Lyrics Notes

رضا ناروند درگذشت. متاسفانه درباره‌ی نقش او در تحول موسیقی پاپ مدرن و بسترسازی برای رسیدن به نقطه ی عطفی به نام ترانه‌ی نوین کم‌تر گفته شده است. ناروند در اواسط دهه‌ی سی خورشیدی و در میانه‌ی هرج و مرجی که فضای موسیقی ایرانی به آن مبتلا بود با همراهی زنده‌یاد پرویز اتابکی، ارکستری استاندارد برای موسیقی پاپ با استفاده از هارمونی‌های غربی در دانشگاه تهران تشکیل داد. در همان زمان بود که نصرت‌الله معینیان مأموریت رسمی پیدا کرده بود تا موسیقی را از آن ورطه نجات دهد. تأسیس برنامه‌ی گل‌های رادیو به مدیریت زنده‌یاد پیرنیا مشهورترین حرکت معینیان در آن مسیر است. اما خیلی‌ها نمی‌دانند که او در کنار ارکستر و برنامه‌ی گل‌ها با دعوت از رضا ناروند، بانی ارکستر دیگری به نام ارکستر دانشجویان(جوانان) برای موسیقی پاپ مدرن بود که سرآغاز حرکت موسیقی پاپ به سمت ترانه‌ی نوین شد. ارکستری که از مقطعی حتی جور کم‌کاری و تکراری‌سازی‌های تصنیف‌سازان گل‌ها را هم می‌کشید و از مقطعی عامل ورود هارمونی‌های نو به تصنیف ایرانی شد. رضا ناروند به عنوان آهنگ‌ساز نیز آثار بسیاری در موسیقی ایرانی خلق کرده است. یاد و نامش گرامی باد. @LyricsNotes

https://www.etemadonline.com/fa/tiny/news-570208 وزیر ارشاد و‌ معاون هنری او با همین قیافه‌های حق‌به‌جانب از «هنر حکومتی» می‌گویند و این‌که به چیزی جز آن مجوز نخواهند داد! در تاریخ جمهوری اسلامی به ندرت چنین قاطعیت و صراحتی در گفتار رسمی مقامات دیده‌ایم که در موضوع هنر این‌چنین دیکتاتورمآبانه و استالینیستی موضع بگیرند و این موضع را حق نشان دهند! کجای دنیا حکومت، این‌چنین زورگویانه اعلام می‌کند «هنر یعنی آن‌چه ما می‌گوییم!»؟ این‌ها نشانه‌های خطرناکی است از فضایی که قرار است ما را به ورطه‌های تاریک‌تری ببرد. منفعل بودن در برابر این وقاحت عریان یعنی پذیرفتن فردایی به مراتب سفله‌پرورتر از امروز. در سالگرد تولد مهدی اخوان ثالث این جمله‌ی او باید چراغ راه هنرمندان باشد: «بنای ما بر این است که همیشه بر سلطه باشیم نه با سلطه» @LyricsNotes

گاهی در میان گله‌های درست اساتید، به شکلی طبیعی، آدرس‌های غلط هم هست. به همین دلیل باید دقت کنیم که هر انتقاد درستی لزوما در همه‌ی جزئیاتش درست نیست. جناب شهبازیان درست می‌گوید: گوش موسیقی مردم آسیب دیده است! اما در بخش‌هایی از نظراتش آدرس غلط می‌دهد. مشکل در عدم دخالت و نظارت دولتی و نهادهای ناظر نیست؛ مشکل خود دولت و نهادهای نظارتی آنند و به قول والتر وایت، آن‌ها خودِ خطرند! دخالت‌های عجیب و غریب حکومتی و محدودیت‌ها و رانت‌های زاییده از آن‌هاست که از دهه‌ها پیش تا امروز عده‌ای در قالب شرکت‌های تولید موسیقی و تهیه‌کننده و سرمایه‌گذار، هر زباله‌ای را به نام تولیدات موسیقی و ترانه به خورد مردم می‌دهند و ذائقه و گوش موسیقی آن‌ها را به این وضع اسف‌بار می‌رسانند. هرآن‌چه اتفاق خوب در موسیقی ما افتاده زاده‌ی آزادی‌های نسبی در شکل گرفتن گروه‌ها و استودیوها و شرکت‌های تولید و توزیع و هر نهاد خصوصی مرتبط بوده است. این میان اتفاق‌های بد هم جزئی از ماجراست. اما اگر توقع داریم گوش موسیقی مردم آسیب نبیند باید ابتدا منتقد جدی سیاست‌های حکومتی در حوزه‌ی فرهنگ باشیم نه کارورز و همراه محدودیت‌ها و آن‌چه منافع مدنظر حکومت حکم می‌کند. @LyricsNotes isna.ir/x7Nzq

آلبوم «لنگ‌راک» در واقع بازگشت محسن نامجو به جریان راک مشهد در دهه‌های هفتاد و هشتاد است؛ البته با کوله‌باری از تجربه و نوآوری‌ها و نوجویی‌هایی که تفاوت‌های این آلبوم را با آن جریان شکل داده است. نامجو در دوره‌ای خواننده‌ی گروه ماد مشهد بود و در آن‌جا در کنار عبدی بهروانفر، علی باغفر، نوید اربابیان و سامان رجبی اولین آثار تلفیقی و فولک‌راک پس از انقلاب را خلق کردند. به گمان من بخش مهمی از کیفیت و نشانه‌های سبکی آن جریان مرهون توانایی‌ها و دانش عبدی بهروانفر بود. اما حالا در غیاب بهروانفر یکی دیگر از چهره‌های مطرح راک مشهد به نام مسعود فیاض‌زاده در کنار علی‌ باغفر، نامجو را در این آلبوم به عنوان تنظیم‌کننده و نوازنده‌ی گیتارالکتریک هم‌راهی کرده‌ است. کنار هم قرار گرفتن دوباره‌ی این نام‌های جریان‌ساز کافی است تا بدانیم با مجموعه‌آثاری قابل توجه روبه‌روییم. دو قطعه از این آلبوم را بشنویم: @LyricsNotes

یکی از ترانه‌هایی که سال‌هاست به غلط منتسب به سایه شده است، ترانه‌ی مشهور «محتاج» سروده‌ی «اردلان سرفراز» است که با موسیقی زلاند و صدای ابی اجرا شده است. سایه، سال‌ها پیش از غزل اردلان سرفراز، یک بیت سروده است که به همان شکل تک‌بیت در دهه‌های چهل و پنجاه، گاهی در مجموعه‌ها یا نشریات به آن اشاره شده است: «ای مرغ گرفتار! بمانی و ببینی آن روزِ همایون که به عالم، قفسی نیست» اردلان سرفراز در مجموعه‌ترانه‌ی «از ریشه تا همیشه» و در پانویس ترانه‌ی محتاج، نوشته است: «این ترانه بر اساس این غزل ساخته شده. به یاد و با الهام از شاعر همیشه‌ در یاد هوشنگ ابتهاج (سایه) که با غزل‌های ناب و ماندگارش، غزل را به بعد چهارم رساند.» و در ادامه، متن کامل غزل را هم با این مطلع آورده است: «برخیز که غیر از تو مرا دادرسی نیست گویی همه خوابند! کسی را به کسی نیست! » متاسفانه جمله‌بندی و فرم این پانویس و نارسانایی آن موجب این برداشت غلط شده است که گویا غزل مذکور از سایه بوده و اردلان با الهام از آن غزل، ترانه‌ی محتاج را سروده است. حال آن‌که جدا از دلایل و مستندات متعدد، سبک و زبان غزل مذکور هم هیچ قرابتی با غزلیات سایه ندارد. اردلان سرفراز از آن تک‌بیت سایه الهام گرفته و غزلی سروده و بر اساس غزل خودش هم ترانه‌ی محتاج را ساخته است. @LyricsNotes

کاش مجال و حوصله‌ای پیدا کنم و بتوانم درباره‌ی بسیاری از حواشی پیرامون زندگی اجتماعی و هنری ابتهاج نظراتم را در حد وسع خودم بنویسم. اما آن‌قدر عمده‌ی ابرازنظرها متعدد و عجیب و غریب‌اند که نظرات امثال من هم قاطی این بلبشو گم خواهد شد. فقط لازم دیدم در یک مورد مهم به دوستان صاحب‌نظر یادآوری کنم که برای تحلیل شرایط مدیریتی ابتهاج در دوره‌ی گل‌ها، ظرف زمان و شرایط ویژه‌ی آن سال‌های خاص نباید فراموش شود. دهه‌ی پنجاه، نقطه‌ی عطف تحولات بزرگ در اکثر حوزه‌ها بوده است. تغییر سریع ذائقه‌ی مردم و حتی هنرمندان بزرگ را در آن دهه نباید از نظر دور کرد. تأثیر وقوع انقلاب اسلامی بر شرایط هنرمندان را نباید با اتفاقات پیش از آن بسنجیم. این‌که در یک جریان، عده‌ای ناراضی و عده‌ای خشنود باشند طبیعی است. نمی‌شود با استناد به سخنان بزرگانی که خشنود بوده‌اند آن دوران را از بهترین دوره‌ها بشماریم و یا با توسل به نظرات بزرگانی که از آن اوضاع، ناراضی بوده‌اند حکم به مخرب بودن آن جریان بدهیم. تحلیل مدیریت ابتهاج بر گل‌ها قطعا باید با در نظر گرفتن نکات متعد تاریخی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، هنری باشد و با اتکا به یکی دو نکته‌ی مؤثر، حق مطلب ادا نخواهد شد. مثلا نظرات زنده‌یاد حیدری در مورد گل‌های تازه را باید با در نظر گرفتن این نکته‌ی مهم مورد توجه قرار داد که ایشان اصلا در برنامه‌ی گل‌ها حضور نداشتند تا این که توسط ابتهاج به گل‌های تازه دعوت شدند! یا مثلا زنده‌یاد کریم فکور اصلا در گل‌های پیرنیا نبوده است که حالا باید افسوس کم‌کاری‌اش در گل‌های تازه را بخوریم! باید در نظر داشته باشیم که شجریان یک دهه‌، کم‌سال‌تر از گلپا و ایرج است و قیاس کارنامه‌ی کمّی و کیفی این بزرگان در دهه‌ی چهل و پنجاه در گل‌ها بدون توجه به اختلاف سنی آنان نتیجه‌ی درستی نخواهد داد. باید رونق کاباره و کنسرت و نوار و تلویزیون و ارتقای هارمونی‌های موسیقی ایرانی و اقبال زیاد به پاپ نوین و ریزش مخاطب نوعی از آواز ایرانی که در گل‌ها ارائه می‌شد و تصمیمات مدیران وقت رادیو و تلویزیون در کم کردن زمان ارائه‌ی آن و خیلی شرایط دیگر را مدنظر قرار دهیم. بدیهی است که نگاه ایدئولوژیک ابتهاج در رویکردهای مدیریتی او تأثیر بدی داشته است اما آن نگاه، همه‌ی ماجرا نیست و صرفا نیمه‌ی خالی لیوان است. @LyricsNotes

خانم گوگوش در صفحه‌اش به ترانه‌ای سروده‌ی هوشنگ ابتهاج با موسیقی همایون خرم اشاره کرده است و این که گویا قرار بوده آن را بخواند اما این اتفاق نیافتاده است. ماجرای این ترانه را ابتهاج در کتاب «پیر پرنیان‌اندیش» به تفصیل گفته است. در آن‌جا سایه در مورد ترانه‌ی مذکور می‌گوید: «چند وقت قبل همایون خرم‌ رُ خونه‌ی [فرهاد] فخرالدینی دیدم؛ گفتم: آهنگ چی شد؟ گفت: مونده و کسی رُ پیدا نمی‌کنم بخونه. من بهش گوگوش رُ پیشنهاد کردم. خُرم هم پسندید. خیلی آهنگ قشنگیه! شعرش هم خوب حالتِ آهنگ‌ُ بیان می‌کُنه!» نام این ترانه، «ستاره‌آهو» است که سرانجام توسط «سهیلا گلستانی» اجرا شد و ظاهرا فرصت از کف خانم گوگوش رفته است. @LyricsNotes https://t.me/Googoosh/556