جدال- علی عليزاده

📌 از «شروط هفت‌گانه» تا «طرح دو روزه‌»: کدام یک روی میز ایالات متحده است؟ پریسا نصرآبادی 🔻«طرح دو روزه‌ی ایران» که روز گذشته آقای عراقچی از آن رونمایی کرده و سخنگوی وزارت امور خارجه آن را «نشان‌دهنده‌ی اوج حسن نیت ایران» خوانده است، صراحتاً با «شروط هفت‌گانه‌‌ی ایران» که پیش‌تر سرلشکر رضایی اجرای آن را مقدّم بر هرگونه مذاکره اعلام کرده بود، در تعارض است. 🔻طبق اعلام دبیر شورای عالی امنیت ملی «ایران هفت شرط را به آمریکا اعلام کرده و تا زمانی که واشنگتن این شروط را اجرا نکند، تنگه هرمز باز نخواهد شد و هیچ مذاکره‌ای انجام نمی‌شود.» بر اساس گزارش‌های منتشرشده، این هفت شرط شامل پایان جنگ در تمامی جبهه‌ها، رفع محاصره‌ی دریایی، رفع بخشی از تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌ها، غرامت جنگی، کاهش حضور نظامی آمریکا در اطراف ایران و به‌رسمیت‌شناختن حقوق هسته‌ای ایران بوده است. 🔻اما «طرح دو روزه‌ی ایران» عملاً عقب‌نشینی آشکار از شروط مذکور است؛ چرا که ظاهراً طبق این پیشنهاد: ▪️در روز نخست، آمریکا محاصره‌ی دریایی ایران را لغو کرده و بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد می‌کند. در مقابل، تهران رسماً از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) برای بازرسی از تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده در حملات آمریکا دعوت خواهد کرد. ▪️در روز دوم، ایران تنگه‌ی هرمز را بازگشایی می‌کند تا زمینه برای ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای فراهم شود؛ مذاکراتی که بر سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران متمرکز خواهد بود. 🔻 با توجه به داده‌های تاکنون موجود، می‌توان موارد زیر را از اظهارات ناهم‌خوان مقامات ایران استنباط کرد: ۱. بین مواضع دبیر شورای عالی امنیت ملی و نماینده‌ی رهبری در شعام با وزارت خارجه تنش و تعارض وجود دارد. این‌که این تفاوت نشانه‌ی اختلاف در سطوح عالی تصمیم‌گیری است، یا تغییر اولویت‌ها، و یا حتی تفاوت میان موضع مذاکره‌ای و موضع اعلامی، در حال حاضر مشخص نیست. ۲. عدم توازن در اعطای امتیازها یک مسأله‌ی واقعی است. وفق «پیشنهاد دو روزه»، ایران اعلام آمادگی کرده که در اولین گام و در روز نخست، یک «امتیاز راهبردی» به طرف آمریکایی بدهد و مجوز ورود مفتّشان آژانس برای بازرسی تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده توسط آمریکا و اسرائیل را صادر کند. یعنی در ازای یک «اقدام بازگشت‌پذیر» از سوی واشنگتن در رفع محاصره‌ی دریایی که می‌تواند موقتی باشد و هیچ تضمینی برای دائمی بودن آن وجود ندارد، ایران یک امتیاز راهبردی به ایالات متحده می‌دهد و طی اقدامی «بازگشت‌ناپذیر»، امکان دسترسی به اطلاعات دقیق از وضعیت تأسیسات هسته‌ای ایران، تجهیزات، کارمندان و دانشمندان، و نیز ذخایر اورانیوم غنی‌شده‌ی ایران را برای بازرسان آژانس فراهم می‌کند. روشن است که آغاز فرایند شفاف‌سازی هسته‌ای، اطلاعات و ظرفیت راستی‌آزمایی قابل توجهی در اختیار طرف آمریکایی می‌گذارد که به هیچ‌وجه با ستانده‌های ایران در این مرحله متوازن و متناسب نیست. ۳. پس از بازگشایی تنگه‌ی هرمز و آغاز مذاکرات هسته‌ای، اولین گام، رقیق‌سازی ذخایر اورانیوم زیر نظر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در خاک ایران خواهد بود. اما هیچ تضمینی وجود ندارد که ایالات متحده و اسرائیل صبر کنند تا فرآیند رقیق‌سازی در خاک ایران پایان یابد؛ چرا که این احتمال وجود دارد که به محض دسترسی به داده‌های مذکور و تدقیق اطلاعات خود از مکان و شرایط نگهداری ذخایر اورانیوم ایران، بار دیگر به تأسیسات مذکور حمله‌ی هوایی کنند. ۴. حتی پذیرش ضمنی حق ایران برای غنی‌سازی اورانیوم در حدود ۳.۶۷٪ از سوی واشنگتن و پذیرش تعلیق چندساله‌ی غنی‌سازی از سوی تهران، مسأله‌ی آمریکا و اسرائیل را حل نخواهد کرد. بنابراین توافق بر سر این موضوع در هر مذاکره‌ای، کوچکترین ضمانتی ایجاد نمی‌کند که این دو دولت، نسبت به نابود کردن کلیت چرخه‌ی غنی‌سازی هسته‌ای ایران اقدام نکنند و ای بسا که در گام بعدی، توان موشکی ایران را بر روی میز خواهند گذاشت؛ با این تفاوت که این بار، اهرم‌ هسته‌ای ایران را پیشاپیش سلب کرده‌اند. ۵. اعطای امتیازات راهبردی هسته‌ای در چارچوب «طرح دو روزه‌ی ایران» همانند آنچه در بند هشتم «تفاهم‌نامه‌ی اسلام‌آباد» گنجانده شده بود، ابتکاری است که مطلقاً برخلاف نظر صریح رهبر ایران تدارک دیده شده است؛ چرا که طبق نظر رهبری بنا نبوده پرونده‌ی هسته‌ای ایران، جزئی از مذاکرات مقدماتی با ایالات متحده‌ به مثابه طرف متجاوزی باشد که تمام شروط صریح ایران را عملی نکرده است. ۶. به نظر می‌رسد که در «طرح دو روزه‌ی ایران» نیز هم‌چون «تفاهم‌نامه‌ی اسلام‌آباد»، میانجی‌های فاقد صلاحیت میانجی‌گری (قطر، ترکیه و پاکستان) در تکاپو هستند به جای انتقال فشار بر آمریکا، مجدداً تعهدات اضافی، غیرقابل بازگشت و غیرقابل راستی‌آزمایی بر دوش ایران بار کنند. ۷. بازگشایی تنگه‌ی هرمز، بدون تثبیت و تضمین سازوکارهای روشنی که بر پذیرش ترتیبات امنیتی اعمالی ایران از سوی ایالات متحده دلالت کند، عملاً جز هدررفت زمان و جان‌ سربازان ایران که در ماه‌های اخیر در کرانه‌های جنوبی کشورمان و در دفاع از این سرزمین بر خاک افتاده‌اند، معنای دیگری ندارد. 🔻 اگر این رفت و آمدهای مکرّر که ظاهراً در جهت زدوبندهای دیپلماتیک صورت می‌گیرد، از سوی ایران با هدف خرید زمان (به دلایل مختلف و قابل بحث) انجام می‌شود، می‌تواند قابل فهم باشد. اما اگر این آمدوشدها با اهداف موهومی نظیر «ابراز حسن نیت» و «اعتمادسازی» برای طرف متجاوز و با چشم‌انداز دست‌یابی به یک توافق به اصطلاح «عزت‌مندانه» با آن باشد و بتواند دست‌کم برای مدتی طولانی به تعرضات و تجاوزات ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران پایان دهد، باید عمیقاً نگران تبعات هولناک آن باشیم؛ چرا که با از دست رفتن اهرم ابهام هسته‌ای، افشای اطلاعات تأسیسات و ذخایر اورانیوم ایران، و معادله‌ی ناتراز هرمز، چنین توافق بالقوه‌ای عملاً حکم پهن کردن فرش قرمز برای بمب‌افکن‌های دو رژیم تروریستی ایالات متحده و اسرائیل را دارد که عزم‌شان برای خلع سلاح همه‌جانبه‌ یا دست‌کم تضعیف بی‌سابقه‌ی توان دفاعی ایران جزم است.