Dej.Balcha Abanefso General Secondary School
Ir al canal en Telegram
Mostrar más
5 042
Suscriptores
+124 horas
+87 días
+17130 días
Carga de datos en curso...
Canales Similares
Nube de Etiquetas
Sin datos
¿Algún problema? Por favor, actualice la página o contacte a nuestro gerente de soporte.
Menciones Entrantes y Salientes
---
---
---
---
---
---
Atraer Suscriptores
julio '26
julio '26
+66
en 0 canales
junio '26
+229
en 0 canales
Get PRO
mayo '26
+73
en 0 canales
Get PRO
abril '26
+85
en 0 canales
Get PRO
marzo '26
+125
en 3 canales
Get PRO
febrero '26
+67
en 0 canales
Get PRO
enero '26
+132
en 0 canales
Get PRO
diciembre '25
+81
en 0 canales
Get PRO
noviembre '25
+174
en 0 canales
Get PRO
octubre '25
+138
en 0 canales
Get PRO
septiembre '25
+244
en 0 canales
Get PRO
agosto '25
+230
en 0 canales
Get PRO
julio '25
+233
en 0 canales
Get PRO
junio '25
+217
en 0 canales
Get PRO
mayo '25
+228
en 4 canales
Get PRO
abril '25
+90
en 0 canales
Get PRO
marzo '25
+61
en 0 canales
Get PRO
febrero '25
+43
en 0 canales
Get PRO
enero '25
+135
en 0 canales
Get PRO
diciembre '24
+138
en 0 canales
Get PRO
noviembre '24
+190
en 0 canales
Get PRO
octubre '24
+228
en 0 canales
Get PRO
septiembre '24
+367
en 0 canales
Get PRO
agosto '24
+179
en 0 canales
Get PRO
julio '24
+360
en 0 canales
Get PRO
junio '24
+174
en 1 canales
Get PRO
mayo '24
+95
en 0 canales
Get PRO
abril '24
+142
en 0 canales
Get PRO
marzo '24
+91
en 0 canales
Get PRO
febrero '24
+124
en 0 canales
Get PRO
enero '24
+211
en 0 canales
Get PRO
diciembre '23
+110
en 0 canales
Get PRO
noviembre '23
+126
en 0 canales
Get PRO
octubre '23
+305
en 0 canales
Get PRO
septiembre '23
+107
en 0 canales
Get PRO
agosto '23
+102
en 0 canales
Get PRO
julio '23
+148
en 0 canales
Get PRO
junio '23
+135
en 0 canales
Get PRO
mayo '23
+68
en 0 canales
Get PRO
abril '23
+111
en 0 canales
Get PRO
marzo '23
+85
en 0 canales
Get PRO
febrero '23
+66
en 0 canales
Get PRO
enero '23
+129
en 0 canales
Get PRO
diciembre '22
+134
en 0 canales
Get PRO
noviembre '22
+96
en 0 canales
Get PRO
octubre '22
+143
en 0 canales
Get PRO
septiembre '22
+219
en 0 canales
Get PRO
agosto '22
+107
en 0 canales
Get PRO
julio '22
+74
en 0 canales
Get PRO
junio '22
+107
en 0 canales
Get PRO
mayo '22
+54
en 0 canales
Get PRO
abril '22
+29
en 0 canales
Get PRO
marzo '22
+29
en 0 canales
Get PRO
febrero '22
+60
en 0 canales
Get PRO
enero '22
+41
en 0 canales
Get PRO
diciembre '21
+110
en 0 canales
Get PRO
noviembre '21
+44
en 0 canales
Get PRO
octubre '21
+1 021
en 0 canales
| Fecha | Crecimiento de Suscriptores | Menciones | Canales | |
| 15 julio | +1 | |||
| 14 julio | +3 | |||
| 13 julio | +3 | |||
| 12 julio | +2 | |||
| 11 julio | +11 | |||
| 10 julio | +7 | |||
| 09 julio | +3 | |||
| 08 julio | +4 | |||
| 07 julio | +4 | |||
| 06 julio | +2 | |||
| 05 julio | +4 | |||
| 04 julio | +3 | |||
| 03 julio | +13 | |||
| 02 julio | +5 | |||
| 01 julio | +1 |
Publicaciones del Canal
| 2 | De.Balcha.xlsx | 448 |
| 3 | Document from Gezahegn Ajeme | 1 |
| 4 | ኦሜጋ ተፈታኞች አካባቢው ለምሳ ስለማያመች ምሳ ይዛችሁ መምጣት ትችላላችሁ እንዲገባ እናመቻቻለን | 498 |
| 5 | Out of the huts of history’s shame
I rise
Up from a past that’s rooted in pride
I rise
I’m a black ocean, leaping and wide,
Welling and swelling I bear in the tide.
Leaving behind nights of terror and fear
I rise
Into a daybreak that’s wondrously clear
I rise
Bringing the gifts that my ancestors gave,
I am the dream and the hope of the brave.
I rise
I rise
I rise.
(Original poem by Maya Angelou - 1975; Adapted for the Ethiopian historical context)
This is Ethiopia 👉 @ethioassab | 268 |
| 6 | #የአጼ_ቴዎድሮስ ቁጭትና ራዕይ
ታሪካዊው እውነታ እንደሚያሳየው የግብፅ ኮፕቲክ ቤተክርስቲያን፣ የግሪክ፣ የሮምና የባይዛንታይን ባህልና ፍልስፍናን በማስቀጠል፣ ለ1600 ዓመታት ያህል በሃይማኖት ስም የግሪኮ-ሮማን ሌጋሲን በኢትዮጵያ ላይ ለመጫን ሞክራለች። ይህ ሂደት እስከ ንጉሥ ኃይለ ሥላሴ ዘመን ድረስ ጳጳስ በመላክ ኢትዮጵያን በእጅ አዙር ለመቆጣጠር የነበረበት ስልት ነበር። ግሪኮች በጥንቱ ዘመን የቴቤስ ቤተ መቅደስን ከመቆጣጠር አልፈው፣ በክርስትና ሽፋን የአክሱምን ቤተ መቅደስ ተጽዕኖ በመቆጣጠር፣ የኢትዮጵያን ታሪክና ሥልጣኔ ለማቀጨጭና ለማዛባት ጥረት አድርገዋል። በ19ኛው ክፍለ ዘመን የአውሮፓ ሊቃውንት የፈጠሩት "ጥንታዊ ግብፅ" የሚለው ቃል እና "ሴም"፣ "ኩሽ"፣ "ካም" የሚሉት የዘር ክፍፍሎች፣ የጥንቱን የጋራ ሥልጣኔ ለመበተን እና የቅኝ ግዛት ታሪክን ለመመስረት የተፈጠሩ ሰው ሰራሽ መጠሪያዎች ናቸው።
ሆኖም፣ ይህ ታላቅ ሥልጣኔ በኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥታት አእምሮ ውስጥ አሁንም ሕያው ነበር። አፄ ቴዎድሮስ "የአባቶቼን ሀገር እስከ ኢየሩሳሌም ሄጄ አስመልሳለሁ" ብለው የተናገሩት፣ በውጭ ተጽዕኖ ያልተበረዘውን የጥንት ታሪካዊ መሠረት እና የኢትዮጵያና የከነዓን አካባቢዎች የነበረውን አንድነት በጥልቀት በመረዳታቸው ነበር። ይህ የንጉሠ ነገሥቱ አቋም፣ የውጭ ወረራዎች እና የዘመናት የታሪክ ክለሳ የሰባበረውን የኢትዮጵያውያንን የኩራት ስሜት እንደገና ለማነቃቃት የተደረገ ታላቅ የትንሳኤ ጥሪ ነበር። ዛሬ ትክክለኛውን ታሪክ መረዳት ማለት፣ ከዘመናት ወረራ እና ከቅኝ ግዛት የታሪክ ክለሳ በኋላ የቆሸሸውን እውነት ማጽዳት ማለት ነው። የኢትዮጵያ ታሪክ እንደ ናይል ወንዝ ዘላለማዊ እና ተለዋዋጭ ያልሆነ የሰው ልጅ የሥልጣኔ ማዕከል ነው፤ ይህንን የተከበረ ትውፊት ለቀጣዩ ትውልድ ማስተላለፍ የጋራ ኃላፊነታችን ነው።
#በመጨረሻም፡
የጥንታዊቷ ኢትዮጵያ ነገሥታት ከቴቤስ የሥልጣኔ ማዕከል በወራሪዎች በተገፉ ጊዜ ዙፋናቸውን ወደ ደቡብ ማዕከላት (ናፓታ፣ መሮዌ፣ ዳዕማት እና አክሱም.. ) ቢያቀኑም፣ የጥንቱን ክብራቸውን ለማስመለስ እና ወራሪዎችን ለመመከት በተደጋጋሚ ወደ ሰሜን እየዘመቱ ለበርካታ ዘመናት ታሪክ ሰርተዋል። ሆኖም፣ የጥንቷ ኢትዮጵያ ግዛት የሆነችውና የፒታህ (Ptah) እምነትና የፈጠራ ኃይል (ir) ማዕከል የነበረችው ፕታህ (በኋላ ግብፅ ተብላ የተጠራችው አካባቢ)፣ ለዘመናት በተከታታይ በውጭ ወራሪዎች ስር ወድቃ የጥንቱን ማንነቷን አጥታ ቆይታለች። ይሁን እንጂ ሜምፊስ (upper Egypt) የኢትዮጵያዊነት ወዘናዋ ቢናጋም አሁንም አልጠፋም፤በደንብ አለ::የአባይ ግድብ የተመረቀ ዕለት ጮቤ ረግጠዋል። እነኤልሲሲ በአባይ ግድብ ዙሪያ የሚከተሉት ፖሊስ የሜምፊሶች ክብር ተመልሶ ዴልታዎችን ስልጣን አልባ ያደርጋል በሚልም ስጋት ጭምር ነው።
አውሮፓዊያን ሰርዘውና ደልዘው በጻፉት የherodotus መጽሐፍም ሔሮዶተስ አንዱን ኢትዮጵያዊ ከ.ል.በ (ከ450 እስከ 440 ዓ.ዓ.) ማለት ነው ጠይቆት " እነሱ እኮ የእኛ አካል ናቸው በቆዳችን አትለይም እንዴ ብሎት ነበር::
ሄሮዶቶስም " በቆዳማ ከነአንም ሁላችሁም አንድ ናችሁ። ሁላችሁም ጠይም፣ ጥቁር ፣ቀይ። " በማለት ጽፏል።እነጀርመን፣ግሪክ፣ሮም እቺን ክፍል ለምን እንዳልሰረዟት አናውቅም።
ይህች ለዘመናት በባዕዳን ስትገዛ የኖረችው ግዛታችን፣ አዲስ ማንነትና ባህል ተላብሳ "ግብፅ" (Egypt) የሚለውን የቅኝ ገዢዎች ስያሜ በማግኘት እንደ አገር ለመጀመሪያ ጊዜ በይፋ የተፈጠረችው በአውሮፓውያን የፖለቲካ ፈቃድ በ1882 ዓ.ም. ነው።
በዚሁ ዓመት፣ አህመድ ኡራቢ (አራቢ ፓሻ) የተባለው የጦር መኮንን፣ በወቅቱ የነበረውን የቱርክ/ኦቶማን እና የአውሮፓውያን የኢኮኖሚ ቁጥጥር በመቃወም "ግብፅ ለግብፅውያን" (Egypt for the Egyptians) በሚል መሪ ቃል ንቅናቄ ቢነሳም፣ ይህም ቢሆን የጥንታዊቷን ኢትዮጵያዊ ማንነት ሳይሆን፣ አውሮፓውያን ፈጥረው በሰጧት "ግብፃዊነት" ማዕቀፍ ውስጥ የተወለደ ነው።
በዚህም መሰረት፣ ጥንታዊቷ ግዛት ከኢትዮጵያ ሥልጣኔ ተነጥላ፣ ከዘመናት ወረራ በኋላ በአውሮፓውያን የጂኦ-ፖለቲካ ቀረጻ ተነድፋ አዲስ ማንነት ፣ትርክት ፣ባህል አለኝ ብላ ከየናርመር(Narmer)ና የነpiyeን በአዲስ የምስል፣ የቃላትና የታሪክ ፍቺ ቀይራ ታሪክን ተረት ለማድረግ ከነግብረአበሮቿ ሞክራለች ግን አልቻለችም።
#ባጭሩ የዛሬዋ ግብፅ በአውሮፓውያን የቀለም (eurocentric) ማኒፌስቶ የታሪክ ክለሳ የተፈጠረች የጥንታዊት ኢትዮጵያ ግዛት ናት።
እውነት ትቀጥናለች እንጂ በፍጹም አትበጠስም፤ የኢትዮጵያም ታሪክ ከማንኛውም የውጭ ትርክት በላይ የሥልጣኔ ሁሉ ምንጭ ሆኖ ይኖራል።
የአፄ ቴዎድሮስ ራዕይ እና "የኢትዮጵያ ታላቅነት ትንሳኤ" ፕሮጀክት በምዕራባውያን ዘንድ ትልቅ ስጋት ፈጥሮ ፣የነቴዎድሮስ መንቃት ያስደነገጣቸው አውሮፓውያን፣ ኢትዮጵያን በተለያየ መንገድ በመቆጣጠር ከታሪክ ገጽ ሊያጠፏት ሞክረዋል። እሷ ግን አሁንም አለች።እንደ ማለዳ ፀሐይ በታሪካዊ ክብሯ ደምቃ ወደ ፊት ትቀጥላለች። ሥልጣኔዋ፣ ማንነቷ እና የአባቶቿ ጥበብ እንደ አባይ ወንዝ የማይገታ፣ የማይጠፋና ዘላለማዊ ነው። አድዋ የዚህ ዘመን ማሳያ ነው። እናም ኢትዮጵያ ሰው ሁሉ እንዲሰማት እንዲህ ትላለች:
Still I Rise
You may write me down in history
With your bitter, twisted lies,
You may trod me in the very dirt
But still, like dust, I’ll rise.
Does my greatness upset you?
Why are you beset with gloom?
‘Cause I walk like I’ve got ancient wisdom
Blooming in my living room.
Just like moons and like suns,
With the certainty of tides,
Just like hopes springing high,
Still I’ll rise.
Did you want to see me broken?
Bowed head and lowered eyes?
Shoulders falling down like teardrops.
Weakened by your cultural cries.
Does my haughtiness offend you?
Don’t you take it awful hard
‘Cause I stand like I’ve got empires
Diggin’ in my own back yard.
You may shoot me with your words,
You may cut me with your eyes,
You may kill me with your hatefulness,
But still, like air, I’ll rise.
Does my history upset you?
Does it come as a surprise
That I dance like I’ve got diamonds
At the cradle of the Nile’s source? | 256 |
| 7 | Out of the huts of history’s shame
I rise
Up from a past that’s rooted in pride
I rise
I’m a black ocean, leaping and wide,
Welling and swelling I bear in the tide.
Leaving behind nights of terror and fear
I rise
Into a daybreak that’s wondrously clear
I rise
Bringing the gifts that my ancestors gave,
I am the dream and the hope of the brave.
I rise
I rise
I rise.
(Original poem by Maya Angelou - 1975; Adapted for the Ethiopian historical context)
This is Ethiopia 👉 @ethioassab | 46 |
| 8 | #የአጼ_ቴዎድሮስ ቁጭትና ራዕይ
ታሪካዊው እውነታ እንደሚያሳየው የግብፅ ኮፕቲክ ቤተክርስቲያን፣ የግሪክ፣ የሮምና የባይዛንታይን ባህልና ፍልስፍናን በማስቀጠል፣ ለ1600 ዓመታት ያህል በሃይማኖት ስም የግሪኮ-ሮማን ሌጋሲን በኢትዮጵያ ላይ ለመጫን ሞክራለች። ይህ ሂደት እስከ ንጉሥ ኃይለ ሥላሴ ዘመን ድረስ ጳጳስ በመላክ ኢትዮጵያን በእጅ አዙር ለመቆጣጠር የነበረበት ስልት ነበር። ግሪኮች በጥንቱ ዘመን የቴቤስ ቤተ መቅደስን ከመቆጣጠር አልፈው፣ በክርስትና ሽፋን የአክሱምን ቤተ መቅደስ ተጽዕኖ በመቆጣጠር፣ የኢትዮጵያን ታሪክና ሥልጣኔ ለማቀጨጭና ለማዛባት ጥረት አድርገዋል። በ19ኛው ክፍለ ዘመን የአውሮፓ ሊቃውንት የፈጠሩት "ጥንታዊ ግብፅ" የሚለው ቃል እና "ሴም"፣ "ኩሽ"፣ "ካም" የሚሉት የዘር ክፍፍሎች፣ የጥንቱን የጋራ ሥልጣኔ ለመበተን እና የቅኝ ግዛት ታሪክን ለመመስረት የተፈጠሩ ሰው ሰራሽ መጠሪያዎች ናቸው።
ሆኖም፣ ይህ ታላቅ ሥልጣኔ በኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥታት አእምሮ ውስጥ አሁንም ሕያው ነበር። አፄ ቴዎድሮስ "የአባቶቼን ሀገር እስከ ኢየሩሳሌም ሄጄ አስመልሳለሁ" ብለው የተናገሩት፣ በውጭ ተጽዕኖ ያልተበረዘውን የጥንት ታሪካዊ መሠረት እና የኢትዮጵያና የከነዓን አካባቢዎች የነበረውን አንድነት በጥልቀት በመረዳታቸው ነበር። ይህ የንጉሠ ነገሥቱ አቋም፣ የውጭ ወረራዎች እና የዘመናት የታሪክ ክለሳ የሰባበረውን የኢትዮጵያውያንን የኩራት ስሜት እንደገና ለማነቃቃት የተደረገ ታላቅ የትንሳኤ ጥሪ ነበር። ዛሬ ትክክለኛውን ታሪክ መረዳት ማለት፣ ከዘመናት ወረራ እና ከቅኝ ግዛት የታሪክ ክለሳ በኋላ የቆሸሸውን እውነት ማጽዳት ማለት ነው። የኢትዮጵያ ታሪክ እንደ ናይል ወንዝ ዘላለማዊ እና ተለዋዋጭ ያልሆነ የሰው ልጅ የሥልጣኔ ማዕከል ነው፤ ይህንን የተከበረ ትውፊት ለቀጣዩ ትውልድ ማስተላለፍ የጋራ ኃላፊነታችን ነው።
#በመጨረሻም፡
የጥንታዊቷ ኢትዮጵያ ነገሥታት ከቴቤስ የሥልጣኔ ማዕከል በወራሪዎች በተገፉ ጊዜ ዙፋናቸውን ወደ ደቡብ ማዕከላት (ናፓታ፣ መሮዌ፣ ዳዕማት እና አክሱም.. ) ቢያቀኑም፣ የጥንቱን ክብራቸውን ለማስመለስ እና ወራሪዎችን ለመመከት በተደጋጋሚ ወደ ሰሜን እየዘመቱ ለበርካታ ዘመናት ታሪክ ሰርተዋል። ሆኖም፣ የጥንቷ ኢትዮጵያ ግዛት የሆነችውና የፒታህ (Ptah) እምነትና የፈጠራ ኃይል (ir) ማዕከል የነበረችው ፕታህ (በኋላ ግብፅ ተብላ የተጠራችው አካባቢ)፣ ለዘመናት በተከታታይ በውጭ ወራሪዎች ስር ወድቃ የጥንቱን ማንነቷን አጥታ ቆይታለች። ይሁን እንጂ ሜምፊስ (upper Egypt) የኢትዮጵያዊነት ወዘናዋ ቢናጋም አሁንም አልጠፋም፤በደንብ አለ::የአባይ ግድብ የተመረቀ ዕለት ጮቤ ረግጠዋል። እነኤልሲሲ በአባይ ግድብ ዙሪያ የሚከተሉት ፖሊስ የሜምፊሶች ክብር ተመልሶ ዴልታዎችን ስልጣን አልባ ያደርጋል በሚልም ስጋት ጭምር ነው።
አውሮፓዊያን ሰርዘውና ደልዘው በጻፉት የherodotus መጽሐፍም ሔሮዶተስ አንዱን ኢትዮጵያዊ ከ.ል.በ ማለት ነው ጠይቆት እነሱ እኮ የእኛ አካል ናቸው በቆዳችን አትለይም እንዴ ብሎት ነበር ሄሮዶቶስም በቆዳማ ከነአንም ሁላችሁም አንድ ናችሁ። ሁላችሁም ጠይም፣ ጥቁር ፣ቀይ አስፎሯል።እነጀርመን፣ግሪክ፣ሮም እቺን ለምን እንዳልሰረዟት አናውቅም።
ይህች ለዘመናት በባዕዳን ስትገዛ የኖረችው ግዛታችን፣ አዲስ ማንነትና ባህል ተላብሳ "ግብፅ" (Egypt) የሚለውን የቅኝ ገዢዎች ስያሜ በማግኘት እንደ አገር ለመጀመሪያ ጊዜ በይፋ የተፈጠረችው በአውሮፓውያን የፖለቲካ ፈቃድ በ1882 ዓ.ም. ነው።
በዚሁ ዓመት፣ አህመድ ኡራቢ (አራቢ ፓሻ) የተባለው የጦር መኮንን፣ በወቅቱ የነበረውን የቱርክ/ኦቶማን እና የአውሮፓውያን የኢኮኖሚ ቁጥጥር በመቃወም "ግብፅ ለግብፅውያን" (Egypt for the Egyptians) በሚል መሪ ቃል ንቅናቄ ቢነሳም፣ ይህም ቢሆን የጥንታዊቷን ኢትዮጵያዊ ማንነት ሳይሆን፣ አውሮፓውያን ፈጥረው በሰጧት "ግብፃዊነት" ማዕቀፍ ውስጥ የተወለደ ነው።
በዚህም መሰረት፣ ጥንታዊቷ ግዛት ከኢትዮጵያ ሥልጣኔ ተነጥላ፣ ከዘመናት ወረራ በኋላ በአውሮፓውያን የጂኦ-ፖለቲካ ቀረጻ ተነድፋ አዲስ ማንነት ፣ትርክት ፣ባህል አለኝ ብላ ከየናርመር(Narmer)ና የነpiyeን በአዲስ የምስል፣ የቃላትና የታሪክ ፍቺ ቀይራ ታሪክን ተረት ለማድረግ ከነግብረአበሮቿ ሞክራለች ግን አልቻለችም።
#ባጭሩ የዛሬዋ ግብፅ በአውሮፓውያን የቀለም (eurocentric) ማኒፌስቶ የታሪክ ክለሳ የተፈጠረች የጥንታዊት ኢትዮጵያ ግዛት ናት።
እውነት ትቀጥናለች እንጂ በፍጹም አትበጠስም፤ የኢትዮጵያም ታሪክ ከማንኛውም የውጭ ትርክት በላይ የሥልጣኔ ሁሉ ምንጭ ሆኖ ይኖራል።
የአፄ ቴዎድሮስ ራዕይ እና "የኢትዮጵያ ታላቅነት ትንሳኤ" ፕሮጀክት በምዕራባውያን ዘንድ ትልቅ ስጋት ፈጥሮ ፣የነቴዎድሮስ መንቃት ያስደነገጣቸው አውሮፓውያን፣ ኢትዮጵያን በተለያየ መንገድ በመቆጣጠር ከታሪክ ገጽ ሊያጠፏት ሞክረዋል። እሷ ግን አሁንም አለች።እንደ ማለዳ ፀሐይ በታሪካዊ ክብሯ ደምቃ ወደ ፊት ትቀጥላለች። ሥልጣኔዋ፣ ማንነቷ እና የአባቶቿ ጥበብ እንደ አባይ ወንዝ የማይገታ፣ የማይጠፋና ዘላለማዊ ነው። አድዋ የዚህ ዘመን ማሳያ ነው። እናም ኢትዮጵያ ሰው ሁሉ እንዲሰማት እንዲህ ትላለች:
Still I Rise
You may write me down in history
With your bitter, twisted lies,
You may trod me in the very dirt
But still, like dust, I’ll rise.
Does my greatness upset you?
Why are you beset with gloom?
‘Cause I walk like I’ve got ancient wisdom
Blooming in my living room.
Just like moons and like suns,
With the certainty of tides,
Just like hopes springing high,
Still I’ll rise.
Did you want to see me broken?
Bowed head and lowered eyes?
Shoulders falling down like teardrops.
Weakened by your cultural cries.
Does my haughtiness offend you?
Don’t you take it awful hard
‘Cause I stand like I’ve got empires
Diggin’ in my own back yard.
You may shoot me with your words,
You may cut me with your eyes,
You may kill me with your hatefulness,
But still, like air, I’ll rise.
Does my history upset you?
Does it come as a surprise
That I dance like I’ve got diamonds
At the cradle of the Nile’s source? | 46 |
| 9 | የዐረብ ወረራ (The Arab Conquest):
ዘመን፦ 639 ዓ.ም. – 969 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ በአምር ኢብን አል-አስ የሚመሩ የዐረብ ሙስሊም ተዋጊዎች።
ታሪክ፦ ባይዛንታይናውያንን ድል በማድረግ ን የዐረብ ካሊፋዎች ግዛት አደረጓት። የሀገሪቱ ቋንቋ (ከጥንታዊው ቋንቋ) ወደ ዐረብኛ ተቀየረ።
የፋጢሚያውያን እና የኩርድ (የአይዩቢድ) አገዛዝ:
ዘመን፦ 969 ዓ.ም. – 1250 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ ከሰሜን አፍሪካ የመጡ ፋጢሚያውያን፤ በኋላም ታዋቂው ሳላዲን (Saladin) የሚመራቸው ኩርዶች።
ታሪክ፦ ካይሮ (አል-ቃሂራ) የተባለችው ዋና ከተማ ተመሰረተች። አካባቢው በመስቀል ጦርነት ወቅት የመካከለኛው ምስራቅ የእስልምና ሥልጣኔ ማዕከል ሆነች።
የመሉክ (የባሪያ ነገሥታት) አገዛዝ:
ዘመን፦ 1250 ዓ.ም. – 1517 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ ከካስፒያን ባሕር አካባቢ የተገዙ ባሪያ ተዋጊዎች።
ታሪክ፦ የራሳቸውን መንግስት መሰረቱ። ሞንጎላውያንን እና መስቀል አላውያንን በጦርነት አሸንፈው ግዛታችንን ( በአሁኑ አጠራር ግብጽ) ለ250 ዓመታት በወታደራዊ ኃይል ገዙ።
የኦቶማን ተርኪሽ ወረራ (The Ottoman Conquest):
ዘመን፦ 1517 ዓ.ም. – 1798 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ በሰሊም 1ኛ (Selim I) የሚመሩ የኦቶማን ቱርኮች።
ታሪክ፦ መሉኮችን በመዋጋት አሸነፉ። ታህ (ptah) የኦቶማን ግዛት (Eyalet) ሆነች።
የፈረንሳይ (ናፖሊዮን) ወረራ:
ዘመን፦ 1798 ዓ.ም. – 1801 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ በናፖሊዮን ቦናፓርት የሚመሩ ፈረንሳዮች።
ታሪክ፦ ቱርኮችን እና መሉኮችን አሸንፈው ታህ (ptah) ያዙ። ወረራው አጭር ቢሆንም፣ ከ100 በላይ የታሪክና የሳይንስ ሊቃውንትን በማምጣት "Egyptology" (ግብጽ ጥናት) የተባለውን ዘመናዊ የምዕራባውያን ሳይንስ መሰረቱ።
የመሐመድ አሊ (የአልባኒያ/ቱርክ) መስመር እና የእንግሊዝ ቀጥተኛ ግዛት:
ዘመን፦ 1805 ዓ.ም. – 1952 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ መሐመድ አሊ (የዘመናዊት ግብፅ መስራች)፤ በኋላም በ1882 ዓ.ም. ከጥንታዊ ስሟ ታህ በግሪኮች የተለወጠችውን የኢትዮጵያ ግዛት ግብፅን ሙሉ በሙሉ የተቆጣጠሩት የእንግሊዝ ኢምፓየር።
ታሪክ፦ እንግሊዞች "ግብፅን" በቅኝ ግዛት ስር አድርገው ሲቆጣጠሩ፣ የ19ኛው ክፍለ ዘመን የአውሮፓ ሊቃውንት ግብጽ የሚል አዲስ ስም ተጠቅመው ሙሉ በሙሉ ከኢትዮጵያ በመነጠል ለአውሮፓውያን የሥልጣኔ መሠረት አድርገው የጻፉበት ዘመን ነው።
የታሪክ ክለሳ እና የውጭ
ኃይሎች ሴራ
በ18ኛው እና በ19ኛው ክፍለ ዘመን፣ ጥንታዊት ኢትዮጵያ ያጋጠማት ትልቁ ፈተና በወታደራዊ ኃይል ብቻ የሚለካ ሳይሆን፣ በስልት በተዘጋጀ "የታሪክ ክለሳ" (Historiographical Revisionism) የሚመራ ነበር። የፈረንሳይ (ናፖሊዮን) ወረራ በ1798 ዓ.ም. ግብፅን ሲቆጣጠር፣ ከሠራዊቱ ጋር አብረው የገቡት የታሪክና የሳይንስ ሊቃውንት "Egyptology" የተባለውን ዘመናዊ ጥናት መሰረቱ። ይህ ጥናት፣ የናይል ተፋሰስን የሥልጣኔ አሻራ ከአፍሪካዊ ሥረ-መሠረቱ ነጥሎ፣ ለአውሮፓውያን የቅኝ ግዛት ርዕዮተ-ዓለም እንዲመች አድርጎ ለመቅረጽ የተዘጋጀ የመጀመርያ ወጥ የፖለቲካ መሣሪያ ነበር።
የዚህ ሴራ ዋና ዋና አላማዎች እንደሚከተለው ይተነተናሉ፦
የዘር ፖለቲካ እና የሳይንሳዊ ዘረኝነት: አውሮፓውያን ሊቃውንት "ጥቁር አፍሪካውያን ሥልጣኔን መፍጠር አይችሉም" የሚል የተሳሳተ የዘረኝነት ንድፈ-ሀሳብ በማውጣት፣ የኢትዮጵያን እና የናይል ተፋሰስን የታሪክ ትስስር አፈራረሱ። ይህ የቅኝ ግዛት ዘመን፣ ጥንታዊውን የሥልጣኔ አሻራ ለመሰረዝ በሕግና በፖለቲካ ድጋፍ የተካሄደበት ነበር።
የማንነት መከፋፈል: በጥንታዊት ኢትዮጵያ እና በናይል ተፋሰስ ሕዝቦች መካከል የነበረውን አንድነት ለመበተን "ሴም፣ ካም እና ኩሽ" የሚሉ የዘር ምድቦች ተፈጠሩ። እነዚህ ምድቦች የሕዝቦችን ባህላዊ አንድነት ለመግፈፍ እና ሥልጣኔያቸውን ለየብቻ ለመከፋፈል የተቀነባበሩ የውጭ ኃይሎች ሴራ ናቸው።
የኢትዮጵያን ስም ለማጥፋት የተደረጉ ሙከራዎች: በታሪክ ሂደት ውስጥ ወራሪዎች በተደጋጋሚ የኢትዮጵያን ሥልጣኔ አሻራ ለመሰረዝ እና ስሟን ለማጥፋት ሞክረዋል። ይህ የሆነበት ዋና ምክንያት፣ የኢትዮጵያ ሥልጣኔ የሰው ልጅን የሥልጣኔ መባቻ መሆኗን ስለሚያውቁና ይህ እውነት በዓለም መድረክ ላይ እንዳይያንጸባርቅ ስለፈለጉ ነው።
የአሌክሳንደር ስትራቴጂ: ታላቁ እስክንድር አሌክሳንደር፣ በግዛት ቅጥያ ጊዜ የኢትዮጵያን ግዛት "ግብፅ" በማለት የሰየመው፣ የጥንታዊቷን ኢትዮጵያ ታላቅነት እና ሥልጣኔ ለመቀልበስ ወይም ለመደበቅ የወሰደው ስልታዊ እርምጃ ነበር።
ይህ የታሪክ ክለሳ ሴራ፣ በዘመናት ውስጥ የቆዩ ጥንታዊ መጻሕፍትን እና የቃል ታሪኮችን በማዳከም፣ ለአውሮፓ የፖለቲካ ፍጆታ የዋለ ትረካን በመተካት የዓለምን የታሪክ ግንዛቤ አዛብቷል። ታሪኩን እንደገና የመጻፍ እና የነበረውን የታሪክ መዛባት የማረም አስፈላጊነት፣ የዛሬው ትውልድ የባህልና የአእምሮ ነፃነት ማረጋገጫ ሆኗል።
የጥንታዊት ኢትዮጵያ ታሪክ የሰው ልጅ የመጀመሪያው ሥርዓተ-መንግሥት የጀመረበት፣ የፍልስፍናና የሥልጣኔ መገኛ ነው። ይህ ታሪክ ናርመር እና ሜነስ ብቻ ሳይሆን፣ ከእነርሱ በፊት የነበረውን የፕታህ (Ptah) ዙፋን እና የ"ir" ፍልስፍናን የሚያካትት ነው። በናይል ወንዝ ተፋሰስ ዙሪያ የነበረው ሥልጣኔ በሙሉ የኢትዮጵያ ሥልጣኔ ቅርንጫፍ እንጂ የተለየ አልነበረም። የውጭ ወረራዎች፣ ከሂክሶስ እስከ አሦራውያን፣ ከፋርሳውያን እስከ ሮማውያን፣ እንዲሁም የቅኝ ግዛት ዘመን የታሪክ ክለሳዎች፣ የኢትዮጵያን የሥልጣኔ አሻራ ለመሰረዝ ቢሞክሩም፣ የጥንታዊቷ ኢትዮጵያ ቅርስ በድንጋይ ላይ የተቀረጸ እና በታሪክ ማህደር ውስጥ የታተመ በመሆኑ ሊሰረዝ አልቻለም።
| 245 |
| 10 | በግሪክ ቋንቋ ይህ መጠሪያ Αἰθίοψ (Aithíops) ሲባል፣ በእንግሊዘኛው Ethiopia ተብሎ ይጠራል። ሆሜር ሊል የፈለገው Iti-o-piye ቢሆንም በእሱ ዘመን ቋንቋ ግሪክኛው አንጸባራቂ ማለት ነበር በዘመናዊ የግሪክ ቋንቋ የተቃጠለ ፊት በሚል አዲስ ፍቺ ተቀይሯል። ለምን? ግልጽ ነው።
ይሁን እንጂ በ19ኛው ክፍለ ዘመን የአውሮፓውያን የቅኝ ግዛት ርዕዮተ-ዓለም፣ የጥንታዊት ኢትዮጵያን አንድነት ለመበተን "ሴም፣ ካም" እና በስህተት የተጫነብንን የመከፋፈያ ስሞች ፈጠሩ። እነዚህ ስሞች ታሪካዊ እውነታን ሳይሆን፣ የሥልጣኔውን ባለቤቶች ለመከፋፈልና ከምንጩ ለመለየት የተፈጠሩ የፖለቲካ መሣሪያዎች ናቸው። በአቴንስ እና በሌሎች የግሪክ ከተሞች ጥቁር ገዥዎች እንደነበሩ የሚገልጹት መረጃዎች፣ የኢትዮጵያ ሥልጣኔ በዓለም ላይ የነበረውን የበላይነት ያረጋግጣሉ። የአሌክሳንደር ዘመን የኢትዮጵያን ግዛት "ግብፅ" በማለት የሰየመው፣ የኢትዮጵያ ሥልጣኔን ሥርጭት ለመሸፈን እና ታሪካዊ አሻራውን ለመቀየር የተወሰደ ስልታዊ እርምጃ ነበር።
በተለይም የአባይን ( (Nile) ጉዳይ ስናነሳ፣ ሆሜር በኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ወንዝ ስሙንም Aigyptos - Αἴγυπτος ወንዝ
ብሎ ነበር የጠራው።ይህ ስያሜ በኋላ (በ19ኛው ክዘ) የሄሮዶተስን መጽሐፍ በመሰረዝና በመደለዝ ናይል (Nile) በሚል ተለወጠና Egypt የሚባል ማንነት (Territorial identity) በመፍጠር አውሮፓዊያን የአካባቢውን ህዝብንና ታሪክ ለመከለስና ለመደለዝ ሞክረዋል።
"ጥንታዊ ግብጽ"የሚል አዲስ ቃል በመፍጠርም የኢትዮጵያን ስም ታሪክ አልባ ለማድግ ሞክረዋል።ከ1300 ዓ.ዓ.(Pylos) ጀምሮ በተገኙ የቤተመንግስት ሰነዶች ላይ"ኢትዮጵያ" የሚል መጠሪያ በግልጽ መሰፈሩ፣ከጥንት ጀምሮ የነበረውን የታሪክ ትስስር እና የነጋዴዎች የሥልጣኔ መስፋፋት በግልጽ ያ ከማሳየቱም በላይ የጥንታዊው የኢትዮጵያ ታሪክ ከቴቤስ እስከ ማሜፊስ፣አልፎም እስከ አቴንስ የዘረጋው አሻራ፣የባህል እና የሥልጣኔ መገናኛ ማዕከል እንደነበረች አያጠያይቅም።
የጥንታዊት ኢትዮጵያ ታሪክ በቅኝ ግዛት ትርክቶች ሳይበረዝ፣ በራሱ ማንነትና በታሪክ አሻራው መታየትና መረጋገጥ አለበት።
የናይል ተፋሰስ እና የኢትዮጵያ ምድር በዘመናት ውስጥ ለከፍተኛ ወረራና የባህል ጥቃት ተዳርገዋል። ይሁን እንጂ የኢትዮጵያ ነገሥታት ወራሪዎችን ለመመከት ሁልጊዜም ተደራጅተው ይነሱ ነበር። ለምሳሌ፣ የሂክሶስን ወረራ የደቡብ ኢትዮጵያ ነገሥታት በጦርነት አባርረዋቸዋል። በተለይም ንጉሥ ፒዬ (Piye)፣ በ744 ዓ.ዓ. ከደቡብ ተነስቶ ወደ ሰሜን በመዝመት፣ የውጭ ኃይሎችን በማስወገድ እና የተበታተነውን ሥርዓት በአንድነት በማቆም ታላቅ የሥልጣኔ መመለሻን አረጋግጧል። ፒዬ ወራሪዎችን በማባረር የጥንት የአባቶቹን የ"ir" ፍልስፍና እና አስተዳደር መልሶ በማቋቋም የነጻነት ምሳሌ ሆኗል።
በተከታታይ ዘመናት የገጠሙት ወረራዎች የሚከተሉት ነበሩ፦
የሂክሶስ ወረራ (The Hyksos Invasion):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 1650 – 1550 ዓ.ዓ.
ወራሪዎች፦ ከመካከለኛው ምስራቅ (ከከነዓን አካባቢ) የመጡ ሜዳውያን ወይም የሰሜን ሰዎች።
ታሪክ፦ ይህ በጥንታዊት ኢትዮጵያ ታሪክ የመጀመሪያው የተመዘገበ የውጭ ወረራ ነው። የፈረስ ሰረገላ እና የሂክሶስ መሣሪያዎችን በመጠቀም ታህን (በአሁኑ አጠራር ግብጽ) ለ100 ዓመታት ተቆጣጠሩ። በኋላ ግን ኢትዮጵያዊያን ተደራጅተው በጦርነት አባረሯቸው።
የባህር ሕዝቦች ጥቃት (The Sea Peoples):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 1200 – 1175 ዓ.ዓ.
ወራሪዎች፦ ከኤሲያን ባሕር እና ከአውሮፓ አካባቢ የመጡ አደገኛ የባሕር ኃይል ያላቸው ተዋጊዎች ነጭ ወራሪዎች ነበሩ ።
ታሪክ፦ በፕታህ የአገዛዝ ዘመን መጨረሻ ላይ ኢትዮጵያንን በየብስ እና በባሕር ወረሩ፤ ነገር ግን ራምሴ 3ኛ (Ramesses III) በባሕር ላይ በተደረገ ጦርነት ሙሉ በሙሉ ድል ነሷቸው።
የሊቢያውያን መርገፍ (The Libyan Dynasty):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 945 – 715 ዓ.ዓ.
ወራሪዎች፦ ከከኢትዮጵያ በስተ ምዕራብ ይኖሩ የነበሩ የMeshwesh ሊቢያውያን ሰዎች።
ታሪክ፦ መጀመሪያ እንደ ተዋጊ እና ስደተኛ በሰላም ቢገቡም፣ በኋላ ግን ጥንታዊት ኢትዮጵያ ውስጥ ሥልጣን በመያዝ 22ኛ እና 23ኛውን ሥርወ-መንግሥት መስርተዋል።
የንጉሥ ፒዬ / 25ኛው ሥርወ-መንግሥት (King Piye / 25th Dynasty):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 744 – 656 ዓ.ዓ.
አመራር፦ ንጉሥ ፒዬ — ኢትዮጵያዊያን ነገስታት እና ካህናት ከታቴቤስ ወደ ደቡብ ቢገፉም የአባቶቻቸውን ታሪክና ስልጣኔን በማስቀጠል ጥንታዊ ኢትዮጵያን ዳግም አንድ አርገው ገዝተው ነበር።
ታሪክ፦ ይህ ወረራ ሳይሆን የነጻነት እና የመመለስ ዘመን ነበር። ፒዬ ከደቡብ ተነስቶ ወደ ሰሜን በመዝመት የሊቢያውያንን እና የውጭ ኃይሎችን በማስወገድ ኢትዮጵያንን ሙሉ በሙሉ በአንድነት አቆማት። የ"IR" እና የጥንታዊ ሥልጣኔ መመለሻ ነበር።
የአሦራውያን ኃይለኛ ወረራ (The Assyrian Invasion):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 671 – 663 ዓ.ዓ.
ወራሪዎች፦ ከመሶፖታሚያ የመጡ ቀልጣፋ እና አውሬ አሦራውያን ወታደሮች።
ታሪክ፦ ኢትዮጵያዊያን (የፒዬ ወገን የሆኑትን 25ኛውን ሥርወ-መንግሥት ነገሥታት (እንደ ታሃርቃ) አሁንም እደአባቶቻቸው ወደ ደቡብ ሸሹ። ታላቁን የቴብስ (Thebes) ከተማ በዘረፋ እና በእሳት በወራሪዎች ተቃጠለ።
የፋርሳውያን ወረራ (The Persian Invasion):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 525 ዓ.ዓ.
ወራሪዎች፦ በካምቢሴስ 2ኛ (Cambyses II) የሚመሩ የፋርስ (የአማንኤል) ወታደሮች።
ታሪክ፦ የኢትዮጵያን ጦር ሙሉ በሙሉ ድል በማድረግ የፋርስ ግዛት (Satrapy) አደረጓት፤ ቤተ-መቅደሶችንም አቃጠሉ።
የግሪክ ወረራ እና የፕቶለማዊ ዘመን (The Greek/Ptolemaic Rule):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 332 – 30 ዓ.ዓ.
ወራሪዎች፦ ታላቁ እስክንድር (Alexander the Great) እና የግሪክ ተተኪዎቹ።
ታሪክ፦ ፋርሳውያንን አስወጥተው ፕታህን ተቆጣጠሩ። የፕቶለማዊው ከተማ እና ታላቁ ቤተ-መጽሐፍት ተገነቡ። በበጥንታዊት ኢትዮጵያ መጻሕፍት ላይ የነበረውን የኢትዮጵያ ሥልጣኔ ታሪክ ወደ ግሪክኛ መተርጎም የጀመሩት በዚህ ዘመን ነው (ማኔቶን ጨምሮ)።
የሮማውያን ወረራ (The Roman Empire):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 30 ዓ.ዓ. – 641 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ የሮም ግዛት (በኋላ የባይዛንታይን)።
ታሪክ፦ የኢትዮጵያ ግዛት የነበረችው ፕታህ ( በአሁኑ አጠራር ግብጽ) የሮም ግዛት አካል ሆነች። የቴቤስ ቋንቋ እና የሃይማኖት ስርዓቶች በሮማውያን ባህል እንዲተኩ ተደረገ።
የባይዛንታይን (የምስራቅ ሮም) አገዛዝ:
ዘመን፦ 330 ዓ.ም. – 641 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ ክርስትናን የተከተሉ የባይዛንታይን ሮማውያን።
ታሪክ፦ የሮም ግዛት ለሁለት ሲከፈል ቴቤስ በባይዛንታይን ስር ወደቀች። በዚህ ዘመን ቋንቋ (የሂሮግሊፍ ጽሑፍ) ሙሉ በሙሉ በሕግ ተከለከለ፣ የቋንቋው የመጨረሻ ማዕከል የሆነው የፊላኤ (Philae) ቤተ-መቅደስም ተዘጋ። የጥንቱ የ"ir" ፍልስፍና እና የጥንታዊ እምነት መገለጫዎች ጠፉ።
| 247 |
| 11 |  +1የጥንታዊት ኢትዮጵያ ታሪክና የዘመናት ፈተናዎች፡ ቴቤስ፣ማሜፊስ እስከ ካይሮ :ከሀ-ፐ
****
ሰው ልጅ የሥልጣኔ መባቻ የአባይ ተፋሰስ እና የኢትዮጵያ ምድር የጋራ ውጤት እንደነበር ታሪካዊ ማስረጃዎች ያረጋግጣሉ። የኢትዮጵያ ስም መጠሪያ በነሐስ ዘመን (Bronze Age) በግሪክ፣ በተለይም በፒሎስ (Pylos) ከተማ በተገኙ የቤተመንግስት የሸክላ ጽላቶች ላይ ተመዝግቦ ይገኛል። በዚያን ዘመን የነበሩት የግሪክ ነገሥታት፣ እንደ ንጉሥ ኔስቶር (King Nestor) ያሉ ገዢዎች፣ የኢትዮጵያን ስም በሥርዓተ-መንግሥታቸው ማስታወሻዎች ውስጥ አካትተውት ነበር። ይህ በነሐስ ዘመን የነበረው የኢትዮጵያ መጠሪያ፣ በኋላ ላይ ታላቁ ገጣሚ ሆሜር (ከክርስቶስ ልደት በፊት ከ800-750 ዓ.ዓ. አካባቢ) በግጥምና በቅኔው ወደፊት አምጥቶታል።
ሆሜር በኢሊያድ እና በኦዲሲ ግጥሞቹ፣ ኢትዮጵያውያንን "Blameless" (አምላክ የሚወዳቸው/ንፁሐን) በማለት ኢትዮጵያዊያን በማለት የገለጻቸው ሲሆን፣ ህዝቡንም የፀሐይ መውጫ እና መግቢያ ጠባቂ፣ ታላቅ እና ስልጡን ህዝብ ሲል አመስግኖታል። ሆሜር የነሐስ ዘመንን ታሪክ በቃል ሲተላለፉ በነበሩ ድርሳናት አማካይነት በማዋዛት፣ የጥንት ሥልጣኔን ክብር ለዘመኑ አዋህዶ አስረክቦናል።
| 319 |
| 12 | Out of the huts of history’s shame
I rise
Up from a past that’s rooted in pride
I rise
I’m a black ocean, leaping and wide,
Welling and swelling I bear in the tide.
Leaving behind nights of terror and fear
I rise
Into a daybreak that’s wondrously clear
I rise
Bringing the gifts that my ancestors gave,
I am the dream and the hope of the brave.
I rise
I rise
I rise.
(Original poem by Maya Angelou - 1975; Adapted for the Ethiopian historical context)
This is Ethiopia 👉 @ethioassab | 43 |
| 13 | #የአጼ_ቴዎድሮስ ቁጭትና ራዕይ
ታሪካዊው እውነታ እንደሚያሳየው የግብፅ ኮፕቲክ ቤተክርስቲያን፣ የግሪክ፣ የሮምና የባይዛንታይን ባህልና ፍልስፍናን በማስቀጠል፣ ለ1600 ዓመታት ያህል በሃይማኖት ስም የግሪኮ-ሮማን ሌጋሲን በኢትዮጵያ ላይ ለመጫን ሞክራለች። ይህ ሂደት እስከ ንጉሥ ኃይለ ሥላሴ ዘመን ድረስ ጳጳስ በመላክ ኢትዮጵያን በእጅ አዙር ለመቆጣጠር የነበረበት ስልት ነበር። ግሪኮች በጥንቱ ዘመን የቴቤስ ቤተ መቅደስን ከመቆጣጠር አልፈው፣ በክርስትና ሽፋን የአክሱምን ቤተ መቅደስ ተጽዕኖ በመቆጣጠር፣ የኢትዮጵያን ታሪክና ሥልጣኔ ለማቀጨጭና ለማዛባት ጥረት አድርገዋል። በ19ኛው ክፍለ ዘመን የአውሮፓ ሊቃውንት የፈጠሩት "ጥንታዊ ግብፅ" የሚለው ቃል እና "ሴም"፣ "ኩሽ"፣ "ካም" የሚሉት የዘር ክፍፍሎች፣ የጥንቱን የጋራ ሥልጣኔ ለመበተን እና የቅኝ ግዛት ታሪክን ለመመስረት የተፈጠሩ ሰው ሰራሽ መጠሪያዎች ናቸው።
ሆኖም፣ ይህ ታላቅ ሥልጣኔ በኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥታት አእምሮ ውስጥ አሁንም ሕያው ነበር። አፄ ቴዎድሮስ "የአባቶቼን ሀገር እስከ ኢየሩሳሌም ሄጄ አስመልሳለሁ" ብለው የተናገሩት፣ በውጭ ተጽዕኖ ያልተበረዘውን የጥንት ታሪካዊ መሠረት እና የኢትዮጵያና የከነዓን አካባቢዎች የነበረውን አንድነት በጥልቀት በመረዳታቸው ነበር። ይህ የንጉሠ ነገሥቱ አቋም፣ የውጭ ወረራዎች እና የዘመናት የታሪክ ክለሳ የሰባበረውን የኢትዮጵያውያንን የኩራት ስሜት እንደገና ለማነቃቃት የተደረገ ታላቅ የትንሳኤ ጥሪ ነበር። ዛሬ ትክክለኛውን ታሪክ መረዳት ማለት፣ ከዘመናት ወረራ እና ከቅኝ ግዛት የታሪክ ክለሳ በኋላ የቆሸሸውን እውነት ማጽዳት ማለት ነው። የኢትዮጵያ ታሪክ እንደ ናይል ወንዝ ዘላለማዊ እና ተለዋዋጭ ያልሆነ የሰው ልጅ የሥልጣኔ ማዕከል ነው፤ ይህንን የተከበረ ትውፊት ለቀጣዩ ትውልድ ማስተላለፍ የጋራ ኃላፊነታችን ነው።
#በመጨረሻም፡
የጥንታዊቷ ኢትዮጵያ ነገሥታት ከቴቤስ የሥልጣኔ ማዕከል በወራሪዎች በተገፉ ጊዜ ዙፋናቸውን ወደ ደቡብ ማዕከላት (ናፓታ፣ መሮዌ፣ ዳዕማት እና አክሱም.. ) ቢያቀኑም፣ የጥንቱን ክብራቸውን ለማስመለስ እና ወራሪዎችን ለመመከት በተደጋጋሚ ወደ ሰሜን እየዘመቱ ለበርካታ ዘመናት ታሪክ ሰርተዋል። ሆኖም፣ የጥንቷ ኢትዮጵያ ግዛት የሆነችውና የፒታህ (Ptah) እምነትና የፈጠራ ኃይል (ir) ማዕከል የነበረችው ፕታህ (በኋላ ግብፅ ተብላ የተጠራችው አካባቢ)፣ ለዘመናት በተከታታይ በውጭ ወራሪዎች ስር ወድቃ የጥንቱን ማንነቷን አጥታ ቆይታለች። ይሁን እንጂ ሜምፊስ (upper Egypt) የኢትዮጵያዊነት ወዘናዋ ቢናጋም አሁንም አልጠፋም፤በደንብ አለ::የአባይ ግድብ የተመረቀ ዕለት ጮቤ ረግጠዋል። እነኤልሲሲ በአባይ ግድብ ዙሪያ የሚከተሉት ፖሊስ የሜምፊሶች ክብር ተመልሶ ዴልታዎችን ስልጣን አልባ ያደርጋል በሚልም ስጋት ጭምር ነው።
አውሮፓዊያን ሰርዘውና ደልዘው በጻፉት የherodotus መጽሐፍም ሔሮዶተስ አንዱን ኢትዮጵያዊ ከ.ል.በ ማለት ነው ጠይቆት እነሱ እኮ የእኛ አካል ናቸው በቆዳችን አትለይም እንዴ ብሎት ነበር ሄሮዶቶስም በቆዳማ ከነአንም ሁላችሁም አንድ ናችሁ። ሁላችሁም ጠይም፣ ጥቁር ፣ቀይ አስፎሯል።እነጀርመን፣ግሪክ፣ሮም እቺን ለምን እንዳልሰረዟት አናውቅም።
ይህች ለዘመናት በባዕዳን ስትገዛ የኖረችው ግዛታችን፣ አዲስ ማንነትና ባህል ተላብሳ "ግብፅ" (Egypt) የሚለውን የቅኝ ገዢዎች ስያሜ በማግኘት እንደ አገር ለመጀመሪያ ጊዜ በይፋ የተፈጠረችው በአውሮፓውያን የፖለቲካ ፈቃድ በ1882 ዓ.ም. ነው።
በዚሁ ዓመት፣ አህመድ ኡራቢ (አራቢ ፓሻ) የተባለው የጦር መኮንን፣ በወቅቱ የነበረውን የቱርክ/ኦቶማን እና የአውሮፓውያን የኢኮኖሚ ቁጥጥር በመቃወም "ግብፅ ለግብፅውያን" (Egypt for the Egyptians) በሚል መሪ ቃል ንቅናቄ ቢነሳም፣ ይህም ቢሆን የጥንታዊቷን ኢትዮጵያዊ ማንነት ሳይሆን፣ አውሮፓውያን ፈጥረው በሰጧት "ግብፃዊነት" ማዕቀፍ ውስጥ የተወለደ ነው።
በዚህም መሰረት፣ ጥንታዊቷ ግዛት ከኢትዮጵያ ሥልጣኔ ተነጥላ፣ ከዘመናት ወረራ በኋላ በአውሮፓውያን የጂኦ-ፖለቲካ ቀረጻ ተነድፋ አዲስ ማንነት ፣ትርክት ፣ባህል አለኝ ብላ ከየናርመር(Narmer)ና የነpiyeን በአዲስ የምስል፣ የቃላትና የታሪክ ፍቺ ቀይራ ታሪክን ተረት ለማድረግ ከነግብረአበሮቿ ሞክራለች ግን አልቻለችም።
#ባጭሩ የዛሬዋ ግብፅ በአውሮፓውያን የቀለም (eurocentric) ማኒፌስቶ የታሪክ ክለሳ የተፈጠረች የጥንታዊት ኢትዮጵያ ግዛት ናት።
እውነት ትቀጥናለች እንጂ በፍጹም አትበጠስም፤ የኢትዮጵያም ታሪክ ከማንኛውም የውጭ ትርክት በላይ የሥልጣኔ ሁሉ ምንጭ ሆኖ ይኖራል።
የአፄ ቴዎድሮስ ራዕይ እና "የኢትዮጵያ ታላቅነት ትንሳኤ" ፕሮጀክት በምዕራባውያን ዘንድ ትልቅ ስጋት ፈጥሮ ፣የነቴዎድሮስ መንቃት ያስደነገጣቸው አውሮፓውያን፣ ኢትዮጵያን በተለያየ መንገድ በመቆጣጠር ከታሪክ ገጽ ሊያጠፏት ሞክረዋል። እሷ ግን አሁንም አለች።እንደ ማለዳ ፀሐይ በታሪካዊ ክብሯ ደምቃ ወደ ፊት ትቀጥላለች። ሥልጣኔዋ፣ ማንነቷ እና የአባቶቿ ጥበብ እንደ አባይ ወንዝ የማይገታ፣ የማይጠፋና ዘላለማዊ ነው። አድዋ የዚህ ዘመን ማሳያ ነው። እናም ኢትዮጵያ ሰው ሁሉ እንዲሰማት እንዲህ ትላለች:
Still I Rise
You may write me down in history
With your bitter, twisted lies,
You may trod me in the very dirt
But still, like dust, I’ll rise.
Does my greatness upset you?
Why are you beset with gloom?
‘Cause I walk like I’ve got ancient wisdom
Blooming in my living room.
Just like moons and like suns,
With the certainty of tides,
Just like hopes springing high,
Still I’ll rise.
Did you want to see me broken?
Bowed head and lowered eyes?
Shoulders falling down like teardrops.
Weakened by your cultural cries.
Does my haughtiness offend you?
Don’t you take it awful hard
‘Cause I stand like I’ve got empires
Diggin’ in my own back yard.
You may shoot me with your words,
You may cut me with your eyes,
You may kill me with your hatefulness,
But still, like air, I’ll rise.
Does my history upset you?
Does it come as a surprise
That I dance like I’ve got diamonds
At the cradle of the Nile’s source? | 44 |
| 14 | የዐረብ ወረራ (The Arab Conquest):
ዘመን፦ 639 ዓ.ም. – 969 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ በአምር ኢብን አል-አስ የሚመሩ የዐረብ ሙስሊም ተዋጊዎች።
ታሪክ፦ ባይዛንታይናውያንን ድል በማድረግ ን የዐረብ ካሊፋዎች ግዛት አደረጓት። የሀገሪቱ ቋንቋ (ከጥንታዊው ቋንቋ) ወደ ዐረብኛ ተቀየረ።
የፋጢሚያውያን እና የኩርድ (የአይዩቢድ) አገዛዝ:
ዘመን፦ 969 ዓ.ም. – 1250 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ ከሰሜን አፍሪካ የመጡ ፋጢሚያውያን፤ በኋላም ታዋቂው ሳላዲን (Saladin) የሚመራቸው ኩርዶች።
ታሪክ፦ ካይሮ (አል-ቃሂራ) የተባለችው ዋና ከተማ ተመሰረተች። አካባቢው በመስቀል ጦርነት ወቅት የመካከለኛው ምስራቅ የእስልምና ሥልጣኔ ማዕከል ሆነች።
የመሉክ (የባሪያ ነገሥታት) አገዛዝ:
ዘመን፦ 1250 ዓ.ም. – 1517 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ ከካስፒያን ባሕር አካባቢ የተገዙ ባሪያ ተዋጊዎች።
ታሪክ፦ የራሳቸውን መንግስት መሰረቱ። ሞንጎላውያንን እና መስቀል አላውያንን በጦርነት አሸንፈው ግዛታችንን ( በአሁኑ አጠራር ግብጽ) ለ250 ዓመታት በወታደራዊ ኃይል ገዙ።
የኦቶማን ተርኪሽ ወረራ (The Ottoman Conquest):
ዘመን፦ 1517 ዓ.ም. – 1798 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ በሰሊም 1ኛ (Selim I) የሚመሩ የኦቶማን ቱርኮች።
ታሪክ፦ መሉኮችን በመዋጋት አሸነፉ። ታህ (ptah) የኦቶማን ግዛት (Eyalet) ሆነች።
የፈረንሳይ (ናፖሊዮን) ወረራ:
ዘመን፦ 1798 ዓ.ም. – 1801 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ በናፖሊዮን ቦናፓርት የሚመሩ ፈረንሳዮች።
ታሪክ፦ ቱርኮችን እና መሉኮችን አሸንፈው ታህ (ptah) ያዙ። ወረራው አጭር ቢሆንም፣ ከ100 በላይ የታሪክና የሳይንስ ሊቃውንትን በማምጣት "Egyptology" (ግብጽ ጥናት) የተባለውን ዘመናዊ የምዕራባውያን ሳይንስ መሰረቱ።
የመሐመድ አሊ (የአልባኒያ/ቱርክ) መስመር እና የእንግሊዝ ቀጥተኛ ግዛት:
ዘመን፦ 1805 ዓ.ም. – 1952 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ መሐመድ አሊ (የዘመናዊት ግብፅ መስራች)፤ በኋላም በ1882 ዓ.ም. ከጥንታዊ ስሟ ታህ በግሪኮች የተለወጠችውን የኢትዮጵያ ግዛት ግብፅን ሙሉ በሙሉ የተቆጣጠሩት የእንግሊዝ ኢምፓየር።
ታሪክ፦ እንግሊዞች "ግብፅን" በቅኝ ግዛት ስር አድርገው ሲቆጣጠሩ፣ የ19ኛው ክፍለ ዘመን የአውሮፓ ሊቃውንት ግብጽ የሚል አዲስ ስም ተጠቅመው ሙሉ በሙሉ ከኢትዮጵያ በመነጠል ለአውሮፓውያን የሥልጣኔ መሠረት አድርገው የጻፉበት ዘመን ነው።
የታሪክ ክለሳ እና የውጭ
ኃይሎች ሴራ
በ18ኛው እና በ19ኛው ክፍለ ዘመን፣ ጥንታዊት ኢትዮጵያ ያጋጠማት ትልቁ ፈተና በወታደራዊ ኃይል ብቻ የሚለካ ሳይሆን፣ በስልት በተዘጋጀ "የታሪክ ክለሳ" (Historiographical Revisionism) የሚመራ ነበር። የፈረንሳይ (ናፖሊዮን) ወረራ በ1798 ዓ.ም. ግብፅን ሲቆጣጠር፣ ከሠራዊቱ ጋር አብረው የገቡት የታሪክና የሳይንስ ሊቃውንት "Egyptology" የተባለውን ዘመናዊ ጥናት መሰረቱ። ይህ ጥናት፣ የናይል ተፋሰስን የሥልጣኔ አሻራ ከአፍሪካዊ ሥረ-መሠረቱ ነጥሎ፣ ለአውሮፓውያን የቅኝ ግዛት ርዕዮተ-ዓለም እንዲመች አድርጎ ለመቅረጽ የተዘጋጀ የመጀመርያ ወጥ የፖለቲካ መሣሪያ ነበር።
የዚህ ሴራ ዋና ዋና አላማዎች እንደሚከተለው ይተነተናሉ፦
የዘር ፖለቲካ እና የሳይንሳዊ ዘረኝነት: አውሮፓውያን ሊቃውንት "ጥቁር አፍሪካውያን ሥልጣኔን መፍጠር አይችሉም" የሚል የተሳሳተ የዘረኝነት ንድፈ-ሀሳብ በማውጣት፣ የኢትዮጵያን እና የናይል ተፋሰስን የታሪክ ትስስር አፈራረሱ። ይህ የቅኝ ግዛት ዘመን፣ ጥንታዊውን የሥልጣኔ አሻራ ለመሰረዝ በሕግና በፖለቲካ ድጋፍ የተካሄደበት ነበር።
የማንነት መከፋፈል: በጥንታዊት ኢትዮጵያ እና በናይል ተፋሰስ ሕዝቦች መካከል የነበረውን አንድነት ለመበተን "ሴም፣ ካም እና ኩሽ" የሚሉ የዘር ምድቦች ተፈጠሩ። እነዚህ ምድቦች የሕዝቦችን ባህላዊ አንድነት ለመግፈፍ እና ሥልጣኔያቸውን ለየብቻ ለመከፋፈል የተቀነባበሩ የውጭ ኃይሎች ሴራ ናቸው።
የኢትዮጵያን ስም ለማጥፋት የተደረጉ ሙከራዎች: በታሪክ ሂደት ውስጥ ወራሪዎች በተደጋጋሚ የኢትዮጵያን ሥልጣኔ አሻራ ለመሰረዝ እና ስሟን ለማጥፋት ሞክረዋል። ይህ የሆነበት ዋና ምክንያት፣ የኢትዮጵያ ሥልጣኔ የሰው ልጅን የሥልጣኔ መባቻ መሆኗን ስለሚያውቁና ይህ እውነት በዓለም መድረክ ላይ እንዳይያንጸባርቅ ስለፈለጉ ነው።
የአሌክሳንደር ስትራቴጂ: ታላቁ እስክንድር አሌክሳንደር፣ በግዛት ቅጥያ ጊዜ የኢትዮጵያን ግዛት "ግብፅ" በማለት የሰየመው፣ የጥንታዊቷን ኢትዮጵያ ታላቅነት እና ሥልጣኔ ለመቀልበስ ወይም ለመደበቅ የወሰደው ስልታዊ እርምጃ ነበር።
ይህ የታሪክ ክለሳ ሴራ፣ በዘመናት ውስጥ የቆዩ ጥንታዊ መጻሕፍትን እና የቃል ታሪኮችን በማዳከም፣ ለአውሮፓ የፖለቲካ ፍጆታ የዋለ ትረካን በመተካት የዓለምን የታሪክ ግንዛቤ አዛብቷል። ታሪኩን እንደገና የመጻፍ እና የነበረውን የታሪክ መዛባት የማረም አስፈላጊነት፣ የዛሬው ትውልድ የባህልና የአእምሮ ነፃነት ማረጋገጫ ሆኗል።
የጥንታዊት ኢትዮጵያ ታሪክ የሰው ልጅ የመጀመሪያው ሥርዓተ-መንግሥት የጀመረበት፣ የፍልስፍናና የሥልጣኔ መገኛ ነው። ይህ ታሪክ ናርመር እና ሜነስ ብቻ ሳይሆን፣ ከእነርሱ በፊት የነበረውን የፕታህ (Ptah) ዙፋን እና የ"ir" ፍልስፍናን የሚያካትት ነው። በናይል ወንዝ ተፋሰስ ዙሪያ የነበረው ሥልጣኔ በሙሉ የኢትዮጵያ ሥልጣኔ ቅርንጫፍ እንጂ የተለየ አልነበረም። የውጭ ወረራዎች፣ ከሂክሶስ እስከ አሦራውያን፣ ከፋርሳውያን እስከ ሮማውያን፣ እንዲሁም የቅኝ ግዛት ዘመን የታሪክ ክለሳዎች፣ የኢትዮጵያን የሥልጣኔ አሻራ ለመሰረዝ ቢሞክሩም፣ የጥንታዊቷ ኢትዮጵያ ቅርስ በድንጋይ ላይ የተቀረጸ እና በታሪክ ማህደር ውስጥ የታተመ በመሆኑ ሊሰረዝ አልቻለም።
| 39 |
| 15 | በግሪክ ቋንቋ ይህ መጠሪያ Αἰθίοψ (Aithíops) ሲባል፣ በእንግሊዘኛው Ethiopia ተብሎ ይጠራል። ሆሜር ሊል የፈለገው Iti-o-piye ቢሆንም በእሱ ዘመን ቋንቋ ግሪክኛው አንጸባራቂ ማለት ነበር በዘመናዊ የግሪክ ቋንቋ የተቃጠለ ፊት በሚል አዲስ ፍቺ ተቀይሯል። ለምን? ግልጽ ነው።
ይሁን እንጂ በ19ኛው ክፍለ ዘመን የአውሮፓውያን የቅኝ ግዛት ርዕዮተ-ዓለም፣ የጥንታዊት ኢትዮጵያን አንድነት ለመበተን "ሴም፣ ካም" እና በስህተት የተጫነብንን የመከፋፈያ ስሞች ፈጠሩ። እነዚህ ስሞች ታሪካዊ እውነታን ሳይሆን፣ የሥልጣኔውን ባለቤቶች ለመከፋፈልና ከምንጩ ለመለየት የተፈጠሩ የፖለቲካ መሣሪያዎች ናቸው። በአቴንስ እና በሌሎች የግሪክ ከተሞች ጥቁር ገዥዎች እንደነበሩ የሚገልጹት መረጃዎች፣ የኢትዮጵያ ሥልጣኔ በዓለም ላይ የነበረውን የበላይነት ያረጋግጣሉ። የአሌክሳንደር ዘመን የኢትዮጵያን ግዛት "ግብፅ" በማለት የሰየመው፣ የኢትዮጵያ ሥልጣኔን ሥርጭት ለመሸፈን እና ታሪካዊ አሻራውን ለመቀየር የተወሰደ ስልታዊ እርምጃ ነበር።
በተለይም የአባይን ጉዳይ ስናነሳ፣ "ናይል" የሚለው መጠሪያ በኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኝ ወንዝና ስሙንም Aigyptos - Αἴγυπτος
ብሎ ነበር የጠራው። ይህ ስያሜ በኋላ (በ19ኛው ክዘ) የሄሮዶተስ መጽሐፍን በመሰረዝና በመደለዝ ናይል (Nile) የተለወጠና Egypt ተብሎም ማንነት ( Territorial identity) በመፍጠር አውሮፓዊያን የአካባቢውን ህዝብንና ታሪክ ለመከለስ ለመደለዝ ሞክረዋል።
"ጥንታዊ ግብጽ"የሚል አዲስ ቃል በመፍርም የኢትዮጵያን ስም ታሪክ አልባ ለማድግ ሞክረዋል።ከ1300 ዓ.ዓ.(Pylos) ጀምሮ በተገኙ የቤተመንግስት ሰነዶች ላይ "ኢትዮጵያ" የሚል መጠሪያ በግልጽ መሰፈሩ፣ ከጥንት ጀምሮ የነበረውን የታሪክ ትስስር እና የነጋዴዎች የሥልጣኔ መስፋፋት በግልጽ ያ ከማሳየቱም በላይ የጥንታዊው የኢትዮጵያ ታሪክ ከቴቤስ እስከ ማሜፊስ፣ አልፎም እስከ አቴንስ የዘረጋው አሻራ፣የባህል እና የሥልጣኔ መገናኛ ማዕከል እንደነበረች አያጠያይቅም።
የጥንታዊት ኢትዮጵያ ታሪክ በቅኝ ግዛት ትርክቶች ሳይበረዝ፣ በራሱ ማንነትና በታሪክ አሻራው መታየትና መረጋገጥ አለበት።
የናይል ተፋሰስ እና የኢትዮጵያ ምድር በዘመናት ውስጥ ለከፍተኛ ወረራና የባህል ጥቃት ተዳርገዋል። ይሁን እንጂ የኢትዮጵያ ነገሥታት ወራሪዎችን ለመመከት ሁልጊዜም ተደራጅተው ይነሱ ነበር። ለምሳሌ፣ የሂክሶስን ወረራ የደቡብ ኢትዮጵያ ነገሥታት በጦርነት አባርረዋቸዋል። በተለይም ንጉሥ ፒዬ (Piye)፣ በ744 ዓ.ዓ. ከደቡብ ተነስቶ ወደ ሰሜን በመዝመት፣ የውጭ ኃይሎችን በማስወገድ እና የተበታተነውን ሥርዓት በአንድነት በማቆም ታላቅ የሥልጣኔ መመለሻን አረጋግጧል። ፒዬ ወራሪዎችን በማባረር የጥንት የአባቶቹን የ"ir" ፍልስፍና እና አስተዳደር መልሶ በማቋቋም የነጻነት ምሳሌ ሆኗል።
በተከታታይ ዘመናት የገጠሙት ወረራዎች የሚከተሉት ነበሩ፦
የሂክሶስ ወረራ (The Hyksos Invasion):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 1650 – 1550 ዓ.ዓ.
ወራሪዎች፦ ከመካከለኛው ምስራቅ (ከከነዓን አካባቢ) የመጡ ሜዳውያን ወይም የሰሜን ሰዎች።
ታሪክ፦ ይህ በጥንታዊት ኢትዮጵያ ታሪክ የመጀመሪያው የተመዘገበ የውጭ ወረራ ነው። የፈረስ ሰረገላ እና የሂክሶስ መሣሪያዎችን በመጠቀም ታህን (በአሁኑ አጠራር ግብጽ) ለ100 ዓመታት ተቆጣጠሩ። በኋላ ግን ኢትዮጵያዊያን ተደራጅተው በጦርነት አባረሯቸው።
የባህር ሕዝቦች ጥቃት (The Sea Peoples):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 1200 – 1175 ዓ.ዓ.
ወራሪዎች፦ ከኤሲያን ባሕር እና ከአውሮፓ አካባቢ የመጡ አደገኛ የባሕር ኃይል ያላቸው ተዋጊዎች ነጭ ወራሪዎች ነበሩ ።
ታሪክ፦ በፕታህ የአገዛዝ ዘመን መጨረሻ ላይ ኢትዮጵያንን በየብስ እና በባሕር ወረሩ፤ ነገር ግን ራምሴ 3ኛ (Ramesses III) በባሕር ላይ በተደረገ ጦርነት ሙሉ በሙሉ ድል ነሷቸው።
የሊቢያውያን መርገፍ (The Libyan Dynasty):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 945 – 715 ዓ.ዓ.
ወራሪዎች፦ ከከኢትዮጵያ በስተ ምዕራብ ይኖሩ የነበሩ የMeshwesh ሊቢያውያን ሰዎች።
ታሪክ፦ መጀመሪያ እንደ ተዋጊ እና ስደተኛ በሰላም ቢገቡም፣ በኋላ ግን ጥንታዊት ኢትዮጵያ ውስጥ ሥልጣን በመያዝ 22ኛ እና 23ኛውን ሥርወ-መንግሥት መስርተዋል።
የንጉሥ ፒዬ / 25ኛው ሥርወ-መንግሥት (King Piye / 25th Dynasty):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 744 – 656 ዓ.ዓ.
አመራር፦ ንጉሥ ፒዬ — ኢትዮጵያዊያን ነገስታት እና ካህናት ከታቴቤስ ወደ ደቡብ ቢገፉም የአባቶቻቸውን ታሪክና ስልጣኔን በማስቀጠል ጥንታዊ ኢትዮጵያን ዳግም አንድ አርገው ገዝተው ነበር።
ታሪክ፦ ይህ ወረራ ሳይሆን የነጻነት እና የመመለስ ዘመን ነበር። ፒዬ ከደቡብ ተነስቶ ወደ ሰሜን በመዝመት የሊቢያውያንን እና የውጭ ኃይሎችን በማስወገድ ኢትዮጵያንን ሙሉ በሙሉ በአንድነት አቆማት። የ"IR" እና የጥንታዊ ሥልጣኔ መመለሻ ነበር።
የአሦራውያን ኃይለኛ ወረራ (The Assyrian Invasion):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 671 – 663 ዓ.ዓ.
ወራሪዎች፦ ከመሶፖታሚያ የመጡ ቀልጣፋ እና አውሬ አሦራውያን ወታደሮች።
ታሪክ፦ ኢትዮጵያዊያን (የፒዬ ወገን የሆኑትን 25ኛውን ሥርወ-መንግሥት ነገሥታት (እንደ ታሃርቃ) አሁንም እደአባቶቻቸው ወደ ደቡብ ሸሹ። ታላቁን የቴብስ (Thebes) ከተማ በዘረፋ እና በእሳት በወራሪዎች ተቃጠለ።
የፋርሳውያን ወረራ (The Persian Invasion):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 525 ዓ.ዓ.
ወራሪዎች፦ በካምቢሴስ 2ኛ (Cambyses II) የሚመሩ የፋርስ (የአማንኤል) ወታደሮች።
ታሪክ፦ የኢትዮጵያን ጦር ሙሉ በሙሉ ድል በማድረግ የፋርስ ግዛት (Satrapy) አደረጓት፤ ቤተ-መቅደሶችንም አቃጠሉ።
የግሪክ ወረራ እና የፕቶለማዊ ዘመን (The Greek/Ptolemaic Rule):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 332 – 30 ዓ.ዓ.
ወራሪዎች፦ ታላቁ እስክንድር (Alexander the Great) እና የግሪክ ተተኪዎቹ።
ታሪክ፦ ፋርሳውያንን አስወጥተው ፕታህን ተቆጣጠሩ። የፕቶለማዊው ከተማ እና ታላቁ ቤተ-መጽሐፍት ተገነቡ። በበጥንታዊት ኢትዮጵያ መጻሕፍት ላይ የነበረውን የኢትዮጵያ ሥልጣኔ ታሪክ ወደ ግሪክኛ መተርጎም የጀመሩት በዚህ ዘመን ነው (ማኔቶን ጨምሮ)።
የሮማውያን ወረራ (The Roman Empire):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 30 ዓ.ዓ. – 641 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ የሮም ግዛት (በኋላ የባይዛንታይን)።
ታሪክ፦ የኢትዮጵያ ግዛት የነበረችው ፕታህ ( በአሁኑ አጠራር ግብጽ) የሮም ግዛት አካል ሆነች። የቴቤስ ቋንቋ እና የሃይማኖት ስርዓቶች በሮማውያን ባህል እንዲተኩ ተደረገ።
የባይዛንታይን (የምስራቅ ሮም) አገዛዝ:
ዘመን፦ 330 ዓ.ም. – 641 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ ክርስትናን የተከተሉ የባይዛንታይን ሮማውያን።
ታሪክ፦ የሮም ግዛት ለሁለት ሲከፈል ቴቤስ በባይዛንታይን ስር ወደቀች። በዚህ ዘመን ቋንቋ (የሂሮግሊፍ ጽሑፍ) ሙሉ በሙሉ በሕግ ተከለከለ፣ የቋንቋው የመጨረሻ ማዕከል የሆነው የፊላኤ (Philae) ቤተ-መቅደስም ተዘጋ። የጥንቱ የ"ir" ፍልስፍና እና የጥንታዊ እምነት መገለጫዎች ጠፉ።
| 41 |
| 16 | +1 የጥንታዊት ኢትዮጵያ ታሪክና የዘመናት ፈተናዎች፡ ቴቤስ፣ማሜፊስ እስከ ካይሮ :ከሀ-ፐ
****
ሰው ልጅ የሥልጣኔ መባቻ የአባይ ተፋሰስ እና የኢትዮጵያ ምድር የጋራ ውጤት እንደነበር ታሪካዊ ማስረጃዎች ያረጋግጣሉ። የኢትዮጵያ ስም መጠሪያ በነሐስ ዘመን (Bronze Age) በግሪክ፣ በተለይም በፒሎስ (Pylos) ከተማ በተገኙ የቤተመንግስት የሸክላ ጽላቶች ላይ ተመዝግቦ ይገኛል። በዚያን ዘመን የነበሩት የግሪክ ነገሥታት፣ እንደ ንጉሥ ኔስቶር (King Nestor) ያሉ ገዢዎች፣ የኢትዮጵያን ስም በሥርዓተ-መንግሥታቸው ማስታወሻዎች ውስጥ አካትተውት ነበር። ይህ በነሐስ ዘመን የነበረው የኢትዮጵያ መጠሪያ፣ በኋላ ላይ ታላቁ ገጣሚ ሆሜር (ከክርስቶስ ልደት በፊት ከ800-750 ዓ.ዓ. አካባቢ) በግጥምና በቅኔው ወደፊት አምጥቶታል።
ሆሜር በኢሊያድ እና በኦዲሲ ግጥሞቹ፣ ኢትዮጵያውያንን "Blameless" (አምላክ የሚወዳቸው/ንፁሐን) በማለት ኢትዮጵያዊያን በማለት የገለጻቸው ሲሆን፣ ህዝቡንም የፀሐይ መውጫ እና መግቢያ ጠባቂ፣ ታላቅ እና ስልጡን ህዝብ ሲል አመስግኖታል። ሆሜር የነሐስ ዘመንን ታሪክ በቃል ሲተላለፉ በነበሩ ድርሳናት አማካይነት በማዋዛት፣ የጥንት ሥልጣኔን ክብር ለዘመኑ አዋህዶ አስረክቦናል።
| 44 |
| 17 | Out of the huts of history’s shame
I rise
Up from a past that’s rooted in pride
I rise
I’m a black ocean, leaping and wide,
Welling and swelling I bear in the tide.
Leaving behind nights of terror and fear
I rise
Into a daybreak that’s wondrously clear
I rise
Bringing the gifts that my ancestors gave,
I am the dream and the hope of the brave.
I rise
I rise
I rise.
(Original poem by Maya Angelou - 1975; Adapted for the Ethiopian historical context)
This is Ethiopia 👉 @ethioassab | 120 |
| 18 | #የአጼ_ቴዎድሮስ ቁጭትና ራዕይ
ታሪካዊው እውነታ እንደሚያሳየው የግብፅ ኮፕቲክ ቤተክርስቲያን፣ የግሪክ፣ የሮምና የባይዛንታይን ባህልና ፍልስፍናን በማስቀጠል፣ ለ1600 ዓመታት ያህል በሃይማኖት ስም የግሪኮ-ሮማን ሌጋሲን በኢትዮጵያ ላይ ለመጫን ሞክራለች። ይህ ሂደት እስከ ንጉሥ ኃይለ ሥላሴ ዘመን ድረስ ጳጳስ በመላክ ኢትዮጵያን በእጅ አዙር ለመቆጣጠር የነበረበት ስልት ነበር። ግሪኮች በጥንቱ ዘመን የቴቤስ ቤተ መቅደስን ከመቆጣጠር አልፈው፣ በክርስትና ሽፋን የአክሱምን ቤተ መቅደስ ተጽዕኖ በመቆጣጠር፣ የኢትዮጵያን ታሪክና ሥልጣኔ ለማቀጨጭና ለማዛባት ጥረት አድርገዋል። በ19ኛው ክፍለ ዘመን የአውሮፓ ሊቃውንት የፈጠሩት "ጥንታዊ ግብፅ" የሚለው ቃል እና "ሴም"፣ "ኩሽ"፣ "ካም" የሚሉት የዘር ክፍፍሎች፣ የጥንቱን የጋራ ሥልጣኔ ለመበተን እና የቅኝ ግዛት ታሪክን ለመመስረት የተፈጠሩ ሰው ሰራሽ መጠሪያዎች ናቸው።
ሆኖም፣ ይህ ታላቅ ሥልጣኔ በኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥታት አእምሮ ውስጥ አሁንም ሕያው ነበር። አፄ ቴዎድሮስ "የአባቶቼን ሀገር እስከ ኢየሩሳሌም ሄጄ አስመልሳለሁ" ብለው የተናገሩት፣ በውጭ ተጽዕኖ ያልተበረዘውን የጥንት ታሪካዊ መሠረት እና የኢትዮጵያና የከነዓን አካባቢዎች የነበረውን አንድነት በጥልቀት በመረዳታቸው ነበር። ይህ የንጉሠ ነገሥቱ አቋም፣ የውጭ ወረራዎች እና የዘመናት የታሪክ ክለሳ የሰባበረውን የኢትዮጵያውያንን የኩራት ስሜት እንደገና ለማነቃቃት የተደረገ ታላቅ የትንሳኤ ጥሪ ነበር። ዛሬ ትክክለኛውን ታሪክ መረዳት ማለት፣ ከዘመናት ወረራ እና ከቅኝ ግዛት የታሪክ ክለሳ በኋላ የቆሸሸውን እውነት ማጽዳት ማለት ነው። የኢትዮጵያ ታሪክ እንደ ናይል ወንዝ ዘላለማዊ እና ተለዋዋጭ ያልሆነ የሰው ልጅ የሥልጣኔ ማዕከል ነው፤ ይህንን የተከበረ ትውፊት ለቀጣዩ ትውልድ ማስተላለፍ የጋራ ኃላፊነታችን ነው።
#በመጨረሻም፡
የጥንታዊቷ ኢትዮጵያ ነገሥታት ከቴቤስ የሥልጣኔ ማዕከል በወራሪዎች በተገፉ ጊዜ ዙፋናቸውን ወደ ደቡብ ማዕከላት (ናፓታ፣ መሮዌ፣ ዳዕማት እና አክሱም.. ) ቢያቀኑም፣ የጥንቱን ክብራቸውን ለማስመለስ እና ወራሪዎችን ለመመከት በተደጋጋሚ ወደ ሰሜን እየዘመቱ ለበርካታ ዘመናት ታሪክ ሰርተዋል። ሆኖም፣ የጥንቷ ኢትዮጵያ ግዛት የሆነችውና የፒታህ (Ptah) እምነትና የፈጠራ ኃይል (ir) ማዕከል የነበረችው ፕታህ (በኋላ ግብፅ ተብላ የተጠራችው አካባቢ)፣ ለዘመናት በተከታታይ በውጭ ወራሪዎች ስር ወድቃ የጥንቱን ማንነቷን አጥታ ቆይታለች። ይሁን እንጂ ሜምፊስ (upper Egypt) የኢትዮጵያዊነት ወዘናዋ ቢናጋም አሁንም አልጠፋም፤በደንብ አለ::የአባይ ግድብ የተመረቀ ዕለት ጮቤ ረግጠዋል። እነኤልሲሲ በአባይ ግድብ ዙሪያ የሚከተሉት ፖሊስ የሜምፊሶች ክብር ተመልሶ ዴልታዎችን ስልጣን አልባ ያደርጋል በሚልም ስጋት ጭምር ነው።
አውሮፓዊያን ሰርዘውና ደልዘው በጻፉት የherodotus መጽሐፍም ሔሮዶተስ አንዱን ኢትዮጵያዊ ከ.ል.በ ማለት ነው ጠይቆት እነሱ እኮ የእኛ አካል ናቸው በቆዳችን አትለይም እንዴ ብሎት ነበር ሄሮዶቶስም በቆዳማ ከነአንም ሁላችሁም አንድ ናችሁ። ሁላችሁም ጠይም፣ ጥቁር ፣ቀይ አስፎሯል።እነጀርመን፣ግሪክ፣ሮም እቺን ለምን እንዳልሰረዟት አናውቅም።
ይህች ለዘመናት በባዕዳን ስትገዛ የኖረችው ግዛታችን፣ አዲስ ማንነትና ባህል ተላብሳ "ግብፅ" (Egypt) የሚለውን የቅኝ ገዢዎች ስያሜ በማግኘት እንደ አገር ለመጀመሪያ ጊዜ በይፋ የተፈጠረችው በአውሮፓውያን የፖለቲካ ፈቃድ በ1882 ዓ.ም. ነው።
በዚሁ ዓመት፣ አህመድ ኡራቢ (አራቢ ፓሻ) የተባለው የጦር መኮንን፣ በወቅቱ የነበረውን የቱርክ/ኦቶማን እና የአውሮፓውያን የኢኮኖሚ ቁጥጥር በመቃወም "ግብፅ ለግብፅውያን" (Egypt for the Egyptians) በሚል መሪ ቃል ንቅናቄ ቢነሳም፣ ይህም ቢሆን የጥንታዊቷን ኢትዮጵያዊ ማንነት ሳይሆን፣ አውሮፓውያን ፈጥረው በሰጧት "ግብፃዊነት" ማዕቀፍ ውስጥ የተወለደ ነው።
በዚህም መሰረት፣ ጥንታዊቷ ግዛት ከኢትዮጵያ ሥልጣኔ ተነጥላ፣ ከዘመናት ወረራ በኋላ በአውሮፓውያን የጂኦ-ፖለቲካ ቀረጻ ተነድፋ አዲስ ማንነት ፣ትርክት ፣ባህል አለኝ ብላ ከየናርመር(Narmer)ና የነpiyeን በአዲስ የምስል፣ የቃላትና የታሪክ ፍቺ ቀይራ ታሪክን ተረት ለማድረግ ከነግብረአበሮቿ ሞክራለች ግን አልቻለችም።
#ባጭሩ የዛሬዋ ግብፅ በአውሮፓውያን የቀለም (eurocentric) ማኒፌስቶ የታሪክ ክለሳ የተፈጠረች የጥንታዊት ኢትዮጵያ ግዛት ናት።
እውነት ትቀጥናለች እንጂ በፍጹም አትበጠስም፤ የኢትዮጵያም ታሪክ ከማንኛውም የውጭ ትርክት በላይ የሥልጣኔ ሁሉ ምንጭ ሆኖ ይኖራል።
የአፄ ቴዎድሮስ ራዕይ እና "የኢትዮጵያ ታላቅነት ትንሳኤ" ፕሮጀክት በምዕራባውያን ዘንድ ትልቅ ስጋት ፈጥሮ ፣የነቴዎድሮስ መንቃት ያስደነገጣቸው አውሮፓውያን፣ ኢትዮጵያን በተለያየ መንገድ በመቆጣጠር ከታሪክ ገጽ ሊያጠፏት ሞክረዋል። እሷ ግን አሁንም አለች።እንደ ማለዳ ፀሐይ በታሪካዊ ክብሯ ደምቃ ወደ ፊት ትቀጥላለች። ሥልጣኔዋ፣ ማንነቷ እና የአባቶቿ ጥበብ እንደ አባይ ወንዝ የማይገታ፣ የማይጠፋና ዘላለማዊ ነው። አድዋ የዚህ ዘመን ማሳያ ነው። እናም ኢትዮጵያ ሰው ሁሉ እንዲሰማት እንዲህ ትላለች:
Still I Rise
You may write me down in history
With your bitter, twisted lies,
You may trod me in the very dirt
But still, like dust, I’ll rise.
Does my greatness upset you?
Why are you beset with gloom?
‘Cause I walk like I’ve got ancient wisdom
Blooming in my living room.
Just like moons and like suns,
With the certainty of tides,
Just like hopes springing high,
Still I’ll rise.
Did you want to see me broken?
Bowed head and lowered eyes?
Shoulders falling down like teardrops.
Weakened by your cultural cries.
Does my haughtiness offend you?
Don’t you take it awful hard
‘Cause I stand like I’ve got empires
Diggin’ in my own back yard.
You may shoot me with your words,
You may cut me with your eyes,
You may kill me with your hatefulness,
But still, like air, I’ll rise.
Does my history upset you?
Does it come as a surprise
That I dance like I’ve got diamonds
At the cradle of the Nile’s source? | 110 |
| 19 | የዐረብ ወረራ (The Arab Conquest):
ዘመን፦ 639 ዓ.ም. – 969 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ በአምር ኢብን አል-አስ የሚመሩ የዐረብ ሙስሊም ተዋጊዎች።
ታሪክ፦ ባይዛንታይናውያንን ድል በማድረግ ን የዐረብ ካሊፋዎች ግዛት አደረጓት። የሀገሪቱ ቋንቋ (ከጥንታዊው ቋንቋ) ወደ ዐረብኛ ተቀየረ።
የፋጢሚያውያን እና የኩርድ (የአይዩቢድ) አገዛዝ:
ዘመን፦ 969 ዓ.ም. – 1250 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ ከሰሜን አፍሪካ የመጡ ፋጢሚያውያን፤ በኋላም ታዋቂው ሳላዲን (Saladin) የሚመራቸው ኩርዶች።
ታሪክ፦ ካይሮ (አል-ቃሂራ) የተባለችው ዋና ከተማ ተመሰረተች። አካባቢው በመስቀል ጦርነት ወቅት የመካከለኛው ምስራቅ የእስልምና ሥልጣኔ ማዕከል ሆነች።
የመሉክ (የባሪያ ነገሥታት) አገዛዝ:
ዘመን፦ 1250 ዓ.ም. – 1517 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ ከካስፒያን ባሕር አካባቢ የተገዙ ባሪያ ተዋጊዎች።
ታሪክ፦ የራሳቸውን መንግስት መሰረቱ። ሞንጎላውያንን እና መስቀል አላውያንን በጦርነት አሸንፈው ግዛታችንን ( በአሁኑ አጠራር ግብጽ) ለ250 ዓመታት በወታደራዊ ኃይል ገዙ።
የኦቶማን ተርኪሽ ወረራ (The Ottoman Conquest):
ዘመን፦ 1517 ዓ.ም. – 1798 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ በሰሊም 1ኛ (Selim I) የሚመሩ የኦቶማን ቱርኮች።
ታሪክ፦ መሉኮችን በመዋጋት አሸነፉ። ታህ (ptah) የኦቶማን ግዛት (Eyalet) ሆነች።
የፈረንሳይ (ናፖሊዮን) ወረራ:
ዘመን፦ 1798 ዓ.ም. – 1801 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ በናፖሊዮን ቦናፓርት የሚመሩ ፈረንሳዮች።
ታሪክ፦ ቱርኮችን እና መሉኮችን አሸንፈው ታህ (ptah) ያዙ። ወረራው አጭር ቢሆንም፣ ከ100 በላይ የታሪክና የሳይንስ ሊቃውንትን በማምጣት "Egyptology" (ግብጽ ጥናት) የተባለውን ዘመናዊ የምዕራባውያን ሳይንስ መሰረቱ።
የመሐመድ አሊ (የአልባኒያ/ቱርክ) መስመር እና የእንግሊዝ ቀጥተኛ ግዛት:
ዘመን፦ 1805 ዓ.ም. – 1952 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ መሐመድ አሊ (የዘመናዊት ግብፅ መስራች)፤ በኋላም በ1882 ዓ.ም. ከጥንታዊ ስሟ ታህ በግሪኮች የተለወጠችውን የኢትዮጵያ ግዛት ግብፅን ሙሉ በሙሉ የተቆጣጠሩት የእንግሊዝ ኢምፓየር።
ታሪክ፦ እንግሊዞች "ግብፅን" በቅኝ ግዛት ስር አድርገው ሲቆጣጠሩ፣ የ19ኛው ክፍለ ዘመን የአውሮፓ ሊቃውንት ግብጽ የሚል አዲስ ስም ተጠቅመው ሙሉ በሙሉ ከኢትዮጵያ በመነጠል ለአውሮፓውያን የሥልጣኔ መሠረት አድርገው የጻፉበት ዘመን ነው።
የታሪክ ክለሳ እና የውጭ
ኃይሎች ሴራ
በ18ኛው እና በ19ኛው ክፍለ ዘመን፣ ጥንታዊት ኢትዮጵያ ያጋጠማት ትልቁ ፈተና በወታደራዊ ኃይል ብቻ የሚለካ ሳይሆን፣ በስልት በተዘጋጀ "የታሪክ ክለሳ" (Historiographical Revisionism) የሚመራ ነበር። የፈረንሳይ (ናፖሊዮን) ወረራ በ1798 ዓ.ም. ግብፅን ሲቆጣጠር፣ ከሠራዊቱ ጋር አብረው የገቡት የታሪክና የሳይንስ ሊቃውንት "Egyptology" የተባለውን ዘመናዊ ጥናት መሰረቱ። ይህ ጥናት፣ የናይል ተፋሰስን የሥልጣኔ አሻራ ከአፍሪካዊ ሥረ-መሠረቱ ነጥሎ፣ ለአውሮፓውያን የቅኝ ግዛት ርዕዮተ-ዓለም እንዲመች አድርጎ ለመቅረጽ የተዘጋጀ የመጀመርያ ወጥ የፖለቲካ መሣሪያ ነበር።
የዚህ ሴራ ዋና ዋና አላማዎች እንደሚከተለው ይተነተናሉ፦
የዘር ፖለቲካ እና የሳይንሳዊ ዘረኝነት: አውሮፓውያን ሊቃውንት "ጥቁር አፍሪካውያን ሥልጣኔን መፍጠር አይችሉም" የሚል የተሳሳተ የዘረኝነት ንድፈ-ሀሳብ በማውጣት፣ የኢትዮጵያን እና የናይል ተፋሰስን የታሪክ ትስስር አፈራረሱ። ይህ የቅኝ ግዛት ዘመን፣ ጥንታዊውን የሥልጣኔ አሻራ ለመሰረዝ በሕግና በፖለቲካ ድጋፍ የተካሄደበት ነበር።
የማንነት መከፋፈል: በጥንታዊት ኢትዮጵያ እና በናይል ተፋሰስ ሕዝቦች መካከል የነበረውን አንድነት ለመበተን "ሴም፣ ካም እና ኩሽ" የሚሉ የዘር ምድቦች ተፈጠሩ። እነዚህ ምድቦች የሕዝቦችን ባህላዊ አንድነት ለመግፈፍ እና ሥልጣኔያቸውን ለየብቻ ለመከፋፈል የተቀነባበሩ የውጭ ኃይሎች ሴራ ናቸው።
የኢትዮጵያን ስም ለማጥፋት የተደረጉ ሙከራዎች: በታሪክ ሂደት ውስጥ ወራሪዎች በተደጋጋሚ የኢትዮጵያን ሥልጣኔ አሻራ ለመሰረዝ እና ስሟን ለማጥፋት ሞክረዋል። ይህ የሆነበት ዋና ምክንያት፣ የኢትዮጵያ ሥልጣኔ የሰው ልጅን የሥልጣኔ መባቻ መሆኗን ስለሚያውቁና ይህ እውነት በዓለም መድረክ ላይ እንዳይያንጸባርቅ ስለፈለጉ ነው።
የአሌክሳንደር ስትራቴጂ: ታላቁ እስክንድር አሌክሳንደር፣ በግዛት ቅጥያ ጊዜ የኢትዮጵያን ግዛት "ግብፅ" በማለት የሰየመው፣ የጥንታዊቷን ኢትዮጵያ ታላቅነት እና ሥልጣኔ ለመቀልበስ ወይም ለመደበቅ የወሰደው ስልታዊ እርምጃ ነበር።
ይህ የታሪክ ክለሳ ሴራ፣ በዘመናት ውስጥ የቆዩ ጥንታዊ መጻሕፍትን እና የቃል ታሪኮችን በማዳከም፣ ለአውሮፓ የፖለቲካ ፍጆታ የዋለ ትረካን በመተካት የዓለምን የታሪክ ግንዛቤ አዛብቷል። ታሪኩን እንደገና የመጻፍ እና የነበረውን የታሪክ መዛባት የማረም አስፈላጊነት፣ የዛሬው ትውልድ የባህልና የአእምሮ ነፃነት ማረጋገጫ ሆኗል።
የጥንታዊት ኢትዮጵያ ታሪክ የሰው ልጅ የመጀመሪያው ሥርዓተ-መንግሥት የጀመረበት፣ የፍልስፍናና የሥልጣኔ መገኛ ነው። ይህ ታሪክ ናርመር እና ሜነስ ብቻ ሳይሆን፣ ከእነርሱ በፊት የነበረውን የፕታህ (Ptah) ዙፋን እና የ"ir" ፍልስፍናን የሚያካትት ነው። በናይል ወንዝ ተፋሰስ ዙሪያ የነበረው ሥልጣኔ በሙሉ የኢትዮጵያ ሥልጣኔ ቅርንጫፍ እንጂ የተለየ አልነበረም። የውጭ ወረራዎች፣ ከሂክሶስ እስከ አሦራውያን፣ ከፋርሳውያን እስከ ሮማውያን፣ እንዲሁም የቅኝ ግዛት ዘመን የታሪክ ክለሳዎች፣ የኢትዮጵያን የሥልጣኔ አሻራ ለመሰረዝ ቢሞክሩም፣ የጥንታዊቷ ኢትዮጵያ ቅርስ በድንጋይ ላይ የተቀረጸ እና በታሪክ ማህደር ውስጥ የታተመ በመሆኑ ሊሰረዝ አልቻለም።
| 80 |
| 20 | በግሪክ ቋንቋ ይህ መጠሪያ Αἰθίοψ (Aithíops) ሲባል፣ በእንግሊዘኛው Ethiopia ተብሎ ይጠራል። ሆሜር ሊል የፈለገው Iti-o-piye ቢሆንም በእሱ ዘመን ቋንቋ ግሪክኛው አንጸባራቂ ማለት ነበር በዘመናዊ የግሪክ ቋንቋ የተቃጠለ ፊት በሚል አዲስ ፍቺ ተቀይሯል።
ይሁን እንጂ በ19ኛው ክፍለ ዘመን የአውሮፓውያን የቅኝ ግዛት ርዕዮተ-ዓለም፣ የጥንታዊት ኢትዮጵያን አንድነት ለመበተን "ሴም፣ ካም" እና በስህተት የተጫነብንን የመከፋፈያ ስሞች ፈጠሩ። እነዚህ ስሞች ታሪካዊ እውነታን ሳይሆን፣ የሥልጣኔውን ባለቤቶች ለመከፋፈልና ከምንጩ ለመለየት የተፈጠሩ የፖለቲካ መሣሪያዎች ናቸው። በአቴንስ እና በሌሎች የግሪክ ከተሞች ጥቁር ገዥዎች እንደነበሩ የሚገልጹት መረጃዎች፣ የኢትዮጵያ ሥልጣኔ በዓለም ላይ የነበረውን የበላይነት ያረጋግጣሉ። የአሌክሳንደር ዘመን የኢትዮጵያን ግዛት "ግብፅ" በማለት የሰየመው፣ የኢትዮጵያ ሥልጣኔን ሥርጭት ለመሸፈን እና ታሪካዊ አሻራውን ለመቀየር የተወሰደ ስልታዊ እርምጃ ነበር።
በተለይም የአባይን ጉዳይ ስናነሳ፣ "ናይል" የሚለው መጠሪያ ከታሪካዊ ስሙ ጋር ሊያያዝ አይገባም። ይህ ስያሜ በኋላ የሄሮዶተስ መጽሐፍን በመሰረዝና በመደለዝ Egypt የሚል አውሮፓዊ ማንነት በመፍጠር የአካባቢውን ህዝብንና ታሪክ ለመከለስ ለመለያየት ሞክረዋል።
"ጥንታዊ ግብጽ"የሚል አዲስ ቃል በመፍርም የኢትዮጵያን ስም ታሪክ አልባ ለማድግ ሞክረዋል።ከ1300 ዓ.ም. ጀምሮ በተገኙ የቤተመንግስት ሰነዶች ላይ "ኢትዮጵያ" የሚል መጠሪያ በግልጽ መሰፈሩ፣ ከጥንት ጀምሮ የነበረውን የታሪክ ትስስር እና የነጋዴዎች የሥልጣኔ መስፋፋት በግልጽ ያ ከማሳየቱም በላይ የጥንታዊው የኢትዮጵያ ታሪክ ከቴቤስ እስከ ማሜፊስ፣ አልፎም እስከ አቴንስ የዘረጋው አሻራ፣ የባህል እና የሥልጣኔ መገናኛ ማዕከል እንደነበረች አያጠያይቅም።
የጥንታዊት ኢትዮጵያ ታሪክ በቅኝ ግዛት ትርክቶች ሳይበረዝ፣ በራሱ ማንነትና በታሪክ አሻራው መታየትና መረጋገጥ አለበት።
የናይል ተፋሰስ እና የኢትዮጵያ ምድር በዘመናት ውስጥ ለከፍተኛ ወረራና የባህል ጥቃት ተዳርገዋል። ይሁን እንጂ የኢትዮጵያ ነገሥታት ወራሪዎችን ለመመከት ሁልጊዜም ተደራጅተው ይነሱ ነበር። ለምሳሌ፣ የሂክሶስን ወረራ የደቡብ ኢትዮጵያ ነገሥታት በጦርነት አባርረዋቸዋል። በተለይም ንጉሥ ፒዬ (Piye)፣ በ744 ዓ.ዓ. ከደቡብ ተነስቶ ወደ ሰሜን በመዝመት፣ የውጭ ኃይሎችን በማስወገድ እና የተበታተነውን ሥርዓት በአንድነት በማቆም ታላቅ የሥልጣኔ መመለሻን አረጋግጧል። ፒዬ ወራሪዎችን በማባረር የጥንት የአባቶቹን የ"ir" ፍልስፍና እና አስተዳደር መልሶ በማቋቋም የነጻነት ምሳሌ ሆኗል።
በተከታታይ ዘመናት የገጠሙት ወረራዎች የሚከተሉት ነበሩ፦
የሂክሶስ ወረራ (The Hyksos Invasion):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 1650 – 1550 ዓ.ዓ.
ወራሪዎች፦ ከመካከለኛው ምስራቅ (ከከነዓን አካባቢ) የመጡ ሜዳውያን ወይም የሰሜን ሰዎች።
ታሪክ፦ ይህ በጥንታዊት ኢትዮጵያ ታሪክ የመጀመሪያው የተመዘገበ የውጭ ወረራ ነው። የፈረስ ሰረገላ እና የሂክሶስ መሣሪያዎችን በመጠቀም ታህን (በአሁኑ አጠራር ግብጽ) ለ100 ዓመታት ተቆጣጠሩ። በኋላ ግን ኢትዮጵያዊያን ተደራጅተው በጦርነት አባረሯቸው።
የባህር ሕዝቦች ጥቃት (The Sea Peoples):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 1200 – 1175 ዓ.ዓ.
ወራሪዎች፦ ከኤሲያን ባሕር እና ከአውሮፓ አካባቢ የመጡ አደገኛ የባሕር ኃይል ያላቸው ተዋጊዎች ነጭ ወራሪዎች ነበሩ ።
ታሪክ፦ በፕታህ የአገዛዝ ዘመን መጨረሻ ላይ ኢትዮጵያንን በየብስ እና በባሕር ወረሩ፤ ነገር ግን ራምሴ 3ኛ (Ramesses III) በባሕር ላይ በተደረገ ጦርነት ሙሉ በሙሉ ድል ነሷቸው።
የሊቢያውያን መርገፍ (The Libyan Dynasty):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 945 – 715 ዓ.ዓ.
ወራሪዎች፦ ከከኢትዮጵያ በስተ ምዕራብ ይኖሩ የነበሩ የMeshwesh ሊቢያውያን ሰዎች።
ታሪክ፦ መጀመሪያ እንደ ተዋጊ እና ስደተኛ በሰላም ቢገቡም፣ በኋላ ግን ጥንታዊት ኢትዮጵያ ውስጥ ሥልጣን በመያዝ 22ኛ እና 23ኛውን ሥርወ-መንግሥት መስርተዋል።
የንጉሥ ፒዬ / 25ኛው ሥርወ-መንግሥት (King Piye / 25th Dynasty):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 744 – 656 ዓ.ዓ.
አመራር፦ ንጉሥ ፒዬ — ኢትዮጵያዊያን ነገስታት እና ካህናት ከታቴቤስ ወደ ደቡብ ቢገፉም የአባቶቻቸውን ታሪክና ስልጣኔን በማስቀጠል ጥንታዊ ኢትዮጵያን ዳግም አንድ አርገው ገዝተው ነበር።
ታሪክ፦ ይህ ወረራ ሳይሆን የነጻነት እና የመመለስ ዘመን ነበር። ፒዬ ከደቡብ ተነስቶ ወደ ሰሜን በመዝመት የሊቢያውያንን እና የውጭ ኃይሎችን በማስወገድ ኢትዮጵያንን ሙሉ በሙሉ በአንድነት አቆማት። የ"IR" እና የጥንታዊ ሥልጣኔ መመለሻ ነበር።
የአሦራውያን ኃይለኛ ወረራ (The Assyrian Invasion):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 671 – 663 ዓ.ዓ.
ወራሪዎች፦ ከመሶፖታሚያ የመጡ ቀልጣፋ እና አውሬ አሦራውያን ወታደሮች።
ታሪክ፦ ኢትዮጵያዊያን (የፒዬ ወገን የሆኑትን 25ኛውን ሥርወ-መንግሥት ነገሥታት (እንደ ታሃርቃ) አሁንም እደአባቶቻቸው ወደ ደቡብ ሸሹ። ታላቁን የቴብስ (Thebes) ከተማ በዘረፋ እና በእሳት በወራሪዎች ተቃጠለ።
የፋርሳውያን ወረራ (The Persian Invasion):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 525 ዓ.ዓ.
ወራሪዎች፦ በካምቢሴስ 2ኛ (Cambyses II) የሚመሩ የፋርስ (የአማንኤል) ወታደሮች።
ታሪክ፦ የኢትዮጵያን ጦር ሙሉ በሙሉ ድል በማድረግ የፋርስ ግዛት (Satrapy) አደረጓት፤ ቤተ-መቅደሶችንም አቃጠሉ።
የግሪክ ወረራ እና የፕቶለማዊ ዘመን (The Greek/Ptolemaic Rule):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 332 – 30 ዓ.ዓ.
ወራሪዎች፦ ታላቁ እስክንድር (Alexander the Great) እና የግሪክ ተተኪዎቹ።
ታሪክ፦ ፋርሳውያንን አስወጥተው ፕታህን ተቆጣጠሩ። የፕቶለማዊው ከተማ እና ታላቁ ቤተ-መጽሐፍት ተገነቡ። በበጥንታዊት ኢትዮጵያ መጻሕፍት ላይ የነበረውን የኢትዮጵያ ሥልጣኔ ታሪክ ወደ ግሪክኛ መተርጎም የጀመሩት በዚህ ዘመን ነው (ማኔቶን ጨምሮ)።
የሮማውያን ወረራ (The Roman Empire):
ዘመን፦ ከክርስቶስ ልደት በፊት 30 ዓ.ዓ. – 641 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ የሮም ግዛት (በኋላ የባይዛንታይን)።
ታሪክ፦ የኢትዮጵያ ግዛት የነበረችው ፕታህ ( በአሁኑ አጠራር ግብጽ) የሮም ግዛት አካል ሆነች። የቴቤስ ቋንቋ እና የሃይማኖት ስርዓቶች በሮማውያን ባህል እንዲተኩ ተደረገ።
የባይዛንታይን (የምስራቅ ሮም) አገዛዝ:
ዘመን፦ 330 ዓ.ም. – 641 ዓ.ም.
ወራሪዎች፦ ክርስትናን የተከተሉ የባይዛንታይን ሮማውያን።
ታሪክ፦ የሮም ግዛት ለሁለት ሲከፈል ቴቤስ በባይዛንታይን ስር ወደቀች። በዚህ ዘመን ቋንቋ (የሂሮግሊፍ ጽሑፍ) ሙሉ በሙሉ በሕግ ተከለከለ፣ የቋንቋው የመጨረሻ ማዕከል የሆነው የፊላኤ (Philae) ቤተ-መቅደስም ተዘጋ። የጥንቱ የ"ir" ፍልስፍና እና የጥንታዊ እምነት መገለጫዎች ጠፉ።
| 87 |
