ادبیات سئونلر

کامیل قهرمان اوغلو بؤیوک نادیر ایلاهی آلترناتیو بیر شاعیر هر بیر شعیرین اوغوروندا حل ائدیجی رول اوینایان عونصورلاردان بیری اونون فضا یارادیلماسیندایر. هر بیر صنعت اثرینده‌کی فضا قورویوجو چتیر کیمی کومپونئنت و اِئلِمِنتلری احاطه‌‌ ائده‌رک اونلارا عصیرلر بویو قالارقیلیق، و یاشانماق ایمکانی وئریر و نتیجه‌ده اثرین عمومی قوخوسو مخاطب ایچین تقدیم اولونور.  دیگر طرفدن، هر بیر صنعت اثرینده یام، یاشیل فضا یارادیلماسی اؤز خوصوصيتلارینا مالیکدیر. و مؤوجود طلبلره اویغون اولاراق چئویک اولا بیلر. آنجاق حقیقت بودورکی، بو عونصور اثره علاوه‌ اولونان و یا تطبیق ائدیلن ظاهری حادثه‌‌ دئییل. و یاراندیغی آندا و بدن عضولری‌ایله بیرلیکده دوغولور و سوندا هر شئیه کؤلگه سالا بیلیر. ادبی اثرلرده فضا آرخیتئکتوراسی سؤز و اونلارین ایشلنمه اوصولو ایله یارادیلیر و چالارلا «لحن» سیخ علاقه‌‌ده اولور. همده بو وضعیتین طلبیندن آسیلی اولاراق مؤوضونو و عمومی احوال، روحییه‌نی یارادیر. رومانتیکا؛ آدینین عکسینه اولاراق کدر و حسرتین آجی آنلارینی عکس ائتدیرن شعیرلردن بیریدیر بو شعیرین ائکزیستئنسیال فلسفه‌سی دورغون، آغیر، قارانلیق و آجی بیر آتموسفورا گئدن تاریخین و ایندیکی گئدیشاتین سوکوتودور. و اوولیندن آخیرا قدر بو شعیر نئچه میصراعلاردا یازیلمیشدیرکی هر بیری اوولکی میصراعنین مکان و فضاسینی تاماملایاراق، گوجلندیریر. بیرینجی میصراعدا فضانین قوجالماسیندا بوتؤولوکده عمومی بیر خبر وئریلیر. و سونرا اوولدن باشلاییر. و شعیرین بوتون وارلیغینا کؤلگه سالیر و اوندان سونرا گلن هر شئی بو سندلی و پوئتیک خبرین خیدمتینده‌دیر یعنی دئمک اولارکی، شعیرین دیگر بندلری ایچین بوتون بند (معنا باخیمدان) حساب اولونور: سونرا چوخ شئيه اينانديم قازانداكى قوزو كيمى سونرا کؤتويه‌جن يانديم بير فحله  پاپريزى كيمى سونرا سنين يئرين گلدى آجى گلدى شيرين گلدى توى گئجه‌سى اؤزون آسان قونشونون  لال قيزی كيمى سونرا توختارسان دئديلر ياراما دوُز دؤشه‌ديلر دوُز نه دوُز يازيق اورمونون ياراسينين دوُزو كيمى سونرا درديم سورالاندى كلمه_كلمه ديليم ياندى ياندى تبريزين باكى‌سی باكی‌نين تبريزى كيمى سونرا دا من شاعر اولدوم دَن_دَن ساققاليمى يولدوم سؤزوم هايدا كۆيده ايتدى دَييرمان خوروزو كيمى. «میشئل فوکو دئییر: بیر دلینین (شاعیرین) یئری چؤلونون ایچریسینده و یا ایچریسینین چؤلونده‌دیر» بو بؤیوک فوکونون سؤزلرینه اساسن، نادر الهی‌نین بو گؤزل شعیرینین متنی(ایچَریسی) پوست‌مودئرن فاکتورلارینی هر بیر فرقیلی باخیشی اولان بیر شاعیر و یا تنقیدچی اوچون گؤستریر. و بونا دقت یئتیرمک پوست‌ مودئرن آب، هاوانی اؤزللیکله‌ده بوگونکو ادبيیاتی داها یاخشی آنلاماغا یاردیم ائده بیلیر. بونا گؤره «ایچَری و چؤل» کیمی قبول ائدیلن واریانتلار و اونلارین آراسینداکی علاقه‌‌ چوخ‌سایلی چاغداش دیسکوریسلرده مختلف اوصوللارلا یارادیلیر. بونا باخمایاراق، ایچَری و چؤل مکان کونفیقوراسیاسی فیکریمیزجه چاغداش دوشونجه‌نین عمومی و اساس خوصوصيیاتلاریندان بیریسی حسابلانیر  و بیزه مختلف نؤوع ادبی و کؤک چئوریلمه‌لرینی گؤستریر. و بو ترانسفورماسیا سووئرئنلیک آنلاییشینا اساسلاناراق نظره آلیندیقدا خصوصیله آیدین گؤرونور. هابئله ائرکن چاغداش دؤورون سوسیال نظريیه‌چیلری، مثلا  «هوب» وسدان و «روسو» یا قدر، نیظامی طبیعتین خاریجی نیظامینا ضد اولان و یا اونا قارشی چیخان محدود و داخیلی مکان حساب ائدیردیلر. شعیرین طبیعتی‌ایله باغلی بؤیوک «نیمایوشیج» پوئزییانین عمومی جهتلری حاقیندا بئله دئییر: «شعیر حرکتدن گلیر و حرکت زامانلا معنا ائدیلیر و شاعیرین واختی ایندیکی خصوصيیتلاری‌ایله یالنیز ایندیکی احوالیدیر» شعیر گونسل اولمالیدیر آمما گونده‌لیک(تکراری) اولمامالیدیر. بونا رغمن ریتمیکی، پوئتیکی و ایمگه‌سی اولمایان شعیرلر، شعیر معناسیندا، شعیر دئییل، و اولادا بیلمز. بو قیبیل شعیرلر، دیلینی یاندیریب آلووونو اطرافینا ساچان، اود کیمیدیر. بئله اوغورسوز شعیرلر اولدوقدا یالنیز یانیب و توستوسو قالیر. یعنی بیر دفه آلوولانیب، و بیر دفه‌ده سؤنوکور. آنجاق چوووخ اهمییتلی مسئله؛ آذربایجان شعیری، حتمن لازیمدی آذربایجانین اؤز مَدَنيیتی و اؤز ادبيیاتی اولمالیدیر. یعنی شاعیر آذربایجان ادبيیاتیندا دونیا دوشونجه‌لرینی نومایش ائتدیرملی و عینی حالدا یئرلی(بومی) اولماقلا برابر، قلوباللاشمالی اولمالیدیر. بو اَن قاباریق و گؤرکملی خصوصییاتلار سئوگیلی بؤیوک شاعیر نادر الهی‌نین شعیرلرینده آپ، آیدینجاسینا گؤرونور. آلترناتیو شعیر، شاعیرین تئخنیکا و ادبی صنعت و قورولوش سیندیرماسیندان و یابانجیلاشماسیندان، و کئچمیشین کؤهنه و تاپدالانمیش کلاسیک ادبيیاتیندان گئریده قالاراق، شاعیرین یاراتدیغی شعیردیر.

کامیل قهرمان اوغلو بؤیوک نادیر ایلاهی آلترناتیو بیر شاعیر https://t.me/Adabiyyatsevanlar

«اؤزونه عاید بیر اوتاق» فئمینیزم حرکاتی‌نین کلاسسیک اثری اولاراق قبول ائدیلیر. ساده، آخیجی دیلله یازیلیبدیر. وولف قادینلارا سسله‌نه‌رک بئله دئییب‌دیر: «پول قازانین، اؤزونوزه بیر اوتاق و بوش زامان آییرین و یازین. کیشیلر نه دئیر دئیه دوشونمه‌دن یازین». ویرجینییا وولف عؤمرو بویو گونده‌لیکلر یازیب، گونده‌لیک یازماغی یالنیز خسته‌لیک زامانی دایاندیریبدیر. اونون گونده‌لیکلری ۴ جیلدده نشر اولونوب. ایکینجی دونیا موحاریبه‌‌سیندن سونرا ویرجینییا وولف بؤیوک بریتانییادا دئمک اولار کی، اونودولور. حتی چاپ اولونان کیتابلاری‌نین اوزه‌رینه ده «لئسلی استیوئن»ین قیزی، لئونارد وولفون حیات یولداشی کیمی پاتریارخال(آتا ارگیل) دامغا یاپیشدیریلیر. لاکین ۷۰-جی ایللرده ایسه فئمینیست حرکاتی‌نین گئنیش تشکّول تاپماسی ایله ویرجینییا وولفون یئنیدن دوغوشو باشلاییب. او، ۲۰-جی عصر بریتانییا و دونیا ادبيّاتی‌نین سیماسینی ديَیشن بؤیوک شخصیّت کیمی حقیقی قیمتینی آلیبدیر. ایکینجی دونیا موحاریبه‌‌سی ایللردینه «پرده لر آراسیندا» رومانینی یازارکن یازارلیق قابیلیّتینی ایتیردییینی دوشونمه‌سی و موحاریبه‌‌ قورخوسو اونون جیبلرینی داشلا دولدوروب چایا آتیلاراق انتحار ائتمه‌سینه سبب اولوب. ۶-  آقاتا کریستی ۱۵ ستامبر ۱۸۹۰-جی ایلده آنادان اولوب. اصل آدی آقاتا مئری کلاریسسا میللئر اولان یازار دئتئکتیو ژانری‌نین کرالیچاسی حساب اولونور. بو لقب اونا ایللر اؤنجه وئریلیبدیر. اثرلری ایندییه قدر ۱۰۳ دیله ترجومه ائدیلیبدیر. کیتابلارین تیراژی ایسه ایلدن-ایله آرتماقدادیر. اکثر مشهور یازارین حیاتی کئشمه‌کئشلی، آجیناجاقلی اولسا دا آقادانین بو باخیمدان بختی گتیریب. او، اینگیلتره‌نین دئنوور قرافلیغیندان آبش ا کؤچوب گلن زنگین مهاجر عائله‌‌سینده دونیایا گلیبدیر. یاشادیغی محیطی گله‌جک اثرلرینده آیدین شکیلده تصویر ائدیبدیر. عائله‌‌نین کیچیک اوشاغی اولان آقاتا گؤزل عائله‌‌ تربیه‌سی گؤروب، موسیقی تحصیلی آلیبدیر. ۱۱ یاشیندا آتاسینی ایتیرن آقاتا آناسی‌نین حمایه‌‌سینده بؤیویوب. او، ۸ یاشینا کیمی هئچ بیر مکتبده تحصیل آلماییبدیر. چونکی آناسی بونون علیه‌ینه اولوب. آمّا کریستی هله ۴ یاشیندان یازماغی باجاریبدیر. ایلک اثرلرینی آناسی‌نین تأثیری ایله یازماغا باشلاییبدیر. گوجلو بیر سویوق دیمه‌دن یاتاغا دوشن قیزا، آناسی داریخماماسی اوچون کیچیک حئکایه‌لر یازماغی مصلحت گؤرور و بؤیوک یازارین کاریئراسی بئله‌جه باشلاییر‌. اینگیلترده شئکسپیردن و اینجیل دن سونرا کیتابلاری بئست‌سئللره (ان چوخ ساتیلان کیتاب) چئوریلن دئتئکتیو رومان دئیین‌جه آغیلا گلن ایلک قادین یازاردیر‌. یازار بیر مدت مئری وئستماکوت تخلّوصو ایله سئوگی رومانلاری دا یازیبدیر. یازارین باشینا گلن بیر حادثه‌‌ یازدیغی کیتابلارداکی حادثه‌‌لردن ده ماراقلی اولماسی ایله دقت چکیبدیر. یازار ۱۹۲۶-جی ایلده ۱۱ گون یوخا چیخیر و نهایت، آوتوموبیلی گؤلون کناریندا  اشیالاری اطرافا سپه‌لنمیش حالدا تاپیلیر. بعضیلری یادداشسیزلیقدان اذيّت چکدییینی، بعضیلری اری‌نین سئوگیلیسینی اؤلدورمه‌یه گئتدییینی ادعا ائدیر. یازار ادبيّات دونیاسینا هئرکول پوارو آدلی کولت پئرسوناژ(شخصیت داستانی) گتیریب. او، بو پئرسوناژی ایلک رومانیندا یارادیبدیر. بو قهرمان اونون سون رومانلاری‌نین بیرینده(«پرده»)  وفات ائدیر. ماراقلیدیر کی، بو رومان نشر اولوناندان ۴۰ ایل اوّل یازیلیب، آمّا ناشیرلر ایللرله سئویملی پئرسوناژین اؤلومو ایله باغلی اولان کیتابی چاپ ائله‌مکدن بویون قاچیریبلار. یازارین ۱۹۵۲-جی ایلده لوندونون آمباسسادور تئاتریندا صحنه‌‌یه قویولموش «تله» پیئسی تئاتر تاریخینده ان چوخ اوینانیلمیش پیئسدیر. ۷-  ج. ک. روولینق-  ۳۱ اییول ۱۹۶۵-جی ایلده آنادان اولوب. جوان کئتلین روولینق دونیانین ۶۵دن چوخ دیلینه ترجومه ائدیلن «حارری پوتتئر» رومانلار سئرییاسی‌نین یازیچیسی تانینیر‌. بیر مدت دونیانین ان وارلی قادینی اولان یازار ۲۰۰۴-جو ایلدن بری بؤیوک بریتانییانین ان وارلی قادینیدیر. یازار اثرلرینه چکیلن فیلملردن سونرا داها چوخ مشهورلاشیبدیر. روبئرت قئلبرایت تخلّوصو ایله دئتئکتیو ژانردا اوچ اثر ده یازان مولیف «بوش اوتوراجاق» آدلی کیتابی دا یازیبدیر. او، «حارری پوتتئت» ای نشریّاتا گؤنده‌رنده ناشیر قادین اولدوغو اوچون کیتابلاری‌نین یاخشی ساتیلمایاجاغینی دوشوندویو اوچون تام آدی‌نین عوضینه اونون قیسالدیلمیش باش حرفلریندن استفاده ائدیب و جوان کئتلینی( ژواننئ کاتهلئئن ژ.ک) اولاراق ديیشیبدیر. یئنه ده اینگیلیس ادبيّاتینا فانتاستیکا ژانریندا بؤیوک تؤحفه‌لر وئرن مولیف یاراتدیغی بو مؤحتشم دونیادا ناشیری بئست‌سئللرلر سیاهی‌سینا گیره‌رک تعجبله‌ندیرمه‌یی باجاریب و قادینین گؤزل یئرلره یوکسله بیلجه‌یینی ثبوت ائدیبدیر. https://t.me/Adabiyyatsevanlar

ائمیلی ۱۸۳۸-جی ایلده ایییرمی ایکی یاشی اولاندا مکتبده معلّم کیمی ایش .باشلاییر. اونون اوّلدن ضعیف اولان ساغلاملیغی 17 ساعتلیق ایش گونونون استرسی آلتیندا تئزلیکله پوزولور و ۱۸۳۹-جو ایلین آپرئلینده ائوه قاییدیر. بوندان سونرا ائوده قالاراق داها چوخ ائو ایشلری ایله مشغول اولماغا باشلاییر. او، آلمان دیلینی کیتابلاردان،  همچینین فورتئ‌ پیانو دا چالماغی اؤیره‌نیر‌‌. ۱۸۴۴-جو ایلده ائمیلی او دؤوره قدر یازدیغی شعرلری گؤزدن کئچیرمه‌یه باشلاییر و اونلاری سلیقه‌لی شکیلده ایکی دفتره کؤچورور. ۱۸۴۵-جی ایلین پاییزیندا شارلوت دفترلری تاپیر و شعررین چاپ اولونماسینی تأکید ائدیر. شخصی حیاتینا مداخله‌دن غضبله‌نن ائمیلی اوّلجه امتناع ائدیر، لاکین ائن ده اؤز الی ازمالارینی چیخاریب شارلوتا وئره‌رک گیزلی شکیلده شعرلر یازدیغینی بیلدیرنده تسلیم اولور «قوندال حئکایه‌لری»نین هم مؤلیف‌لری کیمی ائن و ائمیلی بیر-بیرلرینه حئکایه‌لرینی و شعرلرینی اوخوماغا وردیش ائتمیشدیلر‌  شارلوت ایسه اونلارین شخصی حیاتیندان کناردا قالمیشدی. بو دؤورده ائمیلی اؤزونون ان یاخشی شعرلرینی یازمیشدی. ۱۸۴۶-جی ایلده باجیلارین شعرلری بیر جیلدده جوررئر  ائللیس و آجتون بئللین شعرلری کیمی نشر ائدیلیر. برونتئ باجیلاری اؤز باش حرفلرینی قورویوب ساخلاماقلا اؤزلرینه تخلّوص‌لر سئچمیشدیلر. شارلوت (جهارلوتتئ) اوچون «کاررئر بئلل»(«جوررئر بئلل»)،  ائمیلی اوچون «ائللیس بئلل» و ائن (آننا) اوچون «ائکتون بئلل» (آجتون بئلل). کیتاب نشر اولوناندان بیر نئچه آی سونرا باجیلارا جمعی ایکی نسخه ساتیلدیغی دئییلسه ده، اونلار روحدان دوشمه‌دیلر. ویکتورییا دؤورونون موهوم قادین یازارلاریندان بیری اولان ائمیلی یگانه رومانی «اوغولتولو تپه‌لر»له آدینی اینگیلیس ادبيّاتی‌نین ان اؤنملی یازارلاری آراسیندا یازدیرماغی باجاریب‌دیر. تک رومان ایله قدرتینی دونیایا اعلان ائدن یازار یئنی‌لیک‌چی قورولوشدا یازدیغی بو رومانی ایله تنقیدچی‌لری تعجب‌لندیریب و رومانینی اینگیلیس ادبيّاتی‌نین کلاسسیکینه چئویریب‌دیر. اونو تقدیم ائدرکن برونتئ باجیلاری حاقیندا دانیشماساق دوزگون اولمازدی. اوچ یازار باجی ائمیلی، شارلوت و ائن اینگیلیس ادبی عالمینده اؤز یئرینی توتموش گؤرکملی قادین یازارلاردیر. ائنن برونتئ «آگنئس گرئی» رومانی، شارلوت برونتئ ایسه «جئین ائیر» آدلی مشهور اثری ایله اینگیلیس ادبيّاتینا بؤیوک تؤحفه وئریب، عائله‌‌ اولاراق یازدیغی اثرلرله دونیا ادبيّاتی تاریخینده ابدی قالاجاقلار. ۵- ویرجینییا وولف ۲۵- یانوار ۱۸۸۲-جی ایلده آنادان اولوب. ۲۰- جی عصر اینگیلیس ادبيّاتیندا ایز بوراخان موهوم قادین یازارلاردان بیری حساب ائدیلیر. وولف جنوبی کئنسینقتون شهرینده وارلی عائله‌‌ده، مدرنیست رسام وانئسسا بئللین ده داخل اولدوغو سککیز نفرلیک قاریشیق عائله‌‌ده جولی پرینسئپ جئکسون و لئسلی استیوئنین یئددینجی اؤولادی اولاراق دوغولوب. او، گنج یاشلاریندا اینگیلیس کلاسسیک‌لری و ویکتورییا ادبيّاتی اوزره ائوده تحصیل آلیب. ۱۸۹۷-جی ایلدن ۱۹۰۱-جی ایله قدر لوندون کرال کالئجی‌نین خانیملار دئپارتامئنتینده اوخویوب، اورادا کلاسسیک‌لر و تاریخی اؤیره‌نیب، قادین حاقلاری حرکاتی ایله علاقه‌‌ده اولوب. آتاسی‌نین روحلاندیردیغی وولف ۱۹۰۰-جو ایلده پئشه‌کار شکیلده یازماغا باشلاییب‌دیر. ۱۹۰۴-جو ایلده آتاسی‌نین اؤلوموندن سونرا استیوئن عائله‌‌سی کئنسینقتوندان بلومسبئرییه کؤچور و بورادا قارداشلارین اینتئللئکتوال(آیدین دوشونجه‌لی) دوستلاری ایله بیرلیکده بدیعی و ادبی بلومسبئری قروپونو یارادیرلار. ۱۹۱۲-جی ایلده او، لئونورد وولفلا ائوله‌نیر و ۱۹۱۷-جی ایلده جوتلوک اونون اثرلری‌نین چوخونو نشر ائتدیرن «هوقارت پرئسس» نشریّاتینی قورور. اونلار ساسسئکس‌ده بیر ائو اجاره‌یه گؤتورورلر و ۱۹۴۰-جی ایلده دایمی اولاراق اورایا کؤچورلر. وولف، کیتابلارینی اونلارین قوردوغو نشریّاتدا نشر ائتدیرن ویتا ساکویل وئست ده داخیل اولماقلا قادینلارلا رومانتیک موناسیبتلر قوروبدور. هر ایکی قادین یازارین ادبيّاتی وولفون اؤلومونه قدر داوام ائدن موناسیبتلریندن ایلهام آلیبدیر. و. وولف مودئرنیزم ادبی جریانی‌نین قوروجولاریندان بیری حساب اولونور. آدی جئیمس جویس، فرانس کافکا، مارسئل پروست، ویلیام فولکنئر کیمی یازارلارلا بیر سیرادا چکیلیر. «میسّیس دئللووی» اثرینده ده جئیمس جویسون «اولیسس» اثرینده اولدوغو کیمی بیر قادینین گونلوک حیاتیندان بحث ائدیلیر. بو اثر مودئرنیزم آخینی‌نین ان باریز نمونه‌لریندن ساییلیر. ویرجینییا وولفون دئمک اولار کی، بوتون رومانلاری معاصر رومان ژانری‌نین ان باریز نمونه‌لری ساییلا بیلر. «اؤزونه عاید بیر اوتاق»ی ایسه بو سیرالامایا داخل ائتمک اولماز.

اوستین اؤلوموندن سونرا داها چوخ استاتوس قازانیب‌دیر. ۱۸۳۳-جو ایلده رومانلاری فئردیناند پیکئرینگ طرفیندن ایللوستراسییا ائدیله‌رک ریچارد بئنتلینین «استاندارت رومانلار»سئرییاسی‌ندا یئنیدن نشر اولوناندان سونرا رئپوتاسییاسیندا(جمع اولماق) اهميّتلی ديیشیکلیک باش وئریب‌دیر. اونون رومانلاری داها گئنیش رغبت و پوپولیار(جمعیت) اوخوجو کوتله‌سی قازانیب‌دیر. یازار چوخ سایدا تنقیدی ائسسئ و ادبی آنتولوگییایا ایلهام وئریب‌دیر. اونون رومانلاری اساسیندا بیر نئچه فیلم ده چکیلیب‌دیر. ۱۹-جو عصرده سوسیال حادثه‌‌لره ایرونیک باخیشی و یازدیغی گوجلو قادین اوبرازلاری ایله معاصر رومان دیلینی یارادان یازار حساب ائدیلیر. هئچ واخت ائولی اولماسا دا رومانلاری ان گوجلو قادین پئرسوناژلارین چتین سئوگی پروسئسینی تصویر ائتمه‌سی و نهایت، سئودییی اینسانلا ائولنمه‌سی ایله بیتیر. ۳-  مئری شئللی  ۳۰ آوقوست ۱۷۹۷-جی ایلده لوندون‌دا آنادان اولوب. آتاسی ویلیام قودوین سیاسی فیلوسوف، آناسی مئری اوولستونکرافت ایسه فیلوسوف و قادین حاقلاری مدافعه‌چی‌سی اولوب. آناسی، او آنادان اولاندان ایکی هفته سونرا اؤلدویو اوچون آتاسی طرفیندن بؤیودولوبدور.  اوشاقلیغی‌نین اساس حیصّه‌‌سینی کیتاب اوخوماقلا و کیچیک حئکایه‌لر یازماقلا کئچیریب. سونراکی ایللرده فانتاستیک قورخو ژانریندا موهوم اثرلر یازان یازار، داها چوخ قوتیک رومانی «فرانکئنشتئین» ایله تانینیب‌دیر. فرانکئنشتئین فیکری مئرینین ۱۸۱۶-جی ایلده یای آییندا گؤردویو یوخونون نتیجه‌سینده یارانیب‌دیر. رومانین مشهورلاشماسیندا اینگیلتره‌ده صنعتی ،اینقیلابی‌نین، جون لوکک،  توماس هوببس کیمی متفکّرلرین تأثیری آز اولماییب‌‌دیر. مئری «فرانکئنشتئین»  ایله یاناشی، هم ده «لادورئ» (دیگر آدی «گؤزل دول») ۱۸۳۵، «فالکنئر» (۱۸۳۷)  و «سونونجو آدام» (۱۸۲۶) کیمی رومانلارین دا، علمی فانتاستیکانین ائرکن نمونه‌سی ساییلان «معاصر پرومئتئی» (۱۸۱۸) اثری‌نین ده مؤلفی‌دیر. او، همچینین اری، دؤورونون رومانتیک شاعر و فیلوسوفو پئرسی بیش شئللی‌نین اثرلرینی رئداکته و تبلیغ ائدیب‌دیر. اؤزو کیمی یازار اولان عائله‌‌سی‌نین سایه سینده اطرافیندا همیشه چوخلو یازارلار اولوب‌دور. دونیا علمی-فانتاستیک ادبيّاتینا بؤیوک تؤحفه وئره‌جه‌یی «فرانکئنشتئین» اثری‌نین اساسینی یازار دوستلاری ایله اوتوروب- دوراراق قویوب. او ائله حیات یولداشی ایله ده بئله تانیش اولوب. ۱۶ یاشیندا آتاسی‌نین تئز-تئز قوناغی اولان پئرسی بیش شئللی ایله سئوگیلی اولوب و اونونلا بیرلیکده فرانسایا قاچیب‌دیر. یازار ۱ فئورال ۱۸۵۱-جی ایلده وفات ائدیب‌دیر. ۵۱ یاشیندا وفات ائده‌نه قدر رومانتیک اثرلری ایله هم علمی-فانتاستیکانین، هم ده ادبيّاتین ان مشهور قادین یازارلاریندان بیری اولوب. ۴- ائمیلی برونتئ ۳۰ اییول ۱۸۱۸-جی ایلده ماریا برئنوئل و ایرلاندییالی آتا پاتریک برونتئ‌نین عائله‌‌سینده آنادان اولوب. عائله‌‌ اینگیلتره‌نین یورکشیر ایالتی‌نین برئدفورد شهری‌نین کنارینداکی تورنتون کندینده‌کی مارکئت ستریتده یاشاییب. ائمیلی آلتی اوشاغین بئشینجیسی ایدی. اوندان اوّل ماریا، الیزابت، شارلوتا و برئنوئل واردی‌. ۱۸۲۰-جی ایلده ائمیلی‌نین کیچیک باجیسی آن سونونجو برونتئ اوشاغی دونیایا گلیب. قیسا مدت سونرا عائله‌‌ سککیز میل اوزاقلیقدا اولان هاوورتا کؤچور و بورادا پاتریک دایمی کوراتور ایشی ایله تعمین اولونور. هاوورتدا اوشاقلارین ادبی استعدادلارینی انکشاف ائتدیرمک امکانلاری داها چوخ ایدی. آمّا عائله‌‌نی داواملی بدبختلیکلر ایزله‌ییر.  ۱۵ ستامبر ۱۸۲۱-جی ایلده آنالاری ماریانی خرچنگ خسته‌لیگیندن ایتیریرلر. آز یاشلی اوشاقلارا خالالاری و بؤیوک باجیلاری الیزابت باخمالی اولور. ائمیلی‌نین اوچ بؤیوک باجیسی ماریا، الیزابت و شارلوت روحانی قیزلار مکتبینه گؤندریلیر. آلتی یاشی تامام اولاندان سونرا ائمیلی ده باجیلارینا قوشولاراق مکتبه گئدیر. مکتبده ایسه اوشاقلار زوراکیلیغا و محرومییت‌لره معروض قالیرلار. تیف اپیدمی‌سی اؤلکه‌نی بوروینده مارییا و الیزابت ده خسته‌له‌نیر. ورمه یولوخا بیله‌جکلری احتمالی ایله ائوه گؤندریلن قیزلار بیر-بیری‌نین آردینجا ائوده وفات ائدیرلر.  باجیلارین وفاتیندان سونرا آتالاری شارلوت و ائمیلینی ده مکتبدن اوزاقلاشدیریر. قالان اوشاقلارا ائوده آتالاری و خالاسی الیزابت برئنوئل تحصیل وئرمه‌یه چالیشیر. فورمال اولاراق تحصیللری اولماسا دا ائمیلی و اونون باجیلاری دؤورون نفوذلو ژورناللارینی، قزئتلرینی الده ائدیب اوخویا بیلیردیلر. اون یئددی یاشیندا ائمیلی شارلوتون معلّم اولدوغو قیزلار مکتبینه گئتمه‌یه باشلاییر. لاکین حدّیندن آرتیق ائو حسرتی چکرک قیسا مدت سونرا اورانی ترک ائدیب ائوه قاییدیر. لئمیلی ائوه قاییداندان سونرا آن اونون یئرینه اوخوماغا گئدیر  بو زامان قیزلارین مقصدی اؤز کیچیک مکتبلرینی آچماق اوچون کفایت قدر تحصیل آلماق ایدی‌

دونیا ادبیاتی حاضیرلایانلار:«نیلوفر حاجیل، ادبیات سئونلر» کوچورن:«ویدا حشمتی» «دونیا ادبيّاتی‌نین عوضی اولونماز یئددی اینگیلیس قادین یازاری»    دونیا ادبيّاتی ایچینده اؤزونه‌ مخصوص یئری اولان اینگیلیس ادبيّاتی‌نین گؤرکملی نماینده‌لری آراسیندا کیفایت قدر استعدادلی، تانینمیش قادین یازارلار دا وار. «ادبيّات قزئتی»نین بو دفعه‌کی ساییندا اینگیلیس ادبيّاتی‌نین ان اؤنملی حساب ائدیلن ۷ قادین یازاری حاقیندا معلومات وئرجه‌ییک. ۱-  آفرا بئن ۱۴ دئکابر ۱۶۴۰-جی ایلده آنادان اولان دراماتورگ، شاعر، ناثر و ترجمه‌چی ایدی. اینگیلیستان‌ین ایلک پئشه‌کار قادین یازاریدیر و ۲۰ ایل بویو ادبيّات دونیاسیندا یگانه قادین اولاراق آدینی تاریخه قیزیل حرفلرله یازدیریب،  یازیلاری ایله پول قازانان ایلک اینگیلیس قادینلاریندان بیری کیمی او، مدنی مانع‌لری آشاراق قادین مؤلف‌لرین سونراکی نسیل‌لری اوچون ادبی نمونه رولونو اویناییب‌دیر. کیشی‌لر عالمینده یگانه قادین اولاراق آرتیق قادینلارین نه قدر گوجلو اولدوغونو، کیشی‌لردن آسیلی اولمادیغینی، اونلارین دا یازیب پول قازانا بیلدیکلرینی گؤسته‌ریب، یازار کیمی تانینماغا باشلایاندان قیسا مدت سونرا پیئسلر یازماغا باشلاییر. او، جون ویلموت(ج. ویلموت اینگیلیس شاعری و   بیر-جی کرال چارلزین برپا محکمه‌سی‌نین محکمه‌ ایشچیسی ایدی. او، بعضی چاغداشی طرفیندن «ان یاخشی اینگیلیس ساتیریکی» اولاراق کاراکتئریزه ائدیلیر) کیمی مشهور شاعرلر قروپونا عاید ایدی. بئن آسترئا پاستورال تخلّوصو ایله یازیب‌دیر. بعضی یازیلاری اونا حقوقی پروبلئملر یاراداندان سونرا داها چوخ ادبی ژانردا یازماغا و ترجمه‌لر ائتمه‌یه باشلاییب‌دیر. استوارت‌لار سولاله‌سی‌نین صادق طرفداری اولان یئپیسکوپ بورنئتین ۳-جو کرال ویلهئلمه قارشیلاما (سلاملاما) شعری یازماق ایسته‌یینی رد ائدیب‌دیر. بوندان قیسا مدت سونرا وفات ادیب. یازدیغی متنلرده قادین جینسيّتینی تحلیل ائده‌رک رومانلار، ائله‌جه ده پیئسلر عالمینه یئنی‌لیکلر گتیریب‌دیر. او، هم ده «اوروونوکو» کیتابی ایله کؤله‌لییه قارشی چیخان ایلک مؤلیف‌دیر. یازارین مزاری شاعرلر گوشه‌سینه داخل ائدیلمه‌ییب، لاکین کیلسه‌نین پیلله‌کنلری‌نین یاخینلیغینداکی شرق موناستیردا یئرله‌شیر. ۲- جئین اوستین-  ۱۶ دئکابر- ۱۷۷۵-جی ایلده هئمپشیر قرافلیغیندا  استیوئنتون‌دا دوغولان یازار تحصیلینه۱۷۸۳-جو ایلده آکسفورددا باشلاییب. تحصیلینی ساوزامپتون‌دا داوام ائتدیرن یازار داها سونرا قیزلار مکتبینده اوخویوب. کند کئشیشی‌نین یئددینجی اوشاغی اولان یازار اؤز دؤورونه اویغون گؤزل تصویرلر و اوبرازلار یاراتدیغینا گؤره رومانلاری کلاسسیکلر آراسیندا یئر آلماغی باجاریب‌دیر. ۱۸۰۵-جی ایلده آتاسی‌نین اؤلوموندن سونرا اوّلجه ساوزامپتونا ۱۸۰۹-جو ایلده ایسه وارلی قارداشی‌نین یانینا کؤچوبدور. یازارین یاشادیغی او ائو حاضردا ائو موزئیی کیمی فعالیّت گؤستریر. یازار ادبی فعالیّتینه ۱۷۸۹-جو ایلدن باشلاییب‌دیر. اینگیلیس زاده‌گانلارینی تنقید ائدن آلتی اساس رومانی ایله مشهوردور. اوستینین سوژئتلری تئز-تئز ال‌وئریشلی سوسیال مؤقعی و اقتصادی آزادلیق آختاریشیندا اولان قادینلارین ائولی‌لیکدن آسیلی‌لیغینی آراشدیریر‌. اثرلری ۱۸-جی عصرین ایکینجی یاریسی‌نین حساس رومانچی‌لیغینی تنقید ائدیر و ۲۰-جی عصر ادبی رئالیزمینه کئچیدین بیر حیصّه‌‌سی حساب اولونور. اونون رئالیزمی و سوسیال شرحلری ایله یاناشی، یوکسک ایرونییادان استفاده ائتمه‌سی، اونا تنقیدچی‌لر و عالیملر آراسیندا رغبت قازاندیریب‌دیر. اوستین چوخ سایدا تنقیدی ائسسئ و ادبی آنتولوگییایا ایلهام وئریب‌دیر. اونون رومانلاری اساسیندا بیر نئچه فیلم ده چکیلیب. ۱۹-جو عصرده سوسیال حادثه‌‌لره ایرونیک باخیشی و یازدیغی گوجلو قادین اوبرازلاری ایله معاصر رومان دیلینی یارادان یازار حساب ائدیلیر. هئچ واخت ائولی اولماسا دا، رومانلاری ان گوجلو قادین پئرسوناژلارین چتین سئوگی پروسئسینی تصویر ائتمه‌سی و نهایت، سئودییی اینسانلا ائولنمه‌سی ایله بیتیر. «غرور و غرض» ۱۸۱۱، «مانسفیلد پارکی» (۱۸۱۴)، ائمما (۱۸۱۶) کیتابلاری‌نین نشری اونا اینانیلماز اوغور گتیرسه ده بو کیتابلار آنونیم نشر اولوندوغو اوچون حیاتی بویو چوخ آز شهرت قازانیب‌دیر. اؤلوموندن سونرا ایکی رومانی(«ایناندیرما»  و «نورتهانگئر» موناستیری (۱۸۱۸)) نشر ائدیلیب‌دیر. او، همچینین ال‌یازما شکلینده اولان اوچ جیلدلیک گنجلیک یازیلارینی، قیسا ائپیستولیار رومانی «لئدی سیوزان»ی و تاماملانمامیش «واتسونلار» رومانینی دا چاپ ائتدیرمه‌دن وفات ائدیب‌دیر.

نادرپاشا«پاشایی» ادبیات سئونلر گوزگوسونده 1402/6/14 آپاریجی:«کریم قربانزاده» 6سون https://t.me/Adabiyyatsevanlar

نادرپاشا«پاشایی» ادبیات سئونلر گوزگوسونده 1402/6/14 آپاریجی:«کریم قربانزاده» 5 https://t.me/Adabiyyatsevanlar

نادرپاشا«پاشایی» ادبیات سئونلر گوزگوسونده 1402/6/14 آپاریجی:«کریم قربانزاده» 4 https://t.me/Adabiyyatsevanlar

نادرپاشا«پاشایی» ادبیات سئونلر گوزگوسونده 1402/6/14 آپاریجی:«کریم قربانزاده» 3 https://t.me/Adabiyyatsevanlar

نادرپاشا«پاشایی» ادبیات سئونلر گوزگوسونده 1402/6/14 آپاریجی:«کریم قربانزاده» https://t.me/Adabiyyatsevanlar

نادرپاشا«پاشایی» ادبیات سئونلر گوزگوسونده زمان: بوگون سه شنبه 1402/6/14 ساعات: 10 طراح:«تانیش» آپاریجی:«کریم قربانزاده» https://t.me/Adabiyyatsevanlar

کارآگاه مارپِل ✍:«افروز خانیم» کیمیسی قاش مهندیسی اولار، کیمیسی داش مهندیسی، بو مشه افروز خانیم دا، ازلدن " باش" مهندیسی دیر. یعنی طرفه بیر باخیم باخار ها، او گیرده‌نه باشیندا نه اولدوغونو و هانسی یووانین قوشو اولدوغونو گؤیده باشا دوشَر. سان کی طرفین جیکی- بؤکو آلنی‌نین سطیرلرینده یازیلار. اودور کی "افروز خانیمین" باشینا بؤرک کئچمز. کیمسه‌نین باشیندا کئچن‌ دوگونلرینی، هاچا- پیچاسینی بیرر- بیرر حؤوصله‌یله آچار و نه‌یین نه اولدوغونون، ایچینین ایچین چیخارار. پس اونا " کارآگاه مارپِل خانیم"  آد وئرن‌لر عبث آد وئرمه‌ییب. و آمما... کارآگاه مارپِل یا همن افروز خانیمین یئنی "باش" مهندس‌لیگی و یئنی کشفی: بیر نئچه واخت دیر، ادبی یادداشت و ادبی نقد آدی ایله، آمما گرچک‌ده پاخیللیق دولو، آتماجا سؤزلرله، دونَنه‌جه فارسجا قیریلدادان‌لار و بو گون اوزونو تورک آدلاندیرانلار، اؤزونو و بارماق سایی اطرافینی بؤیودن‌لر و ایکی گونده منتقد اولوب، گرچک تورکجه شعر، حیکایه مُهری وورانلار و ایللر تورک ادبیاتی‌نین خادیملرینی آلچاقلادانلار وار!! تاسوفله بعضی یولداشلاردان دا، ساده اوره‌ک "پینوکیو" کیمی بو تولکولرین فئلینه آلدانیب و اونو داها سیرتیلدیرلار. آمما بو تولکولر هله یئنه آنلاماییب‌لار کی: هئچ کیمسه بیرینی آلچاتماقلا اوجالماییب. یعنی بایاغی و شکست یئمیش قدیم رسملریندن هله ده عبرت درسی آلماییب‌لار!! *بویوک و دنیز اوره‌کلی اینسان، کیمسه‌نین کیچیلتمه‌یینه احتیاج دویماز، چون کی اونون بؤیوک‌لییی کیمسه‌نین کیچیلتمه‌ییندن قیدالانمیر، آمما کیچیک اوره‌کلی و قیسقانج آداملار، تئز- تئز باشقالاری کیچیلتمک‌له اؤزلرینه آد- سان آختارارلار. **بویوک اوره‌کلی اینسانلارین باشلاری اؤز ایشلرینه قاریشار و یازیب- پوزوب اثر یارادارلار، دئدی- قودو ائتمزلر،  باشقالارین یاشامینا، ایشینه بورونلارینی سوخمازلار، چون کی بو ایشه هئچ واختلاری دا، اولماز. یازیب، یارادارلار و بیلرلر کی ائل گؤزو تره‌زی دیر، یاخشی- پیسی سئچه‌جک. ***بویوک اوره‌کلی اینسانلار، باشقالارلا پارلاماغی سئورلر و باشقالارین اوجالماق پیلله‌لری اولارلار، کیچیک اوره‌کلی آداملار ایسه، یالنیز بورنونون اوجونا قدری گوروب، باشقالارین آیاغی‌نین آلتیندان پیلله‌لری چکیب اونلاری یئره وورارلار، چون کی باشقالاری اوجالیقدا گؤرمه‌یی گؤزلری گؤتورمز. دوستلار گلین بو بئش گونلوک دونیادا، بیربیریمیزه نردووان پیلله‌لری اولاق، هامینین پارلاییشینی ایسته‌یک، بیربیریمیزین آیاغی‌نین آلتینی ائشمه‌یک. نییه کی آتا- بابالاریمیز دئییب‌لر:" درین قازان، دایاز قازان، اؤزو دوشَر". او درین پ... قویوسونا دوشمک تولکولره اوزاقدا دئییل. اینشاللاه. https://t.me/Adabiyyatsevanlar

داستانی از «تئودور داستایوفسکی» نویسنده شهیر روس دختر دانش آموزی صورتی زشت داشت . دندان هایی نامتناسب با گونه هایش ، موهای کم پشت و رنگ چهره ای تیره. روز اولی که به مدرسه جدید آمد ، هیچ دختری حاضر نبود کنار او بنشیند. نقطه مقابل او دختر زیبا رو  و پولداری بود که مورد توجه همه قرار داشت .او در همان روز اول مقابل دختر تازه وارد ایستاد و از او پرسید : میدونی زشت ترین دختر این کلاسی؟ یک دفعه کلاس از خنده ترکید... بعضی ها هم اغراق آمیزتر می خندیدند. اما تازه وارد با نگاهی مملو از مهربانی و عشق در جوابش جمله ای گفت که موجب شد در همان روز اول، احترام ویژه ای درمیان همه و از جمله من پیدا کند. او گفت : اما بر عکس من، تو بسیار زیبا و جذاب هستی. او با همین یک جمله نشان داد که قابل اطمینان ترین فردی است که می توان به او اعتماد کرد. و لذا کار به جایی رسید که برای اردوی آخر هفته همه می خواستند با او هم گروه باشند. او برای هر کسی نام مناسبی انتخاب کرده بود . به یکی می گفت چشم عسلی و به یکی ابرو کمانی و ... . به یکی از دبیران ، لقب خوش اخلاق ترین معلم دنیا و به مستخدم مدرسه هم محبوب ترین یاور دانش آموزان را داده بود. آری ویژگی برجسته او در تعریف و تمجید هایش از دیگران بود که واقعاً به حرف هایش ایمان داشت و دقیقاً به جنبه های مثبت فرد اشاره می کرد مثلاً به من می گفت بزرگترین نویسنده دنیا و به خواهرم می گفت بهترین آشپز دنیا ! و حق هم داشت. آشپزی خواهرم حرف نداشت و من از این تعجب کرده بودم که او توی هفته اول چگونه این را فهمیده بود سالها بعد وقتی او به عنوان شهردار شهر کوچک ما انتخاب شده بود به دیدنش رفتم. و بدون توجه به صورت ظاهری اش احساس کردم شدیداً به او علاقه مندم. پنج سال پیش وقتی برای خواستگاری اش رفتم، دلیل علاقه ام را جذابیت سحر آمیزش میدانستم و او با همان سادگی و وقار همیشگی اش گفت: برای دیدن جذابیت یک چیز ، باید قبل از آن جذاب بود! در حال حاضر من از او یک دختر سه ساله دارم . دخترم بسیار زیبا ست و همه از زیبایی صورتش در حیرتند. روزی مادرم از همسرم سؤال کرد که راز زیبایی دخترمان در چیست؟ همسرم جواب داد :من زیبایی چهره دخترم را مدیون خانواده پدری او هستم. و مادرم روز بعد نیمی از دارایی خانواده را به ما بخشید. *تئودور داستایوفسکی* می گوید : عظمت در دیدن نیست، عظمت در چگونگی دیدن است. گاهى خودت رامثل یک کتاب ورق بزن، انتهای بعضی فکرهایت " نقطه" بگذار که بدانی باید همانجا تمامشان کنی. بین بعضی حرفهايت "کاما"  بگذار که بدانی باید با کمی تامل ادایشان کنی. پس از بعضی رفتارهایت هم "علامت تعجب" و آخر برخی عادت هایت نیز علامت "سوال" بگذار. تا فرصت ویرایش هست... خودت را هر چند شب یکبار ورق بزن... حتی بعضی از عقایدت را حذف کن ... اما بعضی را پر رنگ... برخی آدم ها را حذف کن، برخی را نه! هرگز هیچ روز زندگیت را سرزنش نکن! روز خوب به ما شادی می دهد، روز بد به ما تجربه، و بدترین روز به ما درس می دهد ...! فصل ها برای درختان هر سال تکرار می شود، اما فصل های زندگی انسان تکرار شدنی نیست... تولد ...، کودکی ...، جوانی...، پیری و ... . تنها زمانی صبور خواهیم شد که صبر را یک قدرت بدانیم نه یک ضعف! آن چه ویران مان می کند، روزگار نیست، حوصله کوچک و آرزوهای بزرگ است.... https://t.me/Adabiyyatsevanlar