Sukut Saqlama (NeMolchi.uz o'zbek tilida)

Qozog‘istonning «Qozog‘iston temir yo‘li» milliy kompaniyasi 1-oktyabrdan Olmaota-Toshkent-Olmaota yo‘nalishidagi poyezd tarkibida «ayollar vagoni» qatnovini boshlaydi. Bunday vagonga chiptalar faqat ayollarga sotiladi, ularga esa faqat ayol kuzatuvchilar xizmat ko‘rsatadi. Ayollar bilan birga 7 yoshgacha (7 yosh ham kiradi) bo‘lgan o‘g‘il bolalarning safar qilishiga ruxsat beriladi. Kompaniya tomonidan ta’kidlanishicha, «ayollar vagoni» xizmati ichki yo‘nalishlarda katta talabga ega — undan allaqachon 946 mingdan ziyod yo‘lovchi foydalangan. Yangi vagonning ishga tushirilishi bilan bunday yo‘nalishlar soni 14 taga yetadi. Nemolchi.uz loyihasi asoschisi va rahbari Irina Matviyenko ushbu yangilikka munosabat bildirdi. — Olmaota-Toshkent yo‘nalishida ayollar vagonining yo‘lga qo‘yilishiga nisbatan menda ikki xil munosabat bor. Bir tomondan, bu chorani tushunaman: Markaziy Osiyoda ayollar jamoat transportida: avtobuslar va taksilarda tez-tez shilqimliklarga duch keladi. Masalan, safarlarda men qo‘shimcha pul to‘lab bo‘lsa ham ayollar kupesini yoki hostellarda ayollar uchun mo‘ljallangan xonalarni tanlayman — bu men yaratmagan muhitdagi oqilona tanlovdir. Biroq bunday tanlovning ham, umuman, gender segregatsiyasining ham salbiy jihati mavjud — uzoq istiqbolda u dunyoni xavfsizroq qilmaydi. Nazariyaga murojaat qilsak, Britaniyalik feminist-tadqiqotchi Maksin Molinyu amaliy va strategik gender manfaatlarini ajratgandi. Amaliy manfaatlar mavjud voqelik doirasida ayollar hayotining aniq sharoitlaridan kelib chiqadi. Strategik manfaatlar bo‘ysundirish tuzilmalarining o‘zini o‘zgartirishga qaratilgan. Ayollar vagoni — aynan amaliy manfaatning ro‘yobga chiqishidir. Amerikalik tadqiqotchi Vendi Braun davlat gender tengsizligiga diskriminatsiyani transformatsiya qilish va yo‘qotish mantig‘i orqali emas, balki proteksionizm mantig‘i orqali javob berishga moyilligini ko‘rsatib bergan. Braun yana bir paradoksga ishora qiladi: gender segregatsiyasi orqali himoya qilish qurbon maqomini yanada mustahkamlaydi. Ayollar vagonidagi ayol xavfsizlikda, chunki u tahdidlardan ajratib qo‘yilishi kerak bo‘lgan zaif shaxs sifatida taqdim etiladi. Shu bilan birga, O‘zbekiston va Qozog‘iston Konstitutsiyalariga ko‘ra, ayol jamoat joylarida teng huquqlarga ega fuqaro ekani unutiladi. Proteksionizm siyosiy jihatdan qulay: u erkaklar hukmronligini qayta ko‘rib chiqishni ham, haqiqiy institutsional o‘zgarishlarni ham talab qilmasdan, g‘amxo‘rlik ko‘rinishini yaratadi. «Ayollar vagoni» — proteksionistik choraning yaqqol namunasidir: davlat go‘yoki «Biz sizni himoya qilyapmiz» deydiyu, ammo «Sizni kimdan himoya qilyapmiz? Nega aynan shunday himoya qilish kerak? Tahdid manbai bo‘lganlar nima bo‘ladi?» degan savollarni o‘rtaga tashlamaydi. Bu chora muammoning asl sababi bilan emas, balki uning simptomlari bilan kurashadi. Jamoat transportida shilqimlik qilishga moyil bo‘lgan erkak, ayollar alohida vagonga ajratilgani sababli bu odatini tashlab qo‘ymaydi. Ayollar uchun vagon ishga tushirilishi haqidagi xabarlarni ko‘ryapman, lekin davlat bu muhitni o‘zgartirish uchun nima qilayotgani haqida yangiliklar ko‘rmayapman. Kuzatuvchilar va xavfsizlik xodimlari shilqimlikni aniqlash va unga qarshi chora ko‘rish bo‘yicha maxsus treninglardan o‘tdimi? Istalgan poyezd va vagonda shilqimlikka uchragan ayol uchun aniq va tushunarli shikoyat qilish tartibi mavjudmi? Bu tashabbus jamoatchilik orasida harassmentning qabul qilinishi mumkin emasligi bo‘yicha tushuntirish kampaniyasi bilan qo‘llab-quvvatlanishi rejalashtirilganmi? Va nihoyat, bunga nisbatan adekvat jazo qani? Ushbu yo‘nalishda qatnaydigan ayollar muqobil tanlovga ega bo‘lganidan xursandman. Biroq bu imkoniyat transportdagi umumiy xavfsizlik bo‘yicha tizimli yondashuvning bir qismi bo‘lishini istardim. Yuqoridagi savollarga aniq javoblar va amaliy choralar ko‘rilmas ekan, tizimli islohotlar haqida gapirishga hali erta. To‘liq matn Gazeta.uz saytida. #SukutSaqlama #gendernotenglik

Oddiy bolg‘ani olamiz, sopini bir-ikki santimetrga qisqartirib, pushti rangga bo‘yaymiz — qarabsizki, “ayollar uchun dastak” tayyor. Vazifasi o‘sha-o‘sha, materiali ko‘pincha yomonroq, lekin narxi nimagadir qimmatroq. ⠀ XX asr o‘rtalaridagi marketologlar bu masalani shunday hal qilishdi: ayol qo‘lining tuzilishi qandayligini yoki u uchun qanday og‘irlik/bosim qulayligini o‘rganish o‘rniga, ular tayyor “erkaklar mahsuloti”ni olib, unga bolalar xonasiga mos palitradan rang qo‘shib qo‘ya qolishdi. Hisob-kitob aniq edi: maishiy xaridlar bo‘yicha qarorlarning 80% igacha bo‘lgan qismini ayollar qabul qilishardi va ularni mahsulotni qayta loyihalashdan ko‘ra shu yo‘l bilan ko‘ndirish osonroq edi. Keng tarqalgan bu sxema barcha industriyalarga yoyildi. “Ayollar uchun” otvyortka kichraytirilgan sop va yengillashtirilgan korpusga ega bo‘ladi — bunda ishlab chiqaruvchi ayolga professional mustahkamlikning keragi yo‘q degan qarorga keladi. Ushlash qulayligi, harakat amplitudasi, panjaga tushadigan yuklamaning taqsimlanishi kabi mavzular esa chetda qolib ketadi. Pushti yoki binafsharang korpusdagi smartfon yoki smart-soatlar bazaviy model bilan bir xil gabaritlarda chiqadi. Erkaklar versiyasida kichikroq kaft bilan ushlash noqulay bo‘lgan ekran ayollar versiyasida ham noqulayligicha qoladi — rang ergoonomika masalasini faqat vizual tarzda “hal qiladi”. ⠀ 1955-yilgi Dodge La Femme mashinasi o‘ylab chiqilgan o‘tirg‘ich va boshqaruv o‘rniga ayollarga maxsus bo‘limdagi lab bo‘yog‘i va salonning pushti qoplamasini taklif qilgan. “Ayollar uchun” moto-ekipirovka ham uzoq vaqt davomida tana vaznining boshqacha taqsimlanishi va biomexanikani hisobga olish o‘rniga shunchaki kichraytirilgan o‘lchamni taqdim etdi. Hatto kanselyariya va bolalar uchun sport anjomlari ham bu qismatdan qutula olmadi: “qizlar uchun” pushti ruchkalar oddiylaridan hech ham yomonroq yozmaydi, lekin alohida liniya bo‘lib boshqa narxda sotiladi — qiz bolaga oddiy buyumning alohida, yumshoqroq varianti kerak degan g‘oyaning o‘zi yoshlikdanoq singdiriladi. ⠀ Bo‘yoqning pushti qatlami ortida juda aniq xabar turadi: jiddiy narsalar — bu erkaklarning hududi, ayollarga esa uning kichraytirilgan va chiroyli nusxasi yetarli. Bu sxemaning xavfi rangda yoki qadoqda emas, balki u real ishning o‘rnini bosib qo‘yishidadir. Ishlab chiqaruvchi standart mahsulotni pushtiga bo‘yayotgan bir paytda, hech kim ayol tanasining instrument, avtomobil yoki himoya anjomlari bilan qanday ta’sirlashishi haqida ma’lumot yig‘maydi. Natijada, erkaklar biomexanikasiga moslab loyihalashtirilgan va shunchaki o‘lchami kichraytirilgan moto-ekipirovka yiqilganda yomonroq himoya qiladi. Avtomobil krash-testlari o‘n yillar davomida o‘rtacha erkak manekeniga mo‘ljallangan va aynan shu sababli zarba kuchi bir xil bo‘lgan avariyada ayollarda og‘ir jarohatlar olish xavfi statistik jihatdan yuqoriroq. Ushbu sxemadagi “pushti soliq” – xato emas, balki mantiqiy oqibatdir: e’tiborga olinganini his qilish huquqi uchun ayol kishi, garchi uning ehtiyojlari obyektini hech kim o‘rganmagan bo‘lsa ham, ko‘proq to‘laydi. Haqiqiy muqobil — eskisini boshqa rangga bo‘yash emas, balki yangisini loyihalashdir: antropometriya, ushlash qulayligi, vazn taqsimoti, foydalanishning real tajribasini hisobga olgan holda. Female-Centric Design va Gender-Neutral Design aynan shu tomonga qarab harakatlanmoqda, lekin hozircha bu industriya standarti emas, balki istisnodir. ⠀ Minimizary ⠀ #SukutSaqlama #gendertengsizligi

“Onam juda qattiq kaltaklangan edi: yuzining deyarli yarmi ko‘kargan, butun yuzi ko‘kargan va ishib ketgan edi”, — deya xabar berdi Nemolchi.uz tahririyatiga murojaat qilgan ayol. Onasini o‘g‘li shafqatsizlarcha do‘pposlaganini ma'lum qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, do‘pposlagandan so‘ng akasining o‘zi tez yordam chaqirgan. Hozirda ayol reanimatsiyada, shifokorlar unga zarur yordamni ko‘rsatishmoqda, ammo ahvoli og‘irligicha qolmoqda. Jabrlanuvchida bosh miya gipoksiyasi aniqlangan. U zorg‘a gapirib, o‘rindan mustaqil ravishda deyarli tura olmaydi. Qizning aytishicha, u 102 raqamiga murojaat qilgan, lekin unga hujjatlar bo‘yicha u qiz hisoblanmasligini, chunki onasi ota-onalik huquqidan mahrum etilganini bildirishgan. Shunga qaramay, u bugungi kunda deyarli har kuni onasidan xabar olmoqda, tagliklar sotib olmoqda va davolanish bo‘yicha barcha xarajatlarni o‘z zimmasiga olgan, vaholanki uning o‘ziga ham bu oson kechmayapti. Ayolning so‘zlariga ko‘ra, akasi tez-tez spirtli ichimlik ichib turgan va sodir bo‘lgan hodisadan so‘ng uni 15 sutkaga qamoqqa olmoqchi bo‘lishgan, ammo ertasi kuniyoq qo‘yib yuborishgan. Buni sudyaning bayram kunlariga chiqqani bilan tushuntirishgan. Yunusobod tumani IIO FMB tergovga qadar tekshiruv o‘tkazilgani haqida hisobot berib, nafaqaxo‘r ayol tushlik vaqtida o‘z ehtiyotsizligi orqasida o‘z uyida yiqilib tushganini ma’lum qildi. Ular o‘g‘ilning uydaligi va balkonda qadam tovushlarini eshitgani haqidagi versiyasiga tayanisgan. So‘ng u onasining yiqilganini ko‘rib, uni ko‘targan va tez yordam chaqirgan. U urmaganini aytgan, shuningdek, onasi ichib turishi va tez-tez yiqilishini ta’kidlagan. Vaholanki, qiz va qo‘shnilar qishdan beri ayoldan spirtli ichimlik hidi kelmaganini aytishmoqda. Organlar shoshilinch xizmatlarni chaqirgan shifokor ayolni o‘z farzandi urganini ma’lum qilganini e’tiborsiz qoldirishgan. Aslida, faqat potentsial tajovuzkorning versiyasiga tayanib, 31-avgust kuni Yunusobod tumani IIO FMB jinoyat ishi qo‘zg‘atishni rad etgan. Nafaqaxo‘r ayol hamon reanimatsiyada, u qiyinchilik bilan gapiradi – asosan bosh silkitadi yoki “ha”, “yo‘q” deydi. Nemolchi.uz Bosh prokuraturaga murojaat qilganidan so‘ng, tuman prokuraturasi nazorat tartibida ish materiallarini o‘rgandi. 2-sentabr kuni ular jinoyat ishi qo‘zg‘atishni rad etish haqidagi qarorni bekor qilishdi. Hozirda tekshiruv qaytadan o‘tkaziladi. Huquq-tartibot organlarining barcha mumkin bo‘lgan guvohlarni so‘roq qilmasdan vaziyatga loqaydlik bilan yondashgani va ishni yopgani xavotir uyg‘otadi. Yunusobod tumani IIO FMBning avgust oyida ishni olib borish va yopishga aloqador bo‘lgan har bir xodimini tekshirish zarur. Ular yana qancha jinoyatlarni xas-po‘shlagan bo‘lishi mumkinligini kim biladi... Tuman prokuraturasi bu masala bilan shug‘ullanadi degan umiddamiz. #SukutSaqlama #AdolatTalabEtamiz

Men Turkiya fuqarosiga turmushga chiqdim va Turkiyada yashab keldik. Bu inson o‘zini nazorat qila olmaydigan asabiy odam ekanligini keyin bildim. Menga homiladorlik paytimda yegim kelganlarni olib bermay, o‘zim tashqariga chiqib kelsam janjal qilardi. Meni yolg‘iz tashlab qo‘ygan, qo‘rqitgan, o‘ldirishini aytgan. Uning to‘pponchasi borligi uchun undan qo‘rqib yashaganman. Kichikligimdan odamlarning burnini sindirganman deydi. Bolam 3 oylik paytida uning ruxsati bilan O‘zbekistonga keldim va qaytib bormadim. Endi mendan bolani olib ketdi, deb shikoyat qilgan va ajrimga bergan. Hozir bolam 12 oylik, men qanday yo‘l tutishim kerak? ============= Sukut saqlama.uz ga kelgan maktublardan. Siz ham o‘z hikoyangizni anonim tarzda yuborishingiz mumkin: https://forms.gle/ZKCabhpzFM3ewTUz9 ‼️Hurmatli anonim, yuristlarimizga (@nemolchilaw_bot) Telegram bot orqali murojaat qilishingiz mumkin, ular sizga yordam berishadi. _______ #SukutSaqlama #O‘quvchilardan

Ilgari o‘zbek ayolining kiyimiga qarab nafaqat uning yoshi, balki oilaviy ahvoli va hatto ba’zan qaysi hududdan ekanligini ham aniqlash mumkin bo‘lgan. Libosning har bir elementi o‘z ma’nosiga ega edi. Ayollar garderobining asosini uzun va keng ko‘ylak tashkil etgan. XIX asrning oxiri — XX asrning boshlarida u bichimi bo‘yicha erkaklar kiyimini eslatardi, ammo uzunroq va yenglari kengroq edi. Yoqa alohida ahamiyatga ega bo‘lgan. Tik yoqani ko‘pincha turmushga chiqqan ayollar kiyishgan, chunki bu chaqaloqni emizish uchun qulay edi. Yotiq yoqa esa turmush qurmagan qizlarda, ba’zi hududlarda esa birinchi farzandi tug‘ilguncha yosh ayollarda uchragan. Vaqt o‘tishi bilan ko‘ylak bichimi o‘zgarib bordi. Sekin-asta old qismi ochiq yangi modellar, keyinchalik esa ko‘krak qismi ko‘ketkali (ko‘krakdor), burmali va qaytarma yoqali ko‘ylaklar paydo bo‘ldi. Milliy libosning ajralmas qismi lozim bo‘lgan. Uning shakli deyarli o‘zgarmagan, faqat matolari va ranglari o‘zgarib turgan. Yosh qizlar odatda yorqin ranglarni, yoshi katta ayollar esa bosiqroqlarini kiyishgan. Ustki kiyimlar orasida eng keng tarqalgani chopon va kaltacha edi. Kundalik kiyimlar mahalliy matolardan tikilgan, kelinchaklar va bayramona holatlar uchun esa qimmatbaho shoyi hamda nimshoyi matolardan foydalanilgan. O‘zbek ayollarining an’anaviy libosi yoshini, oilaviy ahvolini, turmush darajasini va mamlakatning turli hududlariga xos xususiyatlarni aks ettirgan. Bugungi kunda uning ko‘plab elementlari — atlas, adras, choponlar va milliy kashtachilik yana ommalashib, tarix va zamonaviy moda o‘rtasidagi bog‘liqlikni saqlagan holda zamonaviy dizaynerlarni ilhomlantirmoqda. Milena tayyorladi #SukutSaqlama

Agar siz an’anaviy o‘zbek oilasida asrlar davomida shakllangan gender qoliplaridan charchagan bo‘lsangiz, ayol erkinligi va huquqlari tizimli ravishda qanday yo‘q qilinganini tushunmoqchi bo‘lsangiz, Abdulla Qodiriyning «O‘tkan kunlar» (1920-yillar) romaniga mutlaqo boshqacha — fem-optika prizmasidan qayta qarashingiz kerak. Ko‘pchilik bu asarni shunchaki «buyuk sevgi qissasi» deb biladi. Ammo bu kitob aslida o‘z davridagi feodal-patriarxal tuzumning ayol shaxsiyatiga, uning orzu-istaklari va tanlov huquqiga ko‘rsatgan ayovsiz tazyiqi haqidagi o‘tkir ijtimoiy dramadir. Jamiyat va ota-onalar ambitsiyasi ikki yosh ayol — Kumush va Zaynabning hayotini qafasga soldi va ularni bir erkak atrofida fojiali to‘qnashuvga majbur qildi. Kitob o‘zbek adabiyotida xotin-qizlar taqdiri misolida erkak hukmronligi va undan kelib chiquvchi fojialarni fosh etuvchi eng kuchli asarlardan biridir. Muallif Kumushbibi, Zaynab va Otabekning onasi O‘zbek oyim obrazlari orqali patriarxatning turli qirralarini ochib beradi. «Qurbon qilingan ayol» arxetipi: Romanda Kumush shunchaki go‘zal va itoatkor kelin emas, u patriarxal qarorlarning birinchi qurbonidir. Ota-onasining xohishi, jamiyatning ko‘p xotinlilik (kundoshlik) do‘zaxi va ayol kishi o‘z taqdirini o‘zi belgilay olmasligi uning bevaqt o‘limiga sabab bo‘ladi. Uning fojiasi — o‘z ovozidan va huquqidan mahrum etilgan ayol ruhiyatining sinishidir. Sun’iy raqobat va manipulyatsiya: Tizim Kumush va Zaynabni bir-biriga dushman qilib qo‘yadi. Aslida esa har ikki ayol ham bitta zolim tuzumning — ayolni faqat erkakka xizmat qiluvchi obyekt deb biladigan jamiyatning qurbonlaridir. Zaynabning ruhiy kasallikka chalinishi va jinoyatga qo‘l urishi — majburiy nikoh, sevgisizlik va jamiyatning «xotinlik majburiyati» formulasiga qarshi ichki ruhiyatning isyoni edi. Patriarxatni quvvatlovchi ayollar: O‘zbek oyim obrazi orqali Qodiriy juda muhim narsani ko‘rsatadi: patriarxat faqat erkaklar tomonidan emas, balki shu tizim ichida o‘z qadrini yo‘qotgan va endi boshqa ayollarni ham ezish orqali hokimiyatga erishmoqchi bo‘lgan ayollar tomonidan ham davom ettiriladi. O‘zbek oyimning o‘g‘lini majburlab uylantirishi — an’analar qafasidagi ayolning o‘zgalar erkinligini bo‘g‘ishidir. «O‘tkan kunlar» — bu shunchaki o‘tmish ertagi emas. Bu bugun ham oramizda yashayotgan, majburan turmushga berilayotgan, kundoshlik va oilaviy tazyiqlar ostida o‘zligini yo‘qotayotgan yuzlab ayollarning ovozsiz nolasi va ijtimoiy haqiqati aks-sadosidir. #SukutSaqlama #SukutSaqlamaKutubxonasi

Dismenoreya — bu og‘riqli hayz ko‘rishning tibbiy atamasi bo‘lib, u ikki turga bo‘linadi. Birlamchi dismenoreya — bu kichik chanoq a’zolarining biror-bir kasalligi bilan bog‘liq bo‘lmagan og‘riqdir. U odatda o‘smirlik yoshida, hayz ko‘rish boshlanganidan so‘ng ko‘p o‘tmay paydo bo‘ladi va uning sababi — bachadonning me’yordan ortiq qisqarishiga majbur qiluvchi moddalarning ortiqcha ishlab chiqarilishidir. Bu eng keng tarqalgan ginekologik shikoyatdir. Turli ma’lumotlarga ko‘ra, hayz ko‘radigan ayollarning 50 foizidan 90 foizigacha bo‘lgan qismi og‘riqli hayz sikliga uchraydi, 5–10 foizida esa og‘riq shunchalik kuchli bo‘ladiki, ishlash yoki o‘qishga xalaqit beradi. Ikkilamchi dismenoreya — bu aniq tashxis qo‘yilgan kasallik: endometrioz, bachadon miomasi, kichik chanoq a’zolaridagi yallig‘lanish jarayonlari, adenomioz, endometriy poliplari yoki tuxumdonlar polikistozi sindromi tufayli kelib chiqadigan og‘riqdir. U ko‘pincha kechroq, voyaga yetgandan keyin paydo bo‘ladi va shunchaki og‘riqsizlantirishni emas, balki asosiy kasallikni davolashni talab qiladi. Aynan ikkilamchi dismenoreyani — ya’ni tasdiqlangan tashxisga ega og‘riqni Ispaniya, Portugaliya va Chernogoriya qonunchiliklari ta’til berish uchun asos deb tan oladi. Ikkilamchi dismenoreya — bu ta’til “ishga borishni xohlamaydigan barcha uchun” ixtiyoriy imtiyoz bo‘lib ko‘rinmasligi uchun rasman qayd etilishi kerak bo‘lgan kengroq salomatlik muammosining alomatidir. Tashxis tibbiy ma’lumotnoma bilan tekshirish mumkin bo‘lgan xolis mezonni beradi, bu esa davlat uchun imtiyozni boshqarishni hamda susiste’molliklarning oldini olishni osonlashtiradi. Biroq, ushbu yondashuvning bir tomoni bor va bu haqda bunday qonunlarni qabul qilgan mamlakatlarning o‘zidagi tadqiqotchilar va huquqshunoslar ochiq gapirishmoqda. Muammo shundaki, ikkilamchi dismenoreya tashxisini qo‘ydirish ko‘ringanidek oson va tez kechmaydi. Masalan, ikkilamchi dismenoreyaning eng ko‘p uchraydigan sabablaridan biri bo‘lmish endometrioz uchun alomatlar paydo bo‘lishi va tashxis qo‘yilishi o‘rtasidagi o‘rtacha muddat 6,6–7 yilni tashkil etadi, ba’zi mamlakatlarda esa bu ko‘rsatkich 10–11 yilgacha boradi. Sabablari turlicha: ayollar yillar davomida og‘riqni “normal hayz ko‘rish”ga yo‘yishadi, shifokorlar har doim ham zarur ko‘riklarga yuborishmaydi, diagnostikaning o‘zi esa (masalan, endometriozni tasdiqlash uchun laparoskopiya) hamma joyda ham mavjud emas. Yillar davomida tashxis qo‘ydirishga imkoniyati (puli, vaqti, mutaxassisga murojaat qilish imkoni) bo‘lmagan, birlamchi dismenoreyadan aziyat chekayotgan ayol — rasman tasdiqlangan tashxisga ega ayoldan farqli o‘laroq, yuridik jihatdan ta’til olish huquqiga ega bo‘lmaydi. Ya’ni, ayollar og‘rig‘ini tan olish uchun o‘ylab topilgan qonun amaliyotda ayollarga o‘z vaqtida tashxis qo‘yilishiga xalaqit berayotgan tibbiyotga kirishdagi o‘sha tengsizlikni qayta hosil qilishi mumkin. Ushbu tanqidning kengroq ko‘rinishi ham bor — bu "hayz ta’tili" g‘oyasining o‘ziga alohida kategoriya sifatida qarshi chiqishdir: tadqiqotchilar va faollarning bir qismi hayz ko‘rishni ta’til uchun alohida sabab qilib ajratish, aksincha, ayollarni kamroq ishonchli xodimlar degan stereotipni kuchaytirishi hamda ish beruvchilarni ishga qabul qilishda yashirin kamsitishga undashi mumkinligidan xavotirda. Muqobil yechim sifatida ba’zan soddaroq yo‘l taklif etiladi — alohida byurokratiya va aniq tashxisni isbotlash zaruratisiz, oddiy kasallik ta’tilini kuchli hayz og‘rig‘i hollariga ham tatbiq etish. A. Kurmychkina tayyorladi #SukutSaqlama

Men turmush o‘rtog‘im va qaynonam tomonidan uzoq vaqt davomida jismoniy va ruhiy tazyiqqa uchraganman. Juda erta turmushga chiqqanman. Turmushning dastlabki kunlaridanoq qaynonamning doimiy tanqidi va bosimi ostida yashadim. Qaynonam «yaxshi sarpo qilmaganim»ni aytib, ko‘zimni ochirmasdi. Homiladorligim davomida ham og‘ir mehnat va ruhiy bosimdan aziyat chekdim. Farzandim rivojlanmay qoldi, tug‘ilgach, yashamadi. Bu fojiadan keyin ruhiy jihatdan juda og‘ir ahvolga tushdim, ammo oiladagi bosim davom etdi. Qaynonamga esa o‘g‘lini menga qarshi qayrash bilan band edi. Keyinchalik men yana farzandli bo‘ldim. Oilani saqlab qolish uchun ko‘p narsaga chidadim. Erim esa meni moddiy ta’minlamadi, ba’zan ovqat va kiyim-kechakdan ham chekladi. Ishlashni xohlaganimda turli ayblovlar bilan bosim o‘tkazdi. Oiladagi zo‘ravonlik kuchayib, men hatto o‘z jonimga qasd qilishga uringanman. Keyinchalik ham jismoniy zo‘ravonlik davom etdi. Homiladorligim paytida ham kaltaklanganman va farzandimdan ayrildim. Qaynonam ham menga qo‘l ko‘targan. Hozir men farzandlarim bilan juda og‘ir ahvoldaman. Sog‘lig‘im yomonlashgan, doimiy ish joyim va mustaqil yashash imkonim yo‘q. Turmush o‘rtog‘im meni ta’qib qiladi, tahdidlar ham bo‘lgan. Men va bolalarim xavfsizligi uchun huquqiy va amaliy yordamga muhtojman. Qayerga murojaat qilishim, o‘zimni va farzandlarimni qanday himoya qilishim mumkinligini bilishni istayman. ============= Sukut saqlama.uz ga kelgan maktublardan. Siz ham o‘z hikoyangizni anonim tarzda yuborishingiz mumkin: https://forms.gle/ZKCabhpzFM3ewTUz9 ‼️Hurmatli anonim, yuristlarimizga (@nemolchilaw_bot) Telegram bot orqali murojaat qilishingiz mumkin, ular sizga yordam berishadi. _______ #SukutSaqlama #O‘quvchilardan

Qozog‘istonda er homilador xotinini qabristonga olib borib, do‘pposladi Jambul viloyatida militsiya 18 yoshli homilador qizning arizasi bo‘yicha surishtiruv ishlarini olib bormoqda. Qizning ma’lum qilishicha, eri uni qabristonga olib borib, do‘pposlagan, bog‘ib o‘ldirmoqchi bo‘lgan va pichoq bilan tahdid qilgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, zo‘ravonlik hatto uning suvlari ketib, to‘lg‘oq boshlanganidan keyin ham davom etgan. Ko‘rsatmalarga ko‘ra, nizo ayol erining ruxsatisiz uydan chiqqani sababli boshlangan. Erkak uni kuch bilan mashinaga o‘tqazgan va yo‘l-yo‘lakay boshiga urib borgan. Qabristonda u yozishmalarni tekshirish uchun xotinining telefonini tortib olgan, pichoq bilan tahdid qilgan, yuziga urgan va bo‘g‘gan. “Suvlarim ketib, to‘lg‘oq boshlandi, lekin u meni bir soatdan ortiq qabristonda ushlab turdi. Qancha ko‘p yig‘lasam, u meni shuncha qattiqroq urar edi”, — deya OAV jabrlanuvchining so‘zlarini keltirmoqda. Yakunda qiz yashirincha dugonasiga yozishga muvaffaq bo‘lgan, dugonasi esa sodir bo‘layotgan hodisaga e’tiborni qaratishga va yordam so‘rab murojaat qilishga ko‘maklashgan. Bunday voqealarni ko‘pincha “oilaning shaxsiy ishi”, “oila siri ko‘chaga chiqmasligi kerak” yoki “bola uchun oilani saqlab qolish lozim” degan so‘zlar bilan mentalitet ortiga yashirishga urinishadi. Ammo oila qo‘rquv, kaltaklashlar va ozodlikdan mahrum qilish uchun bahona bo‘la olmaydi. Ayol nazorat qilinganda, jamiyatdan ajratib qo‘yilganda va kaltaklanganda — sukunat munosabatlarni saqlab qolmaydi. U ayolning o‘zini zo‘ravonlik oldida yolg‘iz qoldiradi. Farida Aliyeva tayyorladi #SukutSaqlama

📣 OPEN CALL: #NeUyat26 ko‘rgazmasining bir qismiga aylaning! ​San’at davolash, yopiq devorlarni buzib o'tish va sukut saqlashga odatlangan joylarda ovoz berishga qodir. ​"NeMolchiUz" loyihasi "NeUyat" art-loyihasida ishtirok etish uchun arizalar qabul qilishni boshladi. Biz zoravonlikni yengib o‘tish, uyat va og‘riq bilan ishlash, ichki erkinlikka erishish hamda tiklanish mavzulariga bag‘ishlangan kuchli ishlarni qidirmoqdamiz. ​ Ayol rassomlar, illyustratorlar, fotograflar, tadqiqotchilar va installyatsiya mualliflarini taklif etamiz. Agar siz uchun ijod orqali chuqur shaxsiy va ijtimoiy mavzularda so‘zlashish muhim bo‘lsa — bu makon aynan siz uchun. ​«NeUyat» — bu uzoq vaqt soyada qolib ketgan tajribani qayta anglash, qo‘llab-quvvatlash va xavfsiz muloqot maydonidir. ​Bu yil ko‘rgazma O‘zbekistonning beshta viloyati bo‘ylab — Nukusdan to Farg‘ona vodiysigacha qamrab oluvchi keng ko‘lamli mintaqaviy turga aylanadi! ​ Muhim sanalar: ​14–30-avgust — arizalarni qabul qilish ​2-sentabr — saralash natijalarini e’lon qilish ​1-oktabrgacha — tayyor ishlarni topshirish ​🔗 Ariza topshirish: https://forms.gle/6APN7gFPET5D8PUr8 ​Loyiha Shveysariyaning O‘zbekistondagi elchixonasi ko‘magida amalga oshirilmoqda. ​#NeUyat26 #SukutSaqlama

«Mening turmush o‘rtog‘im Akbarov Afzal Akmal o‘g‘li bugun meni kaltakladi. U yunon-rum kurashi bo‘yicha sport ustasi, sport zalida bosh murabbiy bo‘lib ishlaydi. O‘zim va farzandlarim uchun qo‘rqyapman. Qizim 3,5 yoshda, o‘g‘lim bir yoshda. U meni muntazam ravishda do‘pposlaydi, do‘q-po‘pisa qiladi, ta’minotimizni qilmaydi. Doim mendan pul tilanib olishimni aytadi (shundan rohatlanadi chog‘i)». ​Kecha tunda Nemolchi.uz loyihasiga bir ayol murojaat qildi. U 102 ga qo‘ng‘iroq qilgan, tez yordam yetib kelgan, lekin tan jarohatlarini qayd etishmagan. Unga ekspertizaga yo‘llanma berilishini aytishgan. Bir sutkadan ko‘p vaqt o‘tdi — lekin yo‘llanmadan darak yo‘q. Ijtimoiy xizmat yoki «Inson» markazidan ham u bilan bog‘lanishmadi — katta ehtimol bilan, ma’lumotlar ularga yetib bormagan ham, vaholanki bu ma’lumotlar darhol ularga uzatilishi kerak edi. Ayolning qo‘lida bor yagona narsa — bu himoya orderi. ​Ayol birlamchi tibbiy xona, zo‘ravonlikdan jabrlanganlarni reabilitatsiya qilish markazlari borligidan bexabar — bu haqda unga hech kim aytmagan. U hozircha bolalarini qanday boqishni bilmaydi va davlat kasb-hunarga o‘qitish hamda ishga joylashtirish imkoniyatini taqdim etishidan xabardor emas. ​«Bo‘ynimda kreditlar ko‘p, chunki u bizni boqmasdi. Unga bolalarga dori-darmon kerakligini aytsam, "keyin imkon bo‘lganda yuboraman" derdi. Men va bolalarim o‘lib ketishimizni va shunga o‘xshash gaplarni aytardi». ​Hozir ayolning o‘zi ekspertiza yo‘llanmasini olish uchun Chilonzor tumani 2-sonli IIBga (GOM-2) ketmoqda. Nega ikkita kichik yoshli farzandning kalaklangan onasi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilishini talab qilib yurishi kerak? Va’da qilingan qo‘llab-quvvatlash qani, tezkor munosabat qani? Agar xodimlar ularni mensimasa, ajoyib qonunlar kim uchun yozilmoqda? Prezidentning PQ-175-sonli Qarorida «jabrlangan shaxslar haqidagi ma’lumotlar Real vaqt rejimida «Yagona milliy ijtimoiy himoya» ijtimoiy axborot tizimi orqali «Inson» markazlariga yuboriladi» deb yozib qo‘yilgan — lekin profilaktika inspektori ijtimoiy xizmatlarni xabardor qilishni lozim topmadimi? ​Mas’ul shaxslar hatto ayollarga davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash imkoniyatlari haqida xabar bermasa va tegishli idoralarni o‘z vaqtida ogohlantirmasa, ayollarni zo‘ravonlikdan himoya qilish haqida qanday gapirishimiz mumkin? ​#SukutSaqlama #AdolatTalabQilamiz

Men oilaviy zo‘ravonlikdan aziyat chekayotgan yosh ayolman. Otam uzoq yillardan beri ichkilikka ruju qo‘ygan. Uyimizda deyarli har kuni janjal, haqorat, idish-tovoq va buyumlarning sinishi odatiy holga aylangan. Bir necha yil oldin otam onamni urganida, ularni ajratishga tushib, men ham qattiq kaltaklanganman va hushimni yo‘qotganman. O‘sha voqeadan keyin ruhiy holatim juda yomonlashgan, bir muddat davolanganman. Ammo otam keyinchalik yana zo‘ravonlik qilishda davom etdi. Men ulg‘ayganim sari bu holatlarga qarshi chiqishga harakat qildim. Otam onamni haqorat qilganida uni himoya qildim. Yaqinda yana katta janjal bo‘lib, otam meni ham urdi. Men o‘zimni himoya qilishga majbur bo‘ldim. Yillar davomida yig‘ilgan qo‘rquv va nafrat meni ham nazoratdan chiqarib yubordi. Onam esa butun umr bizni boqib, qo‘llab-quvvatlab kelgan. Otam ishlamasa ham, ichkilik uchun pul topadi, uyda esa ba’zan oziq-ovqat ham yetishmaydi. Shunga qaramay, onam bizni och qoldirmaslikka harakat qiladi. Otam qo‘limizdagi oxirgi pulni olib qo‘yib bo‘lsa-da, ichkiligiga ishlatish payida. Biz bu holatni tegishli idoralarga aytishdan qo‘rqamiz. Chunki otam bundan battarroq zo‘ravonlik qilishi mumkin. Qarindoshlarimiz ham ko‘pincha «chidanglar, kelajagingiz uchun» deydi. Men psixologik va huquqiy yordamga muhtojman. Oiladagi zo‘ravonlikdan qanday himoyalanishimiz va qayerga murojaat qilishimiz mumkinligini bilishni istayman. ============= Sukut saqlama.uz ga kelgan maktublardan. Siz ham o‘z hikoyangizni anonim tarzda yuborishingiz mumkin: https://forms.gle/ZKCabhpzFM3ewTUz9 ‼️Hurmatli anonim, yuristlarimizga (@nemolchilaw_bot) yoki psixologlarimizga (@nemolchibot) Telegram bot orqali murojaat qilishingiz mumkin, ular sizga yordam berishadi, deb umid qilamiz. _______ #SukutSaqlama #O‘quvchilardan

Kuni-kecha Prezidentning mamlakatimiz 35-yilligi munosabati bilan turli soha vakillarini davlat mukofotlari bilan taqdrilash haqidagi farmonlari e’lon qilindi. Negadir taqdrilanganlar ro‘yxatini birma-bir o‘qish menga juda qiziq. E'tiborimni "Jasorat" medali bilan taqdirlanganlar ro‘yxati o‘ziga jalb etdi. 15 nafar taqdirlanganlardan 10 nafari ayollar ekan. Har birining familiyasini, ishlash joyini sinchiklab o‘qidim. Va o‘zi "Jasorat" medali qanday yutuqlar uchun berilar ekan, deb qiziqib qoldim. “Jasorat” medali toʻgʻrisidagi Nizomga ko‘ra, “Jasorat” medali bilan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari yoki Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi boʻlmagan shaxslar tabiiy ofat, yongʻin va boshqa favqulodda holatlar vaqtida jamoat tartibini saqlashda, odamlar hayotini, davlat va jamoat mulkini saqlab qolishda koʻrsatgan jasoratlari uchun mukofotlanishlari mumkin. Taqdirlanganlar haqida ko‘proq ma’lumot olishni istardik, kimdir ulardan o‘rnak, kimdir saboq olar. Afsuski, internetda ular haqida ma’lumotlar juda kam ekan. Masalan, Nasrulloyeva Nasiba Nasrulloyevna (adabiy taxallusi: Nasiba Nasrullo) — O‘zbekistondagi ijodkor, shoira, yozuvchi va tarjimon. Adabiy faoliyatida asosan she’riyat, hikoyalar, publitsistik maqolalar hamda ijtimoiy-madaniy mavzulardagi asarlari bilan tanilgan. Uning ijodida insoniy tuyg‘ular, ayol qismati, vatanparvarlik va jamiyatdagi ijtimoiy munosabatlar yetakchi o‘rin tutadi. U ko‘plab she’riy to‘plamlar va adabiy-badiiy nashrlarda o‘z ijod namunalari bilan ishtirok etib keladi. Nasiba Nasrulloning ijodidan namuna: Ayol bag‘ri Dardni ichga yutar unsiz, bildirmay, Ko‘z yoshini to‘kar tunda, kuldirmay. Dunyoning bor tashvishini yelkalab, Yashayverar umring shamini o‘chirmay. Sabr degan tog‘ bor uning ko‘ksida, Orzu yashar har bir bosgan izida. O‘z qismatin sabr bilan bezagan, Ayol mehri porlar ma’sum ko‘zida. Kelar goho sinovlar ketma-ket, Lekin u sinmaydi, bellarini bog‘lab tik. Farzandim deb, oilam deb yonadi, Ayol qismatida bor buyuk matonatlik. #SukutSaqlama

Er xotiniga pichoq urdi, lekin kechirildi: iqtisodiy qaramlik ayollarni tanlovsiz qoldirayotgani haqida 2026-yil 23-iyul kuni Marg‘ilon shahar sudi 37 yoshli Elbek Xasanovich Qurbonovga nisbatan jinoy ishni ko‘rib chiqdi. 20-may kuni Elbek Qurbonov va uning turmush o‘rtog‘i o‘rtasida qizlarini tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish masalasi sababli janjal kelib chiqqan. Janjal vaqtida ayol uydan ketishini aytgan. Shunda Elbek, keyinchalik sud ko‘rsatmasida ta’kidlaganidek, “xotinini qo‘rqitib qo‘yish uchun” oshxona pichog‘ini olib, uning oldiga chiqqan. Navbatdagi dahanaki jangdan so‘ng u xotinining qorniga pichoq urgan. Sud-tibbiy ekspertizasi qorin bo‘shlig‘iga kirib borgan sanchilgan-kesilgan jarohat, ichki qon ketishini aniqladi. Ayol operatsiya qilindi. Ekspertlar olingan jarohatlarni og‘ir tan jarohati sifatida malakaladi. Qurbonov sudda aybiga to‘liq iqror bo‘ldi va qilgan ishidan pushaymonligini bildirdi. Biroq ushbu voqeada keyinchalik sodir bo‘lgan holat alohida e’tibor talab qiladi. Xotini uni kechirdi. Suddan ayol er-xotin yarashib olishganini, to‘rt nafar farzandi borligini va Elbek oilaning yagona boquvchisi ekanligini aytdi. Ayol eriga nisbatan hech qanday e’tirozi yo‘qligini bildirib, unga ozodlikdan mahrum qilish bilan bog‘liq bo‘lmagan jazo tayinlashni so‘radi. Yuz bergan hodisadan so‘ng er-xotin birga yashashda davom etishdi. Biz ko‘pincha bunday voqealarga faqat “o‘zi uni kechirdi-ku” degan nuqtai nazardan qaraymiz. Lekin ushbu “o‘zi” so‘zi ortida butun boshli qaramlik tizimi yashiringan bo‘lishi mumkin. Ayolning to‘rt nafar voyaga yetmagan farzandi bor, eri esa oilaning yagona boquvchisi. Agar uni qamoqqa yuborishsa, bolalarni kim boqadi? Oziq-ovqat, kiyim-kechak, davolanish va ta’lim xarajatlarini kim to‘laydi? Ayolning o‘zining barqaror daromadi bormi? Unda to‘rt farzandni mustaqil ravishda ta’minlash uchun uy-joy va imkoniyat mavjudmi? Elbek Qurbonov O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi 126-1-moddasi 7-qismining “j” bandi bo‘yicha aybdor deb topildi. Sud JKning 57-moddasini qo‘llab, jazoni yengillashtirdi va unga 4 yil muddatga ozodlikni cheklash jazosini tayinladi. Bunda ish vaqtidan hamda ishga borib-kelish uchun ketadigan vaqtdan tashqari paytlarda uydan chiqish cheklandi. Ya’ni, oilaviy nizo davomida xotinining qorniga oshxona pichog‘i bilan urib, uning salomatligiga og‘ir zarar yetkazgan erkak real ozodlikdan mahrum qilish jazosini olmadi. Ishoning, ayol to‘rt nafar farzandni tarbiyalayotgan va o‘z daromad manbaiga ega bo‘lmagan vaziyatda, zo‘ravondan ketish haqidagi tanlov hatto miyasiga ham kelmaydi. Eshikni ochib, chiqib ketish mumkin. Lekin qayerga boradi? Nima hisobiga yashaydi? Bolalarni qanday boqadi? To‘rt farzandga qarash kerak bo‘lganida ishni qayerdan qidiradi? Zarya Ergasheva tayyorladi #SukutSaqlama

Femitsid xalqaro statistika va O‘zbekiston qonunchiligida Yilda bir marta, 25-noyabr kuni nishonlanadigan Xotin-qizlarga nisbatan zoʻravonlikka barham berish xalqaro kuni munosabati bilan BMTning Giyohvand moddalar va jinoyatchilik bo‘yicha boshqarmasi (UNODC) hamda “BMT-ayollar” tuzilmasi femitsid bo‘yicha qo‘shma hisobotni — gender zaminida sodir etilgan ayollar va qizlar qotilligining global bahosini e’lon qiladi. 2022-yilda BMTning Statistika komissiyasi UNODC va “BMT-ayollar” tashkilotining birgalikdagi ishlanmasi bo‘lmish “Xotin-qizlarning gender motivli qotilliklarini o‘lchash bo‘yicha statistik asos”ni tasdiqladi. U bunday qotilliklarning uchta turini ajratib ko‘rsatadi: intim sherik tomonidan sodir etilgan, oilaning boshqa a’zosi tomonidan sodir etilgan hamda uydan tashqarida sodir etilgan, ammo baribir gender motiviga ega bo‘lgan qotilliklar. Femitsidning keng ma’nodagi qotillikdan asosiy farqi jabrlanuvchining jinsi emas, balki jinoyatning kontekstidir: jabrlanuvchi va qotil o‘rtasidagi munosabatlar hamda gender motivi. 2024-yil ma’lumotlariga asoslangan 2025-yilgi hisobotga ko‘ra, butun dunyo bo‘ylab taxminan 83 000 nafar ayol va qiz qasddan o‘ldirilgan. Ulardan 60 foizi yoki qariyb 50 000 nafari intim sheriklari yoki oila a’zolari tomonidan o‘ldirilgan. Bu shuni anglatadiki, o‘rtacha har kuni 137 nafar ayol va qiz o‘z yaqin kishilari qo‘lida halok bo‘lgan — taxminan har o‘n daqiqada bir kishi. Solishtirish uchun: qotillik qurboni bo‘lgan erkaklar orasida sherigi yoki qarindoshi tomonidan o‘ldirilganlar ulushi taxminan 11 foizni tashkil etadi. Agar barcha qotilliklar jabrlanuvchi va qotil o‘rtasidagi munosabatlar hisobga olinmasdan birga hisoblansa, bu qonuniyat umumiy jinoyatchilik statistikasi ichida yo‘qolib ketadi. Qonuniyat ko‘rinmagach esa, unga qarshi maqsadli choralar ko‘rish qiyinlashadi. Bu ma’noda femitsid alohida jinoyatni emas, balki zo‘ravonlikning uzoqroq zanjiri yakunini ko‘rish imkonini beradi. Maishiy zo‘ravonlik qotillikdan ancha oldin — nazorat qilish, tahdidlar, kuzatuv (shu jumladan raqamli kuzatuv)dan boshlanib, astoydil xavfliroq tus olishi mumkin. Femitsidni alohida kategoriyaga ajratish davlatlarga vaqt o‘tishi bilan yuz beradigan o‘zgarishlarni kuzatish, turli hududlardagi vaziyatni taqqoslash va profilaktika choralarining samaradorligini baholash imkonini beradi. Bu shuningdek, himoya orderlari, maishiy zo‘ravonlikdan jabrlanganlar uchun xatarlarni baholash hamda militsiya xodimlarini zo‘ravonlik qotillikka olib kelguniga qadar uning kuchayib borish belgilarini aniqlashga o‘rgatish kabi choralarni asoslashga yordam beradi. O‘zbekiston ham femitsidni alohida hisobga olish va huquqiy jihatdan tan olish tomonga harakat qilishni boshlamoqda. 2026-yil 3-mart kuni Prezident Shavkat Mirziyoyev PF-33-sonli Farmonni imzoladi. Unga ilova qilingan “Yo‘l xaritasi”da Adliya vazirligiga Bosh prokuratura, Ijtimoiy himoya milliy agentligi, IIV, Oila va xotin-qizlar qo‘mitasi hamda Ombudsman bilan birgalikda uch oy muddatda qonunchilikda ayollarni jinsi bo‘yicha qasddan o‘ldirish, ya’ni femitsid uchun javobgarlikni belgilash bo‘yicha asoslantirilgan takliflar tayyorlash topshirildi. Takliflarni tayyorlashda idoralar xalqaro standartlar va xorijiy tajribani hisobga olishlari kerak. Bu shuni anglatadiki, xalqaro statistikada allaqachon qo‘llanilayotgan femitsidni alohida huquqiy kategoriyaga ajratish masalasi O‘zbekiston qonunchiligi kun tartibida ham rasman paydo bo‘ldi. Lekin hozircha gap qabul qilingan norma haqida emas, faqat takliflar tayyorlash haqidagi topshiriq haqida ketmoqda. Shuning uchun endilikda asosiy narsa — ushbu topshiriq aynan qanday amalga oshirilishida: femitsidga qanday ta’rif beriladi, u Jinoyat kodeksida alohida jinoyat tarkibi sifatida paydo bo‘ladimi va uni alohida hisobga olish hamda tergov qilish tizimi yaratiladimi-yo‘qmi, shunda namoyon bo‘ladi. A. Kurmichkina tayyorladi #SukutSaqlama

Oila aʼzolarim, onam oʻzi bilib-bilmay tortishuvlar vaqtida psixologik bosimlar, gʻururimga tegadigan gaplar gapiryaptilar. Ular ham oʻz vaqtida qiyinchiliklarga uchragan insonlar. Bilmadim ichlarida yigʻilgan nafrat, gʻazab, qurbonlik tufayli menga nisbatan oʻzlari bilmay shunday qilayotgandirlar. Ularni yaxshi koʻraman, lekin qoʻrqib qolganman. Soʻnggi boʻlgan shunday voqealar taʼsirida qoʻrqib qoldim oʻz-oʻzimdan. Baʼzida tortishuvlardan soʻng oʻzimga zarar berish haqida oʻylab qolaman. Bu xato ekanligini bilaman, lekin ruhiy bosimlar shunchalik koʻpki, baʼzida xato ekanini oʻzimga uqtirish uchun vaqt kerak boʻladi. Yolgʻiz bitta xonada yorugʻ boʻlsa ham, kunduzi boʻlsa ham qololmaydigan boʻlib qoldim. Xuddiki xonada nimadir qoʻrqinchli narsa yoki odam bordek. Darrov qoʻrqaman. Soʻnggi 1,5 oyda muntazam tortishuvlar natijasida shunday boʻlib qoldim. Oʻzimda bunday holat boʻlayotganini ayta olmayman ularga, baribir eshitmaydilar. Eshitsalar ham amal qilmaydilar. Ishonmay yana oʻzimni aybdor qilsalar kerak katta ehtimol bilan. Yana farzand ekanimni, yagona aybdor oʻzim ekanimni uqtiradilar. Qanday yoʻl tutsam boʻladi? Bunday holatda psixologga murojaat qilaymi oʻz ruhiy holatimni yaxshilash uchun? ============= Sukut saqlama.uz ga kelgan maktublardan. Siz ham o‘z hikoyangizni anonim tarzda yuborishingiz mumkin: https://forms.gle/ZKCabhpzFM3ewTUz9 ‼️Hurmatli anonim, psixologlarimizga @nemolchibot Telegram bot orqali murojaat qilishingiz mumkin, ular sizga yordam berishadi, deb umid qilamiz _______ #SukutSaqlama #O‘quvchilardan

Ichki kuch va erkinlik uyg‘onishi: Klarissa Pinkola Estesning «Bo‘rilar bilan yugurayotgan ayol» asari Agar siz jamiyat tomonidan sizga yuklangan qoliplardan charchagan bo‘lsangiz, o‘z tabiatingiz, ichki sezgilaringiz va yo‘qotilgan kuchingizni qayta tiklamoqchi bo‘lsangiz, psixoanalitik Klarissa Pinkola Estesning «Bo‘rilar bilan yugurayotgan ayol» (1892–1992-yillar oralig‘ida yozilgan) mifologik-psixologik asarini albatta o‘qishingiz kerak. Muallif yovvoyi bo‘rilar va ayol tabiati o‘rtasida hayratlanarli o‘xshashlikni ko‘radi. Ikkalasi ham o‘tkir sezgi, cheksiz chidamlilik, oilaga sadoqat va erkinlikka bo‘lgan o‘chmas tashnalik bilan ajralib turadi. Ammo zamonaviy jamiyat ayolni qafasga solishga va uning yovvoyi (haqiqiy) tabiatini bo‘g‘ishga urindi. Kitob dunyo miqyosida bestsellerga aylanib, millionlab ayollarga o‘zligini qaytarib berdi. Muallif qadimiy ertaklar va afsonalar tahlili orqali ayol ruhiyatining sirlarini ochib beradi. "Yovvoyi ayol" arxetipi: Kitobda ayol kishining jamiyat andozalariga moslashish uchun o‘z "men"idan voz kechishi uning ruhiy tushkunligiga sabab bo‘lishi ko‘rsatiladi. Najot — ichki erkinlik va instinktlarni qayta uyg‘otishda. Afsonalar orqali terapiya: Muallif "Ko‘ksulton", "Yovvoyi o‘rdak" yoki "Vasilisa" kabi qadimiy ertaklarni psixologik tahlil qilib, ularni hayotiy saboqqa aylantiradi. Har bir ertak — ayol kishi qiyinchiliklarni qanday yengishi va qurbonlik rolidan qanday chiqishi haqidagi yo‘riqnomadir. Tazyiqqa qarshi isyon: Jamiyat ayoldan itoatkor, har doim yaxshi va qulay bo‘lishni talab qiladi. Ushbu kitob esa ayollarga o‘z chegaralarini himoya qilishni, g‘azab va og‘riqni to‘g‘ri ifodalashni hamda o‘z kuchi bilan g‘ururlanishni o‘rgatadi. «Bo‘rilar bilan yugurayotgan ayol» — bu shunchaki o‘qiladigan kitob emas. Bu o‘z uyini, o‘z ovozini va o‘z erkinligini izlayotgan har bir ayol uchun ruhiy uyg‘onish manifesti. Asar o‘zbek tiliga tarjima qilinmagan. #SukutSaqlama #SukutSaqlamaKutubxonasi

Tadbirkor DNK-testi natijalariga qaramay, bir necha yil davomida otaligini rad etib kelgan. Keyinchalik esa sud orqali aliment miqdorini kamaytirishga harakat qilgan. ​Aksariyat odamlar bunday insonni mas'uliyatsiz ota deb atagan bo‘lardi. ​Lekin gap Stiv Jobs haqida ketayotgan bo‘lsa-chi? ​1978-yilda uning sobiq partnyori Krisenn Brennan Liza ismli qizni dunyoga keltirdi. Otalikni tasdiqlagan DNK-testi natijalariga qaramay, Jobs uzoq vaqt davomida uning otasi ekanligini ommaviy ravishda rad etdi. Sud uni aliment to‘lashga majbur qildi: avvaliga oyiga taxminan 385 dollar, keyinchalik bu summa 500 dollargacha oshdi. Hatto Apple birjaga chiqib, Jobs multimillionerga aylanganidan keyin ham to‘lovlar miqdori uzoq vaqt davomida eng kam darajada qoldi. ​Ota va qiz o‘rtasidagi munosabatlar faqat yillar o‘tib yaxshilana boshladi. Liza Brennan-Jobs o‘z bolaligini «Small Fry» memuarida batafsil tasvirlab bergan. Biroq bugungi kunda Stiv Jobsni xotirlaganlarida, aksariyat odamlar eng avvalo Apple, Macintosh va iPhone haqida gapirishadi. Qizi bilan bog‘liq hikoya esa ikkinchi darajali bo‘lib qolmoqda. ​Bunday misollar tarixda oz emas. ​Pablo Pikasso XX asrning eng ta'sirchan rassomlaridan biri hisoblanadi. Biroq u bilan munosabatda bo‘lgan ayollar keyinchalik psixologik zo'ravonlik, tahqirlash va doimiy nazorat haqida so‘zlab berishgan. Tadqiqotchilar Pikasso ayollarni eng avvalo ilhom parisi deb bilganini, keyinchalik esa ularga bo‘lgan qiziqishini yo‘qotganini bir necha bor ta'kidlashgan. ​Jon Lennon pasifizm va tinchlik uchun harakat ramziga aylandi. Shu bilan birga, u o‘zi to‘ng‘ich o‘g‘li Djulian uchun yomon ota bo‘lganini tan olgan. Sintiya Lennon bilan ajrashganidan so‘ng, u uning hayotida deyarli ishtirok etmay qo‘ydi, keyinchalik esa o‘zini «dhsatli ota» deb atadi va bundan afsusda ekanligini bildirdi. ​Bu voqealarning barchasini bir voqea birlashtiradi. Nima uchun jamiyat mashhur erkaklarning yutuqlarini ularning yaqin insonlariga bo‘lgan munosabati va qilmishlaridan bunchalik oson ajratadi, kamroq tanilgan insonlarga nisbatan esa bunday bag‘rikenglik ancha kam ko‘rsatiladi? ​Albatta, Jobs, Pikasso, Lennon yoki Devisning texnologiya, san'at va musiqaga qo‘shgan hissasini inkor etib bo‘lmaydi. Lekin ularning erishgan yutuqlari yetkazgan zararlarini yo‘qqa chiqarmaydi, xuddi yetkazilgan zarar ularning kasbiy yutuqlarini o‘chirib tashlamagani kabi. ​Aynan shuning uchun ham, savol «ijodiyotni shaxsiyatdan ajratish mumkinmi» degan mazmunda emas. Aksincha, boshqa narsada: nima uchun mashhur erkaklarga nisbatan jamiyat ko‘pincha axloqiy bahoni «u murakkab inson edi» degan formula bilan almashtiradi? Ba'zan yuksak iqtidor har qanday boshqa insonga nisbatan ancha keskin munosabat uyg‘otadigan qilmishlarni osonroq tushuntirishga yoki ikkinchi darajaga surib qo‘yishga imkon beradigan o‘ziga xos imtiyozga aylanib qolayotgandek tuyuladi. ​Isakova Ameliya #SukutSaqlama