sacral_BY

#sacral_rocks Ну, напэўна, такога кшталту аб'ектаў яшчэ тут не было. Спадарства, вашай увазе – скаладром! Вось так раптоўна, на высокім беразе, пасярод ракі і Смаргонскага раёну. Абʼект зразумелы, але пэўна і загадкавы. Калі яго пабудавалі? У розных закутках сеціва пішуць па-рознаму, але агульна зразумела, што недзе ў познім «саюзе». А вось у аўтара гэтага спартыўна-манументальнага твору ёсць канкрэтнае імя – У.І. Ганапольскі, тагачасны старшыня федэрацыі спартыўнага турызму Беларусі родам з Гомля. Пішуць, што першы турнір па турысцка-прыкладным шматборʼі ў краіне арганізаваў ён у 1995 годзе. Ня ведаю, дзе той турнір праходзіў, але раптам тое было як раз тут, каля Жодзішак? Як бы яно не было, каб скарыць тую вяршыню, ня трэба быць вялікім альпіністам. Нават невялікім ня трэба быць. Я вось зусім не альпініст, але наверх па камянях ускарэпкаўся. Але асцярожным трэба быць заўсёды, пра гэта не забываемся☝️ Бліжэйшыя адсюль вёскі #асінішкі #мель, а горка, на якой зладзілі спартыўны снарад, мела назву "Белая".

#жодзішкі #sacral_mill #sacral_brovar Калі ў нас тут быў маёнтак важных шляхціцаў, то напэўна і гаспадарчы двор меўся? Анягож! Буду шчырым, кантэнтавы патэнцыял раскрыты будзе слаба. Гледзячы на нешматлікія здымкі, нават думаў скіпнуць гэтую частку і плыць далей па допісным рэчышчы. Але не, усё паглядзіце. Быў тут раней бровар. А зараз у цагляным будынку месціцца аграсядзіба. А яшчэ быў вадзяны млын. Зараз у ім музей. Некалі было ў мяне пытанне, а ці ёсць у нас дзе млын з дзеючым механізмам. Чытачы тады падказалі, што так, менавіта ў Жодзішках і ёсць. Працуе ад ручая, што ўпадае ў Вяллю. Пабачыў я яго? Не, было зачынена. Шукаць наглядчыкаў неяк часу не было, а абысці з усіх бакоў не дазвалялі страшныя забараняльныя шыльды, а ў нас там човены з рыштункам пад мостам без догляду... Ай, усё! Сёння так. Гэтым допісам не ганаруся, пакрысе шуруем адсюль.

#жодзішкі #sacral_museum Скончу гэты шэраг допісаў пра былы калегіюм\палац нечым пазітыўным. Раней тут месцілася псіхіятрычная лякарня (утрымліваліся ў тым ліку небяспечныя злачынцы - дадае вайбу. Так?). У 2019 годзе здарыўся пажар, пасля якога яе зачынілі. Калі што, пазітыў ня ў гэтым. Добрая навіна ў тым, што трошкі пазней увесь комплекс за 100 даляраў выкупіў загадкавы маладзён Змицер і зладзіў тут культурную прастору VOBRAZ. Пагадзіцеся, такія ўстановы больш верагодна сустрэць на якой-небудзь "кастрычніцкай" у Менску, і зусім не чакаеш у Смаргонскім раёне. Тым больш цікава наведаць. У пачатку лета, калі давялося заплыць у госці, паразглядаць галерэю можна было бясплатна (ды прымаліся ахвяраванні). Зараз прачытаў у "вобразным" інстаграме, што зараз квіток каштуе 10 р. для дарослых. А наведаць можна з пятніцы да нядзелі.

#жодзішкі #sacral_urban #sacral_catholic #гара_цэгла? Калі звонку будынак палацу/калегіюму асабліва не вылучаецца адметнасцю, то ўнутры пануе іншы настрой. Тут літаральна спляліся эпохі і атмасферы. Скляпенні ды аголеныя муры нагадваюць пра братоў-езуітаў з іх змрочнай рэпутацыяй патаемнасці і ўсёмагутнасці. Рэшты познясавецкіх інтэр’ераў медычнай установы таксама ня тое, каб задавалі тон жыццясцьвярджальнасці. Усё як любім. (Я люблю. А вы?) Тут, канешне, і шляхецкая рэзідэнцыя была, толькі дух сармацкай урачыстасці выветрыўся тут цалкам. Але жыццё ня знікла. Працяг будзе.

#жодзішкі #sacral_urban #sacral_catholic #гара_цэгла? Пратэстанты не прыходзяць адны. Нельга зладзіць у сябе "ерэтычнае" гняздо і не прыцягнуць увагу прадстаўнікоў царквы сусьветнай і праваслаўнай (гэта ўсё пра каталікоў, яны таксама лічаць сябе праваслаўнымі, так жа, як у праваслаўных царква - кафалічная). Таму, калі рухацца далей па Жодзішках, можна сустрэць помнік, што сведчыць аб прысутнасці тут у XVIII ст. ордэна езуітаў. Стварэнне якога ў XVI ст. было абумоўлена шмат у чым барацьбой з рэфармацыяй. Вось і тут канфесійныя прыхільнасці гаспадароў змяніліся і яны ў пачатку XVIII ст. падаравалі сваю сядзібу "таварыству Ісуса", а ў 1766 годзе быў пабудаваны мураваны калегіюм, які можна сёння назіраць у допісе. Але ж там такія шыкоўныя дрэвы, што назіранне і, тым больш, фатаграфаванне ўскладняецца. У 1773 годзе папа Клімент XIV забараніў дзейнасць ордэна, а калегіюм прыстасавалі пад палацавы комплекс новых шляхетных уладароў. Будынак, дарэчы, быў у стылі барока, але зараз праз шматлікія рамонты асабліва і ня скажаш. Але ўнутры адчуваецца, так бы мовіць, дух эпохі. Але гэтая тэма разгарнецца пазней. Па-першае, вось яшчэ здымкі памяшкання адміністрацыі былой вар'ятні (ага, такое тут было за савецкім часам). Магчыма, з гэтым звязана наяўнасць бюста акадэміка Паўлава ў парку. Па-другое, старыя здымкі. Яны трошкі лепш перадаюць прыгажосць камяніцы.

#жодзішкі #sacral_catholic Прыплылі ў Жодзішкі. Ч\б-здымак з папярэдняга допісу паказвае ня толькі нямецкі мост, але і краявід гэтай вёскі. А на ўзвышшы касцёл, які сёння пакажу ў яго сучасным выглядзе. Найсвяцейшай Тройцы☝️ Самі Жодзішкі ўпершыню згадваюцца ў 1511 годзе. А першы касцёл быў заснаваны ў 1553 г. на грошы ўладароў мястэчка Осцікавічаў. А ў канцы таго ж стагоддзя змяніліся гаспадары Жодзішак, а з імі і канфесійныя перавагі. У сям'і Кішак былі прыхільнікі Рэфармацыі і грошай ужо выдаткавалі на цэлы мураваны кальвінскі збор. Іншая версія прыпісвае фундацыю Крыштапу Комару ў пачатку XVII ст. У любым выпадку, мяркуецца, што да нас дайшоў менавіта той будынак. Узрост – нічосабе! У той час у храма не было трансэпту (прыбудоў па баках, што надавалі будынку форму крыжа), але была вежа званіца. Трансэпт зʼявіўся ў пачатку ХХ ст. А вежу знішчылі ў часы Першай сусветнай вайны. Унутры месціўся шпіталь. Збор пабудавалі ў стылі рэнесанс. Суворыя рысы ён у нашых абшарах. Нават сёння адноўлены выглядае сурʼёзна. А вось на малюнку з экспедыцыі Тышкевіча мае барочны такі фасад (відаць, у XVIII ст. правялі рамонт па модзе). Гэта сярэдзіна ХІХ ст., а храм ужо аддадзены каталікам. Быў зачынены, таму дадаю здымаз інтэрʼера з мінулага стагоддзя.

#гара_цэгла #вялля Варта нагадаць, што маршрут сплаву праходзіў пераважна праз Смаргонскі раён. У 1915 годзе менавіта пад Смаргонню расейскія войскі спынілі нямецкі наступ у Першай сусветнай і фронт усталявалася па лініі Дрысвяты-Нарач-Смаргонь-Пінск ажно да 1918-га. Увесь гэты час кайзераўскія войскі займаліся будаўніцтвам фартыфікацый ды лагістычнай інфраструктуры. Таму цягам руху па рэчышчу Вяллі можна назіраць жалезабетонныя аб'екты рознай ступені захаванасці (захаванасці, хутчэй, адмоўнай), якія падпісаныя на мапе як знішчаны ДАК, былыя паромная пераправа ці мост. Самае сімпатычнае з гэтага – памятны надпіс нямецкага штабу на камяні. Сімпатычнае ў гэтым допісе. Пэўная разваліна заслугоўвае асобнага допісу. Але пра гэта пазней.

#данюшава #sacral_graveyard Не паспелі мы пакінуць вёску, як выконваю абяцанне з папярэдняга допісу. Спадарства, сведкі ды помнікі Першай сусветнай: бутавая стэла прысвечаная "памяці слаўнага наступлення 1915 г." ды некалькі надмагілляў нямецкіх афіцэраў за касцёлам. У тыя часы ў Данюшава дзейнічаў шпіталь. Захаваліся здымкі вайсковых могілак. Сеціва кажа, гэтых вайскоўцаў пасля вайны перапахавалі ля вёсцы Маркоўцы, што на левым беразе Вяллі. А яшчэ пры касцёле ёсць суворы бутавы будынак - былая званіца.

#данюшава #sacral_catholic Пакрысе трэба вяртацца ў цудоўны сьвет віртуальных падарожжаў і пачынаць дзяліцца з вамі ўспамінамі пра эпічны сплаў па Вяллі, як той граф Тышкевіч. Таму сёння першая вёска, што дорыць нам, акрамя прыродных краявідаў, прыгожае ад чалавечых рук. Данюшава! І драўляны касцёл пачатку ХІХ ст. А шостай раніцы, верагодна, вас ніхто там сустракаць ня будзе. Акрамя папы-нябожчыка, што вітае наведнікаў на адмыслова прыбудаваным балкончыку. Ён, як паслядоўнік апостала Пятра, мае ключы ад Валадарства Нябеснага, але ад гэтага касцёла ключоў няма. Добра, што сярод жаўнераў, якія тупалі тут у Першую сусветную вайну, шмат хто меў фотаапарат. Таму сёння мы можам бачыць, як выглядаў інтэр'ер касцёлу больш за 100 гадоў назад. Агулам, тэма Першай сусветнай не аднойчы ўсплыве, пакуль наш анлайн-параход будзе рухаецца па Вяллі.

Раптоўна перарываю цішыню нашага тэлеграмнага эфіру. А то ўжо неяк ня ёмка перад паважанымі чытачамі. Справаздача: насалоджваюся апошнімі днямі водпуску. Ёсць пэўны рэзерв матэрыялаў, што чакаюць сваёй чаргі быць апублікаванымі (файлы сакралштэйна). Але пакуль пакажу чым займаўся апошні тыдзень. О, так! У 2026-м наведаў нарэшце сонечную Грузію. У тэматыку канала яна ўпісваецца дрэнна (як Турэччына ці Азербайджан🙄), але як тут стрымацца, калі старажытныя грузіны добра ўмелі ня толькі ў вінаробства, смачную кухню, але і ў прыгожую архітэктуру. Праваслаўную☝️што як старажытнаруская, паходзіць з Візантыі (вось і знайшоў сувязь, нацягнуў саву, так бы мовіць). Таму буду часам разбаўляць асноўны кантэнт мураванымі цікавосткамі прыгажуні Сакартвэла. Напрамак даволі папулярны. Хто таксама бываў? Стаўце рэакцыю 🤝

#sacral_data Сёння давайце ўспомнім аднаго ўраджэнца Валожына. 4 жніўня 1838 года з'явіўся на свет хлопчык Юзаф з роду Беркманаў – шведы, што аселі ў Рэчы Паспалітай некалькі стагоддзяў назад. Як гэта заведзена, юны шляхцюк праводзіў час атрымліваючы адукацыю. Прыродазнаўчую, але і цікавіўся мастацтвам. А ў 1863 годзе ўзяў удзел у паўстанні. Паранены ўзяты ў палон і асуджаны на 4 гады катаргі. І вось галоўная нагода ўспамінаў Юзафа Беркмана: ён пакінуў нам пэўныя мастацкія творы. Прысвечаныя пераважна падзеям і побыту сасланых паўстанцаў. Маляваць ён пачаў яшчэ падчас этапу, але самы прадуктыўны перыяд пачаўся пасля 1866 году, калі катаргу замянілі на пасяленне і спадар Юзаф разам з мастаком Станіславам Уронскім адкрылі ў Іркуцку мастацкую майстэрню. Падчас высылкі Ю.Б. перасякаўся з Бенедыктам Дыбоўскім і нават рабіў ці то здымкі, ці то малюнкі для апошняга. А вось тут альбом з малюнкамі Юзафа Беркмана, што атрымалася знайсці на абшарах👇 https://teletype.in/@sacral_by/3H4eUgoT8Xm

#полацк #sacral_museum Працягваем шпацыр па полацкай мастацкай галерэі і пошукі слядоў Алеся Шатэрніка. А вось жа і яго "Дрыгавічы"! Ды парачка прац прысвечаных ранняй гісторыі нашых абшараў. Але агулам, кантэнт тут разнастайны. Акрамя мастацкага мастацтва можна паразглядаць скляпенні і памацаць сцены XVIII ст. былога калегіюма. І чаго раней сюды не завітаў?

#полацк #sacral_urban Ідзем па слядох творчасці скульптара Алеся Шатэрніка. Мо памятаеце, некалі адмэн здзіўляўся менскай скульптуры ў стылі "олд-рутэнія-вікінг" "Крывічы" ля крамы "Валгаград" 1985 году? Ну вось сёння на вашых экранах сіквэл ад спадара Шатэрніка - скульптура "Крывічы" 2001 году ў больш лагічным месцы - Полацку. Дзе, як не тут, крывічам варта б было стаяць? Стаяць ля ўваходу ў мастацкую галерэю. Трэба пашукаць, мо Алесь Шатэрнік унутры таксама нешта пакінуў?

#полацк #sacral_orthodox #sacral_museum Памятаеце, у папярэднім допісе (спадзяюся, што памятаеце, бо тое было ўчора) згадваў роспісы храма ХІХ ст, пад якімі хаваліся старажытныя фрэскі. Дык вось, іх не саскублі са сценаў ды не скінулі ў мяхі, як будаўнічае смецце. Рэстаўратары іх захавалі. Заляпілі ўсё тканінай, абмазалі хімікатамі ды асцярожна знялі са сцяны з той тканінай. Чараўніцтва амаль! А зараз гэтыя палотны выстаўленыя ў мастацкай галерэі Полацка, што сёння дзеліць будынак былога езуіцкага калегіюма з сучасным універсітэтам. Захавалі шмат, таму выявы размешчаны на рухомых шырмах у некалькі слаёў. Катаеш іх туды-сюды ды насалоджваешся. Гэта не адзінае, чым можа пахваліцца полацкая галерэя, таму далей яшчэ трохі пройдземся.

#полацк #sacral_orthodox У Полацку даводзілася бываць разоў 5 ці 6. З іх апошнія 2 разы завітваў у Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр, каб паглядзець на адзіны больш-менш захаваны храм дамангольскага перыяду – Спаса-Праабражэнскую царкву. Заснаванне і манастыру, і царквы непасрэдна звязана з Ефрасінняй Полацкай. А гэта ў нас другая палова ХІІ ст. на хвіліначку. Ну, на царкву-та я паглядзеў (яна дайшла да нас, вядома, у даволі змененым выглядзе), а вось унутр тады не пускалі. І вось літаральна сёлета, пасля доўгай рэстаўрацыі, турысты і паломнікі могуць зайсці ўнутр. А там... роспісы з таго самога ХІІ ст! Напэўна, сама Ефрасіння ў тыя часы кантралявала будощлю і паказвала пальцам, што і дзе маляваць. Толькі дзеля такога было б варта наведаць горад (але нешта яшчэ будзе)! Як напісана вышэй, храм доўгі час быў закрыты для наведнікаў. Справа ў тым, што арыгінальныя роспісы былі схаваныя пад роспісамі ХІХ ст. Спатрэбілася шмат часу і высілкаў, каб іх вызваліць. Акрамя саміх роспісаў, у царкве засталося шмат графіці, які пакідалі наведнікі цягам стагоддзяў на сценах у стылі «тут быў Базыль». Жудасны вандалізм, быццам, але скрозь гады ўжо і гістарычныя помнікі ды крыніцы. Пра гэта ёсць выпуск падкасту «Так склалася гістарычна» з аўтаркай манаграфіі па тэме. Сам манастыр – аб'ект «рэжымны». Жанчынам уваход толькі ў хустках ды спадніцах, мужчынам – ніякіх шортаў і кароткіх рукавоў (з апошнім ня так строга). А яшчэ манахіням вельмі не падабаюцца фота\відэа-здымкі ў храмах. Ну, прабачце! Усё ж мы маем справу з гісторыка-культурнай каштоўнасцю, якую яшчэ і рэстаўравалі на народныя (бюджэтныя) сродкі. Таму здымкі на месцы. Дайце людзям пакінуць памяць аб нацыянальнай культуры (лепш, чым цвіком сваё імя драпаць на сцяне)! Фота, відэа, канешне, добра, але лепш пабачыць уласнымі вачыма. Таму ацаніце перспектывы ды плануйце падарожжа.

Звычайна пра такія рэчы не пішу, але ж тут і выпадак, быццам, незвычайны. Занесла цягам апошняга часу ў Ветку. З таго, чым там займаўся, галоўным чынам папіў кавы ды пачаставаў пернікаў. "І дзеля гэтага трэба было лезці мне ў тэлеграм?" - падумае чытач. Нуу... каву наліваюць шмат дзе. Але ёсць месцы асаблівыя. Менавіта гэтая кавярня звязаная з Веткаўскім музеем стараабрадніцтва і беларускіх традыцый, пра які ўжо некалі пісаў, не хаваючы свайго захаплення тым, што гэта цудоўны прыклад, як трэба займацца сваёй справай. Бо музей у Ветцы - гэта ня толькі экспанаты і выставы, але і экспедыцыі, лекцыі, майстар-класы і іншыя варушнякі ў афлайне ды анлайне. Ну вось, зараз акрамя самога музею ды філіі ў Гомлі, з'явілася асобная пляцоўка ў выглядзе кавярні. Хочаш адпачыць з кубачкам кавы ў прыемнай атмасферы - калі ласка. Хочаш майстар-клас - таксама калі ласка. Толькі адмысловы дзень абраць трэба. Ці гэта будзе прыемным дадатка да наведвання музею. Я вось трапіў у выпадковы дзень, частаваў пернік амаль у самоце. Але вы можаце азнаёміцца з анонсамі тут. #ветка #sacral_museum