تیم ترویج زبان‌شناسی

دوره حضوری زبانشناسی مقدماتی در شهر کرج طول دوره ۶ هفته مکان: گوهردشت، بلوار موذن دانشگاه آزاد واحد کرج شروع دوره: هفته دوم آبان ماه، دوشنبه هر هفته برای کسب اطلاعات بیشتر و پیش ثبت‌نام با آیدی زیر تماس بگیرید

استاد محمد دبیرمقدم، معاون علمی و پژوهشی فرهنگستان زبان و ادب فارسی دربارۀ تصویب استاندارد بین‌المللی نویسه‌گردانی فارسی به لاتینی توضیح داد: «در ایزو، کارگروهی در حوزۀ اطلاعات و مستندات، مسئولیت تدوین استانداردهای بین‌المللی نویسه‌گردانی زبان‌های گوناگون به لاتینی را برعهده دارد. سابقۀ تدوین مجموعه‌استانداردهای نویسه‌گردانی ایزو ۲۳۳ به سال ۱۳۶۳ بازمی‌گردد. پس از آن، از دهۀ هفتاد شمسی، پیشنهاد تفکیک استانداردهای زبان فارسی و عربی از یکدیگر مطرح شد؛ زیرا با وجود شباهت‌هایی میان نویسه‌های فارسی و عربی، این دو زبان اساساً از دو خانوادۀ زبانی متفاوت هستند. بااین‌حال، بررسی و پذیرش این پیشنهاد بارها به آینده موکول می‌شد تا اینکه در چند سال گذشته فرصتی فراهم آمد و فرهنگستان زبان و ادب فارسی کارگروهی تخصصی برای بررسی و پیگیری، این موضوع را تشکیل داد.» کارگروه تخصصی استاندارد بین‌المللی نویسه‌گردانی فارسی به لاتینی با نظارت و راهنمایی محمد دبیرمقدم و با عضویت مهنوش تهرانی، محمدرضا رضوی، مهوش سیفی، شیما شریفی، مصطفی عاصی و مریم مسگرخوئی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی، پیگیر این فرایند بود. @linguists2b ☘️

چند سطری برای گیون، زبانشناس نقشگرا که در سپتامبر ۲۰۲۶ در ۹۰ سالگی درگذشته است (ادامه از پست قبلی کانال) بزرگسالان اطرافش حقیقت را نمی‌گفتند. همه چیز تظاهر، داستان و تظاهر بود. بزرگترها عبری صحبت می‌کردند. بچه‌ها نمی‌فهمیدند و به آن می‌خندیدند: یک زبان پیجین زشت. همه بزرگسالان نقش‌هایی را که برای خودشان ساخته بودند بازی می‌کردند. از جاهای مختلف آمده بودند و سعی می‌کردند خود را چیزی نشان دهند که نبودند. در ۱۷ سالگی، او کمون را ترک کرد. برای انجام این کار، والدینش باید رضایت‌نامه امضا میکردند. در ابتدا، مادرش نمی‌خواست امضا کند، اما پدرش او را متقاعد کرد. همه در کمون کمونیست‌های سرسختی بودند. آنها بی‌وقفه درباره لنین و استالین صحبت می‌کردند. استالین را به خاطر سرکوب‌ها و محاکمات سیاسی بخشیدند، حتی قتل عام کمیته ضد فاشیست یهودیان و توطئه پزشکان را بخشیدند. گیوون از کمون خارج شد و زندگی مستقل خود را آغاز کرد. از دانشگاهی در اسرائیل فارغ‌التحصیل شد. دو سال در اسپانیا زندگی کرد. مدتی فرانکومانسیر بود و رویای زندگی در فرانسه را در سر می‌پروراند. اما پس از آشنایی با فرانسوی‌ها بسیار ناامید شد. خیلی زود دریافت که دوست دارد در آمریکا زندگی کند. برخلاف او، همسر و پسرش کاربران حرفه‌ای کامپیوتر هستند. خود تام فقط ایمیل و نرم‌افزار Word Perfect را بلد است. او حتی بدون کمک نرم‌افزارهای تخصصی، دیکشنری هم می‌سازد. او در کنگو و گینه نو کار کرد، در چین و مکزیک سخنرانی کرد. در تمام دنیا غوغا کرد. در طول یک سفر دوردنیا، از اودسا، تنها شهر "روسی" که تا به آن روز دیده بود، بازدید کرد. او به همراه درک بیکرتون، قصد داشت یک آزمایش زبان‌شناسی اجتماعی انجام دهد: قرار دادن اعضای دو خانواده در کنار هم، از زبان‌های مختلف میکرونزیایی که برای یکدیگر قابل فهم نیستند، در جزیره‌ای در میکرونزی. قرار بود بیکرتون و گیوون، با همسران و فرزندانشان، در آنجا با آنها زندگی کنند. آنها قرار بود واژگان انگلیسی را در اختیار میکرونزیایی‌ها قرار دهند، اما دستور زبان را نه. به این ترتیب، آنها قصد داشتند ظهور یک پیجین را شبیه‌سازی کنند. قرار بود این آزمایش یک سال طول بکشد. اما مشکلی پیش آمد... گیوون فردی رک، کنجکاو و رک بود. او حس شوخ طبعی داشت و نیازی به ساده انگاری نمی‌دید. از نظر او چندفرهنگ‌گرایی خوب نیست، برای همین کشورهای تک‌فرهنگی، مانند اسکاندیناوی، در حال دستیابی به موفقیت هستند. اوباما را یک مرد سیاه‌پوست «تقلبی» میدانست که در یک محیط مرفه و کاملاً سفیدپوست بزرگ شده در آنجا به مدرسه رفته و حالا گاهی اوقات سعی می‌کند به زبان سیاه‌پوستان انگلیسی صحبت کند، اما بسیار غیرطبیعی از آب در می‌آید. او می‌گفت که ایالات متحده یک رئیس جمهور رنگین پوست را انتخاب کرد و انگار هیچ تبعیضی وجود ندارد. در واقعیت، همه چیز همانطور است که چهل یا پنجاه سال پیش بود. از نظر گیون تبعیض نژادی یک احساس طبیعی انسانی است، زیرا ما به طور غریزی فقط به کسانی اعتماد می‌کنیم که می‌توانیم ذهنشان را بخوانیم - یعنی کسانی که شبیه ما هستند. اقلیت‌های مورد تبعیض، به عنوان یک قاعده، حتی نژادپرست‌تر از ستمگران خود هستند. فرانسوی‌ها را بی‌محتوا میدانست:" دریدا و فوکو تاریخ و مطالعات ادبی را کشتند. در ایالات متحده، آنها را جدی گرفتند، بدون اینکه متوجه شوند که این صرفاً یک بازی فرانسوی است، که خود فرانسوی‌ها آن را جدی نگرفته و از آن زده شده بودند". گیون برنارد کومری را مرد بسیار باهوشی میدانست که آثارش فاقد ایده‌های جدید و عمیق است، ساده و سطحی می‌نویسد، و دقیقاً به همین دلیل است که برای مبتدیان خوب است. او بیل کرافت را فردی پیچیده و بسیار چالشی، و لری هایمن و دیوید گیل را شاگرد خود می‌دانست. @linguists2b ☘️

از کمون عبری تا قله زبانشناسی جهان چند سطری برای گیون، زبانشناس نقشگرا که در سپتامبر ۲۰۲۶ در ۹۰ سالگی درگذشته است گیون در یک کمون مارکسیستی در فلسطین تحت اشغال بریتانیا، که بعدا اسرائیل در آن شکل گرفت، متولد شد. والدین او اسپانیایی بودند. از آن آنارشیست‌هایی که اورول در کتاب «ادای احترام به کاتالونیا» توصیف کرده. از آنها که هم توسط فرانکوئیست‌ها و هم کمونیست‌ها اعدام شدند. آنها ۴۰۰ سال کاتولیک بودند و برای فرار از فقر شدید و زندگی در یک کمون آرمانی به فلسطین رفتند. آنجا همه در مزارع کار می‌کردند؛ همه چیز اشتراکی بود. حتی لباس. هفته‌ای یک بار، همه لباس‌های خود را به یک رختشویخانه اشتراکی می‌بردند، جایی که هر کس می‌آمد و چیزی برای خود برمی‌داشت، از جمله لباس زیر.کفش‌ها تکی بودند.سالی یک جفت. زبان اول او اسپانیایی بود اما او نمی‌توانست به آن بخواند و بنویسد.عبری در مدرسه تدریس می‌شد.انگلیسی را از پنج سالگی آغاز کرد. کمون آنها در ابتدا حدود ۱۰۰ نفر جمعیت داشت و زمانی که گیون آنجا را ترک کرد حدود ۳۰۰ نفر جمعیت داشت.اکثراً مهاجرانی از لهستان، لیتوانی و بلاروس بودند. ادامه در متن بعدی کانال ... @linguists2b ☘️

گفتگو درباره رازهای زبان‌شناختی فیلم سینمایی Arrival محصول ۲۰۱۶ هالیوود این فیلم پر رمز و راز درباره ورود موجودات فضایی به زمین و ماجراهای پس از آن بوده و نقش اول آن یک زبانشناس متخصص در ترجمه است. متخصصی که توسط ارتش برای کشف هدف فضایی‌ها استخدام شده... نسخه باکیفیت گفتگو در کانال یوتیوب جیمرو فیلم @linguists2b ☘️

🔻منابع آزمون دکترای زبانشناسی ۱۴۰۶ (گرایش‌های نظری و شناختی) 🟩 کلیات ۱. اصول دستور زبان، ا گلفام ۲. مکاتب زبانشناسی، م راسخ مهند ۳. آواشناسی: بررسی علمی گفتار، گ مدرسی قوامی ۴. درآمدی بر معنی‌شناسی، ک صفوی ۵. ساخت آوایی زبان، م مشکوةالدینی ۶. دستور زبان فارسی: واژگان و پیوندهای ساختی، م مشکوةالدینی ۷. Understanding Phonology, Gussenhoven ۸. Understanding Morphology, Haspelmath 🟩 دروس پایه 🔴 آواشناسی و واجشناسی ۹. آواشناسی زبان فارسی، ی ثمره ۱۰. آواشناسی آکوستیک و شنیداری، کیث جانسون، ت ز محمودزاده، ر روح پرور ۱۱. واجشناسی: رویکردهای قاعده‌بنیاد، ع کرد زعفرانلو کامبوزیا ۱۲. واجشناسی: نظریه بهینگی، م بیجن‌خان ۱۳. واجشناسی: تحلیل نظام آهنگ زبان فارسی، م اسلامی ۱۴. نظام آوایی زبان فارسی، م بیجن‌خان ۱۵. ساخت نوایی زبان فارسی، و صادقی 🔴 صرف ۱۶. صرف: رویکردهای نظری و کاربرد آنها در تحلیل زبان فارسی، ف ارکان، ت حیدرپور بیدگلی ۱۷. واژشناسی، کاتامبا، استوتهام، ت ج رحیمیان ۱۸. صرف در نحو: از کمینه‌گرایی تا صرف توزیعی، م انوشه 🔴 نحو ۱۹. زبانشناسی نظری، م دبیرمقدم ۲۰. درسنامه دستور زایشی، م همایون‌فر ۲۱. Core Syntax, a Minimalist Approach, David Adger 🔴 معناشناسی ۲۲. درآمدی بر معناشناسی، سباستین لوبنر، ت ج رحیمیان ۲۳. مبانی معناشناسی شناختی، آ افراشی ۲۴. معناشناسی کلان: کاربردشناسی، ف ساسانی ۲۵. Meaning in Language; An Introduction to Semantics and Pragmatics, Alan Cruse ۲۶. Toward a Cognitive Semantis (I & II) Leonard Talmy 🔴 مکاتب ۲۷. سیر زبانشناسی، م مشکوةالدینی ۲۸. مکاتب زبانشناسی نوین در غرب، پیتر سورن، ت ع.م حق‌شناس ۲۹. تاریخ مختصر زبانشناسی، روبینز، ت ع.م حق‌شناس 🔴 تجزیه و تحلیل کلام ۳۰. Discourse Analysis, Brian Paltridge ۳۱. Discourse Analysis, Barbara Johnstone ۳۲. Discourse, Grammar and Ideology; Functional and Cognitive Perspectives, Christopher Hart 🔴 مسائل میان رشته‌ای ۳۳. درآمدی بر جامعه‌شناسی زبان، ی مدرسی ۳۴. روانشناسی زبان، م پورمحمد ۳۵. ساختهای پیکره‌ای در خط و زبان فارسی، م بیجن‌خان ۳۶. تمریناتی در مبانی، منطق و نظریه مجموعه‌ها، سیگلر، ت ب رزاق‌منشی 🟦 توضیحات تکمیلی: ۱. منابع به شکلی تنظیم شده که به طور کامل جوابگوی نیاز بیشتر داوطلبان با هر سطح و پیش‌زمینه‌ای باشد. این تعدد منابع باعث شده بعضی از آنها محتوای مشترک داشته باشند. بسته به زمانی که برای مطالعه اختصاص می‌دهید، می‌توانید برنامه‌ریزی شخصی خود را داشته باشید و شاید نیاز نباشد همه آنها را مطالعه کنید. ۲. درس زبان انگلیسی علی‌رغم ضریب ۱ ، همچنان تعیین‌کننده است. بنابراین مطالعه کتابهای زبان اصلی، و استفاده از منابع تافل برای تقویت گرامر و درک مطلب انگلیسی، توصیه میشود. ۳. برای گرایش آزفا، بیشتر این منابع مفید خواهند بود. با این حال از آنجا که سوالهای این گرایش تخصصی بوده و تستهای آن کاملا مجزاست، لازم است با داوطلبان سالهای گذشته و استادان و دانشجویان دکتری آزفا مشورت بفرمایید. ۴. این کتاب‌ها به لحاظ کیفیت علمی لزوما بهترین در نوع خود نیستند بلکه، سعی شده، متناسب‌ترین منابع با نیاز داوطلبان کنکور دکتری باشند. اگر در یک حوزه خاص ضعیف هستید، می‌توانید منابع بیشتری مطالعه بفرمایید. همچنین از معرفی منابعی که ممکن است برحسب تصادف یک تست از آنها طرح بشود، و چه بسا نشود، منابع قدیمی نامتناسب با محتوای آزمون، منابع با ترجمه‌ی ضعیف، منابع حجیم و ثقیل، منابع نایاب یا کمیاب و منابع بسیار تخصصی، اجتناب شده است‌. 🟥 این فهرست برای پانزدهمین سال متوالی، در تاریخ ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ پس از بررسی بیش از ۵۰۰ عنوان کتاب در تیم ترویج زبانشناسی، به روز رسانی و منتشر شده است. @linguists2b ☘

🧠Iranian International Congress on Brain Mapping ┗━━━━━━━━━━✨️ آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز و دانشگاه شهید بهشتی برگزار می‌کنند: 🧠 نهمین کنگره بین المللی نقشه برداری مغز ایران 🗓️ مهلت دریافت مقالات: 15 شهریورماه 1405 🗓️ زمان: 8-6 آبان ماه 1405 📍مکان: مرکز همایش های بین المللی دانشگاه شهید بهشتی جهت ‌کسب اطلاعات بیشتر به سایت اصلی کنگره به نشانی: humanbrainmapping.ir مراجعه فرمایید. ☎️ تماس با ما: 02186093155 💠Telegram 💠Instagram 💠LinkedIn 🌐Website 💠 bale

واژه‌نامه‌ی قجری لکی-فارسی، رهاوردی از سر جان ملکم برای بریتانیا طبق آنچه که در آرشیو نسخ خطی کتابخانه ملی بریتانیا آمده است، سر جان ملکم، سردار ارشد کمپانی هند شرقی امپراطوری بریتانیا، در آخرین دوره ماموریت خود در ایران، به فردی به نام محمد حسن خان، سفارش تالیف واژه‌نامه‌هایی از اصطلاحات رایج زبانهای غرب ایران به انگلیسی و فارسی می‌دهد. احتمالا منظور محمد حسن خان قراگوزلو وزیر لرستان و خوزستان دوره فتحعلی شاه قاجار بوده است. این واژه‌نامه‌ها در کتابخانه ملی بریتانیا به نام واژه‌نامه‌ی "کردی اردلانی" و "کردی لکی" ثبت شده‌اند. در این عکس، تصویری از واژه‌نامه‌ی "لکی فارسی" این آرشیو دیده می‌شود که در وبلاگ کتابخانه ملی بریتانیا منتشر شده است. اصطلاحات موجود در این تصویر، شباهت فراوانی با گویشهایی از استانهای کرمانشاه و ایلام کنونی دارد. بدون شک این واژه‌نامه‌ها با توجه به قدمت بیش از دویست ساله‌ی خود، اطلاعات ارزنده‌ای درباره زبانهای ایرانی، به دست می‌دهند. @linguists2b ☘️

آیا لک قفقاز و لک ایران یکی است؟ زبان قوم لک قفقاز، لکوماز، از دسته زبانهای قققازی است و به هیچ وجه قرابت زبانشناختی با زبان ایرانی لکی ندارد و تشابه اسم این دو قوم، صرفا یک تشابه تصادفی است. زبانهای قفقازی شاخه‌ای متفاوت از زبانهای هندواروپایی هستند. مشابهت تصادفی واژگان زبانهای دنیا امری معمول است. به خصوص درباره واژه‌های تک هجایی. در بین واژه‌های تک هجایی زبانهای دنیا، ساخت هجایی CVC یعنی توالی صامت مصوت صامت، یک ساخت رایج است و صرفا مختص زبانهای ایرانی نیست. واژه‌ی #لک یک واژه‌ی تک هجایی با این ساخت است. در نتیجه طبیعی است که واژه‌های مشابه "لک" /læk/ در زبانهای دنیا کم نباشند. حال این واژه می‌تواند به نام یک یا دو قوم از جغرافیا و پشینیه متفاوت اشاره داشته باشد، مانند لک قفقاز و لک ایران. خواننده کنجکاو درباره زبان لکهای قفقاز می‌تواند عبارت انگلیسی "laki language of caucasus " را جستجو کند. خوشبختانه منابع صوتی، تصویری و متنی فراوانی از این زبان موجود است. از جمله: https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev.an.06.100177.001435 https://www.omniglot.com/writing/lak.htm https://en.wikivoyage.org/wiki/Lak_phrasebook همچنین بنگرید به منبع زیر: Anderson, Gregory D. S. (1997). Lak phonology. Kaye A (ed.), Phonologies of Asia and Africa (including the Caucasus): University of Chicago

این دستور را در کادر custom instruction در قسمت Personalization در Chatgpt کپی کنید تا یک مدرس خوب نگارش انگلیسی داشته باشید: You are an English writing instructor, and your main goal is to make the user's sentences sound as natural and fluent as possible. The following points should be observed in this guideline: - The main focus is on the fluency and naturalness of the text, not just grammatical accuracy. - Prioritize common idioms, words frequently used in everyday speech, and structures that native English speakers actually use. - Avoid making the text too formal or bookish unless the user explicitly requests it. - Consider the difference between American and British English and choose the more appropriate option based on the context. After rewriting each text, provide a comprehensive assessment that includes the following: - Carefully identify recurring patterns in the user's errors (such as literal translation from Persian, incorrect use of prepositions, unnatural word order, or choosing formal over informal vocabulary). - Provide a brief explanation of each problem with examples from the user's original text and the rewritten version. - Offer practical and actionable recommendations for solving each problem, including specific learning resources, suggested exercises, or thinking techniques in the English language. - Prioritize issues based on the severity of their impact on the naturalness of the text. The entire output should be in Persian so that the user can easily understand and apply the instructions, but the English examples within the text should remain intact.

۱۱. مترجم انسانی حتی می‌تواند تصمیم بگیرد «ترجمه نکند» فرض کنید در متن یک اصطلاح فرهنگی بسیار خاص وجود دارد:

He was sent to Coventry.

اگر AI نداند این اصطلاح بریتانیایی به معنای نادیده‌گرفتن و طرد اجتماعی است، ممکن است ترجمه‌ی تحت‌اللفظی کند. اما مترجم متخصص می‌داند. حالا باید تصمیم بگیرد:

«او را بایکوت کردند.»

یا:

«همه تصمیم گرفتند تحویلش نگیرند.»

یا:

«عمداً از جمع طردش کردند.»

اما شاید هیچ‌کدام دقیقاً همان تاریخچه و بار فرهنگی اصطلاح را نداشته باشند. مترجم می‌تواند حتی اصطلاح را نگه دارد و توضیح بدهد. این یعنی مترجم معماری ارتباط انجام می‌دهد. ۱۲. یک تفاوت مهم دیگر: «دانستن» با «مسئول بودن» فرق دارد این شاید مهم‌ترین بخش کل بحث باشد. فرض کنیم AI یک کتاب را ترجمه کرده و در صفحه‌ی ۲۷۳ یک جمله را اشتباه فهمیده. چه کسی مسئول است؟ مدل؟ شرکت سازنده؟ کاربر؟ ناشر؟ ویراستار؟ مترجم انسانی؟ در ترجمه‌ی حرفه‌ای، یک انسان می‌تواند بگوید:

«من این انتخاب را کردم و از آن دفاع می‌کنم.»

این agency است. ترجمه فقط تولید یک خروجی زبانی نیست؛ یک عمل حرفه‌ایِ مسئولانه است. ۱۳. بنابراین آزمون واقعی AI نباید این باشد:

«آیا AI می‌تواند این جمله را ترجمه کند؟»

این آزمون بیش از حد ساده است. آزمون واقعی باید چنین باشد: متن:

He was a decent man, though there was something almost theatrical about the way he apologized.

بعد از AI بپرسیم: چرا decent را این‌طور ترجمه کردی؟ چرا theatrical را «نمایشی» ترجمه کردی؟ آیا almost را حفظ کردی؟ چرا؟ آیا راوی شخصیت را تحقیر می‌کند؟ آیا جمله ironical است؟ آیا این لحن با شخصیت راوی سازگار است؟ اگر کتاب برای مخاطب ایرانی دهه‌ی ۱۴۰۰ ترجمه شود، انتخابت تغییر می‌کند؟ اگر ناشر ترجمه‌ی دانشگاهی بخواهد چه؟ اگر این جمله در یک رمان مدرن باشد چه؟ اگر جمله‌ی قبلی نشان دهد راوی خودش unreliable narrator است چه؟ اینجا تازه ترجمه شروع می‌شود. ۱۴. و اینجاست که «AI جای مترجم را می‌گیرد؟» سؤال اشتباهی می‌شود سؤال درست این است:

کدام بخش از کار مترجم قابل اتوماسیون است و کدام بخش نه؟

من این را چهار لایه می‌بینم: بنابراین من اصلاً از موضع ضد-AI دفاع نمی‌کنم. برعکس. AI احتمالاً بخش بزرگی از ترجمه‌ی عملیاتی را خواهد گرفت. اما هرچه متن:

ادبی‌تر، فرهنگی‌تر، چندلایه‌تر، ایدئولوژیک‌تر، طنزآمیزتر و سبک‌محورتر

شود، مسئله از translation generation به translation interpretation منتقل می‌شود. و شاید بهترین مثال برای پایان بحث همین باشد: فرض کنید AI این جمله را ترجمه کند:

He was a good man.

به:

«او مرد خوبی بود.»

از نظر من، ترجمه درست است. اما مترجم حرفه‌ای باید بپرسد:

چرا نویسنده نگفت: He was a kind man?

چرا نگفت:

He was an honest man?

چرا گفت:

good?

و سپس باید بپرسد:

این جمله را چه کسی می‌گوید؟

در چه زمانی؟ با چه رابطه‌ای با شخصیت؟ قبل یا بعد از مرگ او؟ با چه لحن؟ آیا راوی قابل اعتماد است؟ آیا جمله جدی است یا ironical؟ آیا «good» اخلاقی است، عاطفی است، اجتماعی است یا صرفاً یک قضاوت شخصی؟ و بعد تازه به فارسی برسد. «او مرد خوبی بود.» پس paradox اصلی این است:

ممکن است AI بتواند ترجمه‌ی این جمله را تولید کند؛ اما مترجم حرفه‌ای باید بداند چرا این جمله را نمی‌توان صرفاً ترجمه کرد.

این تفاوت میان ترجمه به‌عنوان تولید متن و ترجمه به‌عنوان تفسیر است. و به نظرم، اگر بخواهیم علمی و غیرشعاری درباره‌ی جایگزینی مترجم انسانی صحبت کنیم، باید بحث را دقیقاً از همین نقطه آغاز کنیم.