Остонада ўтирган тоғам томон ялт этиб боққан бобомнинг қуюқ қошлари чимирилди.
-Сиз оғринманг бувижониси,бориб келиндан хабар олинг, юмушларингизга қаранг. Никоҳидаги аёлини авайлашни билмаган, бу падари қусур, ҳайвон билан ўзим гаплашаман. Бобомнинг овозидаги оғир босиқликдан юрагим орқамга тортиб кетди. Бувимнинг эса рангит қув учди. Чунки, бобом ўта даражада дарғазаб бўлсагина оғир босиқ бўлиши билан бирга, доимий одатини бузиб, ён атрофдагиларига сизлаб мурожат қилишини хаммамиз яхши билар эдик.
- Ота мени кечиринг!- бувим хонани тарк этмай туриб тоғамнинг ёлворувчи овози эшитилди.- Отажон кечиринг. Мен чидай олмадим. Саид ошнам қассоб биласиз, мен узоқда эмас эдим. Акамнинг ерида эдим. Қассобга югурмай ,менга борса йўли эди. Бу қассобга борган.Мен Саиддан эшитдим.
“-Ошна қачон жанозанг бўлди, хотининг гушт кутариб юрибди,”- деб устимдан кулди.
Жахл билан келиб , қассобга бордингми деб сўрагандим.Тилини тиймади.Рустам хақидаям бир нарслар деб гапириб ташлаганди.Ўзимни боса олмадим. Ота падари қусур деманг отажон қайтиб олинг гапингизни.Шу гапни айтгунча мени ўлдиринг отааа!
Бобом закий инсон эди. Асл воқеани тоғамнинг биргина “ Рустам хақидаям бир нарслар деди,”- деганидан англаган бобом, тоғамларга қўл силтаб рухсат ишорасини берди.
-Сен қол!- менга имлади.
Қурқувдан томоғим қақраб кетди.Индамай турган жойимда қотдим.
-Хўш отам ,нима гап бўлди қани менга ўзингиз гапириб берингчи?!
Тутила тутила бор гапни гапириб бердим. Янгамни” шўртумшуқ, асранди” деганини хам. Гапира туриб кўзимдан ёш сизди.
-Бери келингчи отам!- Мен томон қўл узатган бобом қўлимдан тутиб қучоғига олди.-Гапларимни диққат билан эшитинг . Янгангиз ҳақиқатдан туғри айтганлар, сиз менинг асранди, ва арзандамсиз, буни бошқа бировга гапираётгани сизнинг қолоғингизга эриш эшитилган халос. Сиз туғулгач, кўзим тушиши билан сизни яхши кўриб қолганман ва хеч кимга бермай ўзим билан олиб келганман. Шундан бери сиз менинг асранди ,суюкли ўғлимсиз.Елкамга қоқди.
-Унда нега шўртумшуқ дейди тунғилладим.
-Мана шунақа қилиб, катталар айтганини қилмасангиз, эридан бечорага калтак сотиб олиб берсангиз, шўртумшуқ дейдида отажоним. Бу ишингиз жуда ёмон иш!- норози бош чайқади.- Жудаям ёмон!
Кўзларини бир нуқтага тикиб узоқ вақт хаёл суриб қолди.
-Гапларимни хеч қачон унутманг отам,- секин сўз бошлади.-Эркак киши, оилада худди, бургутдек бўлиши керак. Бургутдек қанотларини кенг ёйиб, ўз химоясида бўлган махрам аёлларини, қаноти остига олиб, асраши авайлаши лозим. Отам раҳматли , сизнинг катта бобонгиз айтар эдилар:
“Қайсики, оилада аёл киши рузғор ғамида елиб югурса, бу нарса шу оила эркаги учун дузах дердилар. Тушунмаган эканман отамнинг гапларини энди англаяпман. “Даюсга жаннат харом “-деган гапни оддий тилда тушунтирган эканларда.Ҳали ёшсиз, мени гапларимни тушунишга бир озгина эрта сизга, аммо эслаб қолсангиз, вақти келганда англаб тушуниб олаверасиз. Бизнинг оилада, мен оилани бош эркаги хисобланаман, мен йўғимда Фаёзхон тоғангиз, Фаёзхон йўқ вақтида Муродхон тоғангиз. Биз уччаламиз хам йўқ вақтимизда эса, оиланинг бош эркаги сиз хисобланасиз. Сиз бош бўлган вақтингизда оиламиздан қайсидир аёл нимагадир эхтиёжманд бўлиб кўчага чиқдими, бу нарса сиз учун орсизлик , номуссизлик хисобланади. Тушундингиза синчков боқди.
-Ҳм бош ирғадим.................
Уша вақтларда мен 11 ёшли бола эдим. Хеч нарсани тушунмаганман. Даюслик, орсизлик, номуссизлик нима эканлигини тушунмаганман,аммо ўта ёмон нарса эканлигини англаганман. Шундан кейин, янгамлар нимагадир эхтиёжманд бўлсалар, дарров гузарга ёки магазинга отланар эдим. Йиллар ўтиб англаганим шу бўлдики, аёлни фақатгина бегона кўзлардан эмас, ўзи лойиқ бўлмаган ишлардан хам асраш бизнинг, бурчимиз экан.Аёли чет элда, Умида янгага ўхшаб мехнат қлиб юрганлар, оз эмас. Кимдир Умида янгани гапларини эшитса, уни хиёнатда айблайди, лекин танганинг икки томони бор.