Ormilitarism

İrandakı müxtəlif təşkilatlar İraq ərazisindən İraqdakı və bölgədəki anti-İran koalisiyasının hədəflərinə qanadlı raketlər və pilotsuz uçuş aparatları buraxmağa davam edirlər.

SEPAH raket birləşmələrinin komanda məntəqələrinə zərbələr endirməyə cəlb edilmiş B-52H Stratofortress strateji bombardmançılarının kadrları.

CENTCOM tərəfindən "Epic Fury" əməliyyatına cəlb edilmiş B-2A Spirit strateji bombardmançılarının fotoşəkilləri yayımlanıb.

CENTCOM komandanı admiral Bred Kuper İrana qarşı keçirilən "Epic Fury" əməliyyatı barədə beş dəqiqəlik video yayımlayıb. Əsas tezislər: “Biz bu əməliyyatı 100 saatdan az müddətdir keçiririk və artıq 2000-dən çox sursat tətbiq edərək, təxminən 2000 hədəfə zərbə endirmişik. Biz İranın hava hücumundan müdafiəsini (HHM) ciddi şəkildə zəiflətmişik və yüzlərlə İran ballistik raketini, buraxılış qurğusunu və pilotsuz uçuş aparatını məhv etmişik. Bizim B-2 və B-1 bombardmançılarımız İranın daxilindəki bir neçə raket obyektinə dəqiq zərbələr endiriblər. Ötən gecə B-52 bombardmançıları raket qoşunlarının komanda məntəqələrinə zərbələr endirib. Biz bir sualtı qayıq da daxil olmaqla, İranın 17 gəmisini məhv etmişik. Biz, onların raket buraxmaq potensialı kimi xarakterizə olunan imkanlarını tamamilə ləğv etmək üçün yerdə qalan son mobil ballistik raket buraxılış qurğularını izləyirik. Cavab olaraq İran rejimi 500-dən çox ballistik raket və 2000-dən çox pilotsuz uçuş aparatı buraxıb. Bizim Hərbi Dəniz Qüvvələrimiz bir neçə dalğa ilə qanadlı raketlər buraxaraq İranın komanda məntəqələrini və HHM sistemlərini məhv edib. İki aviadaşıyıcı zərbə qrupu (AÜG) ilə İran ətrafındakı halqanı dənizdən daraldırıq və onları öz limanlarına geri qovuruq. ABŞ ordusu ilk dəfə döyüşdə PrSM adlı uzaqməsafəli yüksək dəqiqlikli raketləri tətbiq edib. Həmçinin, ilk dəfə "Task Force Scorpion Strike" kamikadze dronları LUCAS-ı buraxaraq böyük effekt əldə edib. Qeyd etmək istərdim ki, bu pilotsuz aparatlar ilkin olaraq İranda hazırlanıb. Biz onları ABŞ-a apardıq, təkmilləşdirdik və sonra yenidən İrana qarşı tətbiq etdik.”

Peyk görüntüləri göstərir ki, İranın raket və pilotsuz uçuş aparatı zərbələri Bəhreyn, Qətər, Küveyt, Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ də daxil olmaqla, Yaxın Şərqdəki bir neçə ABŞ hərbi obyektinin rabitə və radar infrastrukturuna ziyan vurub. Hədəflər arasında SATCOM (peyk rabitəsi) terminalları, radomlar (radar örtükləri), peyk antenaları və AN/TPY-2 radarı kimi raket izləmə sistemləri var. Vurulan əsas məntəqələr arasında ABŞ-ın Bəhreyndəki 5-ci Donanmasının qərargahı, Qətərdəki Əl-Udeid hava bazası, Küveytdəki "Camp Arifjan" və "Ali Al Salem" bazaları, Səudiyyə Ərəbistanındakı "Prince Sultan" hava bazası və BƏƏ-dəki qurğular yer alır. Zərbələrin bölgədəki ABŞ hərbi rabitəsini və raketdən müdafiə koordinasiyasını pozmaq məqsədi daşıdığı görünür.

İran, ABŞ-ın ballistik raketləri aşkar etmək üçün istifadə etdiyi əsas sistemi olan Qətərdəki Əl-Udeid hava bazasında yerləşən AN/FPS-132 erkən xəbərdarlıq radarını vura bilib. Peyk görüntüləri radarın bir üzünə dəyən zərəri təsdiqləyir. Qətərdəki Əl-Udeid hava bazasında yerləşən AN/FPS-132 erkən xəbərdarlıq radarı, ballistik raketləri təxminən 5000 km məsafədən aşkar edən və məlumatları THAAD və Patriot kimi regional müdafiə sistemlərinə ötürən, ABŞ istehsalı olan 1,1 milyard dollarlıq raket xəbərdarlıq sistemidir.

Həyəcan

Tasnim iddia edir ki, 1 ədəd F-15 İran tərəfindən vurulub.

Natanzdakı uran zənginləşdirilmə obyektinə endirilən zərbələrin nəticələrini əks etdirən peyk görüntüləri. Birinci şəkildəki infoqrafika 2020-ci ilin iyulunda, 2025-ci ilin iyunundakı 12 günlük əməliyyat zamanı və 2026-cı ilin 1-2 mart tarixlərində endirilmiş son zərbələrin dağıntı izlərini görməyə imkan verir. Son zərbələr nəticəsində yeraltı zənginləşdirmə sexinin yanında yerləşən ən azı iki yerüstü tikili ciddi zərər görüb.

Əməliyyatın ilk 48 saatı ərzində zərbələrə məruz qalan SEPAH-ın dörd ən böyük raket bazasının əlavə peyk görüntüləri. Xorqudakı baza. 2025-ci ilin iyununda atəşə məruz qalmamışdı. 1 mart 2026-cı il tarixinə olan məlumata görə, ən azı üç köməkçi tikili məhv edilib. İsfahanın şimalındakı baza. Baza 2025-ci ilin iyununda yerüstü hissədən ciddi zərər görmüşdü. İyun ayında dağıdılan bir çox tikili bərpa edilmişdi və 1 mart 2026-cı il tarixinə olan məlumata görə, onlardan ən azı biri yenidən məhv edilib. Xürrəmabaddakı baza. Baza 2025-ci ilın iyununda yerüstü hissədən ciddi zərər görmüşdü. 1 mart 2026-cı ildən etibarən, bazanın girişindəki yeni tikilmiş tunel şəbəkəsinin yanındakı obyekt hava zərbələrinə məruz qalıb. Təbrizdəki baza. Baza 2025-ci ilin iyununda yerüstü hissədə ciddi dağıntılara məruz qalmışdı, lakin daha sonra obyektdə təmir-bərpa işləri aparılmışdı. 1-2 mart zərbələri nəticəsində yeraltı tunel şəbəkəsinin girişləri və dayaq məntəqələri kütləvi zərbələrə məruz qalıb və torpaq altında qalıb.

LUCAS PUA-nın adı deyil. Bu, sadəcə olaraq onun Low-cost Uncrewed Combat Attack System (azməsrəfli pilotsuz döyüş hücum sistemi) proqramı çərçivəsində hazırlandığını bildirir. Yəni LUCAS inisyaldır. Dəqiq bilinən odur ki, tərtibatçı "SpektreWorks" firmasıdır. ABŞ-da İran PUA-sına maraq hələ 2021-ci ildə, ondan Suriyadakı İran dəstəkli qüvvələr istifadə edərkən yaranmışdı. Qalıqları əldə edən amerikalılar onları incələdi. Bu araşdırma zamanı məlum oldu ki, Shahed-in konstruksiyasında ABŞ istehsalı olan bir çox elementlər, xüsusən də GPS modulları və digər mikroçiplər var. İrana bu cür məhsulların tədarükü ilə bağlı embarqonun pozulmasına dair araşdırma aparılıb-aparılmadığı barədə məlumat verilmədi. Shahed-136-nın qalıqlarının öyrənilməsi zamanı əldə edilən məlumatlar "Replicator" (ucuz PUA-ların kütləvi istehsalı) proqramının iştirakçılarına təqdim edildi. Onların arasında artıq "SpektreWorks" firması da var idi. Şirkət işə FLM-136 hədəf-dronun hazırlanması ilə başladı. Bu uğut onlara LUCAS proqramının əsas icraçısı olmağa imkan verdi. Hər kəsin Shahed-136-ya istinad etməsinə baxmayaraq, LUCAS heç də İran PUA-sının kopyası deyildi. İranlılar 548 kub sm iş həcminə malik, 50 at gücü hasil edən dördsilindrli, ikitaktlı MADO MD-550 mühərrikindən istifadə edirlər. FLM-136-da isə 215 kub sm həcmində mühərrik quraşdırılıb (tərtibatçının onun haqqında verdiyi tək məlumat budur). Aydın məsələdir ki, o, əlli at gücü verə bilməz – ən yaxşı halda yarısını hasil edər. Çəki də kəskin fərqlənir: Shahed-136-nın iranlı tərtibatçısı Shahed Aviation Industries maks. uçuş çəkisinin 200 kq olduğunu bəyan edib, deməli Amerika analoqunda bu göstərici cəmi 81,5 kq-dır. FLM-136 18 kq faydalı yük daşıya bilir (Şahed əlli kiloqram daşıyır). Shahed-136-nın bəyan edilən mənzili 2000 kmdir (baxmayaraq ki, bir çox mütəxəssis buna şübhə edir). Amerikanın dronu isə 600-700 km məsafəyə uça bilir. FLM-136-nın sürəti kreyser uçuşunda 100+ km/saat, maksimum isə 185 km/saatdır. Şahed aparatı da eyni sürətə malikdir. Qiymət məsələsi də maraqlıdır. FLM-136 üçün rəsmən açıqlanan rəqəm 35 min dollardır. İran dronu üçün qiymətləndirmə 20-50 min dollar arasında dəyişir.

Shahed-136 vs LUCAS İranla münaqişədə amerikalılar mediada LUCAS adlandırılan kamikaze dronu tətbiq edirlər. Bəs bu PUA nədir və onun kopyalandığı hesab edilən İranın Shahed-136 aparatından fərqi nədədir?

Ukrayna pilotsuz yerüstü döyüş robotu Droid TW-7.62-ni hazırlayıb. Bu, kəşfiyyat, zərbə missiyaları və hazırda pilotsuz uçuş aparatlarına qarşı mübarizə üçün nəzərdə tutulmuş, 7.62 mm-lik pulemyotla (adətən FN MAG və ya uyğun variant) silahlanmış, paltaryuyan maşın ölçüsündə tırtıllı nəqliyyat vasitəsidir. O, təxminən 1000-ə qədər sursat daşıya, təxminən 1 km məsafədəki hədəfləri vura və hədəflərin, o cümlədən kiçik FPV dronlarının avtomatik aşkarlanması, izlənilməsi və məhv edilməsi üçün süni intellektdən istifadə edə bilər. Əsgərlər üçün riski azaltmaq məqsədilə yarı-avtonom funksiyalarla məsafədən idarə olunur.

ABŞ və Böyük Britaniyanın sanksiyaları altında olan Rusiya bayraqlı "Arctic Metagaz" LNG tankeri Aralıq dənizində yanır. Gəmi sonuncu dəfə bazar ertəsi günü Malta sahillərində öz mövqeyi barədə məlumat verib. Heyətin taleyi hazırda məlum deyil.

Daha dəqiqini keyfiyyətli peyk getsə biləcəyik.

İran BƏƏ-nin hər iki THAAD raketdən müdafiə sisteminin radar sahəsinə zərbə endirib. BƏƏ hər biri xüsusi yerlərdə bir ədəd AN/TPY-2 radarı ilə təchiz olunmuş 2 THAAD batareyası idarə edir. Son illərdə radarlar sülh dövründə adətən anqarlarının bir qədər kənarında saxlanılırdı. 1-ci Sahə: Əvvəlki peyk görüntüləri radar komponentlərinin anqardan kənarda, öz daimi yerlərində olduğunu göstərir. Zərbədən sonrakı görüntülər eyni nöqtədə dağıntıların olduğunu göstərir ki, bu da AN/TPY-2 radarının böyük ehtimalla məhv edildiyini düşünməyə əsas verir. 2-ci Sahə: Aşağı keyfiyyətli görüntülər ən azı iki birbaşa zərbənin birini radar anqarına, digərini isə dəstək anqarına dəydiyini göstərir. 2025-ci ilə aid köhnə görüntülər radarın bəzən böyük anqarın sol tərəfində, bir neçə metr aralıda saxlanıldığını göstərir ki, bu da vurulduğu statusunu qeyri-müəyyən edir (müqayisə: 26 fevral vs 1 mart).

İranın PUA-sının hücumundan sonra ABŞ-ın Dubaydakı konsulluğu yaxınlığında yanğın olduğu bildirilir.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin İranın Shahed-136 kamikadze PUA-larının buraxılış məntəqələrinə endirdiyi zərbələrin görüntülərini təqdim edib.