رهروان شهدأ

نکات تفسیری [توبه اى که همزمان با عزم بر گناه قصد شود، توبه حقیقى نیست.] • «و تکونوا من بعده قوما صالحین» یعنى بعد از یوسف و یا بعد از کشتن یوسف و یا بعد از طرد او (که برگشت همه به یک نتیجه است) با توبه از گناه ، مردمى صالح شوید. از این کلام استفاده مى شود که آنها (برادران یوسف) این عمل را گناه و آن را جرم مى‌دانستند و معلوم مى‌شود که ایشان احکام دین را محترم و مقدس ‌ مى‌شمردند و لیکن حسد در دلهایشان کورانى برپا کرده بود و ایشان را در ارتکاب گناه و ظلم جرأت داده طریقه‌اى را تلقینشان کرده بود که از آن طریق هم گناه را مرتکب شوند و هم از عقوبت الهى ایمن باشند و آن این است که گناه را مرتکب شوند و بعد توبه کنند، غافل از اینکه اینگونه توبه به هیچ وجه قبول نمى‌شود، زیرا این مطلب وجدانى است که کسى که به خود تلقین مى‌کند که گناه مى‌کنم و بعد توبه مى‌کنم چنین کسى مقصودش از توبه بازگشت به خدا و خضوع و شکستگى در برابر مقام پروردگار نیست، بلکه او مى‌خواهد به خداى خود نیرنگ بزند و به خیال خود از این راه عذاب خدا را در عین مخالفت امر و نهى او دفع کند. پس در حقیقت چنین توبه‌اى تتمه همان نیت سوء اول او است نه توبه حقیقى که به معناى ندامت از گناه و بازگشت به خداست. ما در تفسیر آیه «انما التوبه على اللّه للذین یعملون السوء بجهاله» در جلد چهارم این کتاب بحثى درباره توبه گذراندیم. بعضى هم گفته‌اند: منظور از «صلاح» که در آیه است، صلاح و روبراه شدن زندگى دنیا و انتظام امور آن است‌ و معنایش این است که بعد از یوسف مردمى صالح یعنى صاحب زندگى خوشى باشید، و با پدر به خوشى زندگى کنید. • ترجمه‌تفسیرالمیزان، ج۱۱، ص۱۲۹