Jafarbayan

Kuni Ergamaa Rabbiiti ﷺ Rasuulli ﷺ akki je’e: “Ani Haalaa fii Amala gaggaarii guutuuf ergame.” Hadiisa biraa kheeysatti: “Haalaa fii Amala babbareedaan guutuuf ergame.” Aa’ishaan Rabbi irraa haa Jaalatuu haala Nabiyyi ﷺ irraa gaafatamtee: “Haalaa fii Amalli Isaa Qur’aana” jetteen. Anas bin Maalik Rabbi irraa haa jaalatuu akki je’e: “Rasuulli ﷺ nama waan fokkotaa dubbatuu fii dalaguu miti, Abaaraa miti (kan nama abaaru), Arrabsaa miti (kan nama arrabsuu miti).” Aa’ishaan Rabbi irraa haa jaalatuu Haala Ergamaa Rabbii ﷺ irraa gaafatamtee: “Inni nama waan fokkotaa dubbatuu fii dalaguu miti, waan fokkotaa dalagutti if hin dirqu, Magaalaa kheeysaa lallabaa hin taane, hamtuu hamtuun ka deebisu hin taane, garuu irra namaaf dabra, namaaf dhiisa” * Obboleeyyan keenya kan Muslimaatiif Yaadachisa haa tahu. Nabiyyiin sallallaahu aleeyhi wasallam akkana. Kuni Ergamaa Rabbiiti ﷺ Isa jala deemuu jirraa? If haa laallu. Sallallaahu Aleeyhi wasallam

WAAQAYYOON GURRAACHI OROMOO HIN UUMNE Waaqayyoo jechuun isa nama hin uumin, isa waan inni hin uumin argee rifate. Waaqayyoo jechuun waan hunda kan hin beeyne, waan inni hin uumin dachii inni uume keeysaa ka qabu, ka garagalee mil’atu malee waan isa duubaa hojjatamu hin agarreedha. Akka doctoorri waaqeeyfataa Gammachuu magarsaa ja’utti. Nuti muslimoonni Allaah waan hunda uume, waa hunda beekhu, waan inni hin uumin takkalleen duniyaa inni uume keeysa kan hin jirre, ilmaan namaa fii waan ilmaan namaa caalaa gurguddaa tahan hunda ka uume, ka jiraachisu, ka ajjeesu, ka kaasu jechuu amanna. Eega akkana tahe Allaah kophaa gabbaramuu haqa godhata jennee isa qofaaf ibaadaa goona. Isa qofa kadhanna waan hunda inni ka dandahu waan taheef. Akka amantii Waaqeeyfataa Oromoottu garuu waaqayyoon gurraachi ilma namaallee uumuu hin dandeenye. Ilmi namaa ofiif if uume. Kana ka jedhu anaa miti, alaabaa doofummaa ka tahe doctor gammachuudha. Eega ilmi namaa ofiif of uume waaqayyootti maaliif haajama? Maaliif waaqeeyfataa tahuun isa barbaachise? Waaqayyoonuu isa hin uumne! Ifiif of uume! Maaliif ofii isaaf waaqa isaa tahee hin jiraanne waaqeeyfataan oromoo?! Alaabaa doofummaa fannifatee ka deemu, ka muslimoonni qalbiin isaanii dhukkubsattuu gariin hayyuu ja’aniin doctor ja’anii akka waan hedduu beekkumsa qabuu kan faarsan isa kana. Rabbiin ol tahe akkana ja’a: ﴿وَلَقَد ذَرَأنا لِجَهَنَّمَ كَثيرًا مِنَ الجِنِّ وَالإِنسِ لَهُم قُلوبٌ لا يَفقَهونَ بِها وَلَهُم أَعيُنٌ لا يُبصِرونَ بِها وَلَهُم آذانٌ لا يَسمَعونَ بِها أُولئِكَ كَالأَنعامِ بَل هُم أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الغافِلونَ﴾ [Al-A‘rāf: 179] “Dhugumatti ibidda jahannamiif jinnii fii ilmaan namaatirraa hedduu uumnee jirra, isaan beeyladarra hammaatuu isaanirraa kan ka’e qalbii ni qaban garuu haqa ittiin hin hubatan, ija ni qaban garuu haqa itti hin argan, gurra qaban garuu haqa itti hin dhagayan. Ummanni suni akkuma beeyladaati, inumaa isaan beeyladaa caalaa jallattoodha, haqa didoodha. Isaan haqarraa didoo fii gargaloodha” Al-A’araaf: 179 Allaah Ar-Rahmaan muslimoonni gabbaran akkana ja’a: ﴿يا أَيُّهَا النّاسُ اعبُدوا رَبَّكُمُ الَّذي خَلَقَكُم وَالَّذينَ مِن قَبلِكُم لَعَلَّكُم تَتَّقونَ﴾ [Al-Baqarah: 21] “Yaa ilmaan namaa! Rabbii keeysan isin uume, warra isin dura dabres uume gabbara. Isa gabbaruu saniin akka warra Rabbi sodaatu taataniif” Al-Baqaraa:21 Oromoon ilmaan namaati, Rabbiitu Oromoo fii warra biraatis uume. Waaqayyoo gurraachaa miti! Akka doctorri ja’utti waaqayyoon gurraachi surprised tahe hoggaa ilma namaa arge. Allaah waan hunda uume akkana ja’a: ﴿لَخَلقُ السَّماواتِ وَالأَرضِ أَكبَرُ مِن خَلقِ النّاسِ وَلكِنَّ أَكثَرَ النّاسِ لا يَعلَمونَ﴾ [Ghāfir: 57] “Samiiwwanii fii dachii uumuutu ilma namaa uumurra guddoodha, garuu irra hedduun namaa hin beekhan” Al-ghaafir: 57 Inni alaabaa doofummaa fannifatee deemu kanas hin hubatu. Ilma namaatu waan uumame hundarra jabaa isa biratti. Kanaaf ilmi namaa oofif of uume ja’a. Muslima kanaan hayyuu ja’u jira. Na’uzubillaah! Sheeyxaannilleen Rabbiin ilmaan namaa uumuu hin dinne sujuuduuf dide malee. Of tuulummaan sheeyxaanaa sadarkaa alaabaa doofummaa hin geenye! Rabbiin ol tahe akkana ja’a: ﴿وَإِذ قُلنا لِلمَلائِكَةِ اسجُدوا لِآدَمَ فَسَجَدوا إِلّا إِبليسَ قالَ أَأَسجُدُ لِمَن خَلَقتَ طينًا﴾ [Al-Isrā’: 61] “Hogga malaaykootaan abbaa ilmaan namaa Aadamiif sujuudaa jenneen hundi ni sujuudaniiif iblis abbaa sheeyxaanaa malee. Nama ati biyyerraa uumteef sujuudaa jechuuni dide” Al-Israa: 61 Iblis uumama ilma namaa Rabbiin tahuu hin didu, anaatu irra caala jechuu amanee of tuule. Alaabaan doofummaa ilmi namaa ofiif of uume ja’a!

1. Allaah fii Ergamaa isaatti amanne ja’an afaaniin. Eegasii ammoo gargalan murtii Rabbii fii Rasuul sallallaahu aleeyhi wasallam diduudhaan. Jarri akkaduu sun waa hin amanne. 2. Hoggaa gama Allaah fii Ergamaa isaatti yaamaman akka murtii isaaniif godhuuf fudhachuu didanii gargalan. 3. Hoggaa haqni gama isaanii jiraa beekhan murtii shari’aa fudhachuuf fiigaa dhufan. “Shari’aan akkana hin jennee?! Rabbiin akkana hin jennee?” Ja’anii fudhatan bakka dantaa isaanii. 4. Jarri akkasii suni qalbii isaaniitu dhukkuba qaba moo Nabiyyummaa Muhammad sallallaahu aleeyhi wasallam shakkan moo, Rabbii fii Rasuulaatu haqaan malee nu miidhaa yaadan? Jarri sun dhugaan warra badiiti. 5. Mu’mintoonni hoggaa murtii Rabbii fii Rasuulaatti yaamaman fudhachuu qofa wanni beekkamaniin. Isaan hoggaa murtii takka dhagayan dhageenye, qeeballe itti hojjanna ja’anii fudhachuun beekkaman. Isaan suni warra milkii guddoo argatuuf taa’u Rabbi biraa. 6. Namni Allaah fii Ergamaa isaa sallallaahu aleeyhi wasallam ajaja isaanii fudhatee jala deemu, kan Rabbi sodaatee, badii dhiisuun ifirraa Rabbi eegu. Isaan suni warra milkaawoodha.

Nuti irreecha amantii jaahiliyyaarraa tahe dhiisii, mowlida warra bid’aatiin kabajamuuhu jalaa dinnee jirra. Muslimoonni ayyaanaa lama beekkamaa waggatti iida lama qabna. Torbaanitti jum’aa qabba. Alhada jaraa wajjiin hin idnu, waggaattis irreecha mushrikoota wajjiin hin kabajnu. Maaliif? Sababaan isaatis daangaa shari’aan nuuf keeysarratti deemuutu nurratti dirqama. Ilmaan namaa gammachiisuuf daangaa Rabbii caphsuun nama Rabbitti amanerraa hin eeggamu. Gaafa shahaadaa lameenitti amanne: 1. Laa ilaaha illallaah jechuun Allaah malee waan biraa hin gabbarru, waan Allaah malee jiru hundi dinne, kadhaa fii ibaadaas isa qofaaf goona jenne. Irkoon keenya Allaah qofa jenne. 2. Muhammad Rasuulullaah hoggaa jennu ammoo karaa Ergamaa Rabbii Muhammad sallallaahu aleeyhi wasallam lafa nuuf kaaye qofaan Rabbi gabbarra. Bakka inni guddise ni guddifna, waan inni irraa fagaaadhaa je’e irraa fagaanna, waan inni jibbu ni jibbina, bakkaa fii guyyaas ka inni guddise qofa guddisuun Rabbi gabbarra jechuudha. Abbaa gadaa fii haadha sinqee ni khallafna, haadhaa fii abbaaa keenyas jalaa dinna yoo Ergamaa Rabbii faalleeysan jechuudha. Irreechi ayyaana jaahiliyyaa, ayyaana amantii shirkiiti. Haqaan gabbaramaan Allaah malee hin jiru, Muhammad Ergamaa xumuraati, Nabiyyii Rabbiiti sallallaahu aleeyhi wasallam.

1. Rabbii keetiif akkuma ajajamtetti dhaabbadhuu, karaa qajeelaarratti warra towbatuu wajjiin turi. 2. Warra badii, zaalimoota, warra hin amanne itti hin irkatin sababaa isaanitti irkatuu fii aanaa godhachuutiin ibiddi akka si hin tuyne if eegi. 3. Salaata gad dhaabi, jabeeyfadhu salaanni hojii gaarii hamtuu sirraa haqturraahi. Suni warra gorfamuuf gorsa taha. 4. Obsi waan ajajamte hunda qabattee irra turuudhaan. Rabbiin galata warra obsaan turee hin balleeysu guutee deebisaaf.

1. Rabbii keetiif akkuma ajajamtetti dhaabbadhuu, karaa qajeelaarratti warra towbatuu wajjiin turi. 2. Warra badii, zaalimoota, warra hin amanne itti hin irkatin sababaa isaanitti irkatuu fii aanaa godhachuutiij ibiddi akka si hin tuyne if eegi. 3. Salaata gad dhaabi, jabeeyfadhu salaanni hojii gaarii hamtuu sirraa haqturraahi. Suni gorfamuufi gorsa taha. 4. Obsi waan ajajamte hunda qabattee irra turuudhaab. Rabbiin galata warra obsaan turee hin balleeysu guutee deebisaaf.

• Anas bin Maalik irraahi Rabbi irraa haa jaalatuu Nabiin ﷺ akki je’e: Nama Salawaata takka narratti buuse Rabbiin Rahmata 10 Isarratti buusa, cubbuu 10 irraa haqa, sadarka 10 Isaaf ol fuudha. Nasa’ii gabaase, Albaaniin sahiiha jedheen

Kitaaba nasiihaa 40 mana tolchuuf ja’urraa Jaartii gaarii filachuu Abbaa manaatirraa jaartii gaarii filachuutu irra jira. Sharxii asii gadii kana laaluu qaba: 1. Dubartiin waa afuriif fuudhamti, qabeenya isii, gosa isii, bareedina isii, diina isiitiif fuudhamti, ariifadhu isii diin qabdutti harki kee biyyee haa qabatuutii” 2. Duniyaan qananiidha, irra caalaan qananii duniyaa jaartii saaliha gaarii taate. 3. Tokkoon keeysan qalbii Rabbiif galata galchu, arraba Rabbi zakkaru, jaartii amrii aakhiraarratti isa gargaartu haa qabaatu. 4. Hadiisa biraa keeysatti, “yaa Muaz qalbii Rabbijf shukrii galchu, arraba Rabbi yaadatu, jaartii gaarii dhimma duniyaa fii aakhiraa si gargaartu qabaachuun dilbii namni walitti qabaturra caala” 5. Jaartii jaalattan tan isiin jaalattu isii ilmaan deeysu fuudhaa, ani Anbiyootarratti isin heddumeeyfadha guyyaa qiyaamaa. 6. Dubra fuudhaa isiin afaan tolti ykn mi’oyti, gadaameeysa qulqulluu qabdi, xiqqoo qabdu guddifatti, ganiinsa xiqqaatti” Akkuma jaartii gaariin waan afran gaggaarii keeysaa tokki taate, jaartii hamtuun balaa fii hongoo afran keeysaa takka. Akkuma hadiisa sahiiha keeysatti dhufe, “gammachuurrahi: jaartiin hoggaa agarte jaalattuun, biraa hoggaa fagaatte lubbuu isiitii fii qabeenya keetirratti amantuun, mana bal’aa, yaabbii gaarii, oollaa gaarii. Hongoo fii kasaaraa irraahi: jaartii hoggaa argite si rakkistu, arraba isii sirratti ol fuutu, yoo biraa fagaattes tan hin amanne…” Akkasuma jaarsa intalarraa laaluun diraama. Sharxii asii gadii kana laalan: 1. Hoggaa namni diinaa fii khuluqa isaa jaalattan isinitti dhufe intala teeysan itti kennaa. Yoo diddan balaa guddaa fii fasaada hedduutu lafa wal gaha. Gurbaa gaarii fii intalli gaariin hoggaa mana jaaran bultii bareedaa fii ilmaan gaggaarii horan. Akkuma biyyee bareedduun meeyra bareedaa baaftu hayyama Rabbiitiin, biyyee hamaan meeyra faayidaa hin qabne males hin baaftu.

Amantiin Nabi Ibraahim Islaama ture. Rabbiin Nabi Ibraahim yahuudaa fii kiristaana hin turre, inni haqa qulqulluurra ture, inni muslima jechuun ragaa bahaaf. Namni amantii kiristaanaa fii yahuudaa amantii Ibraahim ja’u waa lama keeysaa tokko: 1. Jaahila 2. Amantii Islaamaa keeysa hin jirre warra harka bitaa tahuutu mala. Namni Islaamummaa malee amantii biraa ta haqaatu jira, karaan hundi Rabbii tokkichatti nama geeysa ja’u amantii Islaamaa keeysa miila lamaan bahee ala dhaabbataa jira. Rabbiin ol tahe amantiin Allaaha biratti qeebalamu Islaamummaa qofa waan je’eef namni amantii biraa ta Islaamummaa ala jirtuun haqa ja’u Rabbi kibsiisaa jira. Quraana didaa jira! #Dammaqi

Anas bin Maalik irraa odeeyfame Rabbi irraa haa jaalatuu, Ergamaan Rabbii sallallaahu aleeyhi wasallam akki je’e, “zamanaatu dhufuuf jiraata, zamana san keeysatti namni amantii isaarratti obsee qabatu akka nama dhamala ibiddaa qabatee taa’uutti ka ulfaatu” Sunana Tirmizii: 2260 Kanaaf duaaiin godhachuu qabnu “Yaa Rabbii keenya qalbii teenya eega nu qajeelchite nu hin jallisin”

Qalbii Qalbiin ilma namaatirraa bakka guddaa qabdi. 1. Qalbiin bakka Rabbiin ol tahe gabricharraa laalu: " إِنَّ اللَّهَ لَا يَنْظُرُ إِلَى صُوَرِكُمْ وَأَمْوَالِكُمْ، وَلَكِنْ يَنْظُرُ إِلَى قُلُوبِكُمْ وَأَعْمَالِكُمْ " Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam akki je’e, “Dhugumatti Allaah bareedina qaamaa fii dhaabbii keeysan hin laalu, qabeenya keeysanis hin laalu garuu qalbiiwwan teeysanii fii hojii teeysan laala” Muslim: 2564 Rabbiin bareedina, dheerina, uffata, qabeenya hin laalu, qulqullina qalbii fii hojii teetii laala. Bareedina ilmi namaa kan gubbaa tolchitee, bareedina Rabbiin kee laalu ka keeysaa hin balleeysin suni qalbiidha. 2. Qalbiin bakka Rabbii kee jaalattuuni. Rabbiin ol tahe akki je’e: ﴿ فَسَوفَ يَأتِي اللَّهُ بِقَومٍ يُحِبُّهُم وَيُحِبّونَهُ﴾ “Wiliidha Allaah orma Inni isaan jaalatuu fii kan isaan Isa jaalatanis fiduuf taa’aa” Al-Maa’idaa: 45 Gabrichi qalbiidhaan Rabbii isaa jaalata. Rabbiin gabricharraa qalbii inni Rabbiin jaalatuu fii ibaadaa ittin godhu san jaalata. Irra guddaan ibaadaa tan qalbiin godhani. 3. Qalbiin bakka ibaadaa guddoodha. Rabbiin ol tahe akki je’e: ﴿ أُولئِكَ كَتَبَ في قُلوبِهِمُ الإيمانَ وَأَيَّدَهُم بِروحٍ مِنهُ ﴾ “(Warra adawwii Rabbii fii Ergamaa isaa jibban) san Rabbiin qalbii isaanii keeysatti iimaana sabachiisa, isaaniif gargaara tumsaan, ragaan, ifaa isa biraa taheen” Al-Mujaadalaa: 22 Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam: “Sodaan Rabbii as jira” jechuun qooma isaatti hoggu sadii akeeke. Muslim; 2564 Niyyaan malee ibaadaan takkallee hin toltu. Niyyaan bakki isii qalbiidha. Niyyaan ibaadaa qalbiitirraahi.

Dubartootaaf: 1. Ija gad qabadhaa haraamarraa 2. Qaama saalaa haraamarraa eeguudhu 3. Bareedina kee hin agarsiisin waan dirqama mul’atu kan uffataa malee 4. Hijaabaa qaamaa guutuu dhooysaa. 5. Bareedina kee hin agarsiisin jaarsa kee malee, abbaa kee malee, abbaa jaarsa keetii malee, ilma kee malee, ilma jaarsa keetii malee, obboleeysa kee malee, ilma obboleeysa keetii malee, ilma obboleeytii teetii malee, dubartoota muslimootaa malee, joollee xixxiqqoo addaan waan baafatin malee hin agarsiisin. 6. Lafa dhiitaa hin deemin akka bareedinni ati dhooysite kan akka faayaa mul'atuuf 7. Waan kanarraa waan irriftee fii waan biraa hundaaf gama Rabbii towbaa deebi'uudhaan araarama kadhadhu

Saaxiluu fii badii dirree baate qeequun wal adda Saaxiluu jechuun badii ilmi namaa dhukatee namni na hin argu je’ee kophaa ykn nama biraa wajjiin kophaatti dalagu jala deemanii saaxiluudha. Suni muslima tokkorraa hin eeggamu. Rabbii fii Ergamaan isaa sallallaahu aleeyhi wasallam haraama godhanii jiran. ﴿يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اجتَنِبوا كَثيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعضَ الظَّنِّ إِثمٌ وَلا تَجَسَّسوا﴾ [Al-Ḥujurāt: 12] Yaa warra amantan seete hedduu irraa fagaadhaa seetee gariin cubbuudha. Ammas wal hin basaasinaa” Al-Hujuraat: 12 Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam “wal hin basaasinaa” ja’an bukhaarii: 4849 Wal saaxiluuf wal baasaasuun haraama waliigala ulamaaii Islaamaa biratti. 2. Badii dirree baate qeequu Waan shari’aa faalleeysu hoggaa isiin dirree baatee mul’atte badii san irraa wal dhorguu fii hammeenya badii sanii dubbachuu ajaja Rabbii fii Ergamaa isaa sallallaahu aleeyhi wasallam muslimootarra kaayani. ﴿كُنتُم خَيرَ أُمَّةٍ أُخرِجَت لِلنّاسِ تَأمُرونَ بِالمَعروفِ وَتَنهَونَ عَنِ المُنكَرِ وَتُؤمِنونَ بِاللَّهِ﴾ [Āli ‘Imrān: 110] “Isin ummanni Muhammad irra caalaa ummataa nama hunda keeysaa wanni taataniin gaariitti ajajjan, hamtuurraa dhorgitan, Allaah amantan” Aal-Imraan: 110 Aayaanni akkanaa Quraana keeysa guutuudha. Rasuulli sallallaahu aleeyhi wasallam hadiisa beekkamaa namuu guurraa qabu keeysatti, “namni badii ykn hamtuu takka arge harkaan haa dhaabsisu, namni dadhabe afaaniin, kan dadhabe qalbiin haa jibbuu suni irra laafaa sadarkaa iimaanaati” muslim: 49 Badiin takka yoo dirree baatee argamte gariin muslimootaa yoo irraa hin dhorgine, badii san waan dandahameen irraa wal qabuu fii wal barsiisuuf hin yaalle rakkoo guddoo argama. Gariin jaahilootaa badii dirree baatee social midiyaa guutte argeeti callisa, hoggaa waan inni argee callise san badiidha je’ee muslimni tokko dubbate “wal saaxiluun haraama” ja’a. Eenyuutu eenyu saaxile? Zamana muslimni shari’aa khilaafee ittiin dhaaddataa social midiyaarratti maxxansu keeysa jirra. Amantii Islaamaa keeysatti dhalaa fii dhiirri wal fuudhuu dandahan lama kophaa wajjiin bahuun haraama, dhalaa hedduu fii dhiirri hedduun wal keeysa laaqamanii walitti shokkifatuunis haraama. Muslimarraa hin eeggamu. Muslimoonni waan akkasii dalaganis if saaxiluu hin qaban, badii isaaniirraa towbachuu fii waan Rabbi duratti irraa qaanfatan facaasurraa if eeguu qaban. Badiin kophaa abbichaa fii Rabbi jidduu. Badiin magaalaa keeysaa muslimoonni irraa wal dhorguu fii karaa wal agarsiisutti hidhata qabdi. Saaxiluu fii badii dirree baate qeequun wal dhaba!