Беларускі інстытут публічнай гісторыі

1 жніўня адзначаюцца 80-я ўгодкі Варшаўскага паўстання, якое выбухнула ў 1944 годзе. Гэта быў адзін з найбуйнейшых збройных чынаў антынацыскага падполля ў акупаваных гарадах Еўропы. Удзел у баях узялі каля 50 тысяч паўстанцаў. Замест планаваных некалькі дзён паўстанне доўжылася больш за 2 месяцы. Побач з палякамі ваявалі і беларусы. Напрыклад, батальён Арміі Краёвай з-пад Стоўбцаў, у складзе якога было амаль 30% беларусаў, маршам прайшоў да польскай сталіцы і змагаўся ў адным з раёнаў гораду – на Жалібожы. Аб удзеле беларусаў у Варшаўскім паўстанні распавядае гісторык Юрый Грыбоўскі.

Як кіравалася Орша ў часы Магдэбургскага права. Рэдактар сайту Orsha.eu Ігар Казмерчак простымі словамі тлумачыць складаную сістэму кіравання.

Толькі з ліпеня 1937 г. да лістапада 1938 г. НКВД БССР арыштаваў не менш як 54 845 чалавек, з іх не менш як 27 391 было расстраляна. Аб тым, якія ліміты па арыштах і расстрэлах беларускія чэкісты атрымалі з Масквы, і як яны спаборнічалі за падвышэнне гэтых лімітаў, у 2019 годзе пісала гісторык Ірына Раманава. Узгадваем гэты артыкул.

Карэкцыі беларускай гісторыі будзе праводзіцца адкрыта ад імя арганізацыі, заснаванай Упраўленьнем справамі прэзыдэнта РФ. Нацыянальны цэнтр гістарычнай памяці пры прэзідэнце Расейскай Федэрацыі плануе заключыць пагадненне аб супрацоўніцтве з Навукова-практычным цэнтрам праблем умацавання законнасці і правапарадку Генеральнай пракуратуры Беларусі. Раней такое пагадненне з беларускай пракуратурай падпісаў кіраўнік фонду "Гістарычная памяць" Аляксандр Дзюкаў. Аб тым, што адбываецца Reform.news пагаварыў са старэйшым экспертам iSANS Янам Аўсеюшкіным.

31 ліпеня 1920 года адбылося па сутнасці другое абвяшчэнне ССРБ (БССР). Саветы чарговы раз (пасля першай ССРБ і ЛітБел) заявілі аб утварэнні падкантрольнай Маскве "рэспублікі" са словам "Беларусь/Беларуская" у назве.

31 ліпеня 1937 года Палітбюро ЦК ВКП(б) зацвердзіла аператыўны загад № 00447 Народнага камісара ўнутраных справаў Мікалая Яжова. Загад быў скіраваны супраць «былых кулакоў, крымінальнікаў і іншых контррэвалюцыйных элементаў». Дакумент даў старт Вялікаму тэрору, пад час якога было расстраляна ці асуджана да лагераў найвялікшая колькасць савецкіх грамадзянаў, у тым ліку жыхароў БССР. Дакладных звестак аб колькасці рэпрэсаваных на тэрыторыі Беларусі няма. У 2017 годзе афіцыйны прадстаўнік КДБ агучыў такія лічбы: у архівах КДБ захоўваюцца справы 235,5 тыс. рэпрэсаваных (сярод іх пазбаўленыя волі і  расстраляныя) у БССР у перыяд з 1920-х па 1950-я гады па крымінальных справах судовымі і несудовымі органамі. Толькі 176 тыс. з іх рэабілітаваныя рэабілітаваныя. Адкрытыя базы рэпрэсаваных сёння налічваюць прыкладна ад 60 да 80 тысяч імёнаў рэпрэсаваных. Шмат імёнаў рэпрэсаваных па сённяшні дзень застаюцца невядомымі. Архівы карных органаў ОГПУ-НКВД-КДБ у Беларусі па сённяшні дзень цалкам зачыненыя для даследчыкаў. Звесткі аб рэпрэсаваных могуць атрымаць толькі нашчадкі, але калі дакументальна пацвердзяць сваяцтва. Таксама КДБ агучыла, што на тэрыторыі БССР у межах да 1939 года было 10 месцаў масавых расстрэлаў мірных грамадзянаў: Менск, Орша, Магілёў, Барысаў, Гомель, Мазыр, Чэрвень, Віцебск, Полацк, Слуцк. Аднак аб тым, што вакол кожнага з гэтых гарадоў было не адно, а некалькі месцаў масавых забойстваў, КДБ не згадвае. На здымках: выпіска з пратакола №173 пасяджэння Асобай Тройкі НКУС БССР ад 13 лістапада 1938 года. Унізе пячатка КДБ пры Савеце Міністраў БССР і подпіс оперупаўнаважанага КДБ пры Савеце міністраў БССР лейтэнанта Новікава. З 7 чалавек аднаго – Леаніда Курака прыгаварылі да расстрэлу, астатніх да 10 гадоў лагераў. Іх імёнаў няма ў адкрытых базах дадзеных. Здымак жыхара Оршы Кліма Цэханскага і дакументы аб яго расстрэле і рэабілітацыі.

"Нямецкая хваля" разбіраецца разам з акадэмічным дырэктарам Беларускага інстытута публічнай гісторыі Аляксеем Ластоўскім у тым, якія культурныя каштоўнасці вывозіліся з Беларусі і ці ёсць магчымасці іх вярнуць.

Нацыянальным гістарычным архівам Беларусі выдадзены зборнік «Архівы і архівісты Беларусі: рух па шляху развіцця» У выданне ўключаны тэксты дакладаў удзельнікаў навукова-практычнай канферэнцыі, якая адбылася 4 ліпеня 2023 г. з нагоды 85-гадовага юбілею архіва. Кола ўзнятых даследчыкамі навуковых праблем даволі шырокае – гісторыя і сучасны стан архіўных комплексаў, сучасныя тэхналогіі і іх прымяненне ў архіўнай справе, выкарыстанне архіўных дакументаў у вывучэнні маладаследаваных пытанняў у гісторыі Беларусі і суседніх краін. Прызначаецца архівістам, гісторыкам, краязнаўцам і ўсім тым, хто цікавіцца мінуўшчынай Беларусі. Набыць выданне магчыма ў навукова-даведачнай бібліятэцы архіва (г. Мінск, вул. Крапоткіна, 55, каб. 24, тэл.: 8(017) 363 43 09) або ў кнігарні «Акадэмкніга» (г. Мінск, пр-т Незалежнасці, 72, 8(017) 379 46 52).

28 ліпеня 1914 года пачалася Першая сусветная вайна. Першая сусветная, а Беларусь і беларусы: Каля 900 тыс. жыхароў беларускіх губерняў былі прызваны ў рады расійскай арміі, з іх 70 тыс. «аддалі» жыццё. У падзеях ваенных гадоў загінула 60 тыс. мірных жыхароў, яшчэ 50 тыс. былі сілай сагнаны ў Германію. Расійскія ўлады загналі ў бежанства ад 1,5 да 2,2 млн жыхароў беларускіх тэрыторыі. Многія з іх ужо не вярнулася на Радзіму. Страты Беларусі цалкам параўнальныя са стратамі насельніцтва Бельгіі (тым больш, што ў Бельгіі жыло прыкладна столькі ж людзей, колькі ў беларускіх губернях). Але Бельгія прызнана адной з галоўных ахвяр гэтай вайны!

Адкрыты папярэдні заказ на кнігу Аляксандра Гужалоўскага «У светлую будучыню! Беларускае грамадства эпохі «адлігі» (1953—1968)»! Выхад кнігі плануецца на канец жніўня-пачатак верасня. Пры папярэднім заказе і ПАПЯРЭДНЯЙ АПЛАЦЕ да выхада кнігі кошт кнігі 50 рублеў (пасля выхада ад 60 рублеў) і аўтограф аўтара на імя ці прозвішча. Аплата кнігі па АРЫП або наяўнымі ў краме выдавецтва Шлях аплаты па АРЫП: 1.Сістэма Разлік (АРІП) у банкаўскім дадатку, у аператара ў банку або ў інфакіёску 2. Сэрвіс E-pos 3. Е-pos-аплата тавараў і паслуг 4. Аплата па рахунку 10778-1-64/1/1 — для ІП Цымбераў Раман Міхайлавіч Або наяўнымі ў ГЦ «Купалаўскі» пад Кастрычніцкай плошчай, ралеты 41-42(станцыі метро Купалаўская і Кастрычніцкая), час працы з панядзелка па пятніцу з 11 да 18.30, субота з 11 да 17, нядзеля з 11 да 16 +375296068284(А1)

Шэсце і мітынг з нагоды Дня Незалежнасці, 27 ліпеня 1996 года.

34 гады таму была прынятая Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі. Але ці стала краіна тады сапраўды незалежнай? У якую дату варта святкаваць здабыццё суверэнітэту? Euroradio абмеркавала гэтыя пытанні з гісторыкам, сябрам Белурскага інстытуту публічнай гісторыі Цімохам Акудовічам

34 гады таму была прынятая Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі. Але ці стала краіна тады сапраўды незалежнай? У якую дату варта святкаваць здабыццё суверэнітэту? Euroradio абмеркавала гэтыя пытанні з гісторыкам, сябрам Беларускага інстытуту публічнай гісторыі Цімохам Акудовічам:

34 гады таму, 27 ліпеня 1990 года, была прынята Дэкларацыі аб суверэнітэце Беларусі. Гэты важны для нашай дзяржавы дакумент стаў першым афіцыйным крокам да незалежнасці Беларусі. Афіцыйна Дзень незалежнасці 27 ліпеня ў нашай краіне адзначаўся з 1991 да 1996 года. Афіцыйныя ўлады адмянілі свята 27 ліпеня пасля рэферэндуму 1996 года, на якім Лукашэнка атрымаў неабмежаваныя паўнамоцтвы. Дзень незалежнасці пачалі адзначаць у гадавіну вызвалення Мінска ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў 3 ліпеня.

Беларуская сялянка з дзіцём у лубяной люльцы. Магілёўская губерня, 1861 г. Фотаздымак з Цэнтральнага дзяржархіву кінафотадакументаў РБ апублікаваны ў светлагорскім бюлетэні "Вольнае слова", N2 за 16-30 красавіка 1999 г. Зборы Беларускага архіву

У генеалагічнай сферы Беларусі - выбітная падзея. Пабачыў свет зборнік навуковых матэрыялаў "Генеалогія і сямейная гісторыя: актуальныя праблемы і задачы", які стаў першым такога роду зборнікам матэрыялаў па генеалогіі як спецыяльнай гістарычнай дысцыпліне ў Беларусі ХХІ стагоддзя. Кніга каштоўная сваімі матэрыяламі не толькі ў святле мінулага, але і ў святле сённяшняга і заўтрашняга дня. Укладальнікам і адказным рэдактарам зборніку выступіў кандыдат гістарычных навук, дацэнт Урублеўскі Вадзім Валер’евіч, супрацоўнік Цэнтральнай навуковай бібліятэкі Беларусі. Зборнік адрасуецца вучоным, студэнтам, настаўнікам, краязнаўцам і ўсім, хто цікавіцца гісторыяй Беларусі. Набыць можна ў Акадэмкнізе (Менск) - 24,56 б.р. Змест па спасылцы

На якой мове напісаны Статут Вялікага Княства Літоўскага? Якая мова была афіцыйнай у ВКЛ? Ці існавала старабеларуская мова? І ці ёсць у прыхільнікаў западарусізму падставы называць беларускую мову дыялектам рускай? Пра гэта і многае іншае размова з Віктарам Корбутам, доктарам філалогіі, аўтарам дысертацыі “Беларуская мова як фактар ​​фарміравання беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці ў перыяд рэвалюцыі 1905-1907 гадоў у публіцыстыцы першых беларускамоўных газет “Наша Доля” і “Наша Ніва”.

Зянон Пазняк асабіста ведаў класіка беларускай літаратуры Уладзіміра Караткевіча і быў з ім ў добрых адносінах з 1964 па 1972 год. Пад час вечара памяці з нагоды 40-й гадавіны смерці пісьменніка, што адбыўся ў Варшаве ў Witrynie Domu Wschodniego, палітык шчыра распавёў падрабязнасці сустрэч у Уладзімірам Караткевічам, даў ацэнку ягоным творам і іх уплыву на фармаванне беларускай нацыянальнай ідэі.

Уладзімір Караткевіч: "Мы не павінны глядзець на гэтых людзей (магнатаў ВКЛ ) толькі праз чорный акуляры выключна чорныя, як і не павінны глядзець на іх толькі праз акуляры светлыя". Архіўнае відэа. 1981 год