از نگاه احسان

📢 حضور رسمی تیم ما در Bridge Summit ابوظبی امارات! بعد از ماه‌ها کار فشرده روی محصول‌هامون — از طراحی تا توسعه و از تست تا لانچ — امسال با سه پروژه‌مون، Chance🍀، SocialRise و TimerSpot در نمایشگاه Bridge Summit ابوظبی حضور داریم؛ یکی از جدی‌ترین رویدادهای استارتاپی منطقه که فضای واقعی رقابت، همکاری و ارتباطات بین‌المللی رو ایجاد می‌کنه. 📅 17 تا 20 آذر (8–10 دسامبر) 📍 STARTUP HUB — Zone A - VisionForge Booth برای ما این حضور فقط یک «نمایشگاه رفتن» نیست؛ بیشتر مثل یک checkpoint مهمه — جایی که می‌تونیم نتیجه‌ی ماه‌ها تلاش، ساخت، آزمون‌وخطا و رشد تیم رو در یک فضای حرفه‌ای نشون بدیم و بازخورد واقعی بگیریم. در طول Summit، از همین کانال و اینستاگرام آپدیت‌ها، پشت‌صحنه‌ها و بخش‌های جذابی که ارزش دیده شدن دارن رو منتشر می‌کنم. اگر کسی از شما اونجا حضور داره، خوشحال می‌شیم سر بزنید و با هم گپ بزنیم. خبرهای بیشتر به‌زودی! 🚀

پروژه Major (میجور) یکی از اون پروژه‌هایی بود که علیرغم اینکه سرمایه‌گذارانش cashout کردن و قیمت توکن رو از بالای ۱ دلار به زیر ۱۰ سنت رسوندن، هرگز توسعه پروژه رو متوقف نکرد. می‌شه گفت هر وعده‌ای که داده بود — حتی اگر از نظر اقتصادی منطقی نبود — بهش عمل کرد. برای من خیلی جالبه که هنوز هم فعالانه توسعه می‌ده. جالب‌تر اینکه رابطه مثبت و نزدیکی بین Major و خود تلگرام کاملاً مشهوده. مثلاً بعد از معرفی سیستم رتبه بندی در تلگرام، حالا رتبه‌ی لول کل اکانت‌ها در تلگرام هم به رنکینگ Major اضافه شده! نکته جالب‌تر اینجاست که من با اینکه بعد از معرفی گیفت‌ها خیلی فعال نبودم و بیشتر روی محصولات خودمون تمرکز داشتم، با یک لول معمولی ۹ در تلگرام — رتبه‌ی حدود ۳۰۰۰ رو دارم. یعنی واقعاً فعالان اقتصادی واقعی داخل تلگرام ۳۰۰۰ نفرند؟ بیا خوشبینانه بگیم ۱۰ هزار نفر — بازم خیلی کمه! می‌تونیم این رو نشانه‌ی یک فرصت عظیم ببینیم: پتانسیل بسیار بالا + تعداد فعالان کم = فرصت بزرگ برای رشد یا از زاویه‌ی بدبینانه نگاه کنیم: اگر همین تعداد کم هم دلسرد بشن، فاتحه‌ی بازار خونده است. شخصاً من دیدگاهم بین این دو در نوسانه — اما هنوز فکر می‌کنم دورانی میاد که فعالان اقتصادی داخل تلگرام چند برابر می‌شن… و اون‌ها که زودتر شروع کردن، برنده‌های اصلی خواهند بود.

سرویس Payeer برای همیشه تعطیل شد! این سرویس یکی از محبوب‌ترین ابزارهای پرداخت کریپتویی بود که با وجود داشتن مالک‌های روسی، سعی کرد با ثبت شرکت در کشورهای مختلف، فعالیتش رو ادامه بده — اما نهایتاً با سخت‌تر شدن قوانین و محدودیت‌ها، کلا بیزینسش رو کنار گذاشت. فضای کریپتو به شکل روزافزون در حال قانونمندتر شدن هست؛ به‌نظر میاد خیلی از اسکم‌هایی که اخیراً دیدیم، شاید به این دلیل اتفاق افتادن که اسکمرها می‌دونستن دوره‌ی پول‌شویی راحت و بی‌رد پا به پایان رسیده! سرویس‌هایی مثل PerfectMoney و Payeer ستون اصلی پرداخت برای حوزه‌هایی مثل قمار آنلاین غیرقانونی بودن — و حالا یکی بعد از دیگری در حال خاموش شدن‌اند. البته خیلی از این وبسایت‌ها سیستم پرداخت اختصاصی خودشون رو دارن، اما تقریباً هر کسب‌وکار مالی کریپتویی امروز داره AML compliant می‌شه و قوانین ضدپولشویی (AML) رو برای تراکنش‌های خاص و ولت‌های خاص اعمال می‌کنه. در ایران هم صرافی‌هایی مثل نوبیتکس که دچار flag و حساسیت روی ورودی/خروجی‌های مالی شدن، امروز برای جابه‌جایی دارایی‌ها با محدودیت‌ها و چالش‌هایی خیلی بیشتر از گذشته مواجه هستن — و این روند هر روز جدی‌تر می‌شه. نکته‌ی مهم اینه که هیچ‌وقت پولتون رو داخل هیچ پلتفرم ایرانی یا خارجی (چه معتبر چه غیرمعتبر) نگه ندارید. هر سرویس‌دهنده‌ای که بدون KYC واقعی سرویس می‌ده، دیر یا زود همین سرنوشت Payeer رو پیدا می‌کنه — و قرار نیست موقع تعطیلی، اجازه برداشت کامل پولتون رو بده(چه کوینکس٬ چه بیت یونیکس٬ چه هر ایکس و وای و اکسی). (الان Payeer حدود ۲۵٪ از اصل پول رو کم می‌کنه تا اجازه برداشت بده! 😆 از ۱۳۱ دلار من، فقط ۱۰۵ دلار برداشت شد!)

لیست برنده ها و ایدشون و میزان جایزه رو میتونید توی پست اصلی ببینید!

ک نکته خیلی جالب درباره این Idea Contest: با اینکه این پست رو هزاران نفر دیدند، فقط ۸۱ نفر در مسابقه شرکت کردند! این برای من یک شاخص خیلی واضح بود از سطح Engagement و اعتماد واقعی کاربران در اکوسیستم. همیشه اعداد بازدید بزرگ‌تر از اعداد واقعی مشارکت هستند — و این خیلی چیزها رو نشون می‌ده. اما چیزی که برای من شخصاً جذاب بود، ایده‌ای بود که حتی بین برنده‌های اصلی هم قرار نگرفت: خلاصه‌سازی هوشمند پیام‌ها و آپدیت‌های کانال‌ها. در دنیا، روی پلتفرم‌هایی مثل توییتر و حتی پلتفرم‌های محلی مثل دیجی‌کالا، الان ابزارهای تحلیل sentiment و real-time parsing وجود داره که: • مثبت و منفی بودن نظرات رو می‌سنجه • کامنت‌ها رو طبقه‌بندی می‌کنه • داده‌ رو از دل هرج‌ومرج بیرون می‌کشه اما در تلگرام، هنوز این سطح از tooling هوشمند دسترسی عمومی نداره. برای همین این ایده به نظرم کم‌نظیر و کاربردی بود — برخلاف خیلی از ایده‌های دیگر که بیشتر حالت trivia داشتند.

پروژه SettleTON که مثل ما سال گذشته در Open League برنده شده بود، اعلام کرده که به طور کامل پروژه را خاموش می‌کند؛ چون مدت زیادی است که دیگر سودآور نیستند و توسعه را هم متوقف کرده بودند. این پروژه حتی مدتی در لیست پروژه‌های TonKeeper -محبوب ترین ولت تون کوین- حضور داشت و عملکرد خیلی خوبی هم داشت — تقریباً در تمام کمپین‌ها و پروموشن‌های تون‌کوین دیده می‌شد. البته این پروژه این تصمیم را با هدف امکان برداشت نقدینگی کاربران اعلام کرده، اما واقعیت این است که حدود ۹۸٪ پروژه‌ها — از جمله ما — در شرایط مشابهی قرار دارند. واقعاً ناراحت‌کننده است که با وجود پتانسیل بسیار بالای فضای تلگرام، کمبود نقدینگی و عرضه‌های مکرر گیفت‌های جدید، اکوسیستم را کاملاً خشک کرده. در کنار آن هم که پروژه‌های اسکم و بی‌کیفیت، مدام اعتماد بازار را ضربه می‌زنند. ما در حال توسعه نسخهٔ وب محصولات‌مان هستیم و امیدواریم این مسیر بتواند ما را در زمستان پیش رو سرپا نگه دارد.

این روزها تلگرام پشت سر هم گیفت جدید عرضه می‌کنه (با انواع سلبریتی های پولکی هم برای اینکار همکاری میکنه اسنوپ داگ٬ خبیب و ..) و با این کار پول زیادی رو از جیب مردم جمع می‌کنه. هر فرصتی که پیدا کنه—حتی با کوچک‌ترین بهانه—نقدینگی رو از بازار می‌کشه بیرون. نتیجه اینه که پول قابل خرج مردم کمتر میشه، درآمد کسایی که از تلگرام پول درمیارن سخت‌تر میشه، و خیلی از پروژه‌ها به مرور شکست می‌خورن. این روند به نفع اکوسیستم کاربران نیست.

خبیب تمام پست‌هایی که در آن‌ها تلگرام را برای عرضه گیفت‌های پاپاخا منشن کرده بود، حذف کرده… چه ناراحت کننده.

وقتی در حال ساخت پروژه Chance🍀 بودیم، یه مشکل جدی باعث شد بیش از ۳ ماه پروژه متوقف بشه. خیلی‌ها فکر کردن تموم شدیم، ولی ما داشتیم دنبال راه‌حل واقعی می‌گشتیم. ایده‌ اولیمون برای این پروژه ساده بود: شانست رو روی یه جایزه بنداز، شاید برنده بشی! اما یه سؤال مهم بود — اگه نبری، چرا باید ادامه بدی؟ 🤔 ما نمی‌خواستیم Chance یه پلتفرم قمار باشه، می‌خواستیم مردم ازش لذت ببرن و تلاششون پاداش بگیره. برای همین، قابلیت Cashback رو ساختیم! هرچی شانس بیشتری بندازی یا دوست‌های بیشتری دعوت کنی، در پایان قرعه‌کشی بخشی از شانس‌هات برمی‌گرده! با این ویژگی، بالاخره می‌تونیم تلاش رو هم پاداش بدیم، نه فقط شانس رو. 🙌 بیش از یه سال از فینالیست شدنمون توی The Open League Hackathon می‌گذره — خیلیا رفتن، ولی ما موندیم و ادامه دادیم. یاد گرفتیم، رشد کردیم، و حالا برگشتیم قوی‌تر از قبل! 🚀

این روزها یکی از اصلی‌ترین ترندها AI / هوش مصنوعی است. استارتاپ‌ها همه تبدیل شدن به AI-startup و خیلی‌ها واقعاً از این موج پولدار شدن — حتی بیشتر از موج‌های اخیر کریپتو. اما یک نکته ناراحت‌کننده: هر فیچری که توسط کاربران ساخته می‌شد و موفق و محبوب بود، خیلی سریع توسط غول‌های بزرگ به محصول اصلی اضافه می‌شد. یعنی رقابت نابرابر بین پلتفرم‌ها و استارتاپ‌های کوچک. حتی در تلگرام هم دیدیم: با اینکه Tonnel مارکت موفقی بود، خود تلگرام هم مارکت گیفت رسمی خودش را زد. در ایران هم برخلاف عصر دیجی‌کالا، اسنپ و صرافی‌های کریپتو، هنوز یک موج بزرگ استارتاپ‌های AI ندیدیم، هرچند چند محصول محبوب تک و توک داریم. تلگرام هم با Cocoon وارد AI شده، اما واقعیت اینه که همه بازار ها از جمله AI بشدت Leverage شده‌اند و این یعنی فعلاً نقدینگی واقعی کافی برای رشد پایدار وجود نداره. باید کمی حباب‌ها بخوابند تا دوباره فرصت شروع شکل بگیرد و البته بازی گردان ها خیلی حرفه ای تر از دفعات قبل دارد عمل میکنند(Dot com bubble, ..) و به نظر من حتی تلگرامم نمیتونه استفاده ای که میخواد رو از AI «فعلا» بکند.

بلک فرایدی کریپتو 😄 زودتر از اونی که گفتم و انتظار داشتم این اتفاق افتاد.

بیت‌کوین مدتیه در حال ریزشه (الان حدود ۹۵ هزار دلار) و تون‌کوین (الان حدود ۱.۸ دلار) هم — از نظر من — هنوز نسبت به وضعیت بازار گرونه. البته «گرون بودن» به این معنی نیست که حتماً باید ارزون‌تر بشه، فقط یعنی قیمتش با شرایط واقعی بازار هماهنگ نیست. مثل بازار ملک تجاری در ایران: قیمت‌ها برای خرید یک ملک تجاری خیلی بالاست، ولی این باعث نمی‌شه پایین بیاد؛ فقط معاملات کم می‌شه، مردم نمی‌خرن، و صرفه اقتصادی نداره — اما قیمت همچنان سر جاشه. در کریپتو هم شرایط شبیه همین شده. به نظر من هنوز کف بازار رو ندیدیم. سهم بزرگی از کسب‌وکارها فشار زیادی رو تجربه می‌کنن و نقدینگی کم شده. معمولاً وقتی بیت‌کوین خیلی پایین‌تر بیاد و فقط «باقی‌مانده‌های اندکی از بازار» بمانند، اون‌وقت تازه فضا برای ترندهای جدید و مدل‌های درآمدی تازه باز می‌شه. بازارهای باز مثل کریپتو معمولاً بالاخره به قیمت «منطقی» می‌رسن — برخلاف بازارهای بسته که همیشه گرون می‌مونن. متأسفانه خشک شدن نقدینگی و اتفاقاتی مثل هیجانات میم‌کوین‌ها (از جمله پروژه‌های بزرگی مثل کوین های ترامپ و خانوادش که ۱ میلیارد دلار نقدینگی از بازار بیرون کشید) فشار زیادی روی بازار آوردند. امیدوارم این روند خیلی شدیدتر نشه، چون اگر دارایی‌های گرون از «حالت گرونی» خارج بشن، معمولاً دوره‌های سختی برای افراد غیر سرمایه دار شروع می‌شه٬ از شغلشون بیکار میشن و چیز هایی که توی یک سال گذشته شنیدیم. اگر الان شرایط براتون سخت شده، اگر دنبال راهی برای درآمد هستید یا نمی‌دونید چه کاری باید شروع کنید — بدونید تنها نیستید. این وضعیت نتیجه‌ی سیاست‌ها و چرخه‌های تکراریه و خیلی‌ها مثل شما درگیرش هستند.

دیروز تلگرام ۵۱۹ هزار گروه و کانال رو بلاک کرده.پاول دوروف هم ممنوعیت سفرش توسط دادگاه فرانسه برداشته شده و دیگه محدودیت ۱۴ روزه تردد خارج از فرانسه رو نداره.

توی این کانال می‌تونید برداشت‌های کاربران از صندوق TON Believers رو دنبال کنید. دیروز یکی از سرمایه‌گذاران حدود ۸۰۰ هزار TON رو به صرافی Bybit منتقل کرد (احتمالاً برای فروش). شاید این عدد در نگاه اول خیلی بزرگ به نظر نرسه، اما با توجه به وضعیت فعلی تون‌کوین و به‌طور کلی اکوسیستم تلگرام، رقم قابل‌توجهیه. واقعیت اینه که این روزها خیلی‌ها دیگه اهمیتی به تون‌کوین نمی‌دن. با اینکه تلگرام امکانات فوق‌العاده‌ای برای Monetization ارائه داده، اما به دلیل نبود یک بازار منسجم و حضور بسیار زیاد پروژه‌های کلاه‌برداری، فرایند کسب درآمد در پلتفرم عملاً با چالش جدی روبه‌رو شده. با این حال، توسعه همچنان ادامه داره و امید هنوز زنده است — هرچند خیلی کمرنگ‌تر از قبل.

بیش از یک سال از معرفی ارز داخلی تلگرام یعنی Telegram Stars می‌گذره، اما از نظر مارکتینگ و آگاهی کاربران واقعاً ضعیف عمل کرده. عملاً هنوز محتوای پولی واقعی و خوب در تلگرام وجود نداره! و خیلی از کاربران حتی نمی‌دونن ارزش هر استار چقدره (حدود ۰.۰۱۵ دلار یا ۱۶۲۰ تومن فعلی) 💫 استارز دقیقاً زمانی معرفی شد که تون‌کوین در اوج خودش بود و کاربر هارو خیلی ناامید کرد چون عملا کاربرد TON در تلگرام رو بسیار محدود کرد. هرچند اخیراً کاربردهایی برای گیفت‌ها با تون کوین معرفی شده، اما مثل همیشه… نوش‌دارو بعد از مرگ سهراب. 😅 --- به کسی که بیشترین تعداد استارز رو برای این پست بفرسته، این گیفت Snake Box 🎁 رو هدیه می‌دم! ⏰ نتیجه رو قبل از ساعت ۱۲ امشب اعلام میکنم.

قزاقستان ۱ میلیارد دلار کریپتو مصادره کرد و می‌خواهد صندوق کریپتو بسازد. هم‌زمان در داخل رقابت بر روی پلتفرم‌های فیوچرز طلا هست (صرافی زدن دیگه قدیمی شده) — «خرید طلای آنلاین» البته بدون پشتوانه. چرا همیشه نسخه‌ای جدید از «قمارِ مالی» می‌آید که مردم پول‌شان را از دست بدهند؟ خیلی ناراحت‌کننده است.

هنوز گرونه

امروز چند تا اتفاق جالب افتاد! مارکت گیفت Portal دیروز هک شد و بعدش به بهانه‌ی تعمیرات بسته بود. وقتی دوباره باز شد، دیپازیت‌های قبلی رو دوباره اجرا کرد و به کاربرهایی که درخواست برداشت داده بودن، دو بار برداشت ارسال شد — در حدی که کیف پولشون خالی شد! و در نهایت خیلی ساده گفتن: «اشکالی نداشت، ایردراپ بود!» 😅 انگار ما تمام اتفاقاتی که سر ایردراپ Major افتاد رو یهو فراموش کردیم…

تون یک دلاری لطفا. اون تون قبلیارو خرج کردم. یه مقدار تون جدید لازم دارم 😁

تو بین تمام این اتفاق‌ها، معرفی سیستم لولینگ تلگرام واقعاً غافلگیرکننده بود! و نکته‌ی جالب‌تر اینه که این سیستم کاملاً نسبی عمل می‌کنه؛ یعنی بر اساس اینکه چه کسانی بیشترین مقدار Stars⭐️ رو در داخل تلگرام خرج کرده‌اند، تعیین می‌شه که شما در چه لِوِلی قرار بگیرید. وقتی اولین‌بار معرفی شد، لول من خیلی بالاتر بود، اما بعدش افت کرد 😅 افرادی مثل Roxman که میلیون‌ها دلار Stars خرج کرده‌اند، در لیست بالای لیدربورد هستند. به هر حال، داشتن Level برای اکانت اهمیت زیادی خواهد داشت. چون یعنی: ✅ شما کاربری با پتانسیل خرید هستید ✅ با اقتصاد داخل تلگرام آشنایی دارید و این موضوع شما رو برای پروژه‌ها جذاب‌تر می‌کنه. اصلاً بعید نیست که در آینده، برای خرید گیفت‌های جدید تلگرام، اکانت‌هایی با Level بالاتر زودتر دسترسی داشته باشن! (در حال حاضر این امکان بر اساس تاریخ عضویت در تلگرام و پریمیوم بودن فعال است.)