Rêverie

من از اینکه زن بودن را به یک نمایش بی‌پایان تبدیل کرده‌اند خسته‌ام؛ نمایشی که در آن زن باید هم‌زمان زیبا، مؤدب، جذاب، دست‌نیافتنی، خوش‌پوش، بی‌نقص، متواضع و مطابق سلیقه‌ی همه باشد. باید دیده شود، اما نه بیش از حد؛ زیبا باشد، اما نه به شکلی که دیگران را به حرف بیاورد؛ اعتمادبه‌نفس داشته باشد، اما نه آن‌قدر که متهم به خودپسندی شود. باید خودش باشد، البته تا جایی که دیگران با خود واقعی‌اش مشکلی نداشته باشند! و این به شدت تناقض مضحکی است. و شاید بدترین بخش ماجرا این باشد که این حجم از قضاوت آن‌قدر عادی شده که گاهی خود زن‌ها هم ناخواسته آن را علیه یکدیگر به کار می‌برند. همان معیارهایی که سال‌ها برای محدود کردنشان ساخته شده، تبدیل به ابزاری برای مقایسه و تحقیر زنان دیگر می‌شود. انگار همه در یک مسابقه‌ی بی‌پایان شرکت کرده‌اند؛ مسابقه‌ای که خط پایان ندارد و جایزه‌اش فقط چند لحظه تأیید از طرف کسانی است که فردا معیار تازه‌ای برای رد کردنشان پیدا می‌کنند. من نمی‌خواهم ارزش خودم یا هیچ زن دیگری را با میزان نزدیکی‌اش به یک تصویر ساختگی از کمال بسنجم. نمی‌خواهم برای اثبات اینکه شایسته‌ی احترامم، مجبور باشم ظاهر، رفتار یا انتخاب‌هایم را برای دیگران توجیه کنم. و از همه مهم‌تر، نمی‌خواهم پذیرفته باشم که زن بودن یعنی زندگی کردن زیر نگاه دائمی دیگران. زن نه ویترین است، نه کالایی برای پسندیده شدن، نه موضوعی برای سرگرمی و نه موجودی که باید هر روز خودش را با سلیقه‌ی جامعه تطبیق بدهد. زن یک انسان است؛ با تمام نقص‌ها، انتخاب‌ها، تناقض‌ها، آزادی‌ها و حق زندگی کردنش. و اگر پذیرفتن همین حقیقت ساده برای بعضی‌ها این‌قدر دشوار است، مشکل از زن‌ها نیست. مشکل از نگاهی است که هنوز نمی‌تواند زنی را ببیند، بدون اینکه بخواهد درباره‌ی بدنش نظر بدهد، رفتارش را تفسیر کند یا ارزشش را اندازه بگیرد. من از زن بودن خسته نیستم؛ از انتظارات احمقانه‌ای خسته‌ام که دیگران به زن بودن تحمیل کرده‌اند. از اینکه حتی حق ساده‌ی انسان بودن هم برای زن‌ها گاهی مشروط به هزاران تبصره و توضیح است.

از اینکه از یک زن انتظار دارند بی‌نقص باشد، واقعا متنفرم. از اینکه انگار زن بودن به‌خودی‌خود یک پروژه‌ی دائمی برای بهتر شدن است؛ پروژه‌ای که هیچ‌وقت به پایان نمی‌رسد، چون هر بار که زنی به یکی از معیارهای مسخره‌ی جامعه نزدیک می‌شود، معیار تازه‌ای از راه می‌رسد تا به او یادآوری کند هنوز به‌اندازه‌ی کافی خوب نیست. باید پوست صورتش صاف و بی‌جوش، موهایش درخشان و مرتب، پوست بدنش بدون لک و تیرگی و جای زخم، دندان‌هایش سفید و حتی قدش هم در محدوده‌ای باشد که دیگران برایش مناسب تشخیص داده‌اند. بله، حتی قد بلند بودن یک زن هم گاهی به مسئله تبدیل می‌شود؛ چون ظاهرا زن باید دقیقا مطابق سلیقه‌ی کسانی باشد که خودشان را صاحب‌نظر در مورد بدن دیگران می‌دانند. و من از این حجم از دخالت در بدن زن‌ها خسته‌ام. از اینکه بدن یک زن انگار هیچ‌وقت واقعا متعلق به خودش نیست. همیشه کسی هست که بخواهد درباره‌ی اندازه‌ی کمرش، فرم صورتش، رنگ پوستش، موهای زائدش یا حتی نحوه‌ی ایستادنش نظر بدهد. انگار زن باید تمام عمرش را صرف پاسخ دادن به سوالاتی کند که هیچ‌وقت خودش نپرسیده است چرا بیشتر به خودت نمی‌رسی؟ چرا این لباس را پوشیدی؟ چرا آن لباس را نپوشیدی؟ اما چیزی که بیشتر از همه عصبانی‌ام می‌کند، فقط این استانداردهای ظاهری نیست؛ بلکه نگاه بیمارگونه‌ای است که کوچک‌ترین رفتار یک زن را به مسئله‌ای جنسی تبدیل می‌کند. غذا خوردنش، راه رفتنش، خندیدنش، نشستن و بلند شدنش، نوع لباس پوشیدنش، عینکی بودن یا نبودنش، حتی گاهی طرز حرف زدن و نگاه کردنش. انگار زن اجازه ندارد صرفا یک انسان باشد که در خیابان قدم می‌زند و زندگی خودش را می‌کند. باید همیشه حواسش به این باشد که مبادا کسی از ساده‌ترین رفتارهایش معنایی بسازد که اصلا وجود نداشته است. چرا یک زن نمی‌تواند فقط غذا بخورد، بدون اینکه درباره‌ی بدنش قضاوت شود؟ چرا نمی‌تواند لباس موردعلاقه‌اش را بپوشد، بدون اینکه کسی آن را دعوتی برای اظهار نظر بداند؟ چرا نمی‌تواند راه برود، بدون اینکه نگاه‌های مزاحم و تفسیرهای بی‌ربط دنبالش بیفتند؟ چرا حتی ساده‌ترین انتخاب‌های شخصی او باید از فیلتر ذهنیت جنسی دیگران عبور کند؟ و بعد، همین آدم‌ها با کمال وقاحت درباره‌ی شخصیت و ارزش یک زن صحبت می‌کنند. زنی که مطابق تصورشان رفتار می‌کند، شایسته‌ی احترام است؛ زنی که از این چارچوب بیرون می‌رود، ناگهان تبدیل به موضوع بحث و قضاوت می‌شود. انگار احترام چیزی نیست که هر انسانی از بدو وجودش مستحق آن باشد؛ انگار زن باید اول خودش را به دیگران ثابت کند تا اجازه پیدا کند بدون مزاحمت زندگی کند. و این تناقض چندش‌آورتر می‌شود وقتی پای مادر و خواهر خودشان وسط می‌آید. همان کسی که برای زن غریبه هزاران قضاوت آماده دارد، ناگهان وقتی موضوع به مادر یا خواهر خودش می‌رسد، از غیرت حرف می‌زند. همان نگاه جنسی، همان دخالت، همان قضاوت و همان رفتاری که برای زن دیگری کاملا عادی و حتی سرگرم‌کننده می‌دانست، برای زن خانواده‌ی خودش غیرقابل‌تحمل می‌شود. انگار مسئله واقعا احترام به زن نیست؛ مسئله این است که آن زن به چه کسی تعلق دارد و من از همین طرز فکر بیزارم. از اینکه بعضی‌ها هنوز تفاوت میان احترام و مالکیت را نفهمیده‌اند. اینکه زنی را فقط وقتی سزاوار احترام بدانند که با آن‌ها نسبت خانوادگی داشته باشد، نه به این دلیل که او یک انسان مستقل است. غیرت، اگر قرار است بهانه‌ای برای محدود کردن زن‌ها، کنترل پوشششان یا تعیین تکلیف برای زندگی‌شان باشد، اسم محترمانه‌ای برای همان حس مالکیت است. نمی‌شود از احترام به زنان حرف بزنی، اما در عمل فقط زنانی را محترم بدانی که به تو مربوط‌اند. نمی‌خواهم به زنی بگویم زیباست، به شرطی که مطابق استانداردهای من باشد. اصلا چرا باید زیبایی تا این اندازه مهم‌ترین چیزی باشد که درباره‌ی یک زن به ذهنمان می‌رسد؟ چرا وقتی زنی وارد یک جمع می‌شود، اولین واکنش بسیاری از آدم‌ها بررسی ظاهر اوست؟ چرا درباره‌ی لباسش، پوستش، اندامش و موهایش بیشتر از افکار، علایق، توانایی‌ها و شخصیتش حرف زده می‌شود؟ نمی‌خواهم بگویم زن‌ها باید به‌جای زیبا بودن، حتما فلان ویژگی را داشته باشند تا ارزشمند شوند. مسئله این نیست که کدام معیار جایگزین معیار قبلی شود؛ مسئله این است که اصلا چرا باید برای ارزش یک انسان معیار ظاهری تعیین کنیم؟ یک زن می‌تواند پوستش جوش داشته باشد، موهایش وز باشد، روی بدنش لک و جای زخم داشته باشد، قدش بلند یا کوتاه باشد، عینک بزند، آرایش کند یا نکند، لباس گشاد بپوشد یا لباس موردعلاقه‌اش را انتخاب کند. می‌تواند پرحرف باشد یا کم‌حرف، جدی باشد یا شوخ، ظریف باشد یا قاطع. هیچ‌کدام از این‌ها مجوزی برای قضاوت، تحقیر، مزاحمت یا جنسی‌سازی او نیست.

من از اینکه زن بودن را به یک نمایش بی‌پایان تبدیل کرده‌اند خسته‌ام؛ نمایشی که در آن زن باید هم‌زمان زیبا، مؤدب، جذاب، دست‌نیافتنی، خوش‌پوش، بی‌نقص، متواضع و مطابق سلیقه‌ی همه باشد. باید دیده شود، اما نه بیش از حد؛ زیبا باشد، اما نه به شکلی که دیگران را به حرف بیاورد؛ اعتمادبه‌نفس داشته باشد، اما نه آن‌قدر که متهم به خودپسندی شود. باید خودش باشد، البته تا جایی که دیگران با خود واقعی‌اش مشکلی نداشته باشند! و این به شدت تناقض مضحکی است. و شاید بدترین بخش ماجرا این باشد که این حجم از قضاوت آن‌قدر عادی شده که گاهی خود زن‌ها هم ناخواسته آن را علیه یکدیگر به کار می‌برند. همان معیارهایی که سال‌ها برای محدود کردنشان ساخته شده، تبدیل به ابزاری برای مقایسه و تحقیر زنان دیگر می‌شود. انگار همه در یک مسابقه‌ی بی‌پایان شرکت کرده‌اند؛ مسابقه‌ای که خط پایان ندارد و جایزه‌اش فقط چند لحظه تأیید از طرف کسانی است که فردا معیار تازه‌ای برای رد کردنشان پیدا می‌کنند. من نمی‌خواهم ارزش خودم یا هیچ زن دیگری را با میزان نزدیکی‌اش به یک تصویر ساختگی از کمال بسنجم. نمی‌خواهم برای اثبات اینکه شایسته‌ی احترامم، مجبور باشم ظاهر، رفتار یا انتخاب‌هایم را برای دیگران توجیه کنم. و از همه مهم‌تر، نمی‌خواهم پذیرفته باشم که زن بودن یعنی زندگی کردن زیر نگاه دائمی دیگران. زن نه ویترین است، نه کالایی برای پسندیده شدن، نه موضوعی برای سرگرمی و نه موجودی که باید هر روز خودش را با سلیقه‌ی جامعه تطبیق بدهد. زن یک انسان است؛ با تمام نقص‌ها، انتخاب‌ها، تناقض‌ها، آزادی‌ها و حق زندگی کردنش. و اگر پذیرفتن همین حقیقت ساده برای بعضی‌ها این‌قدر دشوار است، مشکل از زن‌ها نیست. مشکل از نگاهی است که هنوز نمی‌تواند زنی را ببیند، بدون اینکه بخواهد درباره‌ی بدنش نظر بدهد، رفتارش را تفسیر کند یا ارزشش را اندازه بگیرد. من از زن بودن خسته نیستم؛ از انتظارات احمقانه‌ای خسته‌ام که دیگران به زن بودن تحمیل کرده‌اند. از اینکه حتی حق ساده‌ی انسان بودن هم برای زن‌ها گاهی مشروط به هزاران تبصره و توضیح است.

از اینکه از یک زن انتظار دارند بی‌نقص باشد، واقعا متنفرم. از اینکه انگار زن بودن به‌خودی‌خود یک پروژه‌ی دائمی برای بهتر شدن است؛ پروژه‌ای که هیچ‌وقت به پایان نمی‌رسد، چون هر بار که زنی به یکی از معیارهای مسخره‌ی جامعه نزدیک می‌شود، معیار تازه‌ای از راه می‌رسد تا به او یادآوری کند هنوز به‌اندازه‌ی کافی خوب نیست. باید پوست صورتش صاف و بی‌جوش، موهایش درخشان و مرتب، پوست بدنش بدون لک و تیرگی و جای زخم، دندان‌هایش سفید و حتی قدش هم در محدوده‌ای باشد که دیگران برایش مناسب تشخیص داده‌اند. بله، حتی قد بلند بودن یک زن هم گاهی به مسئله تبدیل می‌شود؛ چون ظاهرا زن باید دقیقا مطابق سلیقه‌ی کسانی باشد که خودشان را صاحب‌نظر در مورد بدن دیگران می‌دانند. و من از این حجم از دخالت در بدن زن‌ها خسته‌ام. از اینکه بدن یک زن انگار هیچ‌وقت واقعا متعلق به خودش نیست. همیشه کسی هست که بخواهد درباره‌ی اندازه‌ی کمرش، فرم صورتش، رنگ پوستش، موهای زائدش یا حتی نحوه‌ی ایستادنش نظر بدهد. انگار زن باید تمام عمرش را صرف پاسخ دادن به سوالاتی کند که هیچ‌وقت خودش نپرسیده است چرا بیشتر به خودت نمی‌رسی؟ چرا این لباس را پوشیدی؟ چرا آن لباس را نپوشیدی؟ اما چیزی که بیشتر از همه عصبانی‌ام می‌کند، فقط این استانداردهای ظاهری نیست؛ بلکه نگاه بیمارگونه‌ای است که کوچک‌ترین رفتار یک زن را به مسئله‌ای جنسی تبدیل می‌کند. غذا خوردنش، راه رفتنش، خندیدنش، نشستن و بلند شدنش، نوع لباس پوشیدنش، عینکی بودن یا نبودنش، حتی گاهی طرز حرف زدن و نگاه کردنش. انگار زن اجازه ندارد صرفا یک انسان باشد که در خیابان قدم می‌زند و زندگی خودش را می‌کند. باید همیشه حواسش به این باشد که مبادا کسی از ساده‌ترین رفتارهایش معنایی بسازد که اصلا وجود نداشته است. چرا یک زن نمی‌تواند فقط غذا بخورد، بدون اینکه درباره‌ی بدنش قضاوت شود؟ چرا نمی‌تواند لباس موردعلاقه‌اش را بپوشد، بدون اینکه کسی آن را دعوتی برای اظهار نظر بداند؟ چرا نمی‌تواند راه برود، بدون اینکه نگاه‌های مزاحم و تفسیرهای بی‌ربط دنبالش بیفتند؟ چرا حتی ساده‌ترین انتخاب‌های شخصی او باید از فیلتر ذهنیت جنسی دیگران عبور کند؟ و بعد، همین آدم‌ها با کمال وقاحت درباره‌ی شخصیت و ارزش یک زن صحبت می‌کنند. زنی که مطابق تصورشان رفتار می‌کند، شایسته‌ی احترام است؛ زنی که از این چارچوب بیرون می‌رود، ناگهان تبدیل به موضوع بحث و قضاوت می‌شود. انگار احترام چیزی نیست که هر انسانی از بدو وجودش مستحق آن باشد؛ انگار زن باید اول خودش را به دیگران ثابت کند تا اجازه پیدا کند بدون مزاحمت زندگی کند. و این تناقض چندش‌آورتر می‌شود وقتی پای مادر و خواهر خودشان وسط می‌آید. همان کسی که برای زن غریبه هزاران قضاوت آماده دارد، ناگهان وقتی موضوع به مادر یا خواهر خودش می‌رسد، از غیرت حرف می‌زند. همان نگاه جنسی، همان دخالت، همان قضاوت و همان رفتاری که برای زن دیگری کاملا عادی و حتی سرگرم‌کننده می‌دانست، برای زن خانواده‌ی خودش غیرقابل‌تحمل می‌شود. انگار مسئله واقعا احترام به زن نیست؛ مسئله این است که آن زن به چه کسی تعلق دارد و من از همین طرز فکر بیزارم. از اینکه بعضی‌ها هنوز تفاوت میان احترام و مالکیت را نفهمیده‌اند. اینکه زنی را فقط وقتی سزاوار احترام بدانند که با آن‌ها نسبت خانوادگی داشته باشد، نه به این دلیل که او یک انسان مستقل است. غیرت، اگر قرار است بهانه‌ای برای محدود کردن زن‌ها، کنترل پوشششان یا تعیین تکلیف برای زندگی‌شان باشد، اسم محترمانه‌ای برای همان حس مالکیت است. نمی‌شود از احترام به زنان حرف بزنی، اما در عمل فقط زنانی را محترم بدانی که به تو مربوط‌اند. نمی‌خواهم به زنی بگویم زیباست، به شرطی که مطابق استانداردهای من باشد. اصلا چرا باید زیبایی تا این اندازه مهم‌ترین چیزی باشد که درباره‌ی یک زن به ذهنمان می‌رسد؟ چرا وقتی زنی وارد یک جمع می‌شود، اولین واکنش بسیاری از آدم‌ها بررسی ظاهر اوست؟ چرا درباره‌ی لباسش، پوستش، اندامش و موهایش بیشتر از افکار، علایق، توانایی‌ها و شخصیتش حرف زده می‌شود؟ نمی‌خواهم بگویم زن‌ها باید به‌جای زیبا بودن، حتما فلان ویژگی را داشته باشند تا ارزشمند شوند. مسئله این نیست که کدام معیار جایگزین معیار قبلی شود؛ مسئله این است که اصلا چرا باید برای ارزش یک انسان معیار ظاهری تعیین کنیم؟ یک زن می‌تواند پوستش جوش داشته باشد، موهایش وز باشد، روی بدنش لک و جای زخم داشته باشد، قدش بلند یا کوتاه باشد، عینک بزند، آرایش کند یا نکند، لباس گشاد بپوشد یا لباس موردعلاقه‌اش را انتخاب کند. می‌تواند پرحرف باشد یا کم‌حرف، جدی باشد یا شوخ، ظریف باشد یا قاطع. هیچ‌کدام از این‌ها مجوزی برای قضاوت، تحقیر، مزاحمت یا جنسی‌سازی او نیست.