اندیشکده آرتا ( آبادانی، رشد و توسعه ایران )

🔷 تاملات درونی از مشاهده جاده‌های منتهی به ایران‌مال؛ جاده‌ای تقریبا تاریک میان برج‌های مدرن و بلند 🖌️ رقیه ابراهیم‌نژاد دانشجوی سیاست عمومی چند روز پیش، کنجکاوی مرا به ایران‌مال کشاند؛ مجموعه‌ای که درباره معماری و امکاناتش زیاد شنیده بودم. بازدید از آن خیره‌کننده بود، اما هنگام بازگشت در شب، تضادی توجهم را جلب کرد: جاده‌ی دسترسی به این قطب مدرنیته، تقریبا تاریک بود و چراغ‌هایش یکی‌درمیان روشن بودند؛ در حالی که دو سوی جاده، برج‌هایی مدرن و لوکس قد علم کرده‌اند. بگذارید این تصویر را نمادشناسانه تفسیر کنیم: برق و جاده نماد زیرساخت‌های حیاتی‌اند و برج‌ها و مال‌های بزرگ، نماد مصرف و محصولات جانبی توسعه. زیرساخت مقدم بر کالاهای مصرفی است؛ اما چطور ممکن است در پایتخت، بزرگ‌ترین مرکز تجاری‌تفریحی خاورمیانه را داشته باشیم و در روشن‌کردن جاده‌های منتهی به آن ناتوان بمانیم؟ برای پاسخ باید روند شکل‌گیری مدرنیته در کشورهای جنوب جهان را در نظر گرفت. وقتی مدرنیسم به این کشورها معرفی شد، غرب زیرساخت‌های خود را ساخته و به محصولات جانبی آن، مثل آسمان‌خراش‌ها و خودروهای لوکس، رسیده بود. ما اما بیشتر ویترین را دیدیم؛ برج‌ها برایمان جذاب‌تر از شبکه‌های برق و دیگر زیرساخت‌های نامرئی بودند. در غرب، سرمایه‌داری به‌تدریج و همراه با شکل‌گیری نهادهای متناسب با آن رشد کرد. اما در جنوب جهان، این مدل اقتصادی وارداتی بود و کشورها ناچار شدند مسیری چندصدساله را با شتاب طی کنند؛ بی‌آنکه همیشه زیرساخت صنعتی، نهادی و نیروی انسانیِ لازم را داشته باشند. در چنین شرایطی، تقلید و واردات آسان‌تر شد. برای سرمایه‌گذار هم ساخت پاساژ یا واردات کالای لوکس، سودی سریع و ملموس دارد؛ اما توسعه‌ی زیرساخت، پرهزینه و زمان‌بر است و کمتر به چشم می‌آید. این عوامل سرمایه را به سوی پروژه‌های زودبازده و مصرفی می‌برند و تناقضی می‌سازند: برج‌های لوکس در کنار جاده‌ای تاریک. جنوب جهان نباید در رقابتِ ظاهری با نیویورک یا پاریس گرفتار شود. توسعه‌ی درون‌زا نیازمند اولویت‌دادن به زیرساخت‌هایی است که انرژی و امکان زندگی شهری را فراهم می‌کنند؛ از برق و حمل‌ونقل عمومی گرفته تا آموزش و بهداشت. دولت نیز نباید صرفاً تماشاگر بازار باشد، بلکه باید سرمایه‌ها را به سمت پروژه‌های زیربنایی هدایت کند. وگرنه سودهای زودبازده خصوصی، زیرساخت‌های عمومی را به حاشیه می‌رانند. توسعه تنها در ارتفاع برج‌ها سنجیده نمی‌شود؛ در کیفیت شریان‌های حیاتی شهر هم معنا می‌یابد. تاریکی جاده‌ی منتهی به لوکس‌ترین مرکز تجاری، فقط یک نقص فنی نیست؛ نشانه‌ای از شکاف میان نمایش مدرنیته و واقعیت توسعه‌نیافتگی است. تا زمانی که اولویت سیاست‌گذاری از ساخت ویترین به تقویت زیرساخت تغییر نکند، همچنان شاهد چنین تصاویر پرتناقضی خواهیم بود؛ تصاویری که بازتابی از توسعه‌گرایی نمایشی‌اند. #آبادانی_ایران #آرتا_از_راه_باریک_حکمرانی_خردمندانه_میگذرد 🆔️ @ARTA_ThT