مجتبی خادمی

بچه‌ها سلام! عمو موجی اینجاست و امروز می‌خوام درباره یه اتفاق مهم و پرماجرا در دنیای تکنولوژی باهاتون حرف بزنم. حتماً این روزها شنیدید که هوش مصنوعی چقدر پیشرفت کرده؛ عکس‌ها رو با تمام جزئیات برامون توصیف می‌کنه، دست‌خط و کتاب‌های چاپ عادی رو می‌خونه، وسایل دور و برمون رو نام می‌بره، نقشه‌های برجسته لمسی می‌سازه و برای جهت‌یابی به کمکمون میاد. در کنار همه این‌ها، ابزاری که حسابی گل کرده، عینک‌های هوشمنده؛ عینک‌هایی با دوربین‌های ریز و بلندگو که محیط رو می‌بینن و با صدای هوش مصنوعی توی گوش ما توضیح می‌دن چی جلومونه. اما این ماجرا باعث بحث بزرگی توی رسانه‌ها شده. آقایی به اسم «مارک ریکوبونو» که نابیناست و رئیس بزرگ‌ترین انجمن نابینایان آمریکا، مقاله مهمی نوشته به اسم: «استقلال از خودِ ما میاد؛ هوش ما هیچیش مصنوعی نیست!» عمو مارک دست روی نکاتی گذاشته که برای تک‌تک ما بچه‌ها درس زندگیه. چرا بقیه مردم از این عینک‌ها می‌ترسن؟ وقتی مردم توی کوچه، خیابون یا اتوبوس می‌بینن یکی عینک دوربین‌دار زده، نگران می‌شن: «نکنه داره یواشکی از من فیلم می‌گیره؟ این عکس‌ها کجا ذخیره می‌شن؟ نکنه بره توی سرورها و برای آموزش هوش مصنوعی استفاده بشه؟» این دغدغه‌ها قابل درکه، اما اتفاق غلطی داره رخ می‌ده: مردم با بدبینی به خود کسی که عینک زده نگاه می‌کنن! بدتر این‌که توی رسانه‌ها این‌طور القا می‌کنن که ما نابیناها آدم‌های ساده‌ای هستیم که شرکت‌ها ما رو فریب دادن تا با نیازمون، دوربین‌هاشون رو همه جا ببرن! ابهام اول: آیا ما بازیچه دست شرکت‌هاییم؟ عمو مارک محکم جواب می‌ده: اصلاً! ما مصرف‌کننده‌هایی بسیار باهوش و نقادیم. خودمون ادعای شرکت‌ها رو می‌سنجیم، خطرات نقض حریم شخصی رو بررسی می‌کنیم و سود و زیانش رو وزن می‌کنیم. اگه ابزاری به دردمون بخوره انتخابش می‌کنیم و اگه مفید نباشه، پسش می‌زنیم. نابینایی که عینک می‌زنه و اون که نمی‌زنه، هر دو با اراده خودشون تصمیم گرفتن. ما نیاز به قیم نداریم! ابهام دوم: قانون‌ها باید چه کار کنن؟ ممنوع کردن ابزار یا ممنوع کردن کار بد؟ خیلی‌ها سریع می‌گن: «عینک هوشمند باید کلاً ممنوع بشه!» عمو مارک می‌گه: قانون باید رفتار ناشایست و آزار رو ممنوع کنه، نه کل یه ابزار مفید رو. اگه کسی با گوشی فیلم مخفیانه بگیره خطاست؛ پس باید جلوی تصویربرداری یواشکی رو گرفت نه این‌که فناوری رو از ما بگیرن. حق دسترسی ما حقوق دیگران رو از بین نمی‌بره، اما حریم خصوصی هم نباید بهانه‌ای برای کنار گذاشتن ما بشه. ابهام سوم: آیا عینک جادویی ما رو مستقل می‌کنه؟ این کلیدی‌ترین درس مقاله‌ست: گول تبلیغات رنگارنگ رو نخورید! بعضی شرکت‌ها وانمود می‌کنن با این عینک یهو معجزه می‌شه. عمو مارک می‌گه قبلاً هم می‌گفتن صفحه‌خوان، برجسته‌نگار یا متن‌خوان ما رو نجات می‌ده. اما هیچ ابزاری به تنهایی استقلال نمی‌آره. استقلال واقعی توی سر و دل شماست؛ این‌که خوب بشنوید، محیط رو لمس کنید، با عصای سفید مسلط قدم بردارید، بریل بخونید و ذهن تحلیل‌گر داشته باشید. عینک مثل مداده؛ دست شماست که نقاشی می‌کشه، نه مداد! سؤال چهارم: چرا انجمن عینک مجانی به همه نمی‌ده؟ بعضی‌ها پرسیدن: «اگه خوبه، چرا انجمن پول نمی‌ده برای همه بخره؟» پاسخ عمو مارک آموزنده‌ست: وظیفه ما بازاریابی برای شرکت‌ها نیست تا بگیم استقلال توی این فریم پلاستیکیه. وظیفه ما آموزش مهارت و تغییر نگرش جامعه‌ست. مارک می‌گه: «من در روز خودم تصمیم می‌گیرم کی از عینک استفاده کنم، کی از موبایل کمک بگیرم و کی خیلی راحت با زبونم از بغل‌دستی بپرسم!» قدرت یعنی همین حق انتخاب، نه وابستگی مطلق به یک دستگاه. پیام قاطع به سازندگان فناوری: قدرت «نه» گفتن! عمو مارک می‌گه ما بلدیم مذاکره کنیم، ولی به همون اندازه بلدیم میز رو ترک کنیم و محکم بگیم «نه»! اگه شرکتی فقط دنبال تبلیغات باشه ولی دسترسی واقعی نده، کنارش می‌ذاریم. پیام ما اینه: برای ما نسازید؛ با خود ما بسازید! و هرگز قدرت ابزارهاتون رو با خرد و هوش انسانی ما اشتباه نگیرید! حرف آخر عمو موجی بچه‌ها، تکنولوژی عالیه و باید با جسارت ازش استفاده کنیم. اما فرمانده اصلی شمایید، نه این گجت‌ها! استقلال از تمرین و مهارت خودتون به دست میاد؛ هوش ما کاملاً طبیعی و زنده است و هیچ چیز مصنوعی در وجود ما نیست!