişində "Rusiya Ermənistanda uduzdu, Paşinyanı nə gözləyir?" mövzusunda fikirlərini bölüşüb. Daha ətraflı: https://www.youtube.com/watch?v=HSfKDDacErI

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov İctimai TV-nin efirində gedən "Diqqət Mərkəzi" verilişində "Ermənistan seçkiləri 2026: Paşinyan qalib gələcək?"  mövzusundakı müzakirələrdə iştirak edib. Daha ətraflı: https://www.youtube.com/watch?v=kDDJaKD1TH8&t=2221s

ABŞ Cənubi Qafqazda nə tapıb? ABŞ-nin Cənubi Qafqazdakı fəaliyyətinin səbəbini anlamağa çalışarkən tez-tez bir sual ortaya çıxır: Vaşinqton Qafqazda nə itirib?! Biz əks istiqamətdə düşünməyə və ABŞ-nin bölgəmizdə nə tapmaq istədiyini anlamağa çalışacağıq. 1990-cı illərin əvvəllərindən bəri ABŞ regionda fəal iştirak edir. Onun ən böyük nailiyyəti Azərbaycandan Aralıq dənizinə neft kəmərinin çəkilməsi idi. Layihənin həyata keçirilməsindən sonra Obamanın rəhbərliyi altında ABŞ praqmatik yanaşmadan ideoloji yanaşmaya keçidə başladı ki, bu da münasibətlərdə böhranlara səbəb oldu. Obama ABŞ-nin regiondakı maraqlarından imtina edərək, Azərbaycan və Ermənistan arasında sülhə əhəmiyyət vermədən Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşmasını dəstəklədi. Rusiya diplomatiyası solçu-liberal dairələr tərəfindən ABŞ prezidentliyinə gətirilmiş bu təsadüfi şəxsdən məharətlə istifadə etdi. Bu gün regionda yeni parametrlər ortaya çıxır: Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh, Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşması və qalan kommunikasiyaların açılması. Trampın rəhbərliyi altında ABŞ yeni paramterləri nəzərə alaeaq və onları təşviq edərək, regional proseslərdə fəal iştirak etməyə başladı. ABŞ-nin İran və Rusiyadan fərqi də məhz budur. Mümkün geosiyasi səbəblər Əvvəlcə coğrafiyanın əsas anlayış kimi çıxış etdiyi geosiyasi amilləri nəzərdən keçirəcəyik. Cənubi Qafqaz Rusiya ilə İran arasında yerləşən bir bölgədir və Moskva ilə Tehran hazırda ən zəif vəziyyətdədirlər. Rusiyanın Gürcüstanla problemlərini həll etmək, yəni Abxaziya və Sxinvali bölgəsinin Gürcüstana qaytarılmasını asanlaşdırmaq niyyəti yoxdur; Rusiya Ermənistanla hələ illərlə davam edəcək ağrılı bir ayrılıq prosesi yaşayır; Azərbaycanla isə yeni bir normallıq formalaşır. İran isə müharibədən sonra bir neçə il özünə gələcək, hələ yeni toqquşmaların da baş verməsi mümkündür. ABŞ üçün Mərkəzi Asiyaya çıxış onun motivasiyasının vacib bir hissəsidir və Mərkəzi Asiya istiqamətində görülən bütün işlər Vaşinqtonun Cənubi Qafqazdakı marağına əlavə dəyər qatır. Həmçinin, burada Çinlə rəqabət məsələsi də var. Pekin artıq region ölkələri ilə strateji tərəfdaşlıqlar qurub, ticarət dövriyyəsini artırır və region ölkələrini ŞƏT-ə cəlb edir. Başqa sözlə, geosiyasi şərtlər aydındır... Mümkün iqtisadi səbəblər ABŞ-nin Azərbaycan və Ermənistanla münasibətlərinin iqtisadi məzmunu ən yüksək səmərəliliklə inkişaf etdirilir. Genişmiqyaslı hazırlıq işləri aparılır, diplomatik nümayəndəliklər, şirkətlər və infrastruktur təminatçıları müntəzəm olaraq regiona səfər edir, artıq konkret layihələr üçün maliyyə ayrılıb. Başqa sözlə, hər şey çox ciddidir. Region ölkələri ABŞ-nin iqtisadi maraqlarına konstruktiv yanaşma nümayiş etdirirlər. ABŞ-nin Aİ-nin qismində köməkçisi də var, Avropa ölkələrinin resursları geosiyasi və iqtisadi məqsədlərə çatmağa yönəldilə bilər. Beləliklə də ABŞ-nin regionda tapa biləcəyi çox şey var. Azərbaycan ənənəvi olaraq regiondakı xarici qüvvələrin fəaliyyətinə ehtiyatla yanaşıb. Lakin indi ABŞ ilə keyfiyyətcə yeni münasibətlərə nail olmaq üçün tarixi bir fürsətdir. Buraya 907-ci maddənin tamamilə ləğv edilməsi, münasibətlərin institusionallaşdırılması və Mərkəzi Asiyaya çıxış üçün yeni strateji funksiya daxildir. Bu vacib komponentlərlə yanaşı, ticarət, silah əldə etmək, investisiya qoyuluşu, olduqca vacib texnologiyaların əldə edilməsi və ABŞ-də maliyyə aktivlərinin yerləşdirilməsi imkanı da mövcuddur. @cssc_cqtm

Türkiyədə Azərbaycana qarşı kampaniya kimə sərfəlidir? Dünəndən bəri Türkiyənin sosial mediasında, xüsusən də bəzi diplomatlar və jurnalistlər arasında Azərbaycanın Türkiyədəki səfiri Rəşad Məmmədova qarşı etirazlar başlayıb. Bu, diplomatın Ermənistanla bağlı Azərbaycan-Türkiyə koordinasiyasından danışdığı müsahibədən qaynaqlanıb. Əslində səfir yeni və ya Türkiyə prezidenti ilə xarici işlər nazirinin açıqlamalarından fərqlənən heç nə deməyib. (Müsahibənin mətni ilə burada tanış ola bilərsiniz: https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/azerbaycan-buyukelcisi-resad-memmedov-cumhuriyet-e-konustu-2504606#) Lakin buna baxmayaraq, bəzi təqaüdçü diplomatlar və jurnalistlər Azərbaycan səfirinin etiraz üçün Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyinə çağırılmasını tələb edən paylaşımlar edirlər. Özü də bütün bunlar Azərbaycan və Türkiyə liderləri arasında Ermənistanla münasibətlər, Cənubi Qafqaz, Mərkəzi Asiya, Suriya, Afrika, Aİ və s. kimi regional gündəmlər barədə tam qarşılıqlı anlaşma fonunda baş verir. Hələ ikitərəfli münasibətlərin bütün spektrini sadalamasaq belə, aydındır ki, Ankara üçün Azərbaycan mövzusu həssas mövzudur və bu qədər sərt reaksiyalar cari kampaniyanın arxasında bir “rejissorun” olduğunu göstərir. Zamanlama xüsusilə suallar doğurur... Ermənistanda seçki kampaniyası sona yaxınlaşır. Türkiyə diplomatik xidmətindəki hansısa qrup Azərbaycanla razılaşdırılmadan Ermənistanla bağlı hər hansı bir addımı həyata keçirməyə ümid edirdisə və bunu bacara bilmədisə, cari kampaniyadan müsbət nəticə əldə etmək üçün artıq çox gecdir. Makronun Ermənistan-Türkiyə sərhədini keçməsinin məhz belə bir addım olması nəzərdə tutulurdu və bunun qarşısı son anda Azərbaycan tərəfindən alındı. Beləliklə, görünür, Türkiyədə hələ də Türkiyənin Cənubi Qafqazdakı gücünün Azərbaycanla müttəfiqliyində olduğu reallığı ilə barışa bilməyən diplomatlar var və bu hal mütləq nəzərə alınmalıdır. Türkiyədə bu diplomatlar qrupu "monşerlər" adlanır - varlı ailələrdə doğulmuş, Qərbdə təhsil almış və milli baxışlardan məhrum olan diplomatlar. Beləliklə, heç bir monşer və ya onların sosial media uzantıları Azərbaycan və Türkiyə arasındakı müttəfiqlik münasibətlərinə nifaq sala bilməyəcək. Dünənki efirin bir hissəsi məhz bu mövzuya həsr olunub.

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov Pressklub TV-nin efirində gedən “Əsas sual” verilişində qlobal və regional siyasi gündəmin ən aktual mövzuları üzrə fikirlərini bölüşüb. Daha ətraflı:  https://www.youtube.com/watch?v=SZsaIh1d2E4

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov İctimai TV-nin efirində gedən "Diqqət Mərkəzi" verilişində "Sülh məsələsində Ermənistana etibar etmək olarmı?"  mövzusunda fikirlərini bölüşüb. Daha ətraflı: https://youtu.be/ff_KfEYmjEA?si=CwD1Hj0QHHiXNPfI

“Sərdar Kılıçın davranışı və açıqlamaları məyusedici idi” - Fərhad Məmmədov “İrəvan dialoqu - 2026” beynəlxalq konfransında iştirak edən “Sülh körpüsü” təşəbbüsünün koordinatoru, Cənubi Qafqaz Araşdırmalar Mərkəzinin direktoru Fərhad Məmmədov gündəmlə bağlı sualları cavablandırıb. Müsahibəni təqdim edirik: https://qafqazinfo.az/news/detail/serdar-kilicin-davranisi-ve-aciqlamalari-meyusedici-idi-ferhad-memmedov-508185

Ermənistanda parlament seçkiləri: Mürəkkəb seçki sistemi, namizədlər və proqnozlar Ermənistanda 2026-cı ilin iyun ayının 7-də keçirilməsi planlaşdırılan parlament seçkiləri, 2018-ci ildə baş verən Məxməri İnqilabdan bəri növbədənkənar keçirilməyən ilk parlament seçkisi olacaq. Ermənistan tarixinin ən vacib seçkisi olaraq qiymətləndirilən bu seçkiyə region ölkələri ilə yanaşı, Rusiya, Türkiyə, Aİ, İran və ABŞ-nin də böyük marağı var. Bu səbəbdən də, bir çoxları bu seçkini “Geosiyasi seçki” adlandırır. Bu səbəbdəndir ki, həm Rusiyada, həm də Aİ-də bu seçkiyə ciddi hazırlıq gedir. Belə ki, aprel ayının 1-də Moskvada keçirilən görüşdə Putin Paşinyana açıq şəkildə bildirmişdi ki, Ermənistanda Rusiyayönlü mövqeyə malik bir çox siyasi qüvvə var və Rusiya onların seçkilər zamanı bu daxili siyasi tədbirdə iştirak edə bilmələrini istəyir. Təbii ki, Rusiyanın Ermənistandakı seçkilərlə bağlı fəaliyyəti təkcə xahişdən ibarət deyil. Rusiya qonşu ölkələrdəki seçkilərə müdaxilə təcrübəsini Ermənistanda da istifadə etməyə çalışacaq. Bu səbəbdən də Avropa İttifaqı Ermənistana bu istiqamətdə yardım göstərməyə başlayıb. Belə ki, Avropa İttifaqı hələ 2025-ci ilin dekabr ayında Ermənistana seçkilərdən əvvəl Rusiyanın dezinformasiyasının qarşısını almaq üçün 12 milyon avro (təxminən 13,8 milyon dollar) ayırmağa hazırlaşdığını açıqlamışdı. Bu ilin mart-aprel aylarında Ermənistana səfər edəcək 9-14 nəfərlik ekspert qrupunun Ermənistanın Baş nazirinin ofisinə və Təhlükəsizlik Şurasına böhranların idarə olunması ilə bağlı məsləhətlər verməsi, eləcə də kiber təhlükələr və xarici müdaxilə, informasiya manipulyasiyası kimi riskləri nəzərə alaraq gələcək böhranların idarə olunması üçün qaydaların hazırlanmasına kömək etməsi nəzərdə tutulur. Mərkəzi Seçki Komissiyası, Daxili İşlər Nazirliyi və vergi orqanları da bu prosesdə iştirak edəcək. Bir sözlə, hazırda Ermənistanda 7 iyun parlament seçkilərinə hərtərəfli ciddi hazırlıqlar gedir və bu seçkinin təkcə ölkənin deyil, bütövlükdə regionun gələcək geosiyasi konfiqurasiyasına həlledici təsir göstərəcəyi gözlənilir. Qeyd edək ki, Ermənistan olduqca mürəkkəb seçki sisteminə malikdir. Burada parlamentdəki yerlərin sayı sabit deyil. Partiya və blokların topladığı səslərin faizi əldə edilən mandatların faizi ilə uyğun gəlmir. Mandatların bölgüsü isə bir neçə mərhələ və alt mərhələlərdən keçir. Saytımızda dərc olunan yeni araşdırmada bu sistemin necə işlədiyi, Parlamentdəki yerlərin sayı və mandat bölgüsünün necə müəyyən edildiyi əyani şəkildə real nümunələrlə öz əksini tapıb. Həmçinin, məqalədə seçkilərdə iştirak edəcək namizədlər barədə məlumat verilib və onların şansları qiymətləndirilib. Bununla yanaşı, araşdırmada Ermənistanda keçirilən ən son rəy sorğuları əsasında seçicilərin əhval-ruhiyyəsi təsvir olunub ki, bu da seçkilərin mümkün nəticələri barədə müəyyən təsəvvürlər yaradır. Yeni araşdırmamızla saytımızda tanış ola bilərsiniz: https://cssc.az/az/view/2/73/

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov Pressklub TV-nin efirində gedən “Əsas sual” verilişində “Ukraynaya 90 milyard, Rusiyaya yeni sanksiyalar” mövzusunda fikirlərini bölüşüb. Daha ətraflı: https://www.youtube.com/watch?v=MvXur5InZ9o

Bu dəfə “Sülh Körpüsü” təşəbbüsü Qəbələyə çatdı Aprelin 10-12-də Qəbələ şəhərində “Sülh Körpüsü” təşəbbüsü çərçivəsində həyata keçirilən Azərbaycan və Ermənistan vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin dördüncü görüşü baş tutub. Ermənistandan olan iştirakçılar bütün hüquqi prosedurlara riayət etməklə Qazaxda quru sərhədini keçərək avtobusla Gəncəyə, Gəncədən qatarla Qəbələyə gediblər, geriyə avtobusla qayıdıblar. Bu marşrut Qazax, Ağstafa, Tovuz, Qovlar, Şəmkir, Gəncə, Yevlax, Ağdaş və təbii ki, Qəbələ şəhərlərindən keçən səyahəti əhatə edib. Proqramdan göründüyü kimi, 4 müzakirə sessiyası baş tutub, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin köməkçisi, Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyevlə görüş və mətbuat konfransı keçirilib. Qeyri-rəsmi ünsiyyətə çox vaxt sərf olunub. Müzakirələr əsasən regiondakı proseslər, qonşu ölkələrdəki müharibələr səbəbiylə artan qeyri-müəyyənliklər, daxili və xarici amillərin sülh prosesinə təsiri ətrafında olub. Ayrı-ayrı sessiyalar təşəbbüs iştirakçılarının öz ölkələrində gördüyü işlərə, iki ölkə cəmiyyətlərinin sülh gündəmi, maneələr və sülh üçün imkanlar haqqında təsəvvürlərin necə yayılmasına həsr olunub. Sülh prosesinin növbəti mərhələsində qarşılıqlı fəaliyyət forması ilə bağlı da fikir mübadiləsi aparılıb. Təbii ki, sülh gündəmini müəyyən edən əsas amil sülh gündəmini razılaşdıran iki ölkə hökumətlərinin legitimliyidir. İyunun əvvəli bu legitimliyin nə dərəcədə davamlı olacağı, vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin hansı şəraitdə birgə fəaliyyətlərini davam etdirə biləcəkləri aydınlaşmalıdır. Bu amil sülh prosesinin bünövrəsini təşkil edir və prosesin geriyə çevrilə biləcəyi, yoxsa dönməz xarakter alacağı sualına cavab verməlidir. Belə görüşlərin keçirilməsi bizə bir-birimizi anlamağa, reallıqlarla tanış olmağa, gələcək addımlarımızı müəyyən etməyə imkan verir. Bu gün deyə bilərik ki, sülh gündəliyi artıq aydın çərçivələr qazanır və real perspektivlər müəyyənləşdirilir. Müzakirələrdə münaqişənin dərin travmaları, həssas mövzular və cəmiyyətlərin sülhə hazırlığı araşdırılır. Məhz belə səmimi və etimad doğuran müzakirələr vasitəsilə hansı istiqamətlərdə irəliləyişin mümkün olduğunu anlamaq olar. Hər kəsə aydındır ki, bu, səbr, ardıcıllıq və dözüm tələb edən uzun bir yoldur. Sülh prosesinin dinamikası yüksəkdir, indiki şəraitdə edilə biləcək hər şey edilir. Vətəndaş cəmiyyəti də bu prosesin tərkib hissəsidir və həm birgə fəaliyyətləri həyata keçirir, həm də ölkələr daxilində öz rolunu müəyyənləşdirməyə çalışır. @cssc_cqtm

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov İctimai TV-nin efirində gedən "Diqqət Mərkəzi" verilişində "Rusiyadan Ermənistana açıq təzyiq: Paşinyan hakimiyyəti qoruya biləcəkmi?"  mövzusunda keçirilən müzakirələrdə iştirak edib və öz fikirlərini bölüşüb. Daha ətraflı: https://www.youtube.com/watch?v=krI1aqRosXg

Ermənistan və Azərbaycan arasında sülhün əhəmiyyəti Məqalənin müəllifləri "Sülh Körpüsü" təşəbbüsünün koordinatorları Areq Koçinyan və Fərhad Məmmədovdur. "Sülh Körpüsü" Ermənistan və Azərbaycanın vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin təşəbbüsüdür və iki ölkənin hökumətlərinin dəstəyi ilə həyata keçirilir. Təşəbbüsün məqsədi Ermənistan və Azərbaycan ekspertləri, media nümayəndələri, qeyri-hökumət təşkilatları və digər qurumlar arasında birbaşa ikitərəfli dialoq üçün şərait yaratmaqdır. "Sülh Körpüsü"nün fəaliyyət istiqamətlərindən biri ikitərəfli gündəliyin əsas mövzuları üzrə birgə məqalə və araşdırmaların hazırlanmasıdır. https://news.milli.az/politics/1319972.html

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin direktoru Fərhad Məmmədov: “Türkiyə ilə Azərbaycan razılaşıblar ki, İrandan hücum təkrarlanarsa…” “Naxçıvana hücum riskinin tam aradan qalxdığını demək çətindir. İranın məqsədi daha çox ölkənin ABŞ-a təzyiq göstərməsinə nail olmaqdır. Digər tərəfdən, İran bu hücumlarla ABŞ-a göstərmək istəyir ki, onun hərbçiləri regionda heç bir yerdə tam təhlükəsiz deyil. Əlbəttə, bu addımlar İran üçün ciddi mənfi nəticələr də doğura bilər. Məsələn, Türkiyə belə hallarda İrana qarşı daha sərt addımlar atar. Lakin indiki mərhələdə görünən odur ki, Türkiyə hər vasitə ilə müharibənin birbaşa iştirakçısına çevrilmək istəmir. Hətta belə hücumlardan biri zamanı ərazi zərbə alsa və müəyyən itkilər baş versə belə, Ankara emosional reaksiya verməkdən çəkinə bilər. Son 24 saat ərzində Azərbaycan və Türkiyə arasında, ən azı siyasi diskurs səviyyəsində, müəyyən mövqe dəyişiklikləri də müşahidə olundu. Belə ki, Naxçıvana edilən hücumdan sonra Azərbaycan ali səviyyədə daha sərt açıqlamalar verdi, Türkiyə isə daha çox balanslaşdırıcı mövqe nümayiş etdirdi. Türkiyəyə edilən son zərbədən sonra isə Ankarada ritorika müəyyən qədər sərtləşdi, Azərbaycan isə Türkiyəni sakitləşdirməyə çalışan mövqe ortaya qoydu. Hər iki ölkə, düşünürəm ki, mövcud vəziyyətin mahiyyətini yaxşı anlayır. İranın zərbələri davam etsə belə, Türkiyə və Azərbaycan öz təhlükəsizliklərini təmin etmək üçün birgə fəaliyyət göstərə bilərlər. Başqa sözlə, İranın bu hücumları müəyyən mənada Türkiyə ilə Azərbaycanı daha da yaxınlaşdıran amilə çevrilib. Hətta demək olar ki, iki ölkə arasında belə bir konsensus formalaşıb: mümkün itkilərlə müşayiət olunan hücumlar baş versə belə, tərəflər vəziyyəti nəzarətdə saxlayaraq birbaşa müharibəyə cəlb olunmamağa çalışacaqlar. Azərbaycan bu məsələdə kifayət qədər operativ addım atıb bəyan etdi ki, ölkə ərazisi İrana qarşı istifadə olunmayacaq. Bu mesajı gücləndirmək üçün həm humanitar yardım göstərildi, həm də tranzit yüklərlə bağlı müəyyən məhdudiyyətlər aradan qaldırıldı. Digər tərəfdən, bu addımların məqsədlərindən biri də Azərbaycanla danışıqlar aparan şəxsin mövqeyini gücləndirmək idi. Yəni İranda hər kəs görməli idi ki, Pezeşkiana həvalə edilən missiya müəyyən nəticələr verib. Rəsmi Bakı da bu zəngi qəbul etməklə bir tərəfdən Pezeşkianın İrandakı mövqeyinin möhkəmlənməsinə töhfə verdi, digər tərəfdən isə Tehran üçün onun Bakı ilə münasibətlərdə mühüm fiqur olduğu mesajını çatdırdı. Azərbaycanın əsas məqsədi Naxçıvana edilən hücumların təkrarlanmamasına nail olmaqdır. Çünki belə bir riskin tam aradan qalxdığını demək çətindir və bu ehtimal hər zaman mövcud ola bilər. İranın hücumları ilə bağlı Azərbaycan və Ermənistanın mövqeləri müəyyən mənada oxşar oldu. İranla bağlı bəyanatlar demək olar ki, eyni vaxtda verildi. Hətta ali dini rəhbər Əli Xameneinin vəfatı ilə bağlı iki ölkə lideri eyni vaxtda başsağlığı mesajı yayımladı. Bununla belə, bəzi fərqlər də oldu: məsələn, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan İranda yerləşən səfirliyə getmədiyi halda, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev səfirliyi ziyarət edərək başsağlığı verdi. Bu isə daha çox dini və ortaq tarixi-mədəni əlaqələrlə bağlı amillərlə izah oluna bilər. Digər tərəfdən, yeni ali rəhbərin təbrik edilməsi məsələsində də hər iki ölkə oxşar mövqe nümayiş etdirdi. Bütün bunları nəzərə alaraq demək olar ki, mövcud situasiyada Azərbaycan və Ermənistanın bu məsələyə baxışları müəyyən dərəcədə paralellik təşkil edir və bu, təbii siyasi proses kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycan və Ermənistan arasında ikitərəfli münasibətlər hazırda sülh gündəliyinə uyğun şəkildə davam edir. Bu gündəlikdə sülh sazişi imzalanmazdan əvvəl bir sıra mərhələlərin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Bunlara yüksək səviyyəli siyasi dialoqun davam etdirilməsi, iqtisadi münasibətlərin formalaşdırılması və vətəndaş cəmiyyəti səviyyəsində dialoqun təmin edilməsi daxildir. https://globalinfo.az/turkiye-ile-azerbaycan-razilasma-elde-edibler-ki-irandan-hucum-tekrarlanarsa-ferhad-memmedov/

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin direktoru Fərhad Məmmədov: “Əsas sual budur: ABŞ-ın İran planı nədən ibarətdir?” “Əli Xameneidən sonra onun oğlu Müctəba Xameneinin ali rəhbər seçilməsi müəyyən mənada taktiki qərar kimi də qiymətləndirilə bilər. Məsələ ondadır ki, ABŞ və İsrail əsasən Əli Xameneini hədəf kimi görürdülər. Lakin o vəfat etsə belə, onun yerinə oğlu ali rəhbər seçildi. Bu isə bir növ “Xameneini yenə Xamenei əvəz etdi” mesajı kimi təqdim olunur. Yaxın gələcəkdə ABŞ müharibəni bitirmək istəsə, o zaman öz cəmiyyətinə bu müharibənin məqsədlərinə çatması ilə bağlı izahat verməli olacaq. Həmin izahlardan biri də Əli Xameneinin aradan qaldırılması ilə bağlı ola bilər. İranda qərar qəbul edən şəxslər isə belə bir siyasi narrativin qarşısını almaq üçün keçmiş ali rəhbərin oğlunun hakimiyyətə gətirilməsini taktiki addım kimi dəyərləndirmiş ola bilərlər. Əli Xameneinin yaratdığı müəyyən bir idarəetmə sistemi var idi. Bu sistemdə paralel institutlar fəaliyyət göstərirdi. Həmin paralel institutların fəaliyyəti zamanı tez-tez ziddiyyətlər yaranırdı və Əli Xamenei özünü bu problemləri həll edən əsas fiqur kimi təqdim etməyi bacarırdı. Onun qurduğu bu sistemə baxmayaraq, hakimiyyət daxilində narazılıqlar yaranır, cəmiyyət isə bir neçə dəfə etirazlara qalxırdı. Lakin hər dəfə sistem müəyyən elastiklik nümayiş etdirərək bu narazılıqların qarşısını almağa nail olurdu. Məsud Pezeşkianın prezident seçilməsi də müəyyən mənada İranda mövcud olan etnik qrupların narazılığını azaltmaq məqsədi daşıyan siyasi addım idi. Bu yolla etnik qruplar arasında yaranmış narazılıqları qismən aradan qaldırmaq planlaşdırılırdı. Müctəba Xameneinin isə müharibə şəraitində bu birliyi hansı formada təmin edə biləcəyi daha fərqli və mürəkkəb məsələdir. Çünki o, keyfiyyətcə fərqli bir siyasi və təhlükəsizlik mühitində fəaliyyət göstərəcək. Hazırda görünən odur ki, onu dəstəkləyən SEPAH daha radikal addımların tərəfdarıdır. Keçmişdə SEPAH-ın radikal addımlar atması üçün müəyyən dövrlər mövcud olub və Əli Xamenei bu vəziyyətdən öz siyasi strategiyasında istifadə edirdi. Eyni zamanda, lazım gəldikdə SEPAH-ın təsirini məhdudlaşdırır, parlament institutunu ön plana çəkərək siyasi diskursu daha çox institusional müstəviyə yönəldirdi. Düşünürəm ki, Müctəba Xameneinin qarşısında duran əsas çağırışlardan biri də SEPAH-ın imkanlarından istifadə etməklə yanaşı, zəruri məqamda onun təsirini balanslaşdırmaq bacarığı olacaq. Çünki yalnız kəskin və sərt addımlar vasitəsilə siyasi prosesləri uzunmüddətli şəkildə idarə etmək mümkün deyil. Əsas sual budur: plan nədən ibarətdir? Bunu dəqiq bilən varmı? Əslində, “plan üzrə gedir” ifadəsi kifayət qədər mücərrəd səslənir. Amma ortada müəyyən nəticələr var. Məsələn, İranın ali dini rəhbəri məhv edilib və onun ölümündən sonra hakimiyyətə kimin gəlməsindən asılı olmayaraq sistemin dayanıqlılığı ilə bağlı müəyyən suallar yaranıb. Müharibənin dayandırılmasının tərəfdarları belə arqument irəli sürürlər ki, İranın siyasi sistemi artıq kifayət qədər zəiflədilib. Onların fikrincə, yaxın aylarda ölkə daxilində sosial-iqtisadi problemlərin dərinləşməsi fonunda İran cəmiyyəti öz mövqeyini ortaya qoyaraq sistemi daha da sarsıda bilər. Digər tərəfdən, ABŞ-ı narahat edən əsas məsələlər İranın raket proqramı, nüvə proqramı və proksi qüvvələrə verdiyi dəstəkdir. İstər 12 günlük müharibə zamanı, istərsə də sonrakı dövrdə ABŞ bu üç istiqamətdə müəyyən nəticələr əldə edib. Lakin demək olmaz ki, hər üç istiqamət üzrə məqsədlərə tam şəkildə nail olunub. İranda rejim köklü şəkildə dəyişərsə, ABŞ öz strateji məqsədlərinə daha asan çata bilər. Digər tərəfdən, müharibə şəraitində yeni seçilmiş liderin aradan götürülməsi ehtimalı da ABŞ-da müəyyən dairələrə belə bir ümid verir ki, bu yolla istədikləri nəticəni əldə edə bilərlər. Məhz buna görə də hazırda müharibənin dayandırılması ilə bağlı səsləndirilən bəyanatları tam əsaslı hesab etmək çətindir. https://globalinfo.az/esas-sual-budur-abs-in-iran-plani-neden-ibaretdir-bunu-deqiq-bilen-varmi-ferhad-memmedovla-musahibe/

İranın Naxçıvana zərbəsi və Azərbaycan Prezidentinin reaksiyası barədə… İranın Naxçıvana zərbəsi, Azərbaycan Prezidentinin reaksiyası və sonrakı hadisələr Azərbaycan cəmiyyətində gərginlik yaratdı. Avropadakı İranpərəst qruplar, İrandakı informasiya resursları Azərbaycana qarşı genişmiqyaslı informasiya kampaniyası aparır və burada artıq köhnəlmiş tezislərdən istifadə olunur: “Azərbaycanda İsrail hərbi bazaları”, casus şəbəkələri, diversiyalar və s. Təəssüf ki, Türkiyədə də bu kampaniyaya qoşulan çoxlu danışan başlar, keçmiş admiral və generallar tapıldı. Bu “ekspertlər” elə qorxuya düşüblər ki, onların donanmanı və hərbi hissələri necə idarə etdikləri təəccüb doğurur. Gəlin vəziyyəti və Azərbaycanın reaksiyasının səbəbini anlamağa çalışaq. Prezident İlham Əliyevin çıxışını diqqətlə dinləməyə dəyər: - İrana münasibətdə jestlər: Səfirliyi ziyarət, İran diplomatlarının Livandan təxliyəsinə yardım, Azərbaycan ərazisinin və hava məkanının İrana qarşı istifadəsinin yolverilməzliyi barədə bəyanat; - Azərbaycanın müharibəyə cəlb olunmaq niyyətində olmadığı barədə aydın bəyanat; - Qəzəbin açıq nümayişi və qabaqlayıcı addımların bəyan edilməsi; Çıxışın kəskin tonu Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev İranda qərar qəbul edən insanların anladığı dildə danışdı. Diqqət yetirin ki, artıq xeyli müddətdir İran ABŞ və İsrailin zərbələrinə cavab olaraq Körfəz ölkələrini vurur. Lakin bu müddət ərzində İran rəhbərliyində açıq-aydın fikir ayrılığı yox idi. Yalnız Prezident İlham Əliyevin kəskin bəyanatından sonra biz İran rəhbərliyində qonşulara zərbələr endirilməsi mövzusunda fikir ayrılığını görürük. Hərbi hazırlıqlar Bakı İrandakı daxili proseslər və İrandakı daxili qrupların Azərbaycana qarşı münasibəti barədə kifayət qədər məlumatlıdır. Azərbaycan DTX-nın Bakıda planlaşdırılan terror aktları barədə məlumatı ötən ilin payızına aiddir. Bunu operativ çəkilişdəki geyimdən də anlamaq olar. O zamankı məlumatda “xarici dövlət” qeyd olunurdu, indi isə konkret ad açıqlandı - SEPAH! İranın Naxçıvana zərbəsindən sonra Azərbaycan rəhbərliyinin əsas məqsədi Körfəz ölkələri timsalında olduğu kimi zərbələrin təkrarlanmamasıdır. Həm diplomatik missiyanın bağlanması, həm tranzit üçün sərhədin bağlanması, həm də təcavüzü dəf etmək üçün silahlı qüvvələrin 1 nömrəli hazırlıq vəziyyətinə gətirilməsi məhz bu səbəbdəndir. Yəni, Azərbaycan eskalasiya artdıqca həyata keçirilməli olan bütün addımları lap başlanğıcdan atdı. Bu, Azərbaycan mövqeyinin ciddiliyinin göstəricisi və Tehrana, İrandakı bütün qruplara zərbələrə davam etməmək barədə açıq siqnaldır! Azərbaycan rəhbərliyinin atdığı addımlar İranın növbəti zərbəsini yaxınlaşdırmır, əksinə onun həyata keçirilməsi halında fəsadlarını minimuma endirir. Əgər İranda kiminsə Azərbaycana növbəti zərbələr endirmək niyyəti varsa, Bakının heç bir addımı onları dayandıra bilməz. Bu qrupları yalnız daxili qruplararası qarşıdurma dayandıra bilər. Azərbaycanın addımları isə vəziyyətə uyğun olaraq adekvatdır və İrandakı daxili qruplara açıq mesajdır. Vəziyyət son dərəcə mürəkkəbdir və bu gün İranda formalaşmış bir çox dəyişənlərdən asılıdır. İranın və onun rəhbərliyindəki qrupların gözlənilməzliyi onun qonşuları üçün təhlükə yaradır. Bu təhlükələrə qarşı hazırlıqlı olmaq, zərbələri qəbul edib onlara alışmaqdan daha yaxşıdır. Bir sözlə, bizi çətin bir dövr gözləyir və bu dövrü regiondakı mövqelərimizi qoruyaraq keçməliyik. @cssc_cqtm

Xamneyi öldü, yaşasın Xamneyi... Nəhayət, İranın yeni ali dini rəhbəri məlum oldu. Bu vəzifəyə öldürülən Əli Xamneyinin oğlu Müctəba seçildi. Heç kim Ekspertlər Şurasının iclasını və səsvermə prosesini izləyə bilmədi. Müctəba ali dini rəhbər təyin edilsə də, o ən yüksək dini rütbəyə malik deyil. Hələ ki, İranda real gücə malik qrupların heç biri seçkinin nəticələri şübhə altına almayıb. Amma bu, mümkündür. Belə ki, müxtəlif informasiya resurslarında Müctəbanın namizədliyinə qarşı olanların mövcudluğu barədə məlumatlar yayılırdı. Ən azından, İranın hakimiyyət iyerarxiyasını bərpa etmək şansı var, lakin bunu müharibə və kütləvi xəyanət şəraitində etmək olduqca çətindir. ABŞ yeni rəhbərlə danışıqlar aparmağa cəhd edə bilər, yəqin ki, buna bir neçə gün vaxt ayıracaq, lazımi mesajları çatdırıb cavab gözləyəcək. Bu iki gün ərzində İranda Xamneyinin rəhbərliyi ilə razılaşmayan daxili qruplar tərəfindən ABŞ-yə müəyyən təkliflər verilə bilər. Xamneyinin danışıqlardan imtina edəcəyi təqdirdə, o, növbəti hədəfə çevriləcək. Azərbaycana gəlincə, İran Prezidenti Məsud Pezeşkianın Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə zəngi eskalasiyanın azaldılmasına ümid yaradır. Lakin yeni ali dini rəhbərin Azərbaycana münasibətdə mövqeyini anlamaq lazımdır. Bu zəngə Müctəba Xamneyi tərəfindən icazə verilibmi?! Hazırki şəraitdə isə Pezeşkianı İranda tamamilə nüfuzdan salmaq məqsədilə Azərbaycana zərbə təkrarlana bilər. @cssc_cqtm

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov İctimai TV-nin efirində gedən "Diqqət Mərkəzi" verilişində İranda baş verən hadisələrə dair müzakirələrdə iştirak edib və öz fikirlərini bölüşüb. Daha ətraflı: https://youtu.be/JarGzoyLjDw?si=W1igAtEQZvUEzlUq

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov Pressklub TV-nin efirində gedən “Əsas sual” verilişində “Qanlı müharibənin 5-ci ili” mövzusunda fikirlərini bölüşüb. Daha ətraflı:  https://www.youtube.com/live/6_9QjQa73uI?si=amcDCAzqMm5XLEdM

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov İctimai TV-nin efirində gedən "Diqqət Mərkəzi" verilişində "Azərbaycanlılarla ermənilərin barışığı mümkündürmü və sülh Azərbaycana niyə lazımdır?" mövzusundakı müzakirələrdə iştirak edib və öz fikirlərini bölüşüb. Daha ətraflı: https://youtu.be/zONpJAX997w?si=pTXOHcAaLXtsoRQY