Buyuk tabiblar izidan

Розий. Тибби Мансурий. Ушбу китобни нашрга тайёрлаш учун Аллоҳ йўлида хомий изланмоқда. Китобда 500 дан ортиқ касалликларни даволаш рецептлари ва усуллари айтилган. Уларнинг аксари ҳозирги замонда муаммоли касалликлар. Бу эълонни тарқатишга ёрдам беришингизни сўрайман. Қон билан бирга пайдо бўладиган уч фузулот (чиқинди, метаболит) Муаллиф айтадики, ҳар қандай нарса пишиб етилаётганда қолдиқлар пайдо бўлганидек, қон ҳосил бўлишида ҳам фузулотлар пайдо бўлади. Улардан бири дурдий ва лойқа чўкмага ўхшайди. Бошқаси эса кўпик ва суюқ юқори қисмга ўхшайди. Қонни булардан тозалаш зарур бўлади. Шунинг учун: ўт пуфаги яратилиб, унинг бўйни жигар ичига киритилган; у қон пайдо бўлиши билан ҳосил бўладиган сариқ сафрони жалб қилади; талоқ яратилиб, унга махсус йўл берилган; у савдо пайдо бўладиган бошқа лойқа фузулотни (чиқинди) жалб қилади. Шундай қилиб, қонда баданга керак миқдордан ортиқ сафро ва савдо қолмайди. Аммо бундай қон ҳали зарур даражадан суюқроқ бўлади. Шу боис унинг ортиқча моийяти — сувли қисми ҳам жалб қилиниши керак. Шунда қон гўштга айланиш учун мувофиқ бўлган қуюқлик ва мустаҳкамликка етади.  Шу мақсадда икки буйрак яратилган. Ҳар бир буйракдан узун томир чиқиб, жигарнинг қавариқ қисмидан юқорига чиқадиган катта томирга туташади. Улар қон аъзолар томон кўтарилишидан олдин ундаги ортиқча сувли қисмни жалб қилади. Шундай қилиб, муаллиф назариясига кўра, қон уч фузулотдан (чиқиндидан): сариқ сафро; савдо; ортиқча сувдан тозалангандан кейин тўла софланади ва аъзоларни ғизолантириш ҳамда уларни ўзига мувофиқ равишда ўстиришга тайёр бўлади. https://t.me/doctorfayzullaev https://t.me/tib_darslari

⚜Буюк файласуф ва ҳаким Абу Али ибн Синонинг қўлёзма асарларига бағишланган 3та тилдаги юқори сифатли китоб-альбом - "Абу Али ибн Сино асарлари қўлёзмалари Туркия кутубхоналарида" 🔰Бир гуруҳ ўзбек ва турк олимлари томонидан тайёрланган китоб-альбом 2 қисмдан иборат. Биринчи қисм - Абу Али ибн Сино ҳаёти ва илмий ижодига бағишланган. Иккинчи қисмда - Ибн Синонинг Туркия кутубхона ва музейларида сақланаётган қўлёзма асарлари тавсифлари бўлимларга ажратилиб тақдим этиляти. ❗️Асрлар давомида машҳур олим ва ҳакимлар Ибн Сино асарларига шарҳлар ёзиб, қисқартмалар тузганлар. Кейинчалик бу қисқартмаларга шарҳлар ҳам ёзилган. Ушбу асарлар - шарҳлар, қисқартмалар, шунингдек уларга битилган шарҳлар ҳам китоб-альбомга киритилган. Саҳифаларда қўшимча визуал маълумотларни олиш учун сканерлашга мўлжалланган QR-кодлар мавжуд. ❗️Ушбу нашр нафақат олим ва тадқиқотчилар, балки юртимиз бой маданий меросига қизиқувчи барча маҳаллий ва хорижий ўқувчилар, ёш авлод вакиллари учун мўлжалланган. ✍ Мурожаат учун: @AbdullohHD

“Lavash” so‘zining etimologiyasi Lavash — bugungi kunda deyarli hammaga tanish bo‘lgan yegulik nomi. Avvalo, lavash so‘zi turkiy tillarning o‘z qatlamiga mansub emasligi ko‘rinib turadi. Chunki o‘zbek va boshqa ko‘plab turkiy tillarda so‘z boshida l, r, v, z, g‘ kabi ayrim undoshlarning kelishi tarixan cheklangan. Turk tilining katta izohli lug‘atlarida ham lavash so‘zining fors tilidan o‘zlashgani haqidagi qarash uchraydi. Biroq so‘zning bundan ham qadimgi tarixiga murojaat qilinganda, boshqa bir etimologik qarashga duch kelamiz. Unga ko‘ra, lavashning dastlabki shakli qadimgi turkiy yozma manbalarda uchraydigan liv aš birikmasi bilan bog‘liq. Liv so‘zi qadimgi uyg‘ur tilida xitoy tilidan o‘zlashgan birlik sifatida qayd etiladi. U aš — “ovqat, taom, yegulik” so‘zi bilan birikib, liv aš shaklida ishlatilgan. Bu birikma “ovqat patnisi/idishi” kabi ma’nolarni anglatgan. Qadimgi turkiy adabiy yodgorliklardan “Qutadg‘u bilig”da ham liv so‘zi bir necha o‘rinda uchraydi. Mashhur turkiyshunos Gerhard Doerfer emas, balki Sir Gerard Clausonning turkiy lug‘atshunoslikdagi tadqiqotlarida ham liv aš tarkibidagi liv komponentining xitoycha kelib chiqishi bilan bog‘liq qarashlar uchraydi. Shunga ko‘ra, bu birikma keyingi davrlarda fonetik o‘zgarishlarga uchrab, liv aš → lev aš → lavaş kabi shakllarga kelgan bo‘lishi mumkin. Demak, “lavash” so‘zining tarixini faqat fors tilidan o‘zlashma sifatida izohlash yetarli bo‘lmasligi mumkin. Ayrim etimologik qarashlarga ko‘ra, uning tarkibidagi qadimgi liv komponenti xitoy tilidan eski uyg‘ur tiliga o‘zlashgan bo‘lib, keyinchalik turkiy tillardagi aš (“ovqat”) komponenti bilan birikkan. Shu tariqa, bugungi lavaş/lavash shaklining tarixi bir necha til va madaniyatlar — xitoy, qadimgi turkiy va keyingi fors-arab til muhitlari o‘rtasidagi uzoq lingvistik aloqalarni aks ettirishi mumkin.

NG HARFI: ALIFBODAN CHIQARISH — ILMIY JIHATDAN ASOSLIMI? O'zbek lotin alifbosi islohoti doirasida muhokama qilinayotgan masalalardan biri — ng harfining taqdiri. Bu masala boshqa harflar (Sh, Ch, O', G') o'zgarishidan alohida turadi, chunki bu yerda gap shunchaki grafik shakl haqida emas, balki tilimizdagi mustaqil bir tovushning yozuvda saqlanib qolish-qolmasligi haqida bormoqda. Avvalo, shuni ta'kidlash lozimki, ng — bu shunchaki "n" va "g" harflarining ketma-ket kelishi emas, balki o'zbek tilida mustaqil fonema maqomiga ega bo'lgan burun-til orqa tovushi (velyar nazal, [ŋ]).  Fonologiyada bir tovush mustaqil fonema deb tan olinishi uchun aynan shunday — ma'no farqlovchi — pozitsiyada uchrashi yetarli asos hisoblanadi. Demak, bu tovushni yozuvdan olib tashlash — nazariy jihatdan real fonemani yozma tildan chetlashtirish, ya'ni yozuv bilan talaffuz o'rtasida ataylab tafovut yaratish degani bo'ladi. Ikkinchidan, bu tovushning tarixiy-dialektologik ildizi ham chuqur. Qadimgi turkiy tilda ŋ tovushi mustahkam fonema bo'lgan (masalan, teŋri, meŋi kabi so'zlarda) va bu meros bugungi o'zbek tili shevalarida — xususan qipchoq va qarluq lahjalarida — hamon barqaror saqlanib qolgan. Uchinchidan — va bu, ehtimol, eng muhim argument — ng harfi bilan bog'liq real orfografik muammo mavjud emas. Bu birikma so'z ichida qorishtirilib o'qilish yoki noto'g'ri talaffuz qilinish xavfini deyarli tug'dirmaydi, chunki uning qo'llanish o'rni til tizimida aniq va barqaror. Muammosiz elementni "soddalashtirish" nomi ostida yo'qotish — islohotning o'zi qo'ygan asosiy maqsadga (imlodagi real qiyinchiliklarni bartaraf etish) zid keladi. To'rtinchidan, ba'zilar ng tovushi so'z boshida kelmasligini uni alifbodan chiqarish uchun asos sifatida ko'rsatishadi. Ammo bu argument tarixiy-tipologik jihatdan ancha zaif. Qadimgi turkiy tilning o'zida ham bir qancha undosh tovushlar so'z boshida umuman kelmagan — masalan, r va l tovushlari sof turkiy so'zlarning boshida uchramagan (bu tovushlar bilan boshlanuvchi so'zlar odatda o'zlashma bo'lgan), ŋ tovushining o'zi ham hech qachon so'z boshida kelmagan. Shunga qaramay, Urxun-Enasoy bitiktoshlari yozuvida (run yozuvi) aynan shu tovushlar — jumladan ŋ — uchun alohida belgilar mavjud bo'lgan, chunki ular so'z o'rtasi va oxirida faol qo'llanib, ma'no farqlashda muhim vazifa bajargan. Demak, bir tovushning so'z boshida kelish-kelmasligi turkiy yozuv an'anasida hech qachon unga alohida belgi berish yoki bermaslikning mezoni bo'lib xizmat qilmagan. Aksincha, tovushning so'z tarkibida qanchalik faol va ma'no farqlovchi ekanligi asosiy mezon bo'lgan — bu mezon bo'yicha esa ng bugungi o'zbek tilida ham to'liq "harf" maqomiga da'vogar bo'lishga haqli tovushdir. Shu nuqtayi nazardan qaraganda, ng harfini alifbodan olib tashlash tilshunoslik jihatidan yetarlicha asoslanmagan qadam bo'lib ko'rinadi. Azizbek Mamatqulov

📜"Тиббул ҳакимий" ва "Шарҳул худоий" асари мундарижаси 🔰Китобда табобатнинг бошланғич тушунчаларидан тортиб, тўғри овқатланиш, қайси маҳсулотни қайсиси билан ейиш мумкин эмаслиги (манбалар ва изоҳлар билан), бемор ҳолатини кўз, тил, лаб, тиш, бурун, бармоқ, тирноқ, қулоқ, шунингдек, томир уриши, сийдик, аҳлат, туш орқали диагностика қилиш, содда дорилар, ички органлар вазифалари ва уларда кўп учрайдиган касаликлар, баъзи мураккаб дорилар таркиби ва ишлатилиши берилган. ✍ Мурожаат учун: @AbdullohHD

⚜Умри давомида тажрибаларини тўплаб ёзган Шошлик машҳур табиб - Ҳакимжон табиб Тошкандийнинг "Тиббул ҳакимий" ва унинг шарҳига бағишланган Худойберди табиб Тошкандий, Нодир Абдусамаднинг "Шарҳул худоий" асари 🔰Ушбу табобат қўлланмаси Тошкентда 1941-2014 йилларда яшаб ўтган табиб, Ўзбекистон халқ табобати академияси аъзоси - Ҳакимжон табиб асарининг шарҳи ҳисобланади. Табиб бобо ушбу табобат китобини узоқ йиллик тажрибасига суяниб, умрининг охирларида ёзган. ❗️Асарни тушуниш осон бўлиши учун муаллифнинг шогирди ва набира шогирди томонидан шарҳланди. ❗️Бу йўриқномадан ҳозирда у кишининг шогирди фойдаланиб келмоқда. Уйлаймизки, бу асар табиблару шифокорларга бирдек асқотади. ✍ Мурожаат учун: @AbdullohHD

"Tirsak" va "tizza" — bir ildizlimi? Tilimizda qo'ldagi bukiluvchi bo'g'imni tirsak, oyoqdagi bo'g'imni esa tiz(za) deb ataymiz. Bir qarashda bu ikki so'z o'xshash ko'rinmaydi. Ammo qiyosiy-tarixiy turkologiya nuqtayi nazaridan ular bitta qadimiy ildizning ikki tarixiy shakli bo'lishi mumkin. V. Ramstedtning rotatsizm qonuniga ko'ra (r-qonuni) turkiy tillar tarixida umumturkiy r undoshi  ko'pgina so'zlarda z  tovushiga  o'zgargan. Buni biz turkiy tillar ichida nisbatan eski bo'lgan  chuvash tilida ko'rishimiz mumkin. Chuvash tilida bizning tilimizda so'z  tarkibida z undoshi bilan keluvchi bir qancha so'z hali ham r  undoshi bilan keladi. Masalan: yüz(o'zbekcha) ~ śĕr(chuvash), qız(o'zbekcha ~ хир(chuvash). Demak, -z- va -r- ko'pincha bitta qadimiy tovushning ikki tarixiy natijasidir. Shu nuqtayi nazardan tiz va tir- (tirsak) ham o'zaro bog'liq bo'lishi ehtimoldan xoli emas. Chunki ikkalasi ham bukilish ma'nosini o'zida tashiydi. Shevalarimizda ko'ylakni yengini tirmoq, shimning pochasini tirmoq kabi jumlalarda tir so'zi buklash ma'nosini berishi ma'lum. "O'zbek tilining etimologik luğatida" kitobida tizza so'zi tizmoq fe'lidan olingan degan xulosa bor, lekin so'zning ma'nosiga tizmoq emas tirmoq fe'li ancha yaqin. Bu fikrni chuvash tilidagi чĕркуççи ("tizza") so'zi ham qisman qo'llab-quvvatlaydi. Uning boshidagi чĕр- qismi tir-/tiz- ildiziga fonetik jihatdan yaqin. Biroq bu murakkab tuzilishli so'z bo'lgani uchun uni yakuniy isbot emas, balki qo'shimcha dalil sifatida baholash to'g'riroq. Shuning uchun tirsak va tiz(za)ning bir ildizdan kelib chiqqanligi ilmiy jihatdan asosli gipoteza hisoblanadi, ammo hozircha umumiy qabul qilingan qat'iy fakt emas. Bu misol kundalik so'zlarimiz ortida ming yillik tarixiy qatlamlar yashiringanini ko'rsatadi. ( Azizbek Mamatqulov)

Табиб, бемор ва касаллик Ҳунайннинг Буқрот ва Жолинусдан ҳикоя қилишига кўра, тузалишнинг боислари уч нарса билан тўлиқ (мукаммал) бўлади: Биринчиси – табиб, иккинчиси – оғриқ (касаллик), учинчиси – оғриған киши (бемор). Табиб билан оғриқ (касаллик) – иккиси тескари нарса. Чунки, табиб табиатнинг ишчиси (хизматкори). Оғриқ (касаллик) эса, табиатнинг ёви. Бироқ, оғриған (бемор). У чорасиз ё табиб билан ўртоқ бўлиб, табибга оғриғидан тузалишга ёрдамлашади. Ëки оғриғи билан ўртоқлашиб, табибнинг қаршисига – оғриғиға кўмаклашади. Агар, табибга ўртоқ бўлиб, у айтадиган барча нарсаларга бўйсунса, унинг учун тузалиш (офият)ни умид қиламан. Чунки, бир ёвга қарши икки жангчи тўпланяпти. Агар оғриққа (касалликка) эргашиб, [202] унга оғриғини кучайтирадиган шаҳватларга эргашадиган бўлса, у табибга қарши икки жиноят қилибди: Биринчиси, табибни урушда ёлғиз қолдирғани. Ҳолбуки, у табиб билан бирга иккинчи киши бўлиб, ёнига қўшилиши керак эди. Иккинчи жиноят – оғриғи (касали) билан бирга ўртоқ бўлиши. Ваҳоланки, оғриғини ўша тобда ёлғиз қолдириши керак бўлганди. Буқрот айтади: «Табобат санъатининг қурилиши уч нарса билан бўлади: оғриқ (касаллик), оғриған (бемор) ва эмчи (табиб). Табиб – табиатнинг ишчиси (хизматкори). Оғриған (касал) табибнинг ёнида оғриққа (касалликка) қарши курашиши керак». манба: Исҳоқ ибн Руҳавийнинг "Адабут-табиб" китоби, 202-бет. арабчадан ўзбекчага ўгирувчи: Абдували Муҳиддин Мансур оққа кўчирувчи: Шерзод Ғуломов муҳаррир: Нодир Абдусамад @tib_ilm

⚠️😨 АҚШ CОVID-19 лабораторияда яратилганини ва дунёга тарқалганини расман тан олди. Карантин эса илмий эмас деб эълон қилинди!

АҚШ расмийлари вируснинг Ухан вирусология институтида оқиш натижасида келиб чиққанини расман тан олди. Оқ уй томонидан эълон қилинган жорий маълумотларга кўра, АҚШ расмийлари ва олимлари бу фактни йиллар давомида яшириб, далилларни йўқ қилиб ва ​​ёлғон хабарларни тарғиб қилиб келмоқдалар. Асосий ҳимоя чоралари сохта эканлиги исботланди: ниқоблар ва икки метрлик ижтимоий масофа илмий эмас деб топилди. Карантинлар иқтисодиётни барбод қилди ва пандемия ниқоби остида фирибгарлар АҚШ маблағларидан 250 миллиард доллардан ортиқ маблағни ўғирлашди.

🤝 @OPER_UZ – ОПЕРАТИВ ВА ХАВФЛИ ЯНГИЛИКЛАР КАНАЛИ!

💊Иммунные клетки человеческого организма атакуют паразита Учёные вели наблюдения 80 минут, делая фотографии каждые 30 секунд. Затем все полученные снимки соединили в один ряд, помещая в каждую секунду по 15 фото.