One Quiet Corner | کُنج

▪️نامه‌ای به وزارت امور خارجه ازسوی سفارت ایران در کپنهاگ دربارۀ سفر هانس مانک هانسن به ایران در سال ۱۳۵۴ کتابخانۀ ملی، شمارۀ مدرک: ۵۴۳۲۵۲۰

▪️میرزا جعفرخان معمارباشی استاد میرزا جعفرخان معمارباشی، ولد مرحوم استاد قاسم معمار، در سنهٔ ۱۲۴۰ شمسی در کاشان متولد و در [سنهٔ] ۱۳۱۳ شمسی در طهران فوت شد. (گفتنی است که تاریخ مذکور در زیرنویس این سند با آن‌چه در مدخل استاد جعفر معمار در مرکز دایرةالمعارف اسلامی آمده‌است تفاوت دارد.) کتابخانهٔ مجلس، ۴۶۹۳.

✏️درباره‌ی رساله‌ی نویافته‌ی میرزا جعفرخان معمارباشی [ص ۳ از ۳] این سند هم احتمالاً مربوط به همین جعفرخان است. سند را دوست عزیزم آقای پوریا حسین‌پناهی، پژوهشگر عاملان معماری در دوره‌ی قاجاریه، در اختیارم گذاشتند. #یادداشت #مهرداد_قیومی @asmaaneh

✏️درباره‌ی رساله‌ی نویافته‌ی میرزا جعفرخان معمارباشی [ص ۲ از ۳] 🔺بنده در جای دیگری (در مقاله‌ی «تاریخ مفهومی مهندس در نیمه‌ی نخست دوره‌ی قاجاریان») دگرگونی مفهوم مهندس را از اوایل دوره‌ی قاجاریان نشان داده و گفته‌ام که چگونه جریان متکی بر معماران و بنّایان سنتی (همراه با باری از مفهوم کهن «مهندس») در کنار جریان مهندسان فرنگ‌رفته (و نوعاً آموخته‌ی مهندسی نظامی) به‌موازات هم ادامه می‌یابند و در معماری مدرسه‌ی دارالفنون تلاقی می‌کنند. این رساله شاهد دیگری است بر این تعامل‌ها و تلاقی‌ها و نگرانی‌ها. شواهد این تلاقی‌ها، با فایده‌ها و نگرانی‌های درونی و بیرونی‌اش، بسیار است و این نوشته مجال توضیح یا حتی معرفی آنها نیست. ناگفته نماند که جمعی از پژوهشگران دانا و فروتن و آشنا با تاریخ معماری و زبان فارسی و زبان عربی و متخصص در تصحیح متون کهن و نسخ خطی، به هدایت آقای سیدمحمدناصر طباطبایی و خانم فاطمه پناهی، پروژه‌ی خجسته‌ای را آغاز کرده‌اند با عنوان «میراث مکتوب معماری ایران». نخستین کار ایشان شناسایی متون قدیم فارسی چاپ‌شده درباره‌ی معماری (در حدود هشتاد متن) است و سپس کار بزرگ تصحیح رساله‌ی حاج محمدکریم‌خان کرمانی با عنوان رسالۀ شاغولیه: سؤالاتی چند از علم بنّایی و طرّاحی، که به‌زودی به‌دست انتشارات علمیه منتشر خواهد شد. پس از آن نیز به یافتن و تصحیح و نشر دیگر متون فارسی مربوط به معماری خواهند پرداخت.   #یادداشت #مهرداد_قیومی @asmaaneh

✏️درباره‌ی رساله‌ی نویافته‌ی میرزا جعفرخان معمارباشی مهرداد قیومی بیدهندی با خوشحالی بسیار خبردار شدم که تصویر کامل رساله‌ی «هندسه میرزا جعفرخان معمارباشی» در اختیار عموم قرار گرفته است. به گمانم ده سالی هست که از یافته شدن این رساله در خانه‌ی احفاد علی‌محمدخان معمارباشی، معمار نامی روزگار محمدعلی‌شاه قاجار، اطلاع داشته‌ام و واقعاً به وجد آمدم که صاحب رساله آن را به سیمرغ‌نامه سپرده و سیمرغ‌نامه هم کریمانه آن را در اختیار عموم گذاشته است: https://simurghnameh.com/artwork/e03b6063-198c-49cc-90a4-e788b9201bc5/1 از این شادی‌ها که بگذریم، آنچه مایه‌ی نگرانی است انتشار اطلاعات نادرست درباره‌ی این رساله است. تجربه نشان داده است که گاهی انتشار اطلاعات نامربوط یا نادرست درباره‌ی معماری ایران می‌تواند پژوهشگران را دهه‌ها گمراه کند. امیدوارم مجالی دست دهد و بتوانم آنچه را به نظرم می‌‌رسد درباره‌ی محتوای این رساله بگویم یا بنویسم. فعلاً به اندکی بسنده می‌کنم. در این معرفی اجمالی، به ویژگی‌های سندشناختی این رساله، که در صدر هر کار پژوهشی‌ای در منابع اولیه است، نمی‌پردازم. همین‌قدر بگویم که این رساله در دفترچه‌ای آماده (صحافی‌شده) با مداد گرافیتی به رنگ سیاه و سرخ، به خط نسخ تحریری ایرانی، به ظن قوی به دست خود نویسنده، کتابت شده است. نویسنده در صدر کتابچه، عنوان آن را «هندسه میرزا جعفرخان معمارباشی» نوشته و در زیر عنوان، تاریخ کتابت را در دو سطر «توسقان ئل، ۱۳۳۳» درج کرده است، که قاعدتاً مصحّف «توشقان ئیل» (سال خرگوش) و ۱۳۳۳ هجری قمری است. این که نویسنده دقیقاً کیست نیازمند مطالعه است و مقاله‌ی مندرج در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، که به آن ارجاع می‌کنند، معتبر نیست. اما با توجه به تاریخ ۱۳۳۳، احتمال می‌رود همان استاد جعفر، معمار بزرگی باشد که در نزد معماران تهرانی به «اوس جعفر خَر» شهره بوده است (این لقب را از دو تن از معماران برجسته‌ی سنتی تهران شنیده‌ام و سببش گویا تمجیدی طعنه‌آمیز بوده است از کارهای شگرف و نامتعارف او؛ و «حُر» خواندن این کلمه وجهی ندارد). در همان بدو رساله، می‌گوید حال که علوم طریقه و صنایع ظریفه از این مُلک بیرون رفته است، باید کاری کرد که آیندگان، صنایعی (هنرهایی) را که گذشتگانشان به تجربه به‌دست آورده بوده و به‌مرور از کف داده‌اند به قلاب قواعد و قوانین مستحکم کنند و برای اولاد و احفاد خود به یادگار بگذارند. باری، قصدش این است که یافته‌های معماران قدیم را در قالب زبان جدید بیان کند. اما او در این رساله به همه‌ی آن یافته‌ها نمی‌پردازد؛ بلکه فقط به هندسه می‌پردازد. در همان آغاز، هشدار (تنبیه) می‌دهد که کسی می‌تواند از این رساله استفاده کند که هندسه‌ی مقدماتی بداند. سپس فهرستی از ۲۱ اصطلاح هندسه‌ی «معماران» و اصطلاحات مترادف آنها را در نزد «مهندسین» به‌دست می‌دهد که شایان نهایت توجه است. در پایان صفحه‌ی ۳ و ابتدای صفحه‌ی ۴، محتوای رساله را تحت عنوان «تبصره» معرفی می‌کند: «هر معمار ماهر باید سی‌وسه رشته معلومات ذیل را که پنج رشته آن در این کتاب تعلیم می‌شود عالم باشد که بتواند از عهده انجام کار خود براید»؛ اما بدون ذکر آن ۳۳ رشته، فقط همان پنج رشته را معرفی می‌کند که عنوان «مقاله»ها یا فصول رساله است: «مقاله اولیٰ در رشته اوّل ........... مساحت است مقاله ثانی در رشته دویّم ........... براورد و بازدید است مقاله ثالث در رشته سیّم .......... زَدَنِ اَدْوار است مقاله رابع در رشته چهارم ........ در ساختن رسمي است مقاله خامس در رشته پنجم ..... در کره‌سازي [=گِره‌سازی] است.» نویسنده در همه‌ی ۲۹۶ صفحه‌ی رساله به این موضوعات مقید مانده است. به عبارت دیگر، این رساله نه رساله‌ی نظریه‌ی معماری ایرانی است، نه حکمت معماری ایرانی، نه آموزش «اصول معماری ایرانی» (به معنای جدیدی که از این اصول مراد می‌کنند)؛ بلکه نتیجه‌ی کوشش معمار ماهر و دردمندی است در زمانه‌ای که در مواجهه با هندسه‌ی جدید و مهندسان مدرن، تجارب قدیم معماران را در شُرُف فراموشی می‌یابد. بخشی از آن تجارب را که مربوط است به هندسه‌ی عملی معماران و بنّایان (که در واقع، هندسه‌ی «پیشه‌ورزانه» است و با هندسه‌ی معماری غیاث‌الدین جمشید و ابوالوفا مرتبط، اما متفاوت، است) به زبان هندسه‌ی جدید «دارالفنونی» بیان کند تا بماند و به آیندگان منتقل شود.🔻 #یادداشت #مهرداد_قیومی @asmaaneh

▪️میرزا جعفرخان معمارباشی عکس گروپ شبح مجلس قرطاسی است که مؤتمن‌السلطان، میرزا جعفرخان معمارباشی، با حضرات اخوانشان مشغول حساب و عمل فردنویسی و مدیر مدرسهٔ رشدیه مشغول مقابلهٔ رسالهٔ عملی و خدمه مشغول خدمت هستند. به تاریخ ۲۶ شهر شعبان المعظم سال هزار و سیصد و دوازده سنهٔ ۱۳۱۲ [ه.ق] کتابخانهٔ ملی، ۹۹۸/۹۳۸

▪️میرزا جعفرخان معمارباشی عکس مجلس انسی است که مقرب‌الخاقان، میرزا جعفرخان معمارباشی، دام‌مجده‌العالی، با مدیر مدرسهٔ رشدیه مشغول صحبت حال هستند. ۲۶ شعبان ۱۳۱۲ [ه.ق] کتابخانهٔ ملی، ۹۹۸/۹۳۸

▪️درخواست وزیر علوم (علیقلی میرزا اعتضادالسلطنه) از اعتضادالدوله مبنی بر پرداخت بدهی و ارسال صورت برآورد مخارج پل رودخانهٔ شور، ۱۲۹۶ ق. جناب اعتضادالدولهٔ حاکم، استاد حسن معمار قمی چندی قبل برآورد پل روخانهٔ شور را نموده، صورت داده بود. آن صورت مفقود شده‌است. حسب‌الامر همایونی، روحنا فداه، آن برآورد حالا ضرور شده‌است. قدغن کرده در ثانی صورت بدهد. خیلی زود مصحوب چاپار روانه دارید. وزیر علوم کتابخانهٔ ملی، ۲۹۵/۱۳۷۰

▪️درخواست وزیر علوم (علیقلی میرزا اعتضادالسلطنه) از استاد حسن معمار قمی جهت رؤیت و برآورد مخارج رفع نقص پل رودخانهٔ شور، ۱۲۹۶ ق. استاد حسن معمار، شما باید معجلا بیائید به طهران، اما در حین آمدن، پلی که از پول حاجی میرزابیگ ساخته شده‌است [را] باید ببینید. از قراری‌ که مذکور شد، در آن پل عیبی به هم رسیده‌است و خیال مبارک اعلی‌حضرت شاهنشاهی بر این است که رفع عیب بشود. شما باید در کمال دقت برآورد مخارج پل را که به‌کلی از منقصت بیرون می‌آید بنمایید و در آمدن، صورتش را برای من بیاورید. وزیر علوم جواب: خدمت نواب وزیر علوم جمعه، سیزدهم، بیرون می‌آیم؛ با برآورد پل خدمت می‌رسم. استاد حسن کتابخانهٔ ملی، ۲۹۵/۱۳۵۱

▪️نماهایی از ایران کاروانسرای منظریه، قم عکاس: A.G.A. van Eelde

▪️نماهایی از ایران قزوین، گراند هتل عکاس: A.G.A. van Eelde

▪️نماهایی از ایران شهر رزن (در راه قزوین به همدان) عکاس: A.G.A. van Eelde

▪️نماهایی از ایران رانندگان عکاس: A.G.A. van Eelde

▪️نماهایی از ایران بوشهر عکاس: A.G.A. van Eelde

▪️نماهایی از ایران خانه‌ای در بوشهر عکاس: A.G.A. van Eelde

▪️نماهایی از ایران نقش رستم عکاس: A.G.A. van Eelde

▪️نماهایی از ایران تخت جمشید عکاس: A.G.A. van Eelde

▪️نماهایی از ایران پاسارگاد عکاس: A.G.A. van Eelde

▪️نماهایی از ایران دشت ارژن عکاس: A.G.A. van Eelde

▪️نماهایی از ایران پل دشت ارژن به شیراز عکاس: A.G.A. van Eelde