DYC4MM

တပြည်ထောင်စနစ်မှာ ဗဟိုက ဘတ်ဂျက်တွေ ခွဲဝေလို့ ဒေသတွေကြား မညီမျှမှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်တယ်။ ပြည်ထောင်စုစနစ်မှာ ဒေသတွေက သူတို့စီးပွားရေးကို သီးခြားစီမံလို့ ဖွံ့ဖြိုးမှုမညီမျှတာတွေ ပေါ်ပေါက်နိုင်တယ်။ ဖက်ဒရယ်စနစ်မှာ ဗဟိုက ဘတ်ဂျက်ခွဲဝေပြီး ဒေသတွေက သူတို့လိုအပ်ချက်အတိုင်း အသုံးပြုလို့ ဖွံ့ဖြိုးမှု မျှတအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်တယ်။ အနှစ်ချုပ် တပြည်ထောင်စနစ်က ဗဟိုအာဏာကို အလေးပေးပြီး ညီညွတ်မှုကို ဦးစားပေးတယ်။ ပြည်ထောင်စုစနစ်က ဒေသတွေရဲ့ လွတ်လပ်မှုကို အလေးပေးပြီး ဗဟိုအာဏာအားနည်းတယ်။ ဖက်ဒရယ်စနစ်က ဗဟိုနဲ့ ဒေသတွေရဲ့ အာဏာကို မျှတစွာ ခွဲဝေပြီး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို အားပေးတယ်။ ဂျေဆန်

ဖက်ဒရယ်အကြောင်း တိုတိုတောင်းတောင်း (၄) -ဂျေဆန်- တပြည်ထောင်စနစ်၊ ကွန်ဖက်ဒရယ်စနစ်နှင့် ဖက်ဒရယ်စနစ်တို့ရဲ့ လုပ်ဆောင်ပုံ၊ ကွဲပြားပုံနှင့် ဆက်စပ်အကြောင်းအရာတွေကို လေ့လာကြရအောင်။ တပြည်ထောင်စနစ် (Unitary System) ဘာလဲ? * အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာအားလုံး ဗဟိုအစိုးရမှာ စုစည်းထားတဲ့ စနစ်ပါ။ * ဒေသအစိုးရတွေ (ဥပမာ ဖက်ဒရယ်ယူနစ်၊ ပြည်နယ်)ရှိရင်တောင် သူတို့မှာ ကိုယ်ပိုင်အာဏာ သိပ်မရှိဘူး။ ဗဟိုရဲ့ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း လုပ်ရတယ်။ ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်လဲ? * ဗဟိုက အဓိကထိန်းချုပ်တယ်။ ဥပဒေတွေ၊ဘတ်ဂျက်၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ကာကွယ်ရေးစတဲ့ ကိစ္စအားလုံးကို ဗဟိုက ဆုံးဖြတ်တယ်။ * ဒေသအစိုးရတွေက ဗဟိုရဲ့ အစီအစဉ်တွေကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ရုံပဲ လုပ်တယ်။ ဥပမာ * ကျောင်းတစ်ကျောင်းလို့ တွေးကြည့်ပါ။ ကျောင်းအုပ်ကြီး (ဗဟိုအစိုးရ) က စည်းမျဉ်းတွေ၊ ဘတ်ဂျက်တွေ အကုန်ဆုံးဖြတ်တယ်။ ဆရာတွေ (ဒေသအစိုးရ) က ကျောင်းအုပ်ကြီးရဲ့ ညွှန်ကြာ�2းချက်အတိုင်း သင်ပြရတယ်။ အားသာချက် * နိုင်ငံတစ်ခုလုံး တူညီတဲ့ မူဝါဒတွေ ချမှတ်လို့ရလို့ ညီညွတ်မှုရှိတယ်။ * ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ မြန်ဆန်တယ်။ အားနည်းချက် * ဒေသတွေရဲ့ ကွဲပြားတဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကို လျစ်လျူရှုနိုင်တယ်။ * ဒေသခံတွေရဲ့ ပါဝင်မှု နည်းတယ်။ ဘယ်မှာတွေ့ရသလဲ? * ပြင်သစ်၊ ဂျပန်၊ ထိုင်းနိုင်ငံတို့မှာ တပြည်ထောင်စနစ်ကို အဓိကသုံးတယ်။ ကွန်ဖက်ဒရယ်စနစ် (Confederal System) ဘာလဲ? * သီးခြားလွတ်လပ်တဲ့ ဒေသတွေ ဒါမှမဟုတ် ပြည်နယ်တွေ အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းပြီး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်တစ်ခုဖွဲ့ထားတဲ့ ပုံစံပါ။ * ဗဟိုအစိုးရရဲ့ အာဏာဟာ အားနည်းပြီး ဒေသတွေက ကိုယ်ပိုင်အာဏာ အများကြီးရှိတယ်။ ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်လဲ? * ဒေသတွေက အဓိကအာဏာရှိတယ်။ သူတို့ရဲ့ ဥပဒေ၊ အုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ စီးပွားရေးကိစ္စတွေကို သီးသန့်ဆုံးဖြတ်နိုင်တယ်။ * ဗဟိုအစိုးရဟာ နိုင်ငံခြားရေးရာ၊ ကာကွယ်ရေးလို အကန့်အသတ်ရှိတဲ့ ကိစ္စတွေကိုပဲ ဒေသတွေရဲ့ သဘောတူညီမှုနဲ့ လုပ်ဆောင်တယ်။ * ဒေသတွေက ပြည်သူတွေက ထောက်ခံရင် ပြည်ထောင်စုကနေ ထွက်သွားနိုင်တယ်။ ဥပမာ * သူငယ်ချင်းအုပ်စုတစ်စုလို့ တွေးကြည့်ပါ။ သူတို့တစ်ယောက်ချင်းက သူတို့ဘဝကို သူတို့စိတ်ကြိုက်နေပြီး အုပ်စုအနေနဲ့ တစ်ခါတလေ ပွဲတစ်ပွဲလုပ်ဖို့လို ဘုံပိုက်ဆံစုဖို့လိုဆိုရင်တော့ အတူဆုံးဖြတ်တယ်။ ဒါပေမယ့် ဘယ်သူမှ မနေချင်ရင် ထွက်သွားလို့ရတယ်။ အားသာချက် * ဒေသတွေရဲ့ လွတ်လပ်မှုနဲ့ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် အများကြီးရှိတယ်။ * ဒေသတွေရဲ့ ကွဲပြားမှုတွေကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်တယ်။ အားနည်းချက် * ဗဟိုအာဏာအားနည်းလို့ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ညီညွတ်မှု အားနည်းနိုင်တယ်။ * ဒေသတွေကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုတွေ ဖြစ်လာရင် ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲနိုင်တယ်။ ဘယ်မှာတွေ့ရသလဲ? * ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) ဟာ ပြည်ထောင်စုစနစ်နဲ့ ဆင်တူတဲ့ ပုံစံပါ။ နိုင်ငံတွေက သီးခြားလွတ်လပ်ပြီး ဘုံကိစ္စတွေအတွက်ပဲ အတူပူးပေါင်းတယ်။ ဖက်ဒရယ်စနစ် (Federal System) ဘာလဲ? * ဗဟိုအစိုးရနဲ့ ဒေသအစိုးရတွေ အကြား အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ခွဲဝေထားတဲ့ စနစ်ပါ။ * ဗဟိုနဲ့ ဒေသတွေမှာ သူတို့ရဲ့ သီးခြားတာဝန်တွေရှိပြီး တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ရတယ်။ ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်လဲ? * ဗဟိုအစိုးရက နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကိစ္စတွေ (ဥပမာနိုင်ငံခြားရေးရာ၊ ကာကွယ်ရေး၊ ငွေကြေးစနစ်) ကို တာဝန်ယူတယ်။ * ဒေသအစိုးရတွေက ဒေသဆိုင်ရာ ကိစ္စတွေ (ဥပမာ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး) ကို စီမံတယ်။ * ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက ဗဟိုနဲ့ ဒေသတွေရဲ့ အာဏာတွေကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်ပေးတယ်။ ဥပမာ * မိသားစုတစ်စုလို့ တွေးကြည့်ပါ။ မိဘတွေ (ပြည်ထောင်စုအစိုးရ) က အိမ်ထောင်စုရဲ့ ကြီးမားတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ (ဥပမာ ဘယ်မှာနေမလဲ)ကို လုပ်တယ်။ သားသမီးတွေ (ဒေသအစိုးရ)က သူတို့ရဲ့ အခန်းတွေကို သူတို့စိတ်ကြိုက် စီစဉ်ခွင့်ရှိတယ်။ဒါပေမယ့် အားလုံးက တစ်မိသားစုလုံးရဲ့ အကျိုးအတွက် အတူလုပ်ရတယ်။ အားသာချက် * ဒေသတွေရဲ့ ကွဲပြားတဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်တယ်။ * ဗဟိုရဲ့ အာဏာပိုများလာတာကို ထိန်းညှိပေးတယ်။ * ဒေသခံတွေရဲ့ ပါဝင်မှုနဲ့ အသံထွက်ပေါ်လာစေတယ်။ အားနည်းချက် * ဗဟိုနဲ့ ဒေသတွေကြား အာဏာထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်နိုင်တယ်။ * ဒေသတွေကြား မညီမျှမှုတွေ (ဥပမာ စီးပွားရေးအင်အား) ပေါ်ပေါက်နိုင်တယ်။ ဘယ်မှာတွေ့ရသလဲ? * အမေရိကန်၊ ကနေဒါ၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ အိန္ဒိယတို့မှာ ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို သုံးတယ်။ ဒီမိုကရေစီနဲ့ ဆက်စပ်မှု တပြည်ထောင်စနစ်မှာ ဗဟိုက အာဏာများလို့ ဒေသခံတွေရဲ့ ဒီမိုကရေစီပါဝင်မှု နည်းနိုင်တယ်။ ကွန်ဖက်ဒရယ်စနစ်မှာ ဒေသတွေရဲ့ လွတ်လပ်မှုများလွန်းရင် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ဒီမိုကရေစီ အားနည်းနိုင်တယ်။ ဖက်ဒရယ်စနစ်က ဗဟိုနဲ့ ဒေသတွေကြား မျှတမှုရှိလို့ ဒီမိုကရေစီကို ပိုမိုထိရောက်စေတယ်။ ကွဲပြားမှုနဲ့ ညီညွတ်မှု တပြည်ထောင်စနစ်က နိုင်ငံတစ်ခုလုံး တူညီတဲ့ မူဝါဒတွေနဲ့ ညီညွတ်မှုကို ဦးစားပေးတယ်။ ပြည်ထောင်စုစနစ်က ဒေသတွေရဲ့ ကွဲပြားမှုကို အလေးထားပြီး ညီညွတ်မှု အားနည်းနိုင်တယ်။ ဖက်ဒရယ်စနစ်က ကွဲပြားမှုနဲ့ ညီညွတ်မှုကို မျှတစွာ ထိန်းညှိပေးတယ်။ စီးပွားရေးနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးမှု

ဖက်ဒရယ်အကြောင်း တိုတိုတောင်းတောင်း (၃) -ဂျေဆန်- ဖက်ဒရယ်စနစ်ရဲ့ ပုံစံများကို လူတိုင်းနားလည်လွယ်အောင် အရိုးရှင်းဆုံး ရှင်းပြပါမယ်။ ဖက်ဒရယ်စနစ်ဆိုတာ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ဗဟိုနဲ့ ဒေသအစိုးရတွေအကြား ခွဲဝေတဲ့ စနစ်ဖြစ်ပြီး ဒီစနစ်ရဲ့ ပုံစံတွေကို အာဏာခွဲဝေပုံနဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံပေါ် မူတည်ပြီး အဓိက ၃ မျိုး ခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။ သီးခြားဖက်ဒရယ်လစ်ဇင် (Dual Federalism) ဘာလဲ? ဗဟိုအစိုးရရယ်၊ ဒေသအစိုးရတွေရယ် သူတို့ရဲ့ တာဝန်တွေကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ခွဲခြားထားပြီးတစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် သိပ်ပြီး ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု မရှိပါဘူး။ ဥပမာ ကိတ်မုန့်တစ်ခုလို တွေးကြည့်ပါ။ ဗဟိုက တစ်အလွှာ၊ ဒေသတွေက တစ်အလွှာ၊ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု သပ်သပ်ရှိတယ်။ ဘယ်မှာတွေ့လဲ? အမေရိကန်ရဲ့ အစောပိုင်းနှစ်တွေမှာ ဒီပုံစံကို သုံးခဲ့တယ်။ ဗဟိုက နိုင်ငံခြားရေးလို ကိစ္စတွေကို လုပ်ပြီး ပြည်နယ်တွေက သူတို့ရဲ့ ဥပဒေတွေကို သီးသန့်ချမှတ်တယ်။ ပူးပေါင်းဖက်ဒရယ်လစ်ဇင် (Cooperative Federalism) ဘာလဲ? ဗဟိုနဲ့ ဒေသအစိုးရတွေက အတူတကွ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ပြီး၊ တာဝန်တွေကို ရောထွေးလုပ်ကိုင်တယ်။ အာဏာတွေ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ထပ်နေနိုင်တယ်။ ဥပမာ ကိတ်မုန့်တစ်ခုမှာ အလွှာတွေ ရောထွေးနေသလိုပဲ၊ ဗဟိုနဲ့ ဒေသတွေ တစ်ကိစ္စထဲမှာ အတူလုပ်တယ်။ ဘယ်မှာတွေ့လဲ? ခေတ်သစ်အမေရိကန်မှာ ဒီပုံစံမျိုး တွေ့ရတယ်။ ဥပမာ၊ ဗဟိုက ကျန်းမာရေးစီမံကိန်းတွေအတွက် ဘတ်ဂျက်ထောက်ပံ့ပြီး၊ ပြည်နယ်တွေက အဲဒီစီမံကိန်းတွေကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်တယ်။ ဆန်းသစ်ဖက်ဒရယ်လစ်ဇင် (Creative Federalism) ဘာလဲ? ဗဟိုအစိုးရက ပိုမိုထင်ရှားတဲ့ အခန်းကဏ္ဍကနေ ဦးဆောင်ပြီး၊ ဒေသအစိုးရတွေကို သူတို့ရဲ့ မူဝါဒတွေနဲ့ စီမံကိန်းတွေကို အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ တာဝန်ပေးတယ်။ ဥပမာ ဗဟိုက ကျောင်းကြီးလိုပေါ့၊ ကျောင်းစည်းမျဉ်းတွေကို ချမှတ်ပြီး၊ ဆရာတွေ (ဒေသအစိုးရ) က အဲဒီစည်းမျဉ်းတွေနဲ့အညီ အတန်းတွေကို စီမံတယ်။ ဘယ်မှာတွေ့လဲ? ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွေက အမေရိကန်မှာ ဒီပုံစံကို သုံးခဲ့တယ်။ ဗဟိုက ဆင်းရဲမှုတိုက်ဖျက်ရေး အစီအစဉ်တွေကို ရေးဆွဲပြီး၊ ပြည်နယ်တွေက လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်တယ်။ အဓိကကွာခြားချက် * သီးခြားက ဗဟိုနဲ့ ဒေသတွေ သီးခြားလှုပ်ရှားတယ်။ * ပူးပေါင်းက ဗဟိုနဲ့ ဒေသတွေ အတူလက်တွဲလုပ်တယ်။ * ဖန်တီးက ဗဟိုက ဦးဆောင်ပြီး ဒေသတွေက လိုက်လုပ်တယ်။ ဘာကြောင့်သိဖို့လိုလဲ? �ဖက်ဒရယ်စနစ်ပုံစံတွေက နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံ၊ ဒေသတွေရဲ့ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်နဲ့ ဗဟိုရဲ့ ထိန်းချုပ်မှု မျှတမှုကို ဆုံးဖြတ်ပေးတယ်။ ဒီထက်ပိုသိချင်ရင် မေးပါ။ ဂျေဆန်

ဖက်ဒရယ်အကြောင်း တိုတိုတောင်းတောင်း (၂) -ဂျေဆန်- ဖက်ဒရယ်စနစ်တစ်ခု အောင်မြင်ဖို့အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ အခြေခံအချက်တွေကို အလွယ်ဆုံးနဲ့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း တင်ပြပါမယ်။ (က) အာဏာခွဲဝေမှု * ဗဟိုအစိုးရနဲ့ ဒေသအစိုးရတွေ (ပြည်နယ်/ဖက်ဒရယ်ယူနစ်တွေ)အကြား အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ခွဲဝေထားရမယ်။ * ဥပမာ ဗဟိုက နိုင်ငံခြားရေးရာလို ကိစ္စတွေကို တာဝန်ယူပြီး ဒေသအစိုးရက ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးလို ဒေသဆိုင်ရာ ကိစ္စတွေကို စီမံတယ်။ (ခ) ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ * အာဏာခွဲဝေပုံ၊ အစိုးရတွေရဲ့ တာဝန်နဲ့ ပြည်သူရဲ့အခွင့်အရေးတွေကို သတ်မှတ်ထားတဲ့ ဥပဒေစာရွက်စာတမ်း ရှိရမယ်။ * ဒီဖွဲ့စည်းပုံက ဗဟိုနဲ့ ဒေသအစိုးရတွေရဲ့ အခွင့်အာဏာကို မျှတစွာ ထိန်းညှိပေးတယ်။ (ဂ) ဒေသဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့် * ဒေသတွေမှာ သူတို့ရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကား၊ လိုအပ်ချက်တွေနဲ့အညီ ကိုယ့်ကိစ္စကိုယ် ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့် ရှိရမယ်။ * ဒါက ဒေသခံတွေရဲ့ အသံကို အုပ်ချုပ်ရေးထဲမှာ ထွက်ပေါ်လာစေတယ်။ (ဂ) ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု * ဗဟိုနဲ့ ဒေသအစိုးရတွေ တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် ရန်ဖြစ်မနေဘဲ နိုင်ငံရဲ့ အကျိုးအတွက် အတူတကွ လက်တွဲလုပ်ဆောင်ရမယ်။ * ဥပမာ ဘတ်ဂျက်ခွဲဝေရေး ဒါမှမဟုတ် အခြေခံအဆောက်အအုံတွေ တည်ဆောက်ရာမှာ ညှိနှိုင်းမှု လိုတယ်။ (ဃ) တရားဥပဒေစိုးမိုးမှု * အားလုံးက ဥပဒေကို လေးစားလိုက်နာရမယ်။ ဗဟိုရော ဒေသအစိုးရပါ သူတို့ရဲ့ အာဏာအတိုင်းအတာကို မကျော်လွန်ရဘူး။ * အငြင်းပွားမှုတွေ ဖြစ်လာရင် တရားရုံးက မျှတစွာ ဆုံးဖြတ်ပေးနိုင်ရမယ်။ (င) ပြည်သူပါဝင်မှု * ဖက်ဒရယ်စနစ်မှာ ပြည်သူတွေရဲ့ ပါဝင်မှု အရေးကြီးတယ်။ ဒေသခံတွေက သူတို့ရဲ့ ခေါင်းဆောင်တွေကို ရွေးချယ်ပိုင်ခွင့် ရှိရမယ်။ * ဒါက အစိုးရတွေကို ပြည်သူအပေါ် တာဝန်ခံမှု ရှိစေတယ်။ ဥပမာနဲ့ရှင်းရရင် �ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို ကျောင်းတစ်ကျောင်းနဲ့ တင်စားလို့ရတယ်။ ကျောင်းအုပ်ကြီး (ဗဟိုအစိုးရ) က ကျောင်းတစ်ခုလုံးရဲ့ စည်းမျဉ်းတွေ၊ ဘတ်ဂျက်တွေကို စီမံတယ်။ ဒါပေမယ့် အတန်းဆရာ/ဆရာမတွေ (ဒေသအစိုးရ) က သူတို့အတန်းထဲမှာ ဘယ်လိုသင်ပြမလဲ၊ ဘယ်လိုစီစဉ်မလဲ ဆိုတာကို ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်ခွင့်ရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် အားလုံးက ကျောင်းသားတွေရဲ့ အကျိုးအတွက် အတူလုပ်ဆောင်ရတယ်။ ဒီအချက်တွေက ဖက်ဒရယ်စနစ်ရဲ့ အဓိကအုတ်မြစ်တွေပါ။ ဂျေဆန်

ဖက်ဒရယ်အကြောင်း တိုတိုတောင်းတောင်း -ဂျေဆန်- ဖက်ဒရယ်လစ်ဇင် (Federalism) ဆိုတာက အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ဗဟိုအစိုးရနဲ့ ဒေသအစိုးရတွေ (ဥပမာ ပြည်နယ် ဒါမှမဟုတ် ဖက်ဒရယ်ယူနစ်တွေ) အကြား ခွဲဝေထားတဲ့ စနစ်တစ်ခုပါ။ ဒီစနစ်မှာ- (က) ဗဟိုအစိုးရက နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကိစ္စတွေဖြစ်တဲ့ နိုင်ငံခြားရေးရာ၊ ကာကွယ်ရေး၊ ငွေကြေးစနစ် စတာတွေကို တာဝန်ယူပါတယ်။ (ခ) ဒေသအစိုးရက ဒေသဆိုင်ရာ ကိစ္စတွေဖြစ်တဲ့ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး စတာတွေကို စီမံခန့်ခွဲပိုင်ခွင့်ရှိပါတယ်။ နှစ်ဖက်စလုံးမှာ သူတို့ရဲ့ ဥပဒေပြုပိုင်ခွင့်၊ အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့်နဲ့ တာဝန်တွေ သီးခြားရှိပြီး တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ရပါတယ်။ ဥပမာနဲ့ရှင်းရရင် - ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို မိသားစုတစ်စုနဲ့ တင်စားလို့ရပါတယ်။ မိဘတွေ (ဗဟိုအစိုးရ) က အိမ်ထောင်စုရဲ့ ကြီးမားတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ (ဥပမာ ဘယ်မှာနေမလဲ၊ ဘယ်လိုဘတ်ဂျက်ခွဲမလဲ)ကို စီမံပြီးသားသမီးတွေ (ဒေသအစိုးရ)က သူတို့ရဲ့ အခန်းတွေ ဒါမှမဟုတ် သူတို့တာဝန်ယူထားတဲ့ ကိစ္စလေးတွေကို သူတို့စိတ်ကြိုက် စီစဉ်ပိုင်ခွင့်ရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် အားလုံးက တစ်မိသားစုလုံးရဲ့ အကျိုးအတွက် အတူလက်တွဲလုပ်ဆောင်ရပါတယ်။ ဘာကြောင့်အရေးကြီးလဲ? * ဒေသတွေရဲ့ ကွဲပြားတဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်တယ်။ * ဗဟိုအစိုးရရဲ့ အာဏာပိုများလာတာကို ထိန်းညှိပေးတယ်။ * ဒေသခံတွေရဲ့ ပါဝင်မှုနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးမှာ အသံထွက်ပေါ်လာစေတယ်။ ဂျေဆန်

ဖက်ဒရယ်အကြောင်း တိုတိုတောင်းတောင်း -ဂျေဆန်- ဖက်ဒရယ်လစ်ဇင် (Federalism) ဆိုတာက အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ဗဟိုအစိုးရနဲ့ ဒေသအစိုးရတွေ (ဥပမာ ပြည်နယ် ဒါမှမဟုတ် ဖက်ဒရယ်ယူနစ်တွေ) အကြား ခွဲဝေထားတဲ့ စနစ်တစ်ခုပါ။ ဒီစနစ်မှာ- (က) ဗဟိုအစိုးရက နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကိစ္စတွေဖြစ်တဲ့ နိုင်ငံခြားရေးရာ၊ ကာကွယ်ရေး၊ ငွေကြေးစနစ် စတာတွေကို တာဝန်ယူပါတယ်။ (ခ) ဒေသအစိုးရက ဒေသဆိုင်ရာ ကိစ္စတွေဖြစ်တဲ့ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး စတာတွေကို စီမံခန့်ခွဲပိုင်ခွင့်ရှိပါတယ်။ နှစ်ဖက်စလုံးမှာ သူတို့ရဲ့ ဥပဒေပြုပိုင်ခွင့်၊ အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့်နဲ့ တာဝန်တွေ သီးခြားရှိပြီး တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ရပါတယ်။ ဥပမာနဲ့ရှင်းရရင် - ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို မိသားစုတစ်စုနဲ့ တင်စားလို့ရပါတယ်။ မိဘတွေ (ဗဟိုအစိုးရ) က အိမ်ထောင်စုရဲ့ ကြီးမားတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ (ဥပမာ ဘယ်မှာနေမလဲ၊ ဘယ်လိုဘတ်ဂျက်ခွဲမလဲ)ကို စီမံပြီးသားသမီးတွေ (ဒေသအစိုးရ)က သူတို့ရဲ့ အခန်းတွေ ဒါမှမဟုတ် သူတို့တာဝန်ယူထားတဲ့ ကိစ္စလေးတွေကို သူတို့စိတ်ကြိုက် စီစဉ်ပိုင်ခွင့်ရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် အားလုံးက တစ်မိသားစုလုံးရဲ့ အကျိုးအတွက် အတူလက်တွဲလုပ်ဆောင်ရပါတယ်။ ဘာကြောင့်အရေးကြီးလဲ? * ဒေသတွေရဲ့ ကွဲပြားတဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်တယ်။ * ဗဟိုအစိုးရရဲ့ အာဏာပိုများလာတာကို ထိန်းညှိပေးတယ်။ * ဒေသခံတွေရဲ့ ပါဝင်မှုနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးမှာ အသံထွက်ပေါ်လာစေတယ်။ ဂျေဆန်

နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဆိုးကျိုးများကို သုံးသပ်ကြည့်ပါကလည်း တရုတ်သည် ၎င်း၏ အကျိုးစီးပွားများကို ကာကွယ်ရန် မြန်မာ့အရေးတွင် ပိုမိုပြင်းထန်စွာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် စစ်ကောင်စီကို ပိုမိုထောက်ပံ့ပေးရန် (သို့မဟုတ်) ဒေသတွင်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ မှတစ်ဆင့် ၎င်း၏ ဩဇာကို တိုးမြှင့်ရန် ကြိုးပမ်းလာနိုင်သည်။ထိုအခြေအနေက နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းကို ပိုမိုရှုပ်ထွေးစေနိုင်သည်။တရုတ်၏ အကျိုးစီးပွားများကို တိုက်ခိုက်ခြင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအား နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းတွင် တရုတ်နှင့် ပိုမိုရန်လိုသည့် နိုင်ငံအဖြစ် ရှုမြင်ခံရစေနိုင်ပြီး ယင်းက အာဆီယံအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများနှင့် အခြားဒေသတွင်းအင်အားစုများနှင့် ဆက်ဆံရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ထို့အပြင် တရုတ်၏ အကျိုးစီးပွားများကို တိုက်ခိုက်ခြင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုများနှင့် တရုတ်အကြား ပဋိပက္ခများကို ပိုမိုဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကာ ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေပြီးနိုင်ငံရေးဖြေရှင်းရေးအတွက် အခွင့်အလမ်းများကို အကြီးအကျယ် ကန့်သတ်လာနိုင်သည်ကို အထူးတလည် စဉ်းစားကြဖို့ လိုအပ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် အဆိုပါ တုန့်ပြန်မှုများသည် တော်လှန်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ အကျိုးအမြတ်များကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော်လည်း ဆိုးကျိုးများသည် ပိုမိုရှုပ်ထွေးပြီး အန္တရာယ်များသည်လည်း ရှိနေသည်ကို သတိချပ်စေလိုသည်။ထို့ကြောင့် အဆိုပါ ဗျူဟာကိုအကောင်အထည်ဖော်ရန် ဆုံးဖြတ်ပါ သေသေချာချာ စီစဉ်ရန်နှင့် နိုင်ငံတကာထောက်ခံမှုရယူရန် လိုအပ်ပြီး အရပ်သားများအပေါ် ထိခိုက်မှုများကို လျှော့ချရန် ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားမှုများ လိုအပ်ကြောင်း အထူးသတိပေးတိုက်တွန်းအပ်ပါသည်။ -ဂျေဆန်-

ပိုးလမ်းမကို ချည်ငင်ခြင်း -ဂျေဆန်- (တရုတ်၏ ကြားဝင်စွက်ဖက်မှုကို တုန့်ပြန်တိုက်ခိုက်လိုသူများအနေဖြင့် အောက်ပါသုံးသပ်တင်ပြချက်ကို အလျင်ဖတ်သင့်ပါကြောင်း တင်ပြအပ်ပါသည်) “နားကိုက်လို့ ပါးရိုက်မယ်”ဆိုသည့် စကားအဓိပ္ပါယ်သည် ငါတို့၏ အကျိုးစီးပွါးကို ဖျက်လိုဖျက်ဆီးပြုပါက သင်တို့၏ အကျိုးစီးပွါးများလည်း တုန့်ပြန်ဖျက်ဆီးမည်ဟူသည့်အဓိပ္ပါယ်ပင်ဖြစ်သည်။ ယခုရက်ပိုင်းအတွင်း လူမှုကွန်ယက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးနှင့် တော်လှန်ရေးတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုအတိုင်းအတာ ပမာဏကြီးမားလာမှုကို တုန့်ပြန်ရန်အတွက် တရုတ်၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ၊အကျိုးစီးပွါးများကို တိုက်ခိုက်တုံ့ပြန်မည်ဟူသည့် ရေးသားပြောဆိုနေမှုများသည် မကြာခဏ တွေ့မြင်လာရသည်။ယခုမှပင် မဟုတ် ယခင်နှစ်များဆီကပင် အဆိုပါ အတွေးအခေါ်၊ရေးသားချက်များသည် ရှိနှင့်ပြီးဖြစ်သည်။ထို့ကြောင့် မြန်မာ့ပဋိပက္ခတွင် တရုတ်၏ ပါဝင်ပတ်သတ်မှုကို လျှော့ချရန်အတွက် တရုတ်၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ၊အကျိုးစီးပွါးများကို တိုက်ခိုက်တုံ့ပြန်ခြင်းသည် မြန်မာ့ နိုင်ငံရေး၊တော်လှန်ရေးအပေါ် ကောင်းကျိုးနှင့် ဆိုးကျိုးများ ရှိလာနိုင်မည့် စိန်ခေါ်ချက်များကို သုံးသပ်တင်ပြလိုပါသည်။ တရုတ်သည် မြန်မာစစ်ကောင်စီအား စစ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ ထောက်ပံ့ပေးနေသည့် အဓိကနိုင်ငံဖြစ်သည်။ တရုတ်၏ အကျိုးစီးပွားများဖြစ်သည့် တရုတ်-မြန်မာ စီးပွားရေးစင်္ကြံ (CMEC)၊ သတ္တုတူးဖော်ရေးနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံစီမံကိန်းများကို တိုက်ခိုက်ခြင်းသည် တရုတ်၏ စစ်ကောင်စီထောက်ပံ့မှုကို လျှော့ချရန် ဖိအားဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး စစ်ကောင်စီ၏ အာဏာရှင်စနစ်ကို အားနည်းစေကာတော်လှန်ရေးအင်အားစုများအတွက် အားသာချက်ဖြစ်လာနိုင်သည်။ထို့အပြင် တရုတ်ဆန့်ကျင်ရေးစိတ်ဓာတ်သည် မြန်မာပြည်သူများအကြား တနေ့တခြား ပိုမိုပြင်းထန်လာလျှက်ရှိသည်။ တရုတ်၏ အကျိုးစီးပွားများကို ပစ်မှတ်ထားခြင်းသည် တော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုများအတွက် ပြည်သူ့ထောက်ခံမှုကို ပိုမိုရရှိစေနိုင်ပြီး အထူးသဖြင့် လူငယ်များနှင့် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများအကြား စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်နိုင်သည်။ထို့အပြင် တရုတ်သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တိုင်းရင်းသားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အချို့ကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်လျှက်ရှိပြီး ၎င်းတို့၏ အကျိုးစီးပွားများကို တိုက်ခိုက်ခြင်းသည် အချို့သော တိုင်းရင်းသားအဖွဲ့များအား တရုတ်ထိန်းချုပ်မှုမှ လွတ်မြောက်ရန် တွန်းအားပေးနိုင်ပြီးတော်လှန်ရေးအင်အားစုများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို တိုးမြှင့်စေနိုင်သည်။ ဒါ့အပြင် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ကောင်းကျိုးများကို စိစစ်တင်ပြပါမည်။ အဆိုပါ တရုတ်၏ စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအကျိုးစီးပွားများကို ထိခိုက်စေခြင်းဖြင့် ၎င်း၏ မြန်မာ့အရေးတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ရန် စွမ်းရည်နှင့် ဆန္ဒ အားနည်းလာနိုင်သည်။ ယင်းက မြန်မာ့နိုင်ငံရေးတွင် တရုတ်၏ လွှမ်းမိုးမှုကို လျှော့ချပြီး အခြားနိုင်ငံများ (ဥပမာ- အနောက်နိုင်ငံများ) သို့မဟုတ် ဒေသတွင်းအင်အားစုများအတွက် နေရာဖွင့်ပေးလာနိုင်သည်။တရုတ်၏ အကျိုးစီးပွားများကို တိုက်ခိုက်ခြင်းသည် စစ်ကောင်စီ၏ အာဏာရှင်စနစ်ကို ထောက်ပံ့ပေးနေသည့် အဓိကအင်အားတစ်ခုကို အားနည်းစေနိုင်ပြီး ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ကဲ့သို့သော အဖွဲ့များအတွက် နိုင်ငံရေးအခွင့်အလမ်းများ ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။ ထို့အပြင် တရုတ်၏ အကျိုးစီးပွားများကို ပစ်မှတ်ထားခြင်းသည် မြန်မာ့အရေးကို နိုင်ငံတကာမီဒီယာနှင့် အနောက်နိုင်ငံများ၏ အာရုံစိုက်မှုကို ပိုမိုရရှိစေနိုင်သည်။ ယင်းက စစ်ကောင်စီအပေါ် နိုင်ငံတကာ ဖိအားများကို တိုးမြှင့်ရန် အထောက်အကူဖြစ်နိုင်သည်။ သို့သော် ဖြစ်လာနိုင်သည့် ကောင်းကျိုးများရှိသကဲ့ ဆိုးကျိုးများသည်လည်း အန္တရာယ်ရှိလာစေနိုင်သည့် အနေအထားရှိနေသည်ကို သတိထားဖို့လိုသည်။ တရုတ်၏ အကျိုးစီးပွားများကို တိုက်ခိုက်ခြင်းသည် တရုတ်အား ၎င်း၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို ကာကွယ်ရန် စစ်ကောင်စီသို့ စစ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးထောက်ပံ့မှုများ တိုးမြှင့်ပေးရန် (သို့မဟုတ်) တိုင်းရင်းသားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များကို ပိုမိုထိန်းချုပ်ရန် တွန်းအားပေးနိုင်ပြီး တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအတွက် စစ်ရေးအခက်အခဲများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။တရုတ်၏ အကျိုးစီးပွားများကို တိုက်ခိုက်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်သည် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ဥပမာ အချို့သော တော်လှန်ရေးအင်အားစုများသည် တရုတ်နှင့် ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းလိုပြီး အချို့က တရုတ်ဆန့်ကျင်ရေးကို ဦးစားပေးလာနိုင်သည်။ထိုကွဲပြားမှုများသည် တော်လှန်ရေး၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ တရုတ်၏ အကျိုးစီးပွားများကို တိုက်ခိုက်ခြင်းသည် စစ်ကောင်စီ သို့မဟုတ် တရုတ်ထောက်ခံသော လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များမှ ပြင်းထန်သော တုံ့ပြန်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး အရပ်သားများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှုနှင့် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို တိုးလာစေနိုင်ကာ တော်လှန်ရေး၏ အကျင့်စာရိတ္တဆိုင်ရာ ယုံကြည်ထိုက်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။

ကျွန်တော့်မှာ ရှိတဲ့ တန်ဖိုးအရှိဆုံးအရာက သိက္ခာပါပဲ။ ငွေကြေးအလွဲသုံးစားမလုပ်ဖူးဘူး။မခိုးဖူးဘူး။ မဟုတ်ကဟုတ်က မပြောဖူးဘူးခင်ဗျာ။ ထပ်ပြီး ကြည်ညိုဖို့လည်း လေ့ကျင့်နေပါတယ် ကိုယ့်ကိုကိုယ်ပါ။ -ဂျေဆန်-

တော်လှန်ရေးသည် အဓွန့်ရှည်၍မရ -ဂျေဆန်- ယနေ့ ၂၀၂၅ခုနှစ် နွေဦးတော်လှန်ရေးအရှိန်သည် အမြင့်ဆုံးကာလသို့ ရှိရှိလာခဲ့သည်ကို သိရှိပြီးဖြစ်ပါလိမ့်မည်။၂၀၂၁ခုနှစ် အကြမ်းဖက်စစ်အုပ်စု၏ တရားမဝင် အာဏာလုယူမှုအပြီး ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒထုတ်ဖေါ်ခဲ့ကြသည့် ပြည်သူများ၊လူငယ်များကို အကြမ်းဖက် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုများ၏ နောက်ဆက်တွဲဖြစ်သည့် လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးသည် မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့တွင် အားကောင်းစွာ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်လျှက်ရှိသည်။ထို့အပြင် ၂၀၂၃ခုနှစ်၏ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး (ပ၊ဒု) လှိုင်းများအပြီး တော်လှန်ရေးအခြေအနေသည် အားအကောင်းဆုံးအခြေအနေ ဖြစ်လာသကဲ့သို့ တဖက်မှာလည်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ပွတ်တိုက်မှုများ၊အာဏာအလွဲသုံးစားလုပ်ခြင်း နှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားခြင်းများသည်လည်း ပေါ်ပေါက်နေသည်ကို စိတ်မကောင်းဖွယ် တွေ့နေရပေသည်။ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများသည် မိမိတို့၏ တော်လှန်ရေးဆင်နွဲနေရခြင်း၏ အန္တိမရည်မှန်းချက်ကို နားလည်သဘောပေါက်ရန် အထူးအရေးကြီးပေသည်။စုံလင်ကွဲပြားသည့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား တော်လှန်ရေးဆိုင်ရာ ခံယူချက်၊ရူမြင်ချက်နှင့် အတွေးအခေါ်အယူအဆများစွာ ကွဲပြားတည်ရှိနိုင်သော်လည်း ပြည်သူလူထု၏ အခွင့်အရေးနှင့် အနာဂတ်ကို ဖျက်ဆီးသည့် အကြမ်းဖက်အာဏာလုယူမှုနှင့် စစ်ဖိနပ်အောက်မှ ရုန်းထွက်၍ ဒီမိုကရေစီအခြေခံသည့် ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံရေးစနစ်အား ဒီပြည်ထောင်စုဝယ် ဖေါ်ဆောင်ရေးအတွက် တော်လှန်ရေးခြင်းဖြစ်သည်ကို ကောင်းစွာသဘောပေါက်ဖို့ အထူးအရေးကြီးသည်။ထိုသို့မဟုတ်ပါက တော်လှန်ရေးအတွင်းဝယ် အာဏာအလွဲသုံးစားမှုနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ၊ကိုယ်ကျိုးရှာမှု နှင့် အကျိုးစီးပွါးများ ဆောင်ရွက်ဦးတည်နေခြင်းသည် ပြည်သူလူထုက တော်လှန်ရေးအပေါ် ထားရှိသော ယုံကြည်မှုကို ထိခိုက်သွားစေနိုင်သည်။ထို့အပြင် ပြည်သူများက တော်လှန်ရေးသမားများအား တရားမျှတမှုနှင့် ကျင့်ဝတ်ရှိသူများအဖြစ် မြင်မည့်အစား အာဏာရှင်များနှင့် မကွာခြားသူများအဖြစ် ရှုမြင်လာနိုင်သည်။အဆိုပါ အမြင်ဖြင့် ရူမြင်ခံလာရပါက ပြည်သူများ၏ အားပေးထောက်ခံမှု၊ပံ့ပိုးမှုများသည် ကျဆင်းလာနိုင်ပြီး တော်လှန်ရေး၏ ရည်မှန်းချက်ကို မှေးမှိန်သွားစေနိုင်သည်ကို အထူးသတိထားကြရန် လိုအပ်ပါသည်။ထို့အပြင် ကိုယ်ကျိုးရှာမှု၊အကျင့်ပျက်ခြစားမှုနှင့် အာဏာအလွဲသုံးမှုများသည် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများအတွင်း သံသယများ၊ အုပ်စုဖွဲ့မှုများနှင့် ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။မတူညီသော အင်အားစုများအကြား ယုံကြည်မှုပျက်ပြားပြီး စည်းလုံးညီညွတ်မှု အားနည်းသွားနိုင်သည်ကိုလည်း သတိချပ်ကြဖို့ လိုအပ်ပါသည်။ အာဏာရှင်စစ်တပ် (သို့မဟုတ်) ဆန့်ကျင်ဘက်အင်အားစုများသည် တော်လှန်ရေးသမားများ၏ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများကို အသုံးချ၍ ဝါဒဖြန့်ချိရေးဆောင်ရွက်နိုင်လာနိုင်ပြီး ပြည်သူလူထုအကြား တော်လှန်ရေးအပေါ် သံသယများ ပိုမိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ကိုယ်ကျိုးရှာမှု၊အကျင့်ပျက်ခြစားမှုနှင့် အာဏာအလွဲသုံးမှုများသည် တော်လှန်ရေးအတွက် အရေးကြီးသော အရင်းအမြစ်များ (ရန်ပုံငွေ၊ လက်နက်များ၊ ထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများ)ကို အလွဲသုံးစားလုပ်စေပြီး တော်လှန်ရေး၏ ထိရောက်မှုကို လျော့ကျစေမည်ဖြစ်သကဲ့သို့ တော်လှန်ရေးအောင်မြင်ပြီးနောက် တည်ဆောက်မည့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်တွင် ယုံကြည်မှုနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုယဉ်ကျေးမှု အမြစ်တွယ်သွားနိုင်သည်။၎င်းကပင် နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေသည်။ ကိုယ်ကျိုးရှာမှု၊အကျင့်ပျက်ခြစားမှုနှင့် အာဏာအလွဲသုံးမှုများသည် တော်လှန်ရေး၏ အရှိန်အဟုန်ကို နှေးကွေးစေပြီး အောင်မြင်မှုရရှိရန် အချိန်ပိုမိုကြာရှည်လာစေသလို ပြည်သူလူထုအကြား စိတ်ပျက်အားငယ်မှုနှင့် တော်လှန်ရေးအပေါ် မကျေနပ်မှုများ တိုးပွားလာစေသည်။ တော်လှန်ရေးသည် တရား မျှတမှုနှင့် လွတ်လပ်မှုအတွက် ရပ်တည်သည်ဟု ပြည်သူလူထုနှင့် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းက ယုံကြည်ထားသည်။ကိုယ်ကျိုးရှာမှု၊အကျင့်ပျက်ခြစားမှုနှင့် အာဏာအလွဲသုံးမှုများသည် တော်လှန်ရေးတစ်ရပ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက်စေပြီး နိုင်ငံတကာထောက်ခံမှုနှင့် အကူအညီများ လျော့နည်းသွားနိုင်သည်။ထို့အပြင် တော်လှန်ရေးသမားများကိုယ်တိုင် အာဏာအလွဲသုံးစားလုပ်ပါက အာဏာရှင်စနစ်ကို ဖယ်ရှားရန် ရည်ရွယ်ထားသော တော်လှန်ရေး၏ မူလရည်မှန်းချက်များ အလျဉ်းမပြည့်မီဘဲ မတရားမှုများနှင့် ဖိနှိပ်မှုများ ပုံစံပြောင်းလဲကာ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေနိုင်ပြီး တော်လှန်ရေးသည်လည်း အဓွန့်ရှည်နေအုံးမည်ဖြစ်သည်။ထို့ကြောင့် တော်လှန်ရေးဆောင်ရွက်နေသူများသည် ပြည်သူလူထု၏ ဒုက္ခနှင့် သောကကို နားလည်စာနာ၍ မေတ္တာအပြည့်၊စေတနာအပြည့်ဖြင့် ပြည်သူ့ကောင်းကျိုးကို ကျင့်ဝတ်သိက္ခာထိန်းသိမ်း၍ ဆောင်ရွက်နိုင်ကြရမည်ဖြစ်ကြောင်း တင်ပါအပ်ပါသည်။ ဆက်လက်၍လည်း တော်လှန်ရေးသမားများ၏ စောင့်စည်းရမည့် သိက္ခာ၊လိုက်နာရမည့် ကျင့်ဝတ်များကို ဆက်လက်တင်ပြပါမည်။ -ဂျေဆန်-

သဘောထားထုတ်ပြန်ကြေညာချက် စစ်ကိုင်းဒေသဖက်ဒရယ်ယူနစ်၊ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ အိုးထိမ်းတွင်းကျေးရွာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှုအတွင်း ဆရာဆရာမများနှင့် ကလေးငယ် ၂၀ ဦးအပါအဝင် ၂၂ ဦးအထိ အစုလိုက်၊အပြုံလိုက် သေဆုံးပြီး ၄၀ဦးခန့် အရေးပေါ်ဆေးကုသမှု ခံယူနေရကြောင်းကြားသိရသည့်အတွက် မိမိတို့အဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် အထူးကြေကွဲဝမ်းရကြောင်းနှင့် အဆိုပါ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ ကျူးလွန်သည့် အကြမ်းဖက်စစ်အုပ်စု၏ လုပ်ရပ်အား အပြင်းအထန် ရူတ်ချကြောင်း ညိုးငယ်သောစိတ်ထားဖြင့် ထုတ်ပြန်အပ်ပါသည်။ စစ်ရာဇဝတ်ကောင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အကြမ်းဖက်စစ်အုပ်စုအနေဖြင့် တရားမဝင်အာဏာလုပြီးသည့်အချိန်မှစ၍ ယနေ့အချိန်အထိ နိုင်ငံသူ၊နိုင်ငံသားများ၏ အသက်အိုးအိမ်၊စည်းစိမ်နှင့် ဘဝရှင်သန်ရေးတို့ကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိစွာ တိုက်ခိုက်ကျူးလွန်လျှက်ရှိသည်။လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုများ၊စစ်ရာဇဝတ်မှုများ၊အရပ်သားများအပေါ် ကျူးလွန်သည့် ပြစ်မှုများကို နေ့စဉ်ရက်စက်ကျူးလွန်လျှက်ရှိပြီး အဆိုပါ ရာဇဝတ်ကောင်များသည် ယနေ့အထိ အပြစ်ကင်းလွှတ်ခွင့်ရရှိနေခြင်းအတွက် အထူး အံ့ဩတုန်လှုပ်မိပါသည်။နိုင်ငံတကာမှလည်း အဆိုပါ ကျူးလွန်မှုများကို တုံ့ပြန်အရေးယူခြင်း မရှိသည့်အတွက် မိမိတို့အနေဖြင့် အထူးစိုးရိမ်ပူပန်လျှက်ရှိနေပြီး ရာဇဝတ်ကောင်များကို အရေးယူနိုင်ရေး ထိထိရောက်ရောက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ပါသည်။ထို့အပြင် အဆိုပါ ရာဇဝတ်ကောင်များနှင့်လည်း တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရေးလမ်းကြောင်းမှတဆင့် အဖြေရှာနိုင်ရေးကို မိမိအနေဖြင့် မယုံကြည်ပါပဲ နိဂုံးချုပ်ရေးကိုသာ အားပေးထောက်ခံသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း စိတ်မကောင်းစွာ ထုတ်ပြန်အပ်ပါသည်။ မေလ ၁၂ရက်၊၂၀၂၅ခုနှစ်။ ဒီမိုကရက်တစ်လူငယ်ကောင်စီ လူငယ်နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်း

မြန်မာပြည်ဟာ ဒီမိုကရေစီရှင်သန်ဖို့ ရေခံမြေခံဖြစ်ရဲ့လား ဂျေဆန် (မဟာဗျူဟာနှင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး-CSIS)